Myntžrefiš

Žaš vakti vissulega athygli ķ jślķ 2017, er fjįrmįla- og efnahagsrįšherra Ķslands reit greinarstśf ķ Fréttablašiš, žar sem rįšherra peningamįlanna įskildi sér rétt til žess aš hafa žį skošun, aš réttast vęri aš leggja ķslenzku myntina, ISK, nišur.  Lķklegt og ešlilegt er, aš žetta sjónarmiš rįšherrans hafi falliš ķ grżttan jaršveg į mešal landsmanna, žvķ aš flokkur rįšherrans tók dżfu ķ skošanakönnunum ķ kjölfariš.  Skyldi engan undra, enda er hér um einsdęmi aš ręša frį stofnun embęttis fjįrmįlarįšherra.  Žótt žessi fjįrmįlarįšherra ynni sér ekkert annaš til fręgšar, er hann žar meš kominn ķ annįla.  Lķklega er žessi sprungna blašra bara til aš undirstrika mįlefnafįtękt flokks rįšherrans, sem er eins mįls flokkur, og žetta eina mįl er nś sem steinbarn ķ kviši flokksins.

Rįšherrann varši sig meš žvķ aš vķsa til Evrópu, en til höfušstöšva Evrópusambandsins, ESB, ķ Brüssel liggja pólitķskar taugar rįšherrans, eins og kunnugt er.  Hann hélt žvķ fram, aš fjįrmįlarįšherrar evrulandanna hefšu ķ raun gert žaš sama og hann, žegar žessi lönd fórnušu gjaldmišlum sķnum fyrir evruna.  Žetta er röng og óvišeigandi samlķking hjį rįšherranum, enda ber ašildarlöndum ESB, sem uppfylla Maastricht-skilyršin, aš taka upp evru.  

Žaš er žó vitaš, aš evran er pólitķskt hrśgald, sem hróflaš var upp ašallega aš ósk Frakka, sem žoldu ekki samanburšinn į milli sterks Deutsche Mark, DEM, og veiks fransks franka.  Misjafn styrkur žessara tveggja gjaldmišla endurspeglaši žó ašeins muninn į efnahagsstjórn žessara rķkja, skipulagshęfni og dugnaši. Nś heldur Žżzkaland uppi gengi evrunnar, sem t.d. hefur styrkzt um 15 % gagnvart GBP frį Brexit kosningunum ķ jśnķ 2016.  

Žegar kommśnistastjórnir Austur-Evrópu voru komnar aš fótum fram, žį fengu Vestur-Žjóšverjar gulliš tękifęri meš beitingu DEM gegnvart rįšstjórninni ķ Moskvu til aš lįta draum allra Žjóšverja um endursameiningu Žżzkalands rętast.  Enginn veggur, heldur ekki Kremlarmśrar, er svo hįr, aš asni, klyfjašur gulli, komist ekki yfir hann. Bandarķkjamenn voru hlynntir endursameiningunni, en hin hernįmsveldin tvö, Bretar og Frakkar, drógu lappirnar.  Žį įkvaš Helmut Kohl, žįverandi kanzlari Vestur-Žżzkalands, aš egna fyrir Francois Mitterand, žįverandi forseta Frakklands, meš įstfóstri Frakka, evrunni.  Hann lofaši žvķ, aš ef Frakkar samžykktu endursameiningu Žżzkalands, žį mundu Žjóšverjar fórna žżzka markinu, DEM, og taka upp evru.  Mitterand gekk aš žessu, og žegar Bretar voru einir eftir, samžykktu žeir meš semingi endursameiningu Žżzkalands. Žaš hefur žó frį fyrstu tķš veriš žįttur ķ utanrķkisstefnu Englands aš halda Žjóšverjum sundrušum.  Žeir tķmar eru lišnir, žótt Žjóšverjar hafi tapaš grķšarlegum landsvęšum ķ umróti 20. aldarinnar.  Nś sękir sundrungarhęttan Bretana sjįlfa heim.   

Sķšla vetrar įriš 2000, eftir aš evran leit dagsins ljós og var komin ķ veski Evrópumanna, var blekbóndi į feršinni ķ vestanveršu Žżzkalandi į bķlaleigubķl og ók eftir sveitavegum, sem sumir hverjir voru fyrstu hrašbrautir Žżzkalands (žį Žrišja rķkisins).  Hann mętti žį bęndum og bśališi į drįttarvélum meš heyvagna ķ eftirdragi, fulla af glašbeittum Germönum į leiš į Karnival, kjötkvešjuhįtķš.  Į einn vagnanna var strengdur borši meš ógleymanlegum texta, sem blekbónda fannst stafa beint śt śr žżzku žjóšarsįlinni:"D-Mark, D-Mark, Schade das du alles vorbei ist".  

Žżzka žjóšin saknaši myntar sinnar, sem vaxiš hafši meš henni śr rśstum heimsstyrjaldarinnar 1939-1945 og  endurspeglaši sparsemi, eljusemi, heišarleika, kunnįttu og seiglu žżzks almennings, des deutschen Volkes, og hśn įtti erfitt meš aš sętta sig viš žessa fórn, enda var hśn afrakstur pólitķskra hrossakaupa.   Die Bundesbank, eša žżzki Sešlabankinn, hafši alla tķš, og hefur enn, miklar efasemdir um grundvöll evrunnar, enda er stöšugur reipdrįttur ķ höfušstöšvum evrubankans ķ Frankfurt am Main um peningamįlastjórnunina į milli lķfsvišhorfa rómanskra og germanskra žjóša.

Ķ stjórnartķš Tonys Blair, formanns Verkamannaflokksins brezka, sem vildi, aš Bretar fórnušu sterlingspundinu og tękju upp evru, var unnin ķtarleg greining į kostum žess og göllum fyrir Breta aš taka upp evru.  Žį var Gordon Brown fjįrmįlarįšherra, sį sem varš sķšar alręmdur sem forsętisrįšherra fyrir aš beita hryšjuverkalögum į Ķslendinga ķ Hruninu, sem olli m.a. hruni ķslenzkra banka ķ London.  Žessi greining leiddi ķ ljós, aš frumskilyrši žess, aš upptaka evru gęti gagnazt Bretum, en ekki skašaš žį, vęri, aš hagkerfi Bretlands og Žżzkalands vęru ķ fasa.  Svo var ekki žį og er ekki enn, og žess vegna hafnaši rķkisstjórn Bretlands upptöku evrunnar.  Hęgt er aš efast um, aš til žjóšaratkvęšagreišslu hefši komiš į Bretlandi ķ jśnķ 2016 um ašildina aš ESB, ef GBP hefši veriš fórnaš į sinni tķš.  

Hvalreka fyrir įhugafólk um myntmįl Ķslands mį nefna fręšandi og röggsamlega samda grein, "Misskilningur um krónuna leišréttur", sem Višskiptablašiš birti žann 27. jślķ 2017, eftir hagfręšiprófessor viš Hįskóla Ķslands, Ragnar Įrnason.  Greinin hófst žannig:

"Barįttumenn fyrir žvķ aš leggja ķslenzku krónuna nišur, byggja mįl sitt aš verulegu leyti į misskilningi og jafnvel stašleysum.  Žeir halda žvķ fram, aš [ķslenzka] krónan valdi sveiflum og óstöšugleika ķ efnahagslķfinu.  Žeir fullyrša, aš krónan sé orsökin fyrir hęrri vöxtum į Ķslandi en ķ nįgrannalöndunum.  Hvort tveggja er ķ grundvallardrįttum rangt."

Hér kvešur viš nżjan tón og allt annan en žann, sem m.a. heyrist nś klifaš į ķ fjįrmįla- og efnahagsrįšuneytinu.  Prófessor Ragnar bendir sķšan į 2 raunverulegar orsakir óstöšugleika ķ ķslenzku efnahagslķfi hingaš til.  Hin fyrri er smęš hagkerfisins, sem veldur žvķ, aš fęrri stošir eru undir žvķ.  Ef ein stošin brestur, t.d. af markašsįstęšum, er hętt viš, aš hinar gefi eftir vegna ofįlags, og žį myndast óstöšugleiki meš veršbólgu og jafnvel atvinnuleysi.

Hin įstęšan, sem prófessorinn tilgreinir, er, "aš grunnatvinnuvegir į Ķslandi eru ķ óvenju rķkum męli byggšir į nįttśrugęšum".  Žetta į viš um landbśnaš, sjįvarśtveg og feršažjónustuna og aš vissu leyti um orkukręfan išnaš, en žessi nįttśrugęši, sem landsmenn nżta nśoršiš, eru af misjöfnum toga, svo aš įhęttudreifingin er žar meš allt öšrum og betri hętti fyrir afkomu hagkerfisins en įšur var.  Žetta žżšir, aš žótt sveiflur ķ nįttśrunni og į viškomandi mörkušum hafi įhrif upp og nišur į afkomu hverrar greinar, žį er sveiflan sjaldnast ķ fasa hjį tveimur, hvaš žį öllum.  Nįttśrunżtingin er miklu fjölbreyttari en įšur, sem žżšir minni hęttu į efnahagslegum óstöšugleika af völdum nįttśrunnar.  

"Žannig mętti fara yfir hverja hagsveifluna į fętur annarri į Ķslandi.  Raunveruleikinn er aušvitaš sį, aš žęr eiga rętur sķnar aš rekja til breytinga ķ raunverulegum framleišslutękifęrum og framleišslugetu, en ekki žess gjaldmišils, sem notašur hefur veriš ķ landinu."

Žį andmęlir prófessor Ragnar meš kröftugum hętti žeirri stašhęfingu, aš gjaldmišillinn, ISK, sé orsök hįrra vaxta į Ķslandi, enda hafi raunvextir alls ekki alltaf veriš hįir hér į landi.  Hann kvešur įstęšu hįrra vaxta vera, "aš hiš opinbera, ž.e. sį armur žess, sem nefnist Sešlabanki Ķslands, hefur einfaldlega įkvešiš aš hafa hįa vexti į Ķslandi."

"Žaš er ekki heldur rétt, žótt Sešlabankinn reyni aš halda žvķ fram, aš hįir vextir séu naušsynlegir vegna žess, hvaš krónan er smį.  Žvert į móti mį fęra aš žvķ sterk rök, aš žaš sé einmitt vegna smęšar myntarinnar, sem ófęrt sé aš halda uppi hęrri vöxtum į Ķslandi en annars stašar."

Myntin endurspeglar ašeins žjóšarbśskapinn og įrangur efnahagsstjórnunarinnar.  Hśn er ekki sjįlfstęšur gerandi öšru vķsi en žannig, aš breytingar į gengi ISK leiša hagkerfiš ķ įtt aš nżju jafnvęgisįstandi.  Žannig leišir góšur įrangur śtflutningsgreina til hękkunar gengis og veikir žar meš samkeppnisstöšu žessara greina.  Žetta getur žó haft ķ för meš sér óęskileg rušningsįhrif, eins og landsmenn hafa oršiš įžreifanlega varir viš undanfarin misseri.  Žaš hęgir į aukningu feršamannastraums til landsins vegna styrkingar ISK, en allar ašrar śtflutningsgreinar lķša fyrir vikiš.  Tiltölulega hįir stżrivextir Sešlabankans, sem eru dęmi um ranga efnahagsstjórnun viš nśverandi ašstęšur, hafa magnaš vandann, žvķ aš minna fé leitar śr landi og meira inn en ella.

Nišurlagi greinar Ragnars Įrnasonar er vert aš gefa góšan gaum:

"Ķ hagfręši eru til kenningar um hagkvęmustu myntsvęši.  Žar togast į kostir žess aš eiga ķ višskiptum į milli landsvęša ķ einni mynt, og ókostir žess aš žurfa aš hafa sömu peningastjórn ķ žeim bįšum. Eitt af skilyršunum fyrir žvķ, aš hagkvęmt geti veriš aš sameina myntir tveggja landsvęša, er, aš hagsveiflur viškomandi svęša séu svo samstilltar, aš sama peningastjórn henti bįšum.  Hvaš Ķsland og flest nįgrannalöndin beggja vegna Atlantshafs snertir, er žessu ekki aš heilsa.  Žvert į móti er žaš eiginlega merkilegt, hversu lķtil (og jafnvel neikvęš) fylgni er į milli hagsveiflna į Ķslandi og hagsveiflna ķ Evrópu og Noršur-Amerķku.  Žvķ myndi peningastjórn žessara landa aš öllum lķkindum henta Ķslandi afar illa og hugsanlega valda alvarlegum bśsifjum.  Efnahagsžróunin ķ Grikklandi ķ kjölfar fjįrmįlahrunsins er dęmi um, hversu illa getur fariš, žegar sjįlfstęšum gjaldmišli hefur veriš varpaš fyrir róša."

Ef Žjóšverjar vęru enn meš DEM, er tališ, aš žaš vęri nś allt aš 40 % sterkara en evran er nś, ž.e.a.s. ķ staš hlutfallsins EUR/USD=1,17 vęri žaš nś 1,64.  Žetta er merki um grķšarlega samkeppnishęfni žżzka hagkerfisins, vegna žess aš framleišni (tęknistig) Žjóšverja er hį, reglubundnar launahękkanir eru lįgar (um 2 %/įr), og Žjóšverjar spara hįtt hlutfall launa sinna.  Žetta veldur grķšarlegum višskiptaafgangi hjį Žjóšverjum įr eftir įr, sem nemur um 7 % af VLF  žeirra.  Į Ķslandi hefur hann undanfariš veriš um 6 % af VLF, en fer minnkandi. Rķkisbśskapur Žjóšverja er ķ jafnvęgi, į mešan rómönsku žjóširnar safna rķkisskuldum.  Žetta ójafnvęgi er tekiš śt meš miklu atvinnuleysi į evrusvęšinu.  Žaš hefur žó lękkaš śr 12 % ķ kjölfar fjįrmįlakreppunnar og nišur ķ 9,1 % ķ jśnķ 2017 samkvęmt Eurostat, Hagstofu ESB, ašallega vegna rķfandi gangs ķ Žżzkalandi, sem bżr viš óešlilega lįga vexti og lįgt gengi m.v. stöšu hagkerfisins.  Ef Ķslendingar byggju viš "fastgengi" EUR, USD, GBP eša annarrar myntar, og hefšu afhent peningamįlastjórnunina öšrum, žį mundi hagkerfiš sveiflast stjórnlaust į milli hįrrar veršbólgu og mikils atvinnuleysis.  Žaš, sem skiptir landsmenn mįli, er ekki heiti myntarinnar, heldur kaupmįttur rįšstöfunartekna.

Af žessum samanburši aš dęma mį bśast viš meiri óstöšugleika ķ hagkerfinu įn ISK, žar sem hśn er ekki sveifluvaldur sjįlf, eins og hver hefur žó hugsunarlaust étiš upp eftir öšrum.  Įhrif ISK eru aš nokkru sveiflujafnandi, eins og sannašist eftir Hruniš og er aš sannast nśna, meš žvķ aš višskiptajöfnušur Ķslands fer minnkandi, og žróun ISK mun žį fyrr en sķšar endurspegla versnandi višskiptajöfnuš.  

Ķ raun žarf aš kryfja žessi mįl ķtarlega til aš komast til botns ķ žvķ, hvaša lausn er lķklegust til aš gefa hęstan kaupmįtt, en žaš viršist einfaldlega alls ekki vera įhęttunnar virši fyrir kaupmįtt landsmanna til lengdar aš fórna ķslenzku krónunni.   

 

 

 

 

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband