Fęrsluflokkur: Mannréttindi

Óvišunandi staša Sešlabanka Ķslands

Bankastjóri Sešlabankans og nokkrir ęšstu stjórnendur bankans hafa nś aš upp kvešnum sżknudómi yfir Samherja ķ Hérašsdómi Reykjavķkur 24. aprķl 2017, žar sem allur mįlflutningskostnašur var felldur į Sešlabankann, oršiš uppvķsir aš mestu afglöpum embęttismanna ķ starfi į landi hér um langa hrķš.  Kostnašur brambolts Gjaldeyriseftirlitsins fyrir Sešlabankann fer aš slaga ķ miaISK 2,0 įn nokkurs įrangurs.  Kostnašur og miski fjölmargra fórnarlamba er allt of mikill og algerlega óžarfur.  Žetta kallar į įvķtur og brottvikningu.

Žaš er meš öllu óvišunandi fyrir almenning ķ žessu landi aš bśa viš žaš, aš peningamįlastjórnun landsins sé ķ höndum fólks, sem hefur veriš dęmt óhęft til aš fara meš mikil völd.  Peningamįlastjórnunin sjįlf sętir vķštęku įmęli, og hér kom dropinn, sem fyllir męli Sešlabankans. Traust almennings er Sešlabanka naušsyn, eigi hann aš virka vel. Hvarvetna mundu hausar fjśka eftir slķkan dóm ķ tilraun til aš endurvinna glataš traust. Hér eru mikil firn į ferš, sem įstęša er til aš reifa ķ pistli.

Óšinn į Višskiptablašinu gerir žetta alręmda mįl aš umfjöllunarefni sķnu 27. aprķl 2017, og hefst greinin žannig:

"Fyrir rétt rśmum 5 įrum, nįnar tiltekiš ķ lok marz 2012, lét Sešlabanki Ķslands framkvęma hśsleit į skrifstofum śtgeršarfélagsins Samherja ķ Reykjavķk og į Akureyri.  Starfsmenn Sešlabankans įsamt lögreglufulltrśum frį embętti Sérstaks saksóknara höfšu flogiš noršur daginn įšur og fóru leynt įšur en žeir geršu atlögu aš fyrirtękinu daginn eftir.  Žó ekki žaš leynt, aš fjölmišlar vęru ekki ręstir śt į sama tķma, og voru [žeir] męttir į stašinn rétt įšur en hśsleitin hófst.  Reyndar voru žaš ekki fjölmišlar ķ fleirtölu, heldur ašeins fréttastofa RŚV-en hśsleitin var gerš ķ nįnu samstarfi viš RŚV, svo ešlilegt sem žaš er."

Žetta er lżsing į kommśnistķskri tilraun Sešlabankans til aš knésetja öflugt einkafyrirtęki. Mįr, bankastjóri, kom fram ķ fjölmišlum viš žetta tękifęri, og gaf ķ skyn, aš bankinn hefši rökstuddan grun um sök į alvarlegu gjaldeyrismisferli. Varaši hann erlenda višskiptavini fyrirtękisins viš samskiptum viš žetta fyrirtęki meš yfirlżsingu į ensku. Ķslendingar mįttu eftir allar žessar ašfarir halda, aš Hrói höttur hefši nś haft hendur ķ hįri aušmannsins og mundi senn rżja hann inn aš skinninu og dreifa gullinu į mešal fįtękra.  

Ašförina sjįlfa reyndist samt viš rannsókn annarra embętta skorta allan lagalegan grundvöll, og sś įkvöršun bankans aš gera ašförina ķ beinni śtsendingu Sjónvarps og gefa ķ kjölfariš śt fréttatilkynningu į ensku fyrir alžjóšlegar fréttaveitur sżnir algert dómgreindarleysi forystu Sešlabankans. Hśn er heillum horfin, enda Trotzky slęmur lęrifašir.   

Sešlabankaforystan kann meš žessum fréttasendingum aš hafa ętlaš aš nżta ašgeršina til aš fęla ašra ķ brotahugleišingum frį aš brjóta lög og reglur gjaldeyrishaftanna, en forysta bankans hafši ekki sišferšilegan rétt til aš ganga žar meš svo freklega gegn hagsmunum hins grunaša.  Ķ žessu birtist mikiš ofrķki og sannarlega fór Sešlabankinn žarna offari.

Sešlabankinn sżndi svo einbeittan brotavilja gegn téšu fyrirtęki, aš óbeit vekur, og ašfarirnar į öllum stigum mįlsins sżna óyggjandi, aš sešlabankastjóri, ašstošarsešlabankastjóri og yfirmenn gjaldeyriseftirlits og lögfręšisvišs bankans, verša aš vķkja śr embęttum, ef dómur Hérašsdóms mun standa.  Aš öšrum kosti veršur girt fyrir, aš Sešlabankinn öšlist traust į nż į nęstunni, og žaš er nokkuš boršleggjandi, aš höfšaš veršur skašabótamįl į hendur bankanum, ef žessi forysta nżtur stušnings bankarįšs og rķkisstjórnar. 

Bankarįš Sešlabankans og rķkisstjórnin verša aš gera sér grein fyrir, aš enginn frišur fęst um bankann įn žess, aš rįšamenn hans verši lįtnir axla įbyrgš meš žvķ aš axla sķn skinn.  Aš öšrum kosti sitja bankarįšiš og viškomandi rįšherrar uppi meš Svarta-Pétur. 

Ferill mįlsins var ķ grófum drįttum žannig:

  1.  Dómari žurfti aš veita hśsleitarheimildina, og žaš vęri fróšlegt aš lesa rökstušning dómara fyrir henni.  Dómarar eiga ekki aš veita sjįlfsafgreišslužjónustu. Gögn mįlsins voru eftir rannsókn Sešlabankans send til Sérstaks saksóknara, af žvķ aš, Guši sé lof, Sešlabankanum hefur ekki veriš veitt įkęruvald.  Sérstakur stöšvaši rannsókn mįlsins, žegar starfsmönnum embęttisins žótti oršiš ljóst, aš engar lķkur vęru į sakfellingu.  Žess vegna var engin įkęra gefin śt eftir allt brambolt, reykbombur og skothrķš Sešlabankans śt ķ loftiš.  Sešlabankinn mótmęlti frįvķsuninni, en Rķkissaksóknari stašfesti įkvöršun Sérstaks.  Žegar svo var komiš, mundi dómgreind segja stjórnendum Sešlabanka meš heilbrigša skynsemi aš lįta mįliš nišur falla, en žar į bę er hvorugu til aš dreifa.
  2. Sešlabankinn var ekki af baki dottinn og sendi nś hluta rannsóknargagna til Skattrannsóknarstjóra, žótt hśsleitirnar hefšu ekki veriš geršar vegna gruns um skattalagabrot.  Žetta hįlmstrį Sešlabankans brįst lķka, žvķ aš Skattrannsóknarstjóri fann ekkert athugunarvert viš skattframtöl og skattskil Samherja į grundvelli rannsóknargagnanna, endursendi gögnin og gaf enga įkęru śt.  Hernašurinn leiddi ekki til neinnar įkęru. Hvers konar lögfręši er eiginlega stunduš ķ Sešlabanka Ķslands ?  Į mešan žessi staša er uppi, og enginn er dreginn til įbyrgšar, veršur aš kenna vinnubrögšin viš fśsk. Žjóšin getur ekki setiš uppi meš fśskara ķ fķlabeinsturni viš Arnarhól.
  3. Nś var hverju barni oršiš ljóst, aš engin įkęra yrši gefin śt į hendur nokkrum starfsmanni hins ofsótta fyrirtękis. Žį bauš Sešlabankinn fram "sįtt" ķ mįlinu, sem fęlist ķ greišslu MISK 8,5 til bankans.  Heilbrigš skynsemi segir žó, aš tjónžoli hefši įtt aš fį greišslu ķ sįttaskyni, reyndar miklu hęrri en žetta, enda var žessari "sįtt" hafnaš.  Žį setti bankinn upp į sig snśš og lagši į stjórnvaldssekt aš upphęš MISK 15 į fyrirtękiš.  Hśn var kęrš, og žann 24. aprķl 2017 felldi Hérašsdómur Reykjavķkur sektina śr gildi, m.a. meš žeirri röksemd, aš Sešlabankinn hafi ekki heimild til aš leggja į stjórnvaldssekt vegna mįls, sem hann hefur įšur fellt nišur.  Enn kemur ķ ljós, aš annašhvort er lögfręšisviš bankans hunzaš af yfirmönnum hans eša žar er allsendis ófullnęgjandi lagažekking fyrir hendi. Embęttisdrżld og hroki tröllrķšur Sešlabankanum um žessar mundir.  

Hér er stórmįl į feršinni fyrir persónuvernd og einstaklingsfrelsi ķ landinu gagnvart rķkisvaldinu. Einstaklingurinn į undir högg aš sękja gagnvart śtblįsnu rķkisvaldi, žar sem offors viš aš knésetja fórnarlambiš ręšur of oft för.  Śt yfir allan žjófabįlk tekur, žegar žetta sama rķkisvald veršur uppvķst aš svo bįgborinni lagažekkingu, aš žaš er gert afturreka meš allar kröfur sķnar į hendur einstaklingum og félögum žeirra.  Žį er bśiš aš draga hiš sama rķkisvald nišur ķ svaš götustrįka, sem stunda einelti gegn žeim, sem žeir telja sig eiga ķ fullu tré viš.  Mįl er aš linni. 

Jóni Steinari Gunnlaugssyni, hrl., er einnig nóg bošiš og fęr ekki orša bundizt.  Hann ritar ķ Morgunblašiš 1. maķ 2017:

"Ašför įn įbyrgšar":

"Nżjasta dęmiš er löglaust framferši stjórnenda Sešlabankans gegn śtgeršarfyrirtękinu Samherja, sem stašiš hefur yfir um nokkurra įra skeiš.  Komiš er ķ ljós, aš žar var valdi gróflega misbeitt.  Nś ętlar Mįr, bankastjóri, bara aš sitja žetta af sér, og žį helzt įn žess aš žurfa aš segja mikiš.  Og hann mun komast upp meš žaš, žvķ aš žeir, sem um eiga aš žinga, munu ekkert gera."

Žvķ skal ekki trśa fyrr en į veršur tekiš, aš "žeir, sem um eiga aš žinga", lįti kyrrt liggja.  Heišur Sešlabankans og alls stjórnkerfis rķkisins er ķ hśfi.    


Alvarlegar įsakanir

Mjög óžęgilegt mįl fyrir žjóšina hefur undanfarin misseri grafiš um sig varšandi 3. stoš rķkisvaldsins, dómsvaldiš, en žaš eru įsakanir hęstaréttarlögmanns og fyrrverandi dómara viš Hęstarétt, Jóns Steinars Gunnlaugssonar, JSG, ķ garš fyrrverandi mešdómara sinna, sem eftir öllum sólarmerkjum aš dęma hafa veriš vanhęfir til aš dęma um lögbrot fyrrverandi bankamanna og viršast hafa beitt sér meš ósęmilegum hętti gegn honum ķ ašdraganda skipunar hans ķ stöšu hęstaréttardómara. 

Jón Steinar hefur birt nokkrar greinar ķ Morgunblašinu og skrifaš bękur um efniviš, sem er žess ešlis, aš ekki er hęgt aš lįta liggja ķ žagnargildi, nema enn meira tjón hljótist af.  Ef Alžingi og Innanrķkisrįšherra ętla į nżju įri, 2017, aš stinga höfšinu ķ sandinn, žegar jafnalvarlegar įsakanir eru hafšar uppi af fyrrverandi innanbśšarmanni ķ Hęstarétti ķ garš nokkurra dómara ęšsta dómstigs landsins, einkum žess įhrifamesta og langvarandi forseta réttarins, žį bregšast hinar stošir rķkisvaldsins lķka skyldum sķnum.  Er žį fokiš ķ flest skjól, og ekki veršur žį önnur įlyktun dregin en alvarleg meinsemd (rotnun) hafi nįš aš grafa um sig į ęšstu stöšum.  Žaš er óhjįkvęmilegt aš stinga į slķku kżli, žótt sįrsaukafullt verši,  og fjarlęgja gröftinn. 

Grein JSG ķ Morgunblašinu 2. janśar 2017:

"Hvaš lįta Ķslendingar bjóša sér ?",

hefst žannig:

"Frįfarandi forseti Hęstaréttar og samdómarar hans hafa brotiš gegn lagaskyldum sķnum og misfariš meš vald sitt.  Žį žarf aš kalla til įbyrgšar."

Fram kemur ķ greininni, aš stašfest leyfi rétt bęrs ašila til handa hęstaréttardómara aš eiga įkvešin hlutabréf og fjalla samtķmis um mįlefni sakborninga ķ sama eša tengdum félögum (banka), hafi ekki veriš lagt fram. Sķšan segir:

"Hęstiréttur komst aš žeirri nišurstöšu, aš vķsa skyldi ętlušum sökum hinna įkęršu ķ žessum mįlum frį dómi ķ stórum stķl.  Allir sįu, aš hér voru į feršinni śrlausnir, sem engu vatni héldu.  Er gerš grein fyrir žessu į bls. 378-384 ķ bók minni, "Ķ krafti sannfęringar", sem śt kom į įrinu 2014."

Sķšan er drepiš į mįlaferli gegn bankamönnum fyrir verknaši, er tališ var, aš veikt hefšu bankana ķ Hruninu og e.t.v. įtt žįtt ķ žvķ:

"Sumir dómaranna höfšu veriš žįtttakendur ķ fjįrmįlaumsvifum į vettvangi bankanna fyrir hruniš, mismiklum žó.  Žar viršist frįfarandi forseti réttarins hafa veriš sżnu stórtękari en ašrir.  Žeir uršu svo fyrir umtalsveršu fjįrtjóni af völdum žess.  Um žetta vissi enginn. 

Žetta aftraši žeim ekki frį aš taka sęti ķ žessum mįlum og fella žunga dóma yfir hinum įkęršu.  Žaš hefur vakiš athygli, aš ķ mörgum žessara mįla hafa hinir įkęršu veriš sakfelldir fyrir umbošssvik įn žess, aš fyrir hafi legiš įsetningur žeirra til aušgunar į kostnaš viškomandi banka og įn žess aš sérstök hętta hafi einu sinni veriš į slķku."

Ķ augum leikmanns eru dómarar viš Hęstarétt hér sakašir um aš hafa lįtiš sķn višskiptatengsl viš fjįrmįlastofnun hafa veruleg įhrif į śrskurš sinn ķ mikilsveršum dómsmįlum.  Eins og allt er ķ pottinn bśiš, gefur augaleiš, aš ekki veršur undan žvķ vikizt aš fį botn ķ mįliš og leiša žaš til lykta, svo aš žeir axli sķn skinn, sem brotiš hafa af sér, en hinir verši sżknir saka. 

Sķšan skżrir JSG frį illvķgri ašför dómara viš Hęstarétt aš sér ķ žremur lišum til aš hręša hann frį aš sękja um embętti hęstaréttardómara 2004 meš hótunum um misbeitingu meirihluta dómaranna į umsagnarrétti sķnum um umsękjendur.  Žetta er gjörsamlega sišlaust athęfi dómaranna, ef satt er, og rżrir svo mjög traust til žeirra, aš Alžingi og Innanrķkisrįšherra er meš engu móti stętt į öšru en aš hleypa opinberri rannsókn af stokkunum til aš komast til botns ķ mįlinu. 

Nś skal ekki fella dóm hér, enda engin efni til žess, en ef samsęri į vinnustaš gegn umsękjanda um starf į sama vinnustaš kęmist upp og sannašist, vęri žaš hvarvetna tališ ólķšandi óžokkabragš, žar sem vegiš vęri freklega aš borgaralegum réttindum einstaklings og aš oršstķr hans, og einnig vinnur einelti af žessu tagi augljóslega gegn hagsmunum vinnustašarins og vinnuveitandans, sem kappkostar aš rįša starfsmann meš eftirsótta hęfileika, getu og žekkingu, en alls ekki žann, sem lķklegastur er til aš falla bezt ķ klķkukramiš į vinnustašnum og lįta bezt aš stjórn klķkustjórans į hverjum tķma, ef slķkur er į viškomandi vinnustaš.  Ef rökstuddur grunur kemur upp um, aš eitthvaš žessu lķkt višgangist ķ Hęstarétti Ķslands, eins og nś hefur komiš į daginn, eru viškomandi stjórnvöld, Alžingi og Innanrķkisrįšherra, aš lżsa yfir blessun sinni į slķku ófremdarįstandi meš ašgeršarleysi. Slķkt hlżtur žį aš lokum aš hafa stjórnmįlalegar afleišingar.

"Dómarar viš Hęstarétt hafa ekki hikaš viš aš brjóta gegn lagaskyldum sķnum og misfara meš vald sitt til aš koma fram nišurstöšum, sem žeim hafa fundizt ęskilegar, hvaš sem réttum lagareglum lķšur.  Žeir hafa žį aš lķkindum treyst žvķ, aš žeir gętu fariš fram ķ skjóli leyndar um atriši, sem skipt hafa meginmįli fyrir dómsżslu žeirra." 

Nś stendur svo į, aš žetta er lķklega haršasta og alvarlegasta gagnrżni, sem komiš hefur fram į störf hęstaréttardómara frį stofnun Hęstaréttar Ķslands.  Vęri žį ekki viš hęfi, aš yfirvöldin rękju af sér slyšruoršiš og gripu til réttmętra ašgerša til aš komast til botns ķ mįlinu og bęta oršstķr Hęstaréttar ķ brįš og lengd ?

Lokahluti greinar JSG ber einmitt yfirskriftina:

"Glatašur oršstķr":

"Žaš er naušsynlegur žįttur ķ ašgeršum til aš endurvekja traust žjóšarinnar til Hęstaréttar Ķslands, aš dómarar viš réttinn verši, žar sem žaš į viš, lįtnir bera įbyrgš į afar įmęlisveršu hįttalagi sķnu į undanförnum įrum."rosabaugur251px1

 

 


Andstęš stjórnkerfi

Mannkyniš hefur séš margs konar stjórnkerfi fyrir žjóšfélögin koma og fara og fyrir um aldarfjóršungi hvarf eitt žeirra, sovézki kommśnisminn, ķ aldanna skaut.  Žį hafši žetta eins flokks mišstżrša kśgunarkerfi gengiš sér sišferšislega og fjįrhagslega gjörsamlega til hśšar. Ķ kjölfariš uršu til nokkur sjįlfstęš rķki, sem ķ Miš-Evrópu tóku upp žingręšisstjórn aš hętti Vesturlanda og gengu Evrópusambandinu og NATO į hönd. Segja mį, aš fullreynt sé meš mišstżrt žjóšfélag eins flokks, žar sem öll helztu atvinnutęki og fjįrmįlastofnanir eru į höndum rķkisins aš hętti hagfręšingsins Karls Marx. Sišferšislegt og fjįrhagslegt gjaldžrot Venezśela nś eftir um 15 įra vinstri stjórn sannar, aš daufari śtgįfur af Karli Marx en rįšstjórnin virka ekki heldur.

Kķnverjar hafa žróaš sérśtgįfu af einręši kommśnistaflokks, žar sem žeir hafa virkjaš aušhyggjuna, kapķtalismann, ķ atvinnulķfinu, til aš knżja fram mikinn hagvöxt meš miklum lįntökum og bętt lķfskjör allra, og žį hafa aušvitaš oršiš til allmargir aušmenn um leiš. Kķnverska kerfiš er lķklega komiš į endastöš nśna, žvķ aš fjölmennasta mišstétt heims, sem oršiš hefur til frį žessari umbyltingu Li Hsiao Pin fyrir aldarfjóršungi, krefst nś meira andlegs frelsis og valds yfir eigin lķfi og stjórnun nęrumhverfis og rķkis en kommśnistaflokkurinn er reišubśinn til aš lįta af hendi. 

Ķ įgśst 2015 tók hlutabréfavķsitalan ķ Shanghai aš falla og žar meš oršstķr kķnversku rķkisstjórnarinnar sem stjórnvald rökhyggju, hęfileika og jafnvel heilbrigšrar skynsemi, sem hśn hafši innprentaš lżšnum.  Žaš, sem verra var: vonlaus višbrögš stjórnvalda, žegar loftiš fór śr hlutabréfablöšrunni, sem žau höfšu meš įróšri sķnum įtt žįtt ķ aš ženja śt, voru ašeins ein af mörgum mistökum valdhafanna.  Miklum fjįrmagnsfótta frį Kķna ķ kjölfariš hefur fylgt gengissig kķnverska gjaldmišilsins, yuan (renminbi), og stjórnvöldum hefur ekki tekizt vel upp viš aš nį tökum į žessari neikvęšu žróun kķnverskra fjįrmįla, sem endaš getur meš ósköpum.  Hśn leišir til kjaraskeršingar almennings og vaxandi atvinnuleysis, žó aš stjórnvöld reyni nś aš söšla um frį gegndarlausri og vķša glórulausri išnašaruppbyggingu flokkspótintįta ķ hérušum landsins til žjónustustarfsemi.  Flokksforkólfarnir hafa veriš metnir eftir framleišsluaukningu, en ekkert veriš hugaš aš aršseminni, og nś er skuldabyršin tekin aš sliga efnahaginn. 

Grafalvarleg sprenging ķ hinni noršlęgu borg Tianjin leiddi ķ ljós ógnvekjandi óstjórn.  Allar rķkisstjórnir gera mistök, en sś kķnverska reisir tilverurétt sinn į fęrni sinni fremur en umboši frį ķbśunum.  Nś spyrja śtlendingar og kķnverskir borgarar sig žeirrar spurningar, hvort rķkisstjórnin hafi misst taumhaldiš į žróun rķkisins ? 

Fįeinar slęmar vikur eiga žó ekki aš verša allsrįšandi um um mat į kķnverska kerfinu, sem hefur nįš įgętum efnahagslegum įrangri undandarin 25 įr.  Žaš sem réttlęta į žetta valdbošna eins flokks kerfi er röš og regla ķ žjóšfélaginu og vitur forysta, sem tryggi hagvöxt og almenna velmegun.  Stušningsmenn žessa kerfis bera gjarna saman feril kķnverskra leištoga og leištoga lżšręšisrķkjanna, t.d. Bandarķkjanna, BNA.  Barack Obama segja žeir hafa oršiš forseta śt į lķtiš annaš en hrķfandi męlskulist og getu til aš safna ķ kosningasjóš. Eftir į aš hyggja er erfitt aš andmęla žvķ. Andstętt žessu hafi Xi Jinping, žegar hann varš flokksformašur 2012, unniš sig upp eftir metoršastiga flokks og rķkisstjórnar og hafi unniš bęši ķ mišlęgri stjórnsżslu flokksins og ķ 4 fylkjum, sem hvert um sig er stęrra en mörg rķki heims.

Ašdįendum Kommśnistaflokksins finnst, aš Hr Xi sitji į toppi pżramķda, žar sem prelįtar hljóta framgang į grundvelli eigin veršleika viš aš leysa verkefni og próf.  Žetta sé kerfi, sem veršlaunar hęfileika og hafi marga kosti umfram lżšręšislegar kosningar.  Kerfiš verši ekki fórnarlamb skammtķma lżšskrumsfreistinga, žegar nįlgist nęstu kosningar.  Žį hafi kerfiš enga hagsmuni af aš fiska ķ gruggugu vatni žjóšfélagslegrar spennu til aš afla atkvęša.  Žaš hafi heldur ekki tilhneigingu til aš verša andsnśiš žeim, sem ekki hafa kosningarétt, t.d. framtķšarkynslóšum og śtlendingum.  Um žetta er fjallaš ķ nżśtgefinni bók eftir Daniel Bell, kanadķskan hįskólamann, sem kennir viš Tsinghua hįskólann ķ Beijing ("The China Model: Political Meritocracy and the Limits of Democracy").  Kķnverska lķkaniš kann aš henta Kķnverjum um takmarkašan tķma, en žaš į įreišanlega ekki erindi viš Vesturlönd.

Ef įfram heldur aš fjara undan efnahag Kķnverja allt žetta įr og jafnvel inn ķ nęsta, žį mun molna undan kķnverska stjórnkerfinu, žvķ aš žaš mun žį renna upp fyrir fólki, aš stjórnendur rķkisins eru ekki starfi sķnu vaxnir, žó aš höfušįherzla hafi veriš lögš į aš telja almenningi trś um hiš gagnstęša.  Af žessum įstęšum mį bśast viš vaxandi hernašarbrölti Kķnverja, eins og merki sjįst nś žegar um į Sušur-Kķnahafi, ķ tilraun til aš beina athygli almennings aš mįlefnum, sem lķkleg eru til aš žjappa žjóšum Kķna saman aš baki valdhöfunum.  

Vesturlönd, Japan, Eyjaįlfa o.fl. bśa viš mismunandi śtgįfur af žingręšisfyrirkomulagi.  Ķ BNA er valdamikill forseti, forsetaręši, žar sem meirihluti žingsins getur žó sett honum stólinn fyrir dyrnar. Į Ķslandi situr tiltölulega valdalķtill, žjóškjörinn forseti, og Stjórnarskrįin er of lošin um valdsviš hans.  Žess vegna er naušsynlegt aš taka öll įkvęši hennar, er varša forsetann til endurskošunar, og žar sem hann er og vęntanlega veršur žjóškjörinn, er ešlilegt aš fela honum veigameiri hlutverk en hann hefur nś.  Žau geta t.d. veriš į sviši öryggismįla rķkisins, utanrķkismįla, og hęgt er aš bśa svo um hnśtana, aš rķkisstjórnin starfi ķ raun į pólitķska įbyrgš forsetans, eins og ķ Frakklandi. 

Į Noršurlöndunum rķkir hefš um žingbundnar rķkisstjórnir, en forseti Finnlands hefur samt nokkur völd, einkum į sviši utanrķkismįla, žó aš hluti žeirra hafi sķšar veriš fęršur til žingsins.  Į Ķslandi er ešlilegt aš fela valinkunnum stjórnlagafręšingum aš taka til ķ Stjórnarskrįnni, žegar forsetaembęttiš er annars vegar, og kveša skżrt į um valdsviš og valdmörk embęttisins.  Forseti į aš fela žeim, sem hann telur njóta mests stušnings kjósenda aš afloknum Alžingiskosningum, rķkisstjórnarmyndun, og forseti lżšveldisins ętti einn aš hafa žingrofsheimildina.  Nżleg tilraun til misbeitingar į žessari heimild til skylminga į žinginu styšur žessa skošun. 

Forsetinn į aš vera verndari Stjórnarskrįarinnar, og meš undirskrift sinni viš nż lög į hann aš stašfesta, aš lagasetning sé ķ samręmi viš Stjórnarskrį.  Sé hann ķ vafa, į hann aš geta vķsaš lögum, fyrir undirritun sķna, til śrskuršar Hęstaréttar , en hann į ekki aš geta synjaš lögum stašfestingar, ef Hęstiréttur telur žau ķ lagi, nema 40 % žingmanna fari fram į žaš. Ef forseti synjar lögum stašfestingar aš beišni žessa drjśga minnihluta žingheims, sem skal žó vera hans val, veršur aš efna til žjóšaratkvęšagreišslu um žessi lög, nema meirihluti Alžingis afturkalli žau. 

Ennfremur er rétt aš žróa hérlendis annars konar beint lżšręši og setja įkvęši žar aš lśtandi ķ Stjórnarskrį aš fengnum tillögum stjórnlagafręšinga.  Žannig geti įkvešinn fjöldi kjósenda fariš fram į viš forseta lżšveldisins, aš haldin verši rįšgefandi žjóšaratkvęšagreišsla, og annaš hęrra hlutfall kjósenda geti fariš fram į, aš haldin verši įkvaršandi atkvęšagreišsla um tiltekiš mįl.  Til aš draga śr kostnaši er rétt aš taka tölvutęknina ķ žjónustu lżšręšisins. 

Frelsi eintaklinganna fer alltaf til lengdar saman viš lķfskjör žeirra. Žaš hefur veriš sżnt fram į skżra fylgni į milli frelsis ķ žjóšfélögum og velmegunar žar. Hluti af frelsinu felst ķ aš rįšstafa tekjum sķnum aš vild.  Žess vegna er sjįlfsagt stefnumįl, aš launžegar haldi sem mestu af tekjum sķnum til eigin rįšstöfunar og rekstur og umsvif hins opinbera sé aš sama skapi ķ lįgmarki.  Samt hefur gefizt illa, t.d. ķ Kalifornķu, aš kjósendur megi kjósa um tekjuöflun rķkisins, en žaš mętti ķhuga aš veita žeim rétt til aš kjósa į milli einkarekstrar og opinbers rekstrar, einkafjįrmögnunar framkvęmda hins opinbera o.s.frv.  Allar tilraunir meš Stjórnarskrįrbreytingar veršur žó aš framkvęma af varfęrni og aš beztu manna yfirsżn.   

 


Hefšbundin višhorf į hverfanda hveli

Žaš er kunnara en frį žurfi aš segja, aš rķkjandi stjórnmįlavišhorf eru ķ uppnįmi. Žegar breyttur samskiptamįti fólks og bętt ašgengi aš upplżsingum eru höfš ķ huga, žarf ekki aš undra, aš višhorf almennings til stjórnmįlanna breytist samhliša.  Vķša erlendis bętast viš afkomuleg vandamįl af völdum stöšnunar hagkerfanna, og sums stašar er atvinnuleysiš tvķmęlalaust hįtt yfir žeim mörkum, sem viš Ķslendingar mundum kalla žjóšfélagsböl.  Hérlendis er mjög į brattann aš sękja fyrir ungt fólk meš fjįrmögnun hśsnęšis, svo aš nokkrar rętur žjóšfélagsumróts séu tķndar til.

Vaxandi urgur ķ mišstéttinni hefur vķša leitt til aukins fylgis jašarflokka į bįšum vęngjum stjórnmįlanna.  Ķ Noregi er flokkur hęgra megin viš Hęgri flokkinn ķ rķkisstjórn, og ķ Danmörku hefur róttękur hęgri flokkur töluverš įhrif į stjórnarstefnu rķkisstjórnar ķ minnihluta į danska žinginu. 

Svķar og Finnar hafa enn ekki hleypt Svķžjóšardemókrötunum og Sönnum Finnum til valda, en hinir fyrr nefndu hafa hlotiš fylgi ķ skošanakönnunum į borš viš Pķrata į Ķslandi.  Ķ Bretlandi hafa róttękir vinstri menn lagt undir sig Verkamannaflokkinn, og reyna mun į mįlstaš Brezka Sjįlfstęšisflokksins, UKIP, ķ vęntanlegri žjóšaratkvęšagreišslu um ašild Bretlands aš Evrópusambandinu, ESB.  Ķ Žżzkalandi vex Alternative für Deutschland įsmegin, en hann er hęgra megin viš CDU/CSU, flokka Angelu Merkel og Horst Seehofers, sem aš sama skapi missa fylgi. Fylgi sópašist aš AfD ķ žremur fylkiskosningum ķ marz 2016, og var śrslitum kosninganna lķkt viš stjórnmįlalega jaršskjįlfta ķ Žżzkalandi.  Žar er žó efnahagur góšur og atvinnuleysi tiltölulega lķtiš, en lķtt heftur straumur flóttamanna frį Miš-Austurlöndum og Noršur-Afrķku, sem flestir ašhyllast Mśhamešstrś, er tekinn aš valda almenningi ķ Žżzkalandi įhyggjum, og yfirvöldin rįša ekki viš móttöku žess yfiržyrmandi fjölda, sem komizt hefur inn fyrir landamęri Žżzkalands, sem hafa veriš opin samkvęmt Schengen-rįšslaginu. Komiš hefur ķ ljós, aš upp til hópa er um aš ręša lķtt menntaš, jafnvel ólęst fólk, sem grķšarlega dżrt yrši, og sennilega ómögulegt ķ flestum tilvikum, aš ašlaga žżzku žjóšfélagi, enda er Mutter Merkel farin aš tala um, aš fólkiš verši aš fara til baka til sķns heima, žegar frišvęnlegra veršur žar.  Žetta var lķka ętlunin meš "Gastarbeiter", sem tóku žįtt ķ uppbyggingu Vestur-Žżzkalands eftir heimsstyrjöldina seinni, en flestir žeirra ķlentust meš fjölskyldum sķnum ķ Vestur-Žżzkalandi, en hafa ašlagazt misvel aš žżzku samfélagi, en hafa myndaš žar sķn eigin samfélög. 

Ķ Frakklandi stefnir formašur Žjóšfylkingarinnar, Marie Le Pen, į forsetabśstašinn, Elysée, og gęti hreppt hann ķ nęstu forsetakosningum mišaš viš įstandiš ķ Frakklandi. 

Ķ Grikklandi hefur róttękur vinstri flokkur veriš viš völd um hrķš, en Grikkland er efnahagslega ósjįlfbęrt og er eins og tifandi tķmasprengja. 

Į Spįni er stjórnarkreppa eftir sķšustu žingkosningar, og Katalónar ķ Norš-Austurhorni Spįnar, sem tala frönskuskotna spęnska mįllżzku, vilja ašskilnaš frį rķkisheildinni.  Į Spįni sękir systurflokkur Syriza, Podemos, ķ sig vešriš. 

Ķ Bandarķkjunum, BNA, hefur vinstri öldungurinn Bernie Sanders nįš eyrum ótślega margra, einkum ungra Demókrata, og velgt Hillary Clinton, mótframjóšanda sķnum, undir uggum.  Hefur Bernie nįš óvęntum įrangri ķ forkosningum margra rķkja BNA. Repśblikanamegin eru róttkir hęgrimenn atkvęšamestir. Donald Trump er ólķkindatól, sem kann aš spila į mikla žjóšfélagsóįnęgju ķ BNA, sem stafar m.a. af töpušum störfum til Kķna og vķšar og (ólöglegra) innflytjenda frį Mexikó.

 Allt hefšu žetta žótt vera firn mikil um sķšustu aldamót, en fyrri hluti 21. aldarinnar bżšur greinilega upp į meiri žjóšfélagsróstur į Vesturlöndum en seinni hluti 20. aldarinnar gerši. 

Į Ķslandi blasir eftirfarandi staša viš samkvęmt skošanakönnunum:

  • Vinstra mixiš:            25 %
  • Borgaraflokkarnir:        40 % (tęplega)
  • Pķratar (sjóręningjarnir) 35 % (rśmlega)

Hvaša įlyktun og lęrdóm skyldi nś mega draga af žessum tölum, sem eru ķskyggilegar fyrir stjórnmįlalegan stöšugleika į Ķslandi ? 

Blekbóndi tślkar žęr žannig, aš žęr séu įkall kjósenda um nżvęšingu lżšręšis ķ įtt aš auknu beinu lżšręši į kostnaš hins hefšbundna fulltrśalżšręšis.  Kjósendur vilja fį beinan ašgang aš įkvaršanatöku ķ einstökum mįlum, ef žeim bżšur svo viš aš horfa.  

Rķkisstjórnarflokkarnir eiga aš bregšast viš žessum breytta tķšaranda meš jįkvęšum og uppbyggilegum hętti, sem žżšir, aš breyta žarf Stjórnarskrįnni.  Blekbóndi telur, aš slį eigi tvęr flugur ķ einu höggi og gjöra umgjörš forsetaembęttisins į Bessastöšum skżrari og embęttiš veigameira en nś er įn žess aš hreyfa viš meginstjórnarfyrirkomulaginu, sem er žingbundin rķkisstjórn:

  1. Ašalhlutverk forseta lżšveldisins verši aš gęta žess, aš lagasetning žingsins sé ķ samręmi viš Stjórnarskrį lżšveldisins. Hann verši žannig eins konar verndari Stjórnarskrįarinnar. Ef hann telur vafa į žvķ, aš lögin standist Stjórnarskrį, skal hann fresta stašfestingu laganna meš žvķ aš vķsa žeim til žriggja manna Stjórnlagarįšs, žar sem hann skipar formann, Hęstiréttur annan og hįskólarnir, žar sem lagadeildir eru, skipa žrišja, til žriggja įra ķ senn. Stjórnlagarįš skal śrskurša innan viku um vafamįl, sem forseti lżšveldisins vķsar til žess, og ef śrskuršur er į žį lund, aš lögin standist Stjórnarskrį, ber forseta aš stašfesta žau samdęgurs meš undirskrift sinni, annars vķsar hann žeim aftur til žingsins.  Forseti getur ekki vķsaš mįli ķ žjóšaratkvęšagreišslu, nema hann fįi um žaš skriflega įskorun frį fjölda, sem nemur 20 % af atkvęšisbęru fólki ķ sķšustu Alžingiskosningum.
  2. Kjósendur til Alžingis skulu geta fariš fram į žaš viš forseta lżšveldisins, aš hann lįti semja frumvarp til laga um tiltekiš efni ķ įkvešnu augnamiši.  Ef fjöldi, sem nemur 20 % kjósenda ķ sķšustu Alžingiskosningum, hvetur hann til žess skriflega, skal hann verša viš žvķ og fela forseta Alžingis aš leggja mįliš fyrir žingiš.  Slķkum lögum frį Alžingi skal hann geta synjaš stašfestingar og fara žau žį ķ endurskošun hjį žinginu, eša žingiš efnir til žjóšaratkvęšis um žau.   
  3. Aš afloknum Alžingiskosningum metur forseti lżšveldisins, hverjum er ešlilegast aš fela stjórnarmyndunarumboš meš tilliti til śrslita kosninganna.  Ef ekki tekst aš mynda starfhęfa rķkisstjórn innan 6 vikna frį kjördegi, fellur stjórnarmyndunarumboš til forseta, sem žį skal skipa rķkisstjórn og hefur til žess frjįlsar hendur.  Žingrofsvaldiš skal ašeins vera hjį forseta lżšveldisins. 
  4. Forseti Alžingis er stašgengill forseta lżšveldisins og ašrir ekki.  Forseti Alžingis ręšur dagskrį žingsins og getur stytt umręšutķma eša tekiš mįl af dagskrį, ef honum žykir žingmenn misnota starfstķma žingsins, t.d. meš žvķ aš setja į ręšur um mįl utan dagskrįr eša meš žvķ aš teygja lopann. Hann getur hvenęr sem er takmarkaš ręšutķma einstakra žingmanna ķ hverri umręšu, eins og hann telur naušsynlegt fyrir ešlilega framvindu frumvarps eša žingsįlyktunartillögu. Forseta Alžingis ber aš hlśa aš viršingu žingsins ķ hvķvetna. 
  5. Ef minnihluti Alžingis, 40 % žingmanna eša 25 žingmenn hiš minnsta m.v. heildarfjölda žingmanna 63, samžykkir žjóšaratkvęšagreišslu um tiltekiš mįl, žó ekki um fjįrlög, žį skal sś tillaga fara til forseta lżšveldisins til samžykktar eša synjunar.  Ķ tillögunni skal setja fram nįkvęmt oršalag į spurningum, sem leggja skal fyrir žjóšina.  Synjun forseta skal fylgja rökstušningur til Alžingis, en samžykkt tillaga fer til rķkisstjórnarinnar til framkvęmdar.
  6. Annaš meginhlutverk forseta lżšveldisins skal vera aš varšveita stöšugleika, žjóšfélagslegan og efnahagslegan.  Ef honum viršist Alžingi vera žar į rangri leiš, skal hann leysa žingiš upp, og veršur žį efnt til kosninga.  Kjörtķmabil forseta skal vera 6 įr, en hann skal geta stytt žaš, kjósi hann svo, og hann mį ekki sitja lengur en 12 įr.  

Hér er ašeins drepiš į örfį atriši.  Réttast er aš fį hópi stjórnlagafręšinga slķkt afmarkaš verkefni um Stjórnarskrįrbreytingar.  Žeir yfirfara žį alla Stjórnarskrįna m.t.t. til breytinga, sem óskaš er eftir, til aš tryggja innbyršis samręmi ķ Stjórnarskrįnni, og senda tillögurnar sķšan Alžingi til umfjöllunar.  Ķ žessu tilviki žarfnast allir lišir um forseta lżšveldisins og žjóšaratkvęšagreišslur endurskošunar. 

Stjórnarskrįin er m.a. til aš tryggja frelsi og mannréttindi einstaklingsins gagnvart hinu opinbera valdi og gagnvart öšrum einstaklingum og félögum.  Ķ žessu sambandi er rétt aš hafa įkvęši ķ 65. grein frį įrinu 1995 ķ huga, en žaš hefur jafnvel veriš snišgengiš viš lagasetningu sķšan:

"Allir skulu vera jafnir fyrir lögum og njóta mannréttinda įn tillits til kynferšis, trśarbragša, skošana, žjóšernisuppruna, kynžįttar, litarhįttar, efnahags, ętternis og stöšu aš öšru leyti,  Konur og karlar skulu njóta jafns réttar ķ hvķvetna." 

Žaš kemur einnig til greina viš nęstu endurskošun Stjórnarkrįar aš setja žar inn įkvęši um skipan žriggja dómsstiga ķ landinu, og hvernig rįšningu dómara skuli haga į öllum žremur dómsstigum. Žį žarf aš skilgreina verkaskiptingu į milli Stjórnlagarįšs og Hęstaréttar varšandi lög, sem kunna aš brjóta ķ bįga viš Stjórnarskrįna. Til įlita kemur, aš forseti lżšveldisins skipi Hęstaréttardómara meš sjįlfstęšum hętti. 

Žann 1. desember 2015 ritaši Jóhannes Loftsson, verkfręšingur og frumkvöšull, mjög góša grein ķ Morgunblašiš:

"Hverju megum viš rįša". 

Ķ nišurlagi greinarinnar sagši hann:

"Į mešan bįkniš vex, žį minnkar sķfellt vald einstaklingsins yfir eigin lķfi.  Žegar haft er ķ huga, hversu óvinsęlir gömlu fjórflokkarnir eru, žį veršur aš telja meš ólķkindum, aš fólk hafi gefiš yfirvöldum slķkt vald yfir lķfi sķnu og raunin er.  Ef viš eigum ekki aš enda sem žjóš, sem įvallt er undir žumlinum į duttlungum sķšasta hęstbjóšanda ķ kosningum, žį veršur aš eiga sér staš grundvallar hugarfarsbreyting um, aš snśa žurfi žessari žróun viš.  Žörf er į, aš fólk geti vališ stjórnmįlamenn, sem lofa aš gera minna og leyfa meira.  Fimmföld laun hljóma hreint ekki illa."

Sé žetta sett ķ samhengi stjórnarskrįrbreytinga, er žörf į breytingu reglna um kjör til Alžingis ķ žį veru aš gefa kjósendum kost į aš kjósa bęši flokk og einstaklinga į öšrum listum en žeim, sem kosinn er, ž.į.m. af landslista óhįšum stjórnmįlaflokkunum.Fyrirmyndir um persónukjör mį t.d. finna ķ Žżzkalandi.

Jóhann J. Ólafsson, stórkaupmašur, ritaši 3. desember 2015 grein ķ Morgunblašiš, sem hann nefndi:

"Śtrżmum fįtękt - gerum lżšręšiš nothęft". 

Žar segir svo m.a:

""James Harrington (1611-1677), enskur stjórnmįlamašur, sagši į sinni tķš: "Einveldi rķkir, žegar krśnan į allt eša ķ žaš minnsta 2/3 af öllum landauši.  Höfšingjaveldi rķkir, ef ašalsmenn eiga svipašan hlut.  Eigi almenningur 2/3 eša meira, rķkir lżšręši."

Žótt margt sé breytt sķšan į 17. öld, er kjarni žessarar hugsunar ķ fullu gildi.  Ķ staš krśnunnar kemur rķkiš, ķ staš ašalsins koma aušmennirnir, en almenningur er enn almenningur.  Ķ staš landaušs koma allar eignir, allur aušur žjóšfélagsins.

Žau sannindi eru enn góš og gild, aš eignum og śtdeilingu žeirra fylgja völd, en lżšręšiš byggist į žvķ, hversu vel tekst til meš eignadreifingu ķ žjóšfélaginu. 

Valdiš leitar fyrr eša sķšar žangaš, sem aušurinn er.  Žess vegna er tiltölulega jöfn dreifing aušsins mešal landsmanna forsenda lżšręšis. 

Samkvęmt upplżsingum Hagstofu Ķslands er allur žjóšaraušur Ķslendinga (allar eignir landsmanna, einkaeignir og opinberar eignir, samanlagt) 23,3 trilljónir (žśsund milljaršar) kr.  Af žeim eru u.ž.b. 4,4 trilljónir ķ einkaeign, en u.ž.b. 18,9 trilljónir ķ opinberri eigu.  Lżšręši ķ skilningi Harringtons er žvķ vķšs fjarri, žvķ aš eignir einstaklinga eru ekki nema um 19 %, en opinberar eignir um 81 % af heildareignum žjóšfélagsins.  Ef lżšręši ętti aš vera raunverulegt, žyrfti almenningur, ž.e. einstaklingarnir sjįlfir, aš eiga 15,5 trilljónir til aš leišrétta žennan lżšręšishalla.  Įsęttanlega jöfn dreifing eigna į milli einstaklinga innbyršis yrši svo einnig aš vera fyrir hendi til aš treysta lżšręši og sįtt ķ žjóšfélaginu." 

Į Ķslandi eiga 30 % žjóšarinnar tęplega 80 % allra einkaeigna, en žęr nema einvöršungu rśmlega 15 % heildareigna ķ landinu.  Viš žessar ašstęšur blasir viš, aš žaš er engin įstęša til aš festa ķ sessi eša auka enn viš eignarhald hins opinbera meš nżjum įkvęšum ķ Stjórnarskrį.  Slķk žjóšnżting mundi draga enn śr lżšręšislegu valdi almennings, en žaš er ekki einvöršungu fólgiš ķ kosningarétti og aškomu aš einstökum įkvöršunum, heldur ekki sķšur, eins og Jóhann J. Ólafsson bendir į, fjįrhagslegu sjįlfstęši einstaklinganna og olnbogarżmi ķ samfélaginu įn afskipta annarra innan marka laga og réttar, sem gilda um farsęl samskipti manna. 

Samkvęmt Hagstofunni eru um 80“000 framteljendur įn nettóeignar og skulda 87 milljarša kr.  Žaš er miklu brżnna žjóšfélagslegt višfangsefni aš koma fleiri einstaklingum til bjargįlna meš möguleikum į eignamyndun en aš auka viš eignir rķkisins į kostnaš einstaklinga og frjįlsra félaga. Til aš aušvelda ungu fólki žetta hefur veriš bent į žį leiš, aš rķkissjóšur leggi fram styrk til fólks, sem er aš fjįrfesta ķ sinni fyrstu ķbśš, allt aš Mkr 10, en hętti aš veita vaxtabętur og dragi śr peningaaustri ķ Ķbśšalįnasjóš.  Žetta mundi gera fleirum kleift aš losna śr fįtęktargildru, en fara žess ķ staš aš safna eignum, sem veita ómetanlegt afkomuöryggi ķ ellinni.

 

 


Sešlabankinn og samkeppnin

Engum blöšum er lengur um žaš aš fletta, aš Sešlabankann hefur sett verulega nišur undir stjórn nśverandi Sešlabankastjóra. Žar viršist verkstjórn vera verulega įbótavant, žvķ aš ekki er gętt nęgilega aš lögum, t.d. um gjaldeyrismįl, og lagaheimildum bankans, žegar gerš er atlaga aš einstökum fyrirtękjum, heldur viršist rķkja innan veggja Svörtulofta mišaldahugarfar um óskorašan rétt yfirvalda til aš fara sķnu fram gegn žegnunum, og refsigleši Sešlabankans hefur nś fariš yfir mörk réttarheimilda hans. Ķtarleg rannsókn į gögnum Sešlabankans um gjaldeyrisskil Samherja-samstęšunnar leiddi ekki ķ ljós nein lögbrot žvert ofan ķ nišurstöšu Sešlabankans. 

Hér hagar Sešlabankinn sér eins og fķll ķ postulķnsbśš, og framferši hans hefur kostaš fyrirtęki stórfé og įlitshnekki, heima og erlendis, žó aš Sérstakur saksóknari hafi lįtiš kęrur bankans nišur falla, af žvķ aš lagastoš til sakfellingar skorti.  Nišurlęgingin veršur žess vegna Sešlabanka Ķslands į endanum.  Žetta er svo alvarlegur įfellisdómur yfir ęšsta handhafa peningamįlastjórnar landsins, žar sem helzt engan skugga mį į bera, aš engan veginn veršur viš unaš. Hinir seku į Svörtuloftum, sem valdiš hafa fyrirtękjum og einstaklingum stórtjóni, skulu sęta įbyrgš. Annars leggur bankarįšiš blessun sķna yfir lagatęknilegt klśšur į klśšur ofan, sem er svo ófaglegt, aš jafna veršur viš hreinręktaš fśsk, og bankarįšiš vęri žį aš bregšast skyldum sķnum. Nišurlęging bankans yrši žį djśpstęš fyrir ašra starfsemi og hlutverk bankans lķka og gęti oršiš langvinn. Žaš veršur aš taka į žessu mįli strax ķ haust, enda er mikiš ķ hśfi nśna, aš ķ stafni Sešlabankans sé ašeins fólk, sem hafiš er yfir allan vafa ķ sišferšislegum og faglegum efnum.  

Sešlabankinn hefur og sętt haršri gagnrżni fyrir mešferš sķna į svo köllušu Sjóvįrmįli, sem einnig er kennt viš Śrsus ehf.  Baldur Arnarson, blašamašur, skrifar baksvišsumfjöllun ķ Morgunblašiš 7. október 2015 undir fyrirsögninni:

"Starfsmennina skorti žekkingu"

og hefur eftir Birgi Tjörva Péturssyni, hérašsdómslögmanni, um alvarlegar athugasemdir Umbošsmanns Alžingis viš embęttisfęrsluna ķ Sešlabankanum:

"Žannig sé ekki fjallaš nęgjanlega um, aš ęšstu yfirmenn bankans hafi flutt trśnašarupplżsingar śr gjaldeyriseftirlitinu ķ einkahlutafélagiš Eignasafn Sešlabanka Ķslands [ESĶ] og lįtiš hafa įhrif į įkvöršun um višskipti meš bréf ķ Sjóvį, sem Śrsus hafši samiš um aš kaupa, ķ félagi viš ašra fjįrfesta, um haustiš 2010. 

"Umbošsmašur gerši hins vegar athugasemd viš mešferš trśnašarupplżsinga ķ mįli Śrsusar.  Félagiš hafi žannig žurft aš sęta žvķ, eftir aš hafa fengiš vešur af rannsókn mįls ķ fjölmišlum og haft samband viš ašallögfręšing bankans til aš skżra sķna hliš vegna višskiptanna meš bréfin ķ Sjóvį, aš upplżsingarnar uršu hluti rannsóknar mįlsins og voru notašar gegn félaginu.""

""Sešlabankinn fór meš žessar trśnašarupplżsingar ķ hring.  Žvķ var žannig haldiš fram, aš einkahlutafélag bankans gęti ekki įtt višskipti viš Śrsus [meš bréfin ķ Sjóvį], af žvķ aš Śrsus vęri til rannsóknar.  Fyrirsvarsmašur Śrsusar taldi félagiš ķ fullum rétti og veitti upplżsingar ķ tengslum viš višskiptin.  Žęr voru žį notašar gegn félaginu viš rannsókn mįls hjį gjaldeyriseftirlitinu og svo aftur sem frekari rök fyrir žvķ aš eiga ekki višskiptin.  Viš teljum, aš žetta hafi veriš forkastanleg mįlsmešferš",

segir Birgir Tjörvi."

Žaš er fyllilega hęgt aš taka undir žaš, aš žessi lżsing sżnir fram į forkastanleg vinnubrögš og sišferšisbrest ķ Svörtuloftum, sem engum Sešlabanka ķ lżšręšisrķki, sem viršir žrķgreiningu rķkisvalds og nśtķmalega stjórnsżsluhętti, er sęmandi.  Žetta er eins og lżsing śr bananalżšveldi eša rįšstjórnarrķki, en er langt fyrir nešan viršingu Sešlabanka ķ réttarrķki. 

Lķklegt er, aš ašallögfręšingur Sešlabankans beri hér įbyrgšina, og hann (hśn) veršur žį skilyršislaust aš vķkja, og Sešlabankinn veršur aš lęra sķna lexķu um grundvallarreglur réttarrķkisins.

 Hśsrannsókn ķ höfušstöšvum Samherja į Akureyri og ķ Reykjavķk, haldlagning bókhalds og tölvugagna og harkaleg framganga og langdregin rannsókn į gjaldeyrismešferš Samherja-samstęšunnar skilaši engu öšru en miklum kostnaši fyrir Sešlabankann og ekki sķšur fórnarlambiš, sem allt of lengi mįtti liggja undir grun um gjaldeyrissvik og lögbrot įn žess žó, aš Sérstakur saksóknari kęmi auga į neitt refsivert, žegar hann fékk mįlatilbśnašinn frį bankanum. Žegar Sérstakur saksóknari fann engin sakarefni ķ garš fyrirtękisins, reyndi Sešlabankinn aš koma sök į einstaklinga innan fyrirtękisins. Til slķks stóšu žó engar sakir og lagaheimildir til slķkrar sakfellingar voru ekki fyrir hendi. 

Žetta eru algerlega ótęk vinnubrögš stjórnvalds, sem valdiš geta fyrirtękjum, stórum og smįum, ķ haršri samkeppni markašsmissi og skekkt samkeppnisstöšu žeirra. Ķ Samherjamįlinu er eins og refsigleši mišalda tröllrķši hśsum, žvķ aš gengiš er fram meš offorsi ķ hśsrannsókn hjį félaginu og ekki hikaš viš aš setja oršstżr žessa mikilvęga śtflutningsfyrirtękis bęši innanlands og utan ķ uppnįm.  Sķšan er refsivöndurinn reiddur hįtt til lofts af Gjaldeyriseftirliti bankans įn žess, aš žaš hafi til žess nokkra lagaheimild.  Hlżtur framkvęmdastjóri Gjaldeyriseftirlits Sešlabankans aš bera į žessu verklagi įbyrgš og žurfa aš taka afleišingum gjörša sinna. Aš bera įbyrgš merkir einmitt aš taka afleišingum gjörša sinna, fį umbun, ef vel er gert, og refsingu, ef illa tekst til.  Hér eru svo stórfelld brot į ferš, aš lķklegt er, aš leiši til mįlaferla, og stöšumissir er višeigandi refsing aš hįlfu bankarįšsins. Öšru vķsi veršur ekki traust til bankans endurreist. 

Nś hefur Umbošsmašur Alžingis kvešiš upp svo žungan įfellisdóm yfir stjórnun Sešlabankans, aš af žeirri įstęšu einni saman veršur einhver aš axla įbyrgš af mistökunum, hvort sem žaš veršur bankastjórinn, yfirlögfręšingurinn, yfirmašur gjaldeyriseftirlitsins eša öll žessi žrenning.  Ef bankarįš Sešlabankans ętlar aš skrifa undir žau ótęku vinnubrögš, sem višgengizt hafa hjį Sešlabankanum, žį missir žaš allan trśveršugleika, og žar meš rżkur traustiš į Sešlabankanum og peningastefnu hans śt ķ vešur og vind. 

Embęttisfęrsla Įrna Pįls Įrnasonar, fyrrverandi rįšherra, ķ rķkisstjórn Jóhönnu Siguršardóttur, hefur komiš viš sögu žessara alręmdu mįla Sešlabankans og hefur einnig oršiš fyrir gagnrżni Umbošsmanns Alžingis, og mį segja, aš losarabragur Įrna sem rįšherra sé upphafiš aš umbošsleysi Sešlabankans viš rannsókn og įlagningu refsinga vegna brota į lögum og reglum um gjaldeyrismįl. Samkvęmt lögum varš rįšherra bankamįla aš stašfesta reglugerš um gjaldeyrisbrot og refsingu viš žeim, en engin gögn finnast ķ rįšuneyti né ķ Sešlabanka um žessa stašfestingu rįšherra. Umbošsmašur kvartar undan röngum upplżsingum frį žessum ašilum ķ tķš rķkisstjórnar Jóhönnu Siguršardóttur til sķn, og žaš er aušvitaš önnur grafalvarleg hliš žessa mįls.   

Baldur Arnarson, blašamašur, ritar baksvišs ķ Morgunblašiš 8. október 2015 greinina:

"Rįšuneyti afhenti ekki umbešin gögn". 

Hśn hefst žannig:

"Tryggvi Gunnarsson, umbošsmašur Alžingis, gerir athugasemdir viš, aš efnahags- og višskiptarįšuneytiš hafi ķ įrsbyrjun 2011 ekki veitt honum réttar upplżsingar um, hvort rįšherra hafi samžykkt reglur Sešlabanka Ķslands (SĶ) um gjaldeyrismįl, žegar hann leitaši eftir žeim. 

Sešlabankinn lét rannsaka meint brot fjölda ašila į žessum reglum, og śrskuršaši įkęruvaldiš sķšar, aš žęr teldust ekki gild refsiheimild." 

Umbošsmašur Alžingis bendir į, aš Sešlabankinn hafi tekiš sér vald til rannsóknar į gjaldeyrisbrotum og įkvöršunar višurlaga, sem hann hafši enga lagaheimild til įn žess aš afla sér stašfestingar rįšherra. Viškomandi rįšherra, Įrni Pįll Įrnason, gaf aldrei naušsynlegt samžykki sitt. 

Žetta er grafalvarlegt glappaskot Sešlabanka, sem Sešlabankastjóri sjįlfur veršur aš taka įbyrgš į og taka hatt sinn og staf fyrir.  Mundi žį einhver segja, aš fariš hafi fé betra.

Baldur Įrnason vitnar enn ķ Tryggva, umbošsmann, ķ téšri grein:

""Žegar reglur um gjaldeyrishöft voru lögfestar ķ nóvember 2008 meš lögum nr 184/2008 um breytingu į lögum nr 87/1992, um gjaldeyrismįl, var ekki tilgreint meš beinum įkvęšum ķ lögunum, hvaša skoršur vęru settar viš fjįrmagnshreyfingum og gjaldeyrisvišskiptum."

Į grundvelli žessara lagabreytinga hafi Sešlabankinn gefiš śt reglur um gjaldeyrismįl nr 1082/2008.  Telur umbošsmašur leika vafa į žvķ, aš žetta uppfylli kröfur, sem leiša af reglum um lögbundnar refsiheimildir." 

Aš gęta sķn ekki į žvķ įšur en lįtiš er meš višurhlutamiklum hętti til skarar skrķša gegn einstaklingum og lögašilum aš afla sér fyrst til žess traustra lagaheimilda er full įstęša brottvikningar.

Yfirgangur og jafnvel ofsóknir yfirvalda gagnvart borgurum og einkafyrirtękjum er vandamįl, sem ógnar samkeppnisstöšu og réttarstöšu žeirra.  Žetta gerši Óli Björn Kįrason, varažingmašur Sjįlfstęšisflokksins, aš umręšuefni ķ mišvikudagsgrein sinni ķ Morgunblašinu, 7. október 2015:

"Hvaš er rķkiš alltaf aš vasast". 

Greinin hefst žannig, og eru žau orš veršug nišurlagsorš žessarar vefgreinar:

"Engu er lķkara en viš Ķslendingar séum bśnir aš missa sjónar į hlutverki rķkisins, markmišum, skyldum og verkefnum žess.  Afleišingin er sś, aš rķkiš, stofnanir žess og fyrirtęki, eru stöšugt aš vasast ķ hlutum og verkefnum, sem žau eiga ekki aš koma nįlęgt, og žaš sem verra er; skipulega er sótt aš einstaklingum og einkafyrirtękjum ķ skjóli rķkisrekstrar.

Ķ orši hefur löggjafinn reynt aš koma mįlum žannig fyrir, aš leikreglur į samkeppnismarkaši séu skżrar, gagnsęjar og stušli aš jafnri og heišarlegri samkeppni.  Ķ reynd blasir önnur mynd viš.  Samkeppnishindrunum hefur veriš komiš upp.  Regluverkiš hyglar fremur žeim stóru ķ staš žess aš tryggja samkeppni, stöšu lķtilla fyrirtękja og hagsmuni neytenda.  Undan verndarvęng rķkisins herja rķkisfyrirtęki į einkafyrirtęki ķ višleitni sinni til aš vinna nżja markaši og afla sér aukinna tekna."

Takmörkuš samkeppni ķ hagkerfinu er alvarleg meinsemd ķ žjóšfélaginu, sem kemur hart nišur į hagsmunum almennings. Kröftum, sem variš er til aš jafna samkeppnisstöšu og efla samkeppni į markaši, er vel variš.  Žaš fer allt of mikil orka ķ hiš mótsetta hjį hinu opinbera og einokunarfyrirtękjum, ž.e. aš kęfa samkeppni og jafnvel aš klekkja į einkaframtakinu, óhįš stęrš fyrirtękjanna, eins og lżst er ķ frįsögn af tveimur mįlum Sešlabanka Ķslands hér aš ofan.  Žau bera vitni um žekkingarleysi og/eša dómgreindarskort, sem veršur aš bęta śr nś žegar ķ ęšstu peningamįlastofnun landsins.   

 

 


Borg ķ basli

 

Žaš gengur flest į afturfótunum hjį Reykjavķkurborg žessi misserin af fréttum aš dęma. Er įstęša til aš óttast, aš höfušborgin strķši viš alvarlegat innanmein stjórnunarlegs ešlis, sem Dagur B. Eggertsson, lęknir og borgarstjóri, ręšur ekkert viš.  Er įstęša til aš ętla, aš vinstri flokkarnir og pķratar, sem nś standa aš stjórn borgarinnar, séu bśnir aš koma sér upp žvķlķku stjórnkerfisbįkni bśrókrata ķ anda stjórnlyndra, aš enginn hafi žar ķ raun yfirsżn lengur og hęfileikarnir ķ rįšum og nefndum borgarinnar séu svo śtžynntir, aš vart dugi til annars en aš fęgja neglurnar.  Žaš žarf örugglega ekki aš skafa undan žeim. Silkihśfurnar eru legio, en fjöldinn magnar vandann, žegar žęr eru utan gįtta.

Merki um óstjórnina mį sjį į fjįrhagnum.  Fjįrhagsįętlun borgarinnar er fjarri žvķ aš standastst, og borgarsjóšur er rekinn meš halla, žó aš śtsvariš sé skrśfaš ķ botn.  Stjórnkerfiš er allt of dżrt og getulķtiš, kostnašur hefur žanizt śt, en tekjugrunnur tępur.  Dęmigeršur stjórnunarvandi jafnašarmanna. 

Žaš er slįandi munur į fjįrhag Reykjavķkur og nįgrannasveitarfélaganna.  Sérstaklega er jįkvęšur višsnśningur ķ Kópavogi eftirtektarveršur.  Žar hallašist heldur betur į merinni undir vinstri stjórn, en žaš var eins og viš manninn męlt, žegar sjįlfstęšismenn tóku viš stjórn Kópavogs, aš žį spruttu žar upp byggingarkranar og fé af framkvęmdum og nżjum hśseigendum streymdi ķ hirzlur bęjarins, svo aš skuldasöfnun sukkara forręšishyggjunnar var stöšvuš.  Hśn heldur įfram ķ höfušborginni, enda neita jafnašarmenn aš skilja lögmįl efnahagslķfsins. Žeir eru alltaf utan gįtta viš stjórnvölinn.     

Stęrstu mistök Dags B. Eggertssonar, DBE, borgarstjóra, eru aš keyra Reykjavķkurflugvöll ķ algert óefni ķ bullandi įgreiningi viš rķkisstjórn, Alžingi, borgarbśa og landsmenn alla.  Žar viršist hann lįta annarleg sjónarmiš rįša feršinni į kostnaš flugrekenda, sjśklinga, sem žurfa į sjśkraflugi aš halda, feršažjónustunnar, flugklśbbanna og flugnema, svo aš nokkrir séu nefndir, en ķ raun er žaš grķšarlegt hagsmunamįl og öryggismįl fyrir landiš allt, aš flugvöllurinn ķ Vatnsmżrinni fįi aš haldast óskertur.  Dagur B. Eggertsson hefur algerlega hunzaš fjölmennustu undirskriftasöfnun Ķslandssögunnar, žó aš hann yrši mašur aš meiri af aš gefa gaum aš rödd žjóšarinnar, žvķ aš borgin sjįlf yrši miklu betri, ef Vatnsmżrarvellinum yršu bśin örugg rekstrarskilyrši til frambśšar.  Įhugaverš skipulagsverkefni mundi žį žurfa aš leysa, s.s. varanlega flugstöš og tengingu hennar viš ašra umferš, innanborgar og utan.  Žaš vęri žį loksins hęgt aš skipuleggja Vatnsmżrina meš langtķma sjónarmiš ķ huga, og žaš er veršugt verkefni fyrir borgaryfirvöld aš samžętta hįskólana, Erfšagreiningu, veitingastašina, Hįskólasjśkrahśsiš, byggšina, flugstöšina og flugbrautirnar žrjįr og allt annaš, sem nś žegar er ķ Vatnsmżrinni og mun flytja žangaš. Einhęft ķbśšahśsnęši kemst ekki ķ nokkurn samjöfnuš viš žróun žeirrar kraftmiklu starfsemi, er nś žegar hefur ašsetur ķ Vatnsmżrinni.

Ķ stašinn hefur DBE kosiš strķš viš žjóšina.  Žaš er fullkomiš dómgreindarleysi af honum aš fara ķ slķkt strķš, žvķ aš į slķkum vķgvelli mun hann žurfa aš lśta ķ gras fyrr en sķšar.  Veršur žį skömm hans mikil og dómur sögunnar óvęginn.

Mesta stjórnunarklśšur Reykjavķkurborgar fyrr og sķšar var ķ svišsljósi alžjóšar ķ mest allan vetur, og hefur ekki séš fyrir endann į žvķ enn.  Er žaš skólabókardęmi um, aš Péturslögmįliš er tekiš aš gilda um stjórnmįlamenn og bśrókrata ķ valdastöšum borgarinnar, og er žį ęšsti koppur ķ bśri eigi undan skilinn.  Péturslögmįliš segir, aš fólk į uppleiš endi aš lokum ķ stöšu, sem žaš ręšur ekki viš.  Žaš er deginum ljósara, aš žetta į viš ķ borgarstjórn nśna og stjórnkerfi borgarinnar. 

Um žetta fjallaši eina forystugrein Morgunblašsins 20. maķ 2015, "Blettur į borginni":

"Breytingarnar ķ vetur į feršažjónustu fatlašra eru svartur blettur į borgaryfirvöldum.  Viš innleišingu breytinganna voru gerš yfirgengileg mistök, sem leiddu til žess, aš notendur žjónustunnar voru strandaglópar um allan bę.  Allt klśšrašist, sem klśšrast gat og gott betur.  Dag eftir dag birtust dapurlegar fréttir af žjónustu, sem fram aš žvķ hafši vart sézt ķ fréttum.  Į žessu gekk, svo aš vikum skipti." 

Hiš dapurlega viš verkstjórnarleysi DBE er, aš hann viršist engan lįta sęta įbyrgš, hvorki ķ žessu mįli né öšrum. Er žaš ótrślegur vingulshįttur af borgarstjóra aš lįta svo óskżrar lķnur višgangast ķ stjórnkerfi borgarinnar, aš sökudólgur eša sökudólgar mesta klśšurs ķ manna minnum sé ekki lįtinn sęta įbyrgš. 

Hvers vegna er formašur velferšarrįšs borgarinnar ekki lįtinn sęta įbyrgš ?  Er lżsingin hér aš ofan ekki nęg sönnun žess, aš hśn hefur gjörsamlega brugšizt skjólstęšingum sķnum og į ekki aš fara meš forrįš eins né neins ķ borginni ? Dagur gerir sér greinilega ekki grein fyrir skyldum stjórnandans, sem veršur ętķš aš vera tilbśinn aš grķpa inn ķ óheppilega eša hęttulega framvindu og gera fleira en gott žykir. Žetta vita góšir lęknar og allir, sem nęrri stjórnun hafa komiš. Dagur vill  hins vegar bara vera "góši gęinn" og nennir ekki aš stķga śt fyrir žęgindarammann sinn.  Hvorki borgarbśar né nokkrir ašrir žegnar landsins ęttu aš žurfa aš hafa ašrar eins afętur į fóšrum og nś stjórna höfušborginni ašeins aš nafninu til.

Ķ téšri forystugrein eru leiddar lķkur aš žvķ, aš lufsurnar viš stjórnvöl Reykjavķkurborgar hafi ekki einu sinni manndóm ķ sér til aš reyna aš lęra af mistökum sķnum:

"Athygli vekur, aš ķ kynningu į skżrslunni [um breytingastjórnunina hjį borginni] į heimasķšu Reykjavķkurborgar er hlutlaus fyrirsögn um śtkomu hennar. "Margt til fyrirmyndar ķ įkvaršanatöku", segir sķšan ķ millifyrirsögn.  Nešst segir sķšan:"Stjórnun breytinga misfórst", lķkt og žaš sé eitthvert aukaatriši.  Žessi framsetning ber žvķ vitni, aš hjį borginni sé skortur į skilningi į alvöru mįlsins.  Undirbśningstķminn skiptir engu mįli, ef lišiš tapar öllum leikjunum."

Hjį öllum betri mešalstórum og stórum fyrirtękjum hefur veriš innleitt breytingastjórnunarferli.  Žaš hjįlpar til viš aš koma ķ veg fyrir óįnęgju og vandręši vegna nżs bśnašar eša stjórnkerfis, jafnvel notaš viš starfaskipti.  Amlóšarnir ķ Rįšhśsinu ķ Tjörninni viršast aldrei hafa heyrt į slķkt minnzt eša telja sig hafna yfir višteknar góšar višmišanir viš stjórnun.  Slķk višhorf hafa aldrei kunnaš góšu aš stżra.  Žaš rekur allt į reišanum hjį Reykjavķkurborg.

 

 

 


Mśhamešstrś og Vesturlönd

Mśhamešstrśarmenn, Islamistar, hafa eldaš grįtt silfur viš kristna Evrópumenn sķšan Mįrar réšust inn ķ Spįn og lögšu megniš af Pżreneaskaganum undir sig į įrunum 711-718.  Kristnir höfšingjar nįšu ekki aš jafna hlut sinn žar fyrr en į 13. öld, og nokkru lengur héldu Mįrar nokkrum borgum ķ Andalśsķu.

Į 8. öld og lengur mį hiklaust telja, aš Mįrarnir hafi haft į valdi sķnu meiri žekkingu en kristnir Evrópumenn.  Įstęšan er sś, aš žeir höfšu ķ herförum sķnum, t.d. ķ Noršur-Afrķku, tekiš menningarborgir herskildi og slegiš eign sinni į forn bókasöfn og tileinkaš sér speki fornaldar, sem žar var aš finna, ž.į.m. um byggingarlist. 

Afrakstur žessa var meiri žekking į stęršfręši, ešlisfręši, stjörnufręši og verkfręši en žį var fyrir hendi ķ Evrópu.  Įhrifarķkt dęmi um žetta er kastalinn, Alhambra-Rauši kastalinn, ķ Granada, sem engan lętur ósnortinn, sem įhuga hefur į hśsageršarlist og verkfręši.  Žar var og er rennandi vatn notaš į snilldarlegan hįtt til loftkęlingar.

Į mišöldum stóš kristinni Evrópu mikil ógn af Ottomanaveldinu, tyrkneska, sem stundaši śtženslustefnu og gerši usla į Balkanskaga, žar sem leifar įhrifa žeirra eru enn. Hluti af illindunum į milli žjóša og žjóšabrota žar stafar af žvķ, aš žeir, sem gengu į mįla hjį Tyrkjum tóku upp trś žeirra, og voru hatašir sem svikarar eftir žaš af öšrum ķbśum svęšisins.   

Eftir Heimsstyrjöldina sķšari hófst mikill straumur Mśhamešstrśarmanna til Evrópu, t.d. sem "Gastarbeiter" (farandverkamenn) til Vestur-Žżzkalands frį Tyrklandi og frį frönskum įhrifasvęšum ķ Austurlöndum nęr og Noršur-Afrķku til Frakklands.  Er nś svo komiš, aš fjöldi Mśslima ķ nokkrum rķkjum Evrópu er eins og aš nešan greinir sem hlutfall af ķbśatölu viškomandi lands.  Ķ svigum er hlutfalliš, sem ašrir ķbśar landanna telja, aš eigi viš fjölda Ķslamista ķ sķnu heimalandi:

  • Frakkland    8 % (31 %)
  • Belgķa       6 % (29 %)
  • Žżzkaland    6 % (19 %)
  • Bretland     5 % (21 %)
  • Svķžjóš      5 % (17 %)
  • Ķtalķa       4 % (20 %)
  • Spįnn        2 % (16 %)

Tvennt vekur athygli viš žessa töflu.  Annars vegar grķšarlegur fjöldi mśhamešstrśarmanna ķ fjölmennustu löndum įlfunnar og hins vegar, hversu grķšarlegt ofmat rķkir ķ öllum žessum löndum, og reyndar, žar sem męlt hefur veriš, į fjölda mśhamešstrśarmanna ķ viškomandi landi.  Ašrir ķbśar telja mśslima ķ sķnu landi vera žrefalt til įttfalt fleiri en žeir žó enn eru, en žaš ber aš hafa ķ huga, aš fęstir tileinka žeir sér vestręna siši alfariš, og sumir alls ekki, svo aš žeim fjölgar margfalt hrašar en kristnum frumbyggjum landanna. Žetta vekur mörgum ugg ķ brjósti, og er PEGIDA-hreyfingin ķ Evrópu skilgetiš afkvęmi islamvęšingar Evrópu.  Hugmyndin er sś, aš žaš sem herjum soldįnsins ķ Miklagarši ekki tókst meš innrįs ķ Evrópu, žaš eigi nś aš raungera meš žvķ aš taka völdin innanfrį.

Žetta ofmat į nśverandi fjölda islamista ķ Evrópu mį žannig skżra meš almennri tortryggni ķbśanna ķ garš fólks meš framandi og ķ augum margra Vesturlandabśa frumstęša trśarsiši.  Evrópumenn finna sig ķ varnarstöšu gagnvart įgengum trśarbrögšum, sem beita miskunnarlausu ofbeldi ķ barįttu sinni viš vestręna menn og vestręna menningu, sem žeim žykir einkennast af trśleysi. Ķ žessu sambandi er rétt aš hafa ķ huga, aš ķslam eru engin venjuleg trśarbrögš, heldur blanda af stjórnkerfi heimilis og žjóšfélags meš fastmótušum sišum, t.d. um klęšaburš, og trśarsišum.  Žetta veldur žvķ, aš ķ rķkjum mśslima eru engin skil į milli rķkis og trśarbragša, nema helzt ķ Tyrklandi.  Žetta stendur žessum rķkjum fyrir žrifum, žvķ aš fyrir vikiš verša žau aušveldlega fórnarlömb afturhalds og ofstękis, sem hamlar žróun ķ anda Vesturlanda eša Kķna. Stjórnmįl og trśmįl eru eldfim blanda.

Bretar voru spuršir aš žvķ įriš 2003 og aftur įriš 2013, hvort Bretar mundu glata žjóšareinkennum sķnum, ef fleiri mśhamešstrśarmenn flyttust til landsins.  Ķ fyrra skiptiš svörušu 48 % žessu jįtandi og ķ seinna skiptiš 62 %.  Žetta undirstrikar grķšarlega samskiptaöršugleika "frumbyggja" viš žetta aškomufólk, sem heldur fast ķ sķna trśarsiši og neitar aš laga sig aš almennum sišum innfęddra, t.d. klęšaburši, svo aš įberandi einkenni sé nefnt. 

Žaš, sem alvarlegast er viš skort į ašlögun mśhamešstrśarmanna aš hįttum, sišum og löggjöf Vesturlanda, er aš višhalda forneskjulegum lögum Kóransins, s.k. sjarķa-lögum.  Beiting žeirra er grimmdarleg, ķ mörgum tilvikum nķšingsleg, og felur ķ sér mannréttindabrot af grófasta tagi.  Žaš er algerlega óįsęttanlegt, aš einhver trśarhópur taki upp į žvķ aš stunda lögbrot og mannréttindabrot aš žvķ er viršist vegna sjśklegrar kśgunaržarfar og ofbeldishneigšar gagnvart safnašarmešlimum. Žaš er enn ķ fullu gildi, sem Žorgeir, Ljósvetningagoši, kvaš upp śr meš į žingi foršum, aš ef viš slķtum ķ sundur lögin, žį munum viš og frišinn ķ sundur slķta.  Žarna ęttu Vesturlönd aš draga lķnu ķ sandinn, og einfaldlega aš vķsa žeim til föšurhśsanna, sem ekki vilja žķšast žessi skilyrši.

Ķ Evrópu hafa stjórnmįlaleištogar, margir hverjir, lagt sig ķ framkróka viš aš breiša yfir žaš ginnungagap, sem skilur aš gildismat mśhamešstrśarmanna og flestra annarra ķbśa Evrópu, hvort sem žeir telja sig kristna ešur ei. Dęmi um slķkt eru ummęli fyrrverandi forseta Sambandslżšveldisins Žżzkalands, Christian Wulff, įriš 2010, nokkru įšur en hann hrökklašist śr embętti sökum spillingarmįla į mešan hann var forsętisrįšherra eins žżzka fylkisins.  Wulff sagši ķ ręšu:

"Ķslam er hluti af Žżzkalandi".

Margir Žjóšverjar eru ósammįla žessari fullyršingu, og til marks um žaš er hin sjįlfsprottna grasrótarhreyfing, PEGIDA - Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes - Föšurlandsvinir ķ Evrópu gegn Ķslamsvęšingu Vesturlanda.  Sķšan ķ október 2014 hefur hśn nįnast į hverjum mįnudegi stašiš fyrir fjöldagöngum og śtifundum ķ mörgum borgum Žżzkalands, žar sem lżst er įhyggjum af Ķslam sem rķki ķ rķkinu, žar sem ķbśunum fjölgar mun hrašar en öšrum hópum Žżzkalands. PEGIDA leggur įherzlu į frišsamleg mótmęli.  Žaš er ekki hęgt meš hlutlęgum hętti aš kalla žetta öfgahreyfingu, žó aš hśn tjįi žį skošun meš įberandi hętti, aš islamistum ętti ekki aš lķšast aš mynda rķki ķ rķkinu, heldur verši aš gera žį kröfu til žeirra, aš žeir lagi sig aš lögum og rétti Vesturlanda og afleggi žį kvennakśgun og karlaharšręši, sem nś višgengst ķ "gettóum" islamista ķ Evrópu.

Kanzlari Žżzkalands, Angela Merkel, įvarpaši žjóšina 11. janśar 2015, žegar hśn var ķ losti eftir hryšjuverkin ķ Parķs, sem framin voru sem hefndarrįšstöfun i nafni Allah fyrir skopteikningar, sem islamistar tóku įkaflega nęrri sér. Žar rįkust illilega saman vestręnar hugmyndir um tjįningarfrelsi og trśartilfingar mśhamešstrśarmanna og sś hefš žeirra, aš lįta vera aš gera hvers konar myndir eša eftirlķkingar af Mśhameš spįmanni og Allah. 

Ešlilega vissu Evrópumenn ekki ķ kjölfar hryšjuverkanna, hvašan į žį stóš vešriš, og ótti greip um sig. Frś Merkel sagši viš žaš tękifęri: 

"Ég er kanzlari allra Žjóšverja"     

og įtti žar greinilega viš islamista, bśsetta ķ Žżzkalandi, 4-5 milljónir talsins.  Samt gętir ótta og haturs i garš islamista ķ Evrópu, en žaš er einmitt keppikefli jihadistana, sem eru i heilögu strķši gegn kristnu fólki og vestręnum gildum, aš skapa andrśmsloft tortryggni og heiftar. Žaš veršur aš sigla į milli skers og bįru, ef ekki į aš sjóša illilega upp śr, og žess vegna er įstęšulaust aš storka islamistunum į trśarsvišinu, en standa žeim mun keikari į kröfum um jafnręši kynjanna, almenn mannréttindi öllum til handa og, aš allir séu jafnir fyrir lögunum. 

Žaš hefur vakiš furšu margra i Evrópu, hversu margt ungt fólk, fętt og uppališ ķ Evrópu af kristnum eša trślausum foreldrum, hefur gengiš til lišs viš ISIS, hryšjuverkasamtök, sem fremja hryllilega glępi og skemmdarverk į fornum menningarveršmętum ķ nafni Mśhamešstrśarinnar, og styšur barįttu žessa hryllingsanga jihadistanna meš vopnavaldi viš aš koma į kalķfadęmi ķ Ķrak, Sżrlandi og vķšar.  Hvernig ķ ósköpunum mį žetta vera ?

Böndin berast aš trśboši islamistanna og žeim heilažvotti, sem fram fer ķ sumum moskum Evrópu. Žaš setur óneitanlega aš manni ugg varšandi fyrirhugaša mosku ķ Reykjavķk, aš frétzt hefur, aš hśn verši fjįrmögnuš af Saudi-Aröbum, en ķ Saudi-Arabķu hefur ofstękisfullur islamista-söfnušur töglin og hagldirnar ķ trśarlegum og veraldlegum efnum. Sjeikarnir óttast žennan söfnuš og stunda grimmdarstjórnun ķ anda Kóransins, eins og margoft hefur komiš fram varšandi refsingar fyrir meint afbrot. Mį žį geta nęrri, hvers konar bošskapur kann aš verša fram reiddur ķ téšri Reykjavķkur-mosku. Žaš er furšulega grunnfęriš af borgaryfirvöldum Reykjavķkur aš setja, aš žvķ er viršist, engin skilyrši fyrir byggingu žessarar mosku, önnur en hefšbundna lóšaskilmįla og byggingarreglugerš.  Žetta er alvarlegt mįl, žvķ aš vitaš er, aš moskur eru bęši andlegar og veraldlegar mišstöšvar mśhamešsmanna og hęttan er sś, aš žetta verši einhvers konar śtungunarstöš ofbeldis og ofstękis, eins og dęmin um stušninginn viš ISIS į hinum Noršurlöndunum, į Bretlandi og vķšar, sanna.

Žann 22. aprķl 2015 birtist ķ Morgunblašinu fréttaskżring eftir Boga Žór Arason, sem varpar ljósi į, aš jihadistar islamistanna eru ķ śtrżmingarherferferš gegn kristnu fólki.  Žeir myrša fólkiš og eyšileggja kirkjurnar.  Žaš žarf ekki aš hafa mörg orš um žaš, aš islamistar samžykkja ekki, aš kristnir söfnušir reisi kirkjur ķ löndum islamista, svo aš engin gagnkvęmni į sér staš varšandi žaš aš veita leyfi fyrir tilbeišslubyggingum.  Žaš ętti aš gjalda mikinn varhug viš moskum į Vesturlöndum um žessar mundir.  Veršur nś vitnaš ķ frétt Boga Žórs:

"Óttast aš samfélög kristinna hverfi".

"Milljónir manna hafa žurft aš flżja heimkynni sķn ķ Sżrlandi, žeirra į mešal hundruš žśsunda kristinna manna, sem hafa flśiš strķšshörmungar og įrįsir lišsmanna Rķkis islams, samtaka islamista, sem hafa nįš svęšum ķ Sżrlandi og Ķrak į sitt vald.  Óttast er, aš samfélög kristinna manna hverfi ķ löndunum tveimur, m.a. trśarhópar, sem tóku kristni į fyrstu öld eftir Krist og eiga sér žvķ um 2000 įra sögu.  Į mešal žeirra er hópur, sem talar aramķsku, forna tungumįliš, sem kristur talaši.

Į yfirrįšasvęšum islamistanna hafa vķgamenn samtakanna drepiš kristna ķbśa, sem hafa neitaš aš snśast til islamskrar trśar.  Óttast er, aš vķgamennirnir hafi ręnt hundrušum kristinna manna ķ įrįsum ķ noršurhluta landsins [Ķrak] ķ febrśar [2015].  Önnur samtök islamista, Nusra-fylkingin, er einnig talin hafa ręnt kristnum prestum ķ Sżrlandi."

Žaš dylst engum, sem horfir yfir svišiš, aš islamistar eru nś ķ jihad-hami, heilögu strķši gegn kristnum mönnum hvarvetna um heim.  Islamistarķki hafa ekki lyft litla fingri til aš stöšva žessar vitfyrringslegu ofbeldisašgeršir trśbręšra sinna, hafa ekki heyrzt fordęma žęr heldur og viršast žar meš styšja žęr.

Aftur į móti stóš ekki į sśnnķtunum ķ Sįdi-Arabķu aš beita hervaldi ķ Jemen nś um daginn, žegar önnur grein islamista, sótti žar fram til įhrifa meš hervaldi, sjķtar, studdir af ajatollum ķ Ķran. 

Ķ žessu ljósi ber aš skoša gjörninginn ķ Feneyjum, žar sem ķslenzka rķkiš tók žįtt ķ fjįrmögnun į uppsetningu mosku ķ afhelgašri kirkju ķ žessari sökkvandi borg.  Žetta var gert ķ trįssi viš vilja borgaryfirvalda žar, sem įsamt kažólsku kirkjunni höfšu sett skilyrši fyrir afnotum kirkjubyggingarinnar, sem žarna voru brotin. Endaši žetta meš žeirri hneisu, aš ķslenzka sżningarskįlanum ķ Feneyjum var lokaš af yfirvöldum meš skömm.

 Žaš er alveg dęmalaust, aš ķslenzka rķkiš skuli meš žessum hętti taka žįtt ķ aš storka kirkjunni og Feneyingum, sem um aldir bįrust į banaspjótum viš Ottómanaveldiš, og uršu išulega fyrir blóšsśthellingum af völdum hins ottómanska rķkis Tyrkja. 

Viš žessar ašstęšur eru Ķsraelsmenn, žótt mannfręšilega séu skyldir aröbum, einu bandamenn vestręnna žjóša ķ Austurlöndum nęr.  Į sama tķma hefur kastazt ķ kekki į milli Bandarķkjamanna, hefšbundinna bakjarla Gyšinga, og Ķsraelsmanna.  Stašan ķ samskiptum kristinna og frjįlslyndra Vesturlanda annars vegar og forstokkašra islamista ķ mišaldamyrkri er einstaklega viškvęm og flókin.  Žį er rétt af Vesturlandamönnum aš įtta sig į žvķ, aš yfirleitt greina islamistar ekki į milli rķkis og trśarbragša (Kemal Ataturk reyndi žó aš koma į žessum ašskilnaši ķ Tyrklandi), og žess vegna birtist śtženslustefna islamista sem heimsyfirrįšastefna, sem Vesturlandamönnum er naušugur einn kostur aš andęfa į heimavelli og alls stašar annars stašar.  

 

  

       

       

 

 

 


Söguleg įtök

Ķ Asķu minnir vopnaskak Kķnverja og Japana śt af óbyggšum eyjaklasa sušurundan Japan į argvķtug strķš į milli žessara žjóša į öldum įšur.  Nś hafa Sušur-Kóreumenn blandaš sér ķ žessa stöšubarįttu, og ķ Noršur-Kóreu hafa upp hafizt hjašningavķg, sem kunna aš verša upphafiš aš falli illręmdustu kommśnistastjórnar heimsins nś į tķmum. Ķ forgrunni glittir ķ barįttu um aušlindir, žar sem eldsneyti er tališ vera undir hafsbotni Kķnahafs.  

Ķ Evrópu fer einnig fram hörš stöšubarįtta, žó aš ekki sé sjįanlega um aftökur eša vopnaskak aš ręša, nema į austurjašri ESB, ķ Śkraķnu, sem nś er ašalįtakasvęšiš ķ Evrópu og hefur svo įšur įšur veriš.  Eftirfarandi tilvitnun ķ fyrstu ręšu nżskipašs utanrķkisrįšherra Žżzkalands, 17. desember 2013, er til vitnis um įtök Rśsslands og Žżzkalands um Śkraķnu:

"„Žaš er hneykslanlegt hvernig Rśssar nżta sér efnahagsžrengingar Śkraķnumanna til aš koma ķ veg fyrir aš žeir skrifi undir samstarfssamning viš Evrópusambandiš. Framkoma śkraķnskra öryggissveita gagnvart frišsömum mótmęlendum er žó ekki sķšur hneykslanleg,“ sagši Steinmeier. Hann višurkenndi jafnframt aš „boš ESB um fjįrhagslegan og efnahagslegan stušning dygši ekki til aš tryggja samkeppnishęfni Śkraķnu og tengja žjóšina efnahagslega viš Evrópu“."

Ķ Evrópu er stunduš umfangsmikil njósnastarfsemi, hleranir og myndatökur, til aš komast aš fyrirętlunum jafnt bandamanna sem annarra.  Sannast žar hiš fornkvešna, aš enginn er annars bróšir ķ leik.  Er lķklegt, aš ormétiš innbyršis traust Vesturveldanna grafi undan nįnu samstarfi žeirra, eins og viš höfum kynnzt žvķ hingaš til.  Menn hlera ekki og standa į gęgjum um vini sķna įn žess aš slettist upp į vinskapinn.  Aš ręna einstaklinga į Vesturlöndum einkalķfi sķnu mun hafa alvarlegar afleišingar fyrir lżšręšisžróunina, hvort sem mįlstašurinn er göfugur ešur ei.

Žaš er ekki einleikiš, hvernig strķš fortķšarinnar endurspeglast ķ atburšum samtķmans.  Enn einu sinni er Śkraķna bitbeiniš og ašalleikararnir eru hinir sömu, Svķar og Rśssar, meš Žjóšverja ķ bakgrunni.  Ķ jśnķ 1709 var hįšur örlagarķkur bardagi į milli herja Péturs mikla, Rśssakeisara, og Karls 12, Svķakonungs, viš Poltava, sem er ķ Śkraķnu.  Śkraķnumenn böršust meš bįšum ašilum, alveg eins og nś, er žeir skipa sér ķ sveit meš Rśssum eša Evrópusambandinu, ESB, hvar Svķar og Žjóšverjar eru öflugir.

  Ķvan Mazepa, śkraķnskur kósakkahöfšingi, hafši tekiš afstöšu meš Svķum til aš berjast fyrir sjįlfstęši Śkraķnu frį Rśssum įriš 1709.  Hiš sama gerist nś meš allan vesturhluta Śkraķnu, sem Janukovych ręšur ķ raun ekki yfir lengur.  Lögreglan žar neitar aš berja į mótmęlendum.  Bardaganum fyrir rśmum žremur öldum lauk meš ósigri Svķa, žó aš žeir legšu hart aš sér.  Rśssar héldu ķ kjölfariš til vesturs, lögšu undir sig Eystrasaltslöndin og geršu Pólland aš hjįlendu.  Žessi sigur Rśssa varš afdrifarķkur fyrir žróun Evrópu.  Sagan mį ekki endurtaka sig nś.  Pśtin mį ekki takast ętlunarverk sitt aš kaupa gjaldžrota Śkraķnu og hrifsa hana žannig undan vestręnum įhrifum beint fyrir framan nefiš į ESB, žó aš tilburšir ESB séu meš eindęmum vesęldarlegir og seint į feršinni.  Lafšin, brezka, utanrķkismįlastjóri ESB, viršist vera śti į žekju.

Sķšan 1709 hefur gengiš į żmsu, en ķ stórum drįttum hafa įtökin ķ Austur-Evrópu einkennzt af žvķ, aš hśn hefur żmist veriš į įhrifasvęši Berlķnar/Vķnar eša Moskvu/Pétursborgar.  Žau einkennilegu śrslit uršu ķ hildarleiknum fyrir einni öld, ķ Heimsstyrjöldinni fyrri, 1914-1918, aš bęši Žjóšverjar og Rśssar mįttu lśta ķ gras.  Bįšir hugšu į landvinninga, žegar žeir fóru ķ strķšiš eftir drįp austurrķska erkihertogans ķ Sarajevo.  Įstęša uppgjafar keisarans ķ Berlķn og höfušs Habsborgara ķ Vķn var, aš įriš 1917 blandaši Noršur-Amerķka sér ķ styrjöldina til stušnings Bretum og bandamönnum žeirra.  Žennan lišsstyrk réšu hersveitir Germana ekki viš į Vesturvķgstöšvunum.  Ķ Rśsslandi var gerš blóšug bylting og ašlinum steypt af stóli haustiš 1917.  Byltingarforingin Vladimir Lenin gerši frišarsamning viš žżzka keisarann ķ kjölfariš, enda geršur śt og fluttur til Rśsslands af kaffihśsum ķ Sviss af Berlķn gagngert til aš valda usla, og sķšan brauzt śt borgarastyrjöld ķ Rśsslandi, žar sem Hvķtlišar böršust viš Raušliša, svo aš Rśssland var lamaš žar til kommśnistaflokkur Rśsslands hóf aš byggja upp žungaišnaš, sem įsamt hergagnasendingum Bandarķkjamanna reiš baggamuninn ķ strķšinu mikla į milli Žjóšverja og Rśssa 1941-1945.   

Habsborgaraveldiš leiš undir lok og var bśtaš ķ sundur viš uppgjöfina ķ nóvember 1918, žó aš afkomendur Habsborgarhįašalsins séu enn sterkefnašir og hafi ķtök ķ fjįrmįlaheiminum.  Į rśstunum reis fjöldi nżrra rķkja meš stušningi Bandarķkjaforsetans, Woodrow Wilsons.  Berlķn var nišurlęgš, lönd tekin af Žżzkalandi og landiš sett ķ skuldafjötra strķšsskašabóta til Vesturveldanna, sem hvķldu eins og mara į hagkerfinu og framköllušu óšaveršbólgu og stjórnmįlalegan óstöšugleika ķ Weimar lżšveldinu.  Hinn sjįlfmenntaši, tilfinninganęmi og sjįlfumglaši listamašur frį Linz ķ Austurrķki, Adolf Hitler, hellti salti ķ sįr Žjóšverja og kynti undir kraumandi óįnęgju žeirra meš hlutskipti sitt.   

Žjóšverjar voru ķ įfalli eftir uppgjöfina 10. nóvember 1918, steyptu ašlinum af stóli og stofnušu Weimar-lżšveldiš.  Žaš var stjórnskipulega og efnahagslega veikt og vék fyrir Žrišja rķkinu, žegar Adolf Hitler var skipašur kanzlari eftir žingkosningar, žar sem flokkur hans, NSDAP, fékk um žrišjung atkvęša, ķ janśarlok 1933.  Rśmu įri sķšar lézt Hindenburg, forseti og fyrrverandi hershöfšingi keisarahersins, og eftir žaš varš Foringinn alvaldur ķ Žżzkalandi.  Hann stefndi į heimsveldi, Imperium des deutschen Volkes, en Luftwaffe mistókst atlagan gegn Englandi sumariš 1940 og framsókn Wehrmacht var stöšvuš ķ Noršur-Afrķku og ķ Rśsslandi įriš 1942.  Eftir žaš tók viš mikil varnarbarįtta, sem grundvallašist į ótrślegri framleišslugetu hergagnaišnašarins undir forystu rķkisarkitektsins, Albert Speer.  Sį samdi afar fróšlega og lipurlega ritaša sjįlfsęvisögu ķ fangelsinu ķ Spandau/Berlķn.  Tališ er, aš hann hafi vonazt til svipašrar mešhöndlunar Bandarķkjamanna og yfirmašur eldflaugarannsókna Žrišja rķkisins, Werner von Braun, en Bandarķkjamenn eyšilögšu öll gögn um ašild hans aš NSDAP og geršu hann aš yfirmanni eldflaugarannsókna sinna.      

Finnland, Eystrasaltslöndin, Pólland, Tékkland, Slóvakķa, Slóvenķa og Króatķa eru nś gengin ķ Evrópusambandiš.  Žaš žżšir, aš austurmörk įhrifasvęšis Žżzkalands eru komin aš Hvķta-Rśsslandi og Śkraķnu, og nś standa įtök yfir ķ Śkraķnu um framtķš landsins.  Janukovych, forseti landsins, sem hallur er undir Putin, Rśsslandsforseta, stöšvaši sķšbśiš ferli nįnari tengsla Śkraķnu viš ESB, Evrópusambandiš, og sigaši lögreglunni į mótmęlendur athęfis sķns, sem safnazt hafa saman į Maidan-torgi, eša Frelsistorginu ķ Kęnugarši.  Óeiršalögreglan sżndi mikla haršżšgi gegn ęskulżšnum, sem fjölmennti į stęrsta torg Kęnugaršs.  Ęska Śkraķnu kęrir sig ekki um aš bśa ķ lepprķki Rśssa.   Stjórnkerfi Śkraķnu er gegnumrotiš, og meirihluti ķbśanna, meš unga fólkiš ķ broddi fylkingar, žrįir ekkert heitar en röš og reglu réttarrķkisins, žar sem mannréttindi eru virt, og viršing er borin fyrir samborgurunum.   

Į fyrrnefndu ašaltorgi ķ Kęnugarši er nś hrópaš: "Śt meš žjófana".  Vestur-Śkraķna lżtur ekki lengur bošvaldi Janukovych, forseta, og landiš er į gjaldžrotsbarmi.  Af tvennu illu er nś skįrra fyrir almenning ķ Śkraķnu aš halla sér til vesturs en austurs, žvķ aš rķki Pśtķns er óstöšugt, og lżšręšiš stendur žar enn höllum fęti.   Rśssar hafa leikiš mótleik meš žvķ aš bjóša Śkraķnu jaršgas į vildarkjörum og bošizt til aš kaupa af žeim rķkisskuldabréf, sem AGS (Alžjóša gjaldeyrissjóšurinn) hafši hafnaš kaupum į. Janukovych hefur tekiš žį įkvöršun aš leggjast į bakiš og tifa upp tįnum fyrir framan rśssneska björninn.  Śkraķnska žjóšin hefur tekiš ašra og gagnstęša įkvöršun.  Hśn er sś, aš Śkraķna skuli verša sjįlfstętt rķki.  Önnur įkvöršunin veršur aš vķkja fyrir hinni, og žó aš frelsisandi žjóšarinnar eigi erfitt uppdrįttar um sinn, žį er hann sigurstranglegri til lengdar.

Žaš gęti žess vegna fariš aš styttast ķ aš įhrifasvęši Žjóšverja teygi sig mešfram endilöngum vesturlandamęrum Rśsslands, og žaš er nokkuš, sem valdhafarnir ķ Pétursborg og Moskvu hafa alltaf barizt gegn.  Berlķn gęti žess vegna virzt standa uppi meš pįlmann ķ höndunum nś um stundir, en žaš eru vįbošar framundan fyrir Berlķn, žó aš žeir séu öšru vķsi en foršum.  

Die Kanzlerei in BerlinBrandenborgarhlišiš

 

 

 

 

 

 

 

Evrópa 1945Eva og Adolf 1941


Af hlerunum og fleiri óyndisśrręšum

Engir atburšir hafa haft verri įhrif į samskipti forystumanna Vesturveldanna og reyndar um heimsbyggš alla um įratuga skeiš en uppljóstranir Bandarķkjamannsins Edwards Snowdens.  Edward vann hjį verktaka į mįla hjį NSA, National Security Agency, sem mun hafa veriš stofnaš til eftir 9/11 2001, en žį losnaši djöfullinn śr grindum.

Uppljóstranir ES bera vott um vęskilsleg višhorf ķ Washington DC, žar sem svikizt er aftan aš nįnustu bandamönnum, hvaš žį öšrum, meš vęgšarlausum hlerunum frį kanzlara og nišur śr.  Žeir, sem njósnaš er um, eru aušvitaš ekki allir hvķtžvegnir englar, og stunda vafalķtiš margir hverjir svipaša išju sjįlfir, žó aš lķklega ekki ķ svo miklu umfangi sem bandarķsk stjórnvöld. 

Hvar er keppnisandinn og ķžróttamennskan aš gera sig sekan um slķka lįgkśru ?  Sišleysiš og tvķskinnungurinn ķ Gušs eigin landi rķšur ekki viš einteyming.  Sķzt skal žó halda žvķ fram hér, aš ašrir séu meš englavęngi.  Sé svo, eru žeir a.m.k. anzi svišnir oršnir.  Ķ Lundśnum hafa menn t.d. löngum ęriš kręfir veriš į sviši njósna og afkóšunar dulmįls, eins og fręgt er frį višureigninni viš Žrišja rķkiš, en radarinn, leynižjónustan og rįšning į dulkóša Wehrmacht įttu drjśgan žįtt ķ aš snśa taflinu viš ķ hildarleik Sķšari heimsstyrjaldarinnar.  

Edward Snowden viršist nś vera oršinn óvinur Bandarķkjanna nr 1 og var fyrir vikiš um tķma eins og hundeltur héri, og forkólfur Pķrata hérlendis lét um tķma sem hśn ynni aš žvķ aš śtvega honum landvistarleyfi į Ķslandi.  Hvers konar stjórnmįlaįstand hefši žį myndazt į milli BNA og Ķslands ?  Frį žvķ aš Bandarķkjaher hvarf af Mišnesheiši, hefur vinskapurinn ekki veriš upp į marga fiska, og engu var lķkara en Ķslendingar vęru ķ ónįš hjį Sešlabanka Bandarķkjanna įriš 2008, žegar hęst įtti aš hóa og landiš var skiliš eftir į flęšiskeri statt į mešan ašrar Noršurlandažjóšir, sem um žaš bįšu, fengu opna lįnalķnu frį "Federal Reserve" og til sešlabanka sinna. 

Framkoma Engilsaxa ķ Whitehall, ķ Englandsbanka, ķ Hvķta hśsinu og Sešlabanka BNA gagnvart ķslenzku rķkisstjórninni og Sešlabanka Ķslands ķ október 2008 var fyrir nešan allar hellur og hefur enn ekki veriš skżrš aš neinu marki fyrir ķslenzku žjóšinni. 

Žaš veršur ennfremur aš fįst śtskżring į žvķ, hvers vegna brezka Verkamannaflokksstjórnin gerši sér far um aš gera Ķslendingum allt til miska, sem hśn gat, og magna žann vanda, sem aš fjįrmįlakerfi Ķslands stešjaši.  Brezka rķkisstjórnin lagši lykkju į leiš sķna meš virkjun hryšjuverkalaga til aš koma Ķslandi į kné, į sama tķma og hśn bjargaši öllum öšrum bönkum į brezkri grundu.  Žetta er almenningi enn rįšgįta.  Bretar verša aš gera hreint fyrir sķnum dyrum ķ žessum efnum til aš um heilt geti gróiš į milli žjóšanna.  Hafši brezka leynižjónustan upplżsingar, sem mönnum eru ekki haldbęrar į Ķslandi enn žann dag ķ dag ?  Žaš er ekki allt sem sżnist og ekki unnt aš śtiloka neitt ķ žessum efnum.     

Bandarķkjastjórn reyndi mikiš til aš hafa hendur ķ hįri téšs Snowdens, en įn įrangurs, og leikur kattarins aš mśsinni endaši meš žvķ, aš sjįlfur Vladimir Putin skaut yfir Snowden tķmabundnu skjólshśsi.  Nišurlęging hins hnignandi vesturheimska stórveldis varš enn sįrari fyrir vikiš. 

Žaš žarf enga mannvitsbrekku til aš geta sér til um fyrirętlun Rśssa.  Hśn er aš reka fleyg ķ samstöšu Vesturveldanna.  Žjóšverjar eru mjög sįrir vegna žess vantrausts og jafnvel tortryggni, sem njósnir NSA og MI5 sżna, aš rķkir ķ garš endursameinašs Žżzkalands į mešal Engilsaxa, žrįtt fyrir fagurgala žeirra.  Žeir ķhuga žess vegna aš skjóta yfir Snowden skjólshśsi, žegar tķmi hans hjį Rśssum veršur į enda runninn.  Žaš yrši óneitanlega sterkur leikur ķ žeirri refskįk, sem uppljóstranir Snowdens hafa fram kallaš, en yrši fleinn ķ holdi vestręnnar samvinnu, sem leitt gęti til upplausnar NATO.  Slķkur gjörningur žjónar varla langtķma hagsmunum Žżzkalands. 

Nś er komiš ķ ljós, hverju žessi įkafi viš aš handsama žrjótinn Snowden sętti.  Žaš er svo mikiš ķ hśfi, aš naušsynlegt er aš koma žeim bošskapi greinilega til skila, aš žeir, sem ķhuga aš leka viškvęmum upplżsingum śt um hegšun bandarķskra stjórnvalda, skuli hundeltir, ofsóttir og handteknir og Guš mį vita hvaš, hvar sem til žeirra nęst. Žetta er ófélegt višhorf forystumanna forysturķkis lżšręšisrķkjanna ķ heiminum, ef satt er.

Um mįnašamótin nóvember-desember 2013 kynntust Ķslendingar žvķ į eigin skinni, hvaš žaš getur žżtt, aš persónulegar upplżsingar um fólk verši fyrir hunda og manna fótum.  Įbyrgšarlaus varzla persónulegra gagna er hneyksli, en hvaš mį žį segja um tilraun til aš breiša yfir ósómann, sem virtist vera į feršinni ķ upphafi ?  Allt veršur žetta mįl mun ömurlegra, žegar fréttir berast af žvķ 3. desember 2013, aš tvisvar - žrisvar sinnum į tveggja įra tķmabili hafi meš nokkrum įrangri veriš rįšizt til atlögu viš tölvukerfi viškomandi sķmafyrirtękis įn žess aš gripiš vęri til teljandi varna ķ kjölfariš.  Slķkt andvaraleysi er vķtavert og veršur aš draga hęfni stjórnenda, sem slķkt lįta henda sig, til aš bera įbyrgš į tęknilegri starfsemi og umsżslu viškvęmra gagna fyrir fjölda fólks, ķ efa. Enn og aftur opinbera opinberir eftirlitsašilar algert haldleysi sitt.  Vissi Póst-og fjarskiptastofnun ekkert um fyrri įrįsirnar ?  Póst- og fjar viršist ekki hafa rennt grun ķ slęlega frammistöšu undir sķnum verndarvęng.  Svariš į ekki aš vera aš ausa fé ķ eftirlitiš.  Žvert į móti.  Žaš į aš draga śr fjįrveitingum žangaš, en auka kröfur um innra eftirlit og herša višurlög viš brotum leyfishafa.  Lagarammi starfsemi sķmafyrirtękjanna ber vott um veiklyndi.  Fyrir vanrękslu af žessu tagi eiga aš liggja višurlög um hįar fébętur til višskiptavina og heimild til sviptingar rekstrarleyfis, ef allt keyrir um žverbak.  Markašurinn mun reyndar vafalaust refsa viškomandi grimmilega fyrir amlóšahįttinn.   

Bandarķkjamenn hafa bakaš grundvelli vestręns lżšręšis, frelsi einstaklingsins til athafna įn žess yfirvöldin horfi beinlķnis yfir öxlina į honum, ómęlanlegt tjón.  Stóri bróšir Orson Wells frį 1984 er į mešal vor ķ öllum sķnum ömurleika.  Hvķlķk nišurlęging og sišleysi. 

Leynižjónustur hafa stundaš žennan óskunda aš hlera sķmtöl frį žvķ, aš nżting į gagnmerkri uppfinningu Bells hófst.  Margir fleiri hafa gerzt sekir um hleranir og einnig sį, er hér knżr lyklaborš.  Žaš var fyrir hįlfri öld, žegar strįksi af einhverjum įstęšum var inni ķ bę og ekki sįst til.  Žį var lyft upp tóli og hlustaš į samtöl, einkum ef hringt var į vissa bęi žar ķ Vatnsdalnum, og förum ekki nįnar śt ķ žaš, aš hętti Kristjįns Ólafssonar.

Hérlendis žarf aš sżna dómara fram į, aš rķkir hagsmunir séu ķ hśfi viš rannsókn sakamįls og aš lķklegt sé, aš hlerun sķmtala einstaklinga geti aušveldaš rannsókn og/eša sönnunarfęrslu.  Ef rök eru tilfęrš um, aš rķkir almannahagsmunir séu ķ hśfi, er lķklegt, aš dómari hlusti į žaš og taki tillit til ķ dómsśrskurši. 

Žaš gefur auga leiš, aš hlerun hins opinbera į sķmtölum og samtölum innan veggja heimila meš upptökutękjum, er alvarleg įrįs į frišhelgi einkalķfs.  Persónuvernd er į yfirboršinu meš strangar kröfur um lögmęti sķmtalaupptöku og myndatöku hvers konar, en žegar til kastanna kemur, er einkalķf almennings berskjaldaš og nįnast ekkert einkalķf, ef einhverjum žursum dettur ķ hug, aš žaš kunni aš vera įhugavert fyrir hiš opinbera aš komast aš, hvers kyns er.  Žursar misnota hér tęknina skefjalaust, og hérlendis hafa żmsir į tilfinningunni, aš dómarar séu nokkuš lausbeizlašir, žegar saksóknarar standa andspęnis žeim meš beišni um rof į frišhelgi einkalķfs.  Hér eru menn komnir śt į hęttulega braut, og ekki sér fyrir endann į žessari öfugžróun.   

Žjóšverjar eru mörgum öšrum viškvęmari ķ žessum efnum, žó aš žeir lįti sér ekki allt fyrir brjósti brenna.  Žaš stafar af fortķš žżzku žjóšarinnar į 20. öldinni, sem var rysjótt og stormasöm undir heimsveldissinnušum keisara, foringja og žżlyndra alręšissinnašra stjórnmįlaflokka, enda lénsskipulagiš žį aš lķša undir lok, og hinar vinnandi stéttir borgara og verkamanna aš taka viš valdataumunum.  Mišstéttin var aš brjótast til valda og żta ašlinum til hlišar.  Žaš kostaši blóš, svita og tįr. 

GESTAPO (Leynižjónusta rķkislögreglunnar) hélt uppi öflugri upplżsingaöflun og persónunjósnum ķ Žrišja rķkinu og hernumdum löndum Wehrmacht undir stjórn Heinrichs Himmlers, Rķkislögreglustjóra og ęšsta stjórnanda SS-varnarsveitanna (Schutzstaffel).  Meš žessum hrikalegu valdatękjum Žrišja rķkisins var megniš af Evrópu tekin hrešjataki į strķšsįrunum og žjóšernishreinsanir framkvęmdar.  Žaš eimir enn eftir af hugarfari žjóšernishreinsana ķ Evrópu, sbr Balkanstrķšiš, hręšilega, ķ lok 20. aldarinnar, og mešferšina į Sķgaunum (Rómafólki) vķša um Evrópu ķ upphafi 21. aldarinnar.     

STASI (Öryggislögregla rķkisina) ķ lepprķki Rįšstjórnarrķkjanna į hernįmssvęši Rśssa ķ Žżzkalandi var meš nefiš ofan ķ hvers manns koppi ķ DDR og hélt uppi miklu snušri vestan megin einnig.  Almenningur fór ekki varhluta af žessu og var įkaflega var um sig og varkįr ķ oršavali.  Aš bśa ķ einręšisrķki er žrśgandi, af žvķ aš engum er aš treysta, og Stóri bróšir gat leynzt alls stašar, og žaš hefur veriš grķšarlegur léttir fyrir žżzku žjóšarsįlina aš losna viš žessa andlegu kśgun.  Allt var žaš framferši valdhafanna fyrirlitlegt.  

Žess vegna hefur žaš veriš reišarslag fyrir Žjóšverja nśtķmans aš frétta af hlerunum Bandarķkjastjórnar į einkasķma kanzlara Žżzkalands, hvaš žį öšrum, öflugasta og einum nįnasta bandamanni sķnum.  Hvaš mega kažólikkar heimsins segja nśna, žegar komiš hefur ķ ljós, aš pįfinn ķ Róm er einnig fórnarlamb žessara dęmalausu hlerana ?  Hvaš į žetta eiginlega aš žżša ?  Er žetta fķflagangur óvita, sem kunna ekki meš öfluga tękni aš fara, svo aš sišlegt sé ? 

Allt spratt žetta upp eftir hryšjuverk ofstękisfullra hatursmanna vestręns frelsis og lżšręšis, en višbrögšin, hnżsnin, sem nś hefur veriš flett ofan af, grefur undan grunngildum hins vestręna heims.  Žaš eru grunngildin, sem hryšjuverkamenn vilja feig.  Sjįlfir eru žeir andlega į steinaldarstigi.  Žaš mun reynast skammgóšur vermir aš hafa yfirburši ķ tękni, vķsindum og hergögnum, ef sįlarlķfiš er morkiš og andinn vesęll.  

Umfang hlerana Bandarķkjamanna er meš ólķkindum og opinberar sišlausa embęttismenn ķ Gušs eigin landi.  Žetta framferši vitnar um rotnun og heigulshįtt ķ forysturķki hins vestręna heims.  Mįliš er žess vegna grafalvarlegt, vegna žess aš engrar išrunar og yfirbótar sér merki, eins og Žjóšverjar žó höfšu manndóm til aš sżna, eftir aš žeir stofnušu sitt Sambandslżšveldi įriš 1949, Bundesrepublik Deutschland.  Forystumenn Žjóšverja meš Dr Konrad Adenauer, kanzlara og fyrrverandi borgarstjóra ķ Köln, tóku af skariš og lżstu óbeit og andśš į gjöršum fyrirrennara sinna, og žjóšin tók undir meš žeim.  Engrar išrunar veršur į hinn bóginn vart ķ Hvķta hśsinu.  Slķkt er ills viti.  Forseti BNA varš sér og žjóš sinni til minnkunar, žegar hann sagšist vera hęttur ķ bili aš hlera sķma Angelu Merkel, en ekki sżndi hann išrun, žó aš hann léti sem hann mundi ekki taka upp sömu hįttsemi į nż.  Žaš er vel skiljanlegt, aš Žjóšverjar kunni ekki aš meta žessa framkomu.      

Heimurinn allur er nś ķ hlutverki indķįnanna, frumbyggja Noršur-Amerķku, sem įttu sér stórmerkilega menningu, en kśrekarnir léku hörmulega og kśgušu illilega.  Ķ žetta sinn er žó lķklegast, aš hin svķviršilega įrįs į einkalķf bandamanna Bandarķkjamanna verši aš bjśgverpli, sem hitti žį sjįlfa illa fyrir.  Hver žarfnast óvina, sem į slķka vini ?  Sišbótar er žörf.  Hvar er Marteinn Lśther nśtķmans ?  Er hann į róandi lyfjum og mun žess vegna aldrei hafa sig neitt ķ frammi ?  Gerilsneyšing, andleysi og flatneskja rétttrśnašarins tröllrķšur hśsum.

Nś į vel viš Heimsósómakvęši Skįld-Sveins frį 1614 meš žessu erindi:

"Vesöl og snauš er veröld af žessu klandri,

völdin efla flokkadrįtt ķ landi,

harkamįlin hyljast mold og sandi,

hamingjan bannar, aš žetta óhóf standi."

Heimsósómi Skįld-Sveins 1614

 

  

Žżzkaland eftir 1989

 

    

      

 


Fruntahįttur fréttamanns

Framferši Sigrķšar Hagalķn Björnsdóttur į Bessastöšum ķ gęr var fyrir nešan allar hellur.  Hśn gekk žar ķ skrokk į forsetahjónunum, eins og žau vęru lögbrjótar.  Ókurteisi og dónaskapur fréttamanna rķšur ekki viš einteyming, ef reyna į aš koma stjórnmįlalegu höggi į andstęšinga RŚV, en svo viršist sem forseti lżšveldisins eigi ekki upp į pallboršiš hjį sumum fréttamönnum um žessar mundir.   Hann hefur t.d. bent į nżja fleti ķ samskiptum ESB og Ķslands, og slķkt viršist ekki vera til vinsęlda falliš ķ vissum krešsum.

Žaš er alrangt, sem haldiš hefur veriš fram, aš forsetahjónin hafi notiš sérmešferšar yfirvalda, žegar Dorrit flutti lögheimili sitt til Stóra-Bretlands.  Öllum ķslenzkum hjónum stendur žetta vandręšalaust til boša, og žaš er ekki eins og forsetafrśin hafi veriš aš flżja ķ skattaskjól, žvķ aš tvķsköttunarsamningur Ķslands og Bretlands er ķ gildi. 

Žaš er hrein hįšung į 21. öldinni aš žvinga hjón til aš hafa sama lögheimili.  Moldvišriš ķ kringum žetta mįl forsetahjónanna, sem į aš vera žeirra einkamįl, sżnir, hversu grunnt er į mišaldahugarfari og jafnvel svartnętti ķ opinberri umręšu į Ķslandi.  Galdrafįr mišalda og įtthagafjötrar koma ķ hugann.  Žaš ber žegar ķ staš aš afnema lögin um žetta efni, vegna žess aš žaš er ekkert fariš eftir žeim og žau eru śrelt.   

Forsetahjónin jśnķ 2012

  


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband