Orkuskżrsla SI - rżni IV (lok)

Žetta er lokaįfangi rżni pistilhöfundar į skżrslu Samtaka išnašarins frį 16.10.2019:

"Ķslensk raforka - Įvinningur og samkeppnishęfni".

Almennt mį segja, aš skżrsla žessi hafi valdiš vonbrigšum fyrir žęr sakir, aš engin nż greining viršist bśa aš baki skżrslunni, sem žó ętti heiti sķnu samkvęmt aš fjalla um ein mikilvęgustu mįl ķslenzks athafnalķfs, mįl, sem nś eru ķ deiglunni.  Hins vegar er hvaš eftir annaš kastaš fram fullyršingum um naušsyn skefjalausrar markašsvęšingar raforkuvinnslunnar og uppskiptingu Landsvirkjunar til aš auka samkeppni į raforkumarkašinum. 

Hér skal nś fullyrša, meš vķsun til röksemdafęrslu ķ fyrri rżniritgeršum höfundar um žessa skżrslu, aš hvorug ašgeršin mun verša ašildarfélögum Samtaka išnašarins (SI) né almenningi ķ landinu til hagsbóta. Lķtiš til afleišinga innleišingar Orkupakka #1 og #2 frį ESB į Ķslandi, sem įttu aš auka frelsi og frjįlsa samkeppni į raforkumarkašinum.  Afleišingin er sś, aš Ķsland er oršiš ósamkeppnishęft viš nįgrannalöndin um raforku, eins og įtakanlega er lżst efst į forsķšu Fréttablašsins 11.11.2019 undir fyrirsögninni:

"Telja orkuverš hér allt of hįtt".

Er įstęša fyrir fyrirtęki ķ žessum samtökum, SI, aš krefjast śtskżringa frį stjórn samtakanna į žeim vafasama mįlflutningi, sem žar er aš finna.  Hann viršist vera śr tengslum viš raunveruleikann, en reistur į markašskreddum, sem eiga ekki viš į raforkumarkašinum, og jafnvel hagsmunagęzlu fyrir orkufyrirtękin, sem er andstęš hagsmunum neytenda og flestra félaga ķ SI.

Žessi gagnrżni į viš veigamestu mįlin, en um żmislegt smęlki mį taka undir meš skżrsluhöfundum, t.d. um Orkuspįrnefnd:

"Markmiš Orkuspįrnefndar er mikilvęgt og góšra gjalda vert.  Hins vegar er mikilvęgt aš taka til skošunar, hvort samrįš og samtal nefndarinnar viš stórnotendur sé ķ réttum farvegi, eša hvort bęta žurfi žar śr.  Mikilvęgt er ķ žvķ samhengi aš huga aš samtali viš stórnotendur um žeirra framtķšarįform, hvaš varšar uppbyggingu eša breytingar ķ sinni starfsemi ķ žeim tilgangi aš tryggja įreišanlegri tölur um raforkužörf til lengri tķma litiš.  Skżr sżn žarf žvķ aš liggja fyrir bęši um žróun eftirspurnar eftir raforku ķ gegnum raforkuspį, sem og mögulega žróun frambošs į raforku og möguleika framleišenda į aš męta aukinni eftirspurn.  Žarfir raforkunotenda žurfa aš endurspeglast ķ spįnum."

Orkuspįrnefnd žarf aš vera kunnugt um bęši žį orku og afl, sem samiš hefur veriš um viš stórnotendur, hvernig hśn skiptist ķ forgangsorku og ótryggša orku og įfangaskiptingu aš fullnżtingu. Pistilhöfundur getur stašfest, aš gagnrżni į Orkuspįrnefnd fyrir samrįšsleysi viš stórnotendur į viš rök aš styšjast.  Samrįšsleysiš hefur valdiš stęrstu skekkjunum ķ spįnum, žvķ aš langmest munar um breytingar hjį stórnotendum. 

Žį skiptir žróunin til langs tķma ekki ašeins mįli, heldur ekki sķšur til skamms tķma (nęstu 2 įr) og mešallangs tķma (nęstu 5 įr).  Hvort tveggja er žekkt meš žokkalegri vissu hjį stórnotendum, en mikil óvissa er um langtķmažróunina (nęstu 10 įr).  Sem dęmi mį taka tilraunir móšurfyrirtękja įlveranna hérlendis meš ešalskaut.  Hugsanlega veršur gerš tilraun hérlendis meš slķka tękni innan 10 įra, og m.v. sama framleišslumagn mun žį raforkunotkunin vaxa aš óbreyttri framleišslu, žvķ aš engin teljandi hitaorka kemur frį bruna ešalskauta eins og frį kolaskautunum nś, sem brenna upp į tęplega einum mįnuši.  Mismuninn žarf aš vinna upp, ef višhalda į rafgreiningu ķ nśverandi efnaupplausn, vęntanlega meš hęrri spennu yfir rafgreiningarkerin (auknu spennufalli), sem krefst aukins afls viš óbreyttan straum (framleišslu). 

Žį er ķ skżrslunni nęst meš réttmętum hętti bent į bresti varšandi fjįrmögnun Landsnets:

"Allar fjįrfestingar ķ flutningskerfinu eru greiddar af raforkunotendum, og er žvķ lykilatriši, aš forsendur fjįrfestingarįkvaršana séu traustar.  Ljóst er, aš undirliggjandi žörf į uppbyggingu į raforkuflutningskerfinu er umtalsverš.  Viš slķkar ašstęšur er óešlilegt, aš nśverandi raforkunotendur standi undir allri fjįrfestingunni."

Ķ Kerfisįętlun Landsnets eru įform fyrirtękisins tķunduš.  Žar er um aš ręša fjįrfestingar til aš męta aflžörfinni, og leggur Landsnet sķna eigin aflspį og skrįša bilanatķšni til grundvallar nišurröšun framkvęmda ķ tķmaröš.  Er einkennilegt, aš ķ skżrslu SI skuli ekki vera minnzt einu orši į Skammtķma- og Langtķmakerfisįętlun Landsnets ķ samhengi viš Orkuspįrnefnd.  Sżnir žaš ójafnvęgi ķ skżrslunni, žar sem faglega žyngd į rafmagnssviši viršist vanta ķ hóp skżrsluhöfundanna.  Žar meš fęr skżrslan hagfręšilega slagsķšu, žar sem rangri hagfręši er beitt į višfangsefnin.

Af naušsynlegum umbótaverkefnum ķ Kerfisįętlun Landsnets mį nefna 220 kV lķnu frį ašveitustöš į Brennimel og noršur aš Rangįrvöllum viš Akureyri, žar sem aflskortur hefur allt og lengi hįš atvinnužróun meš tilheyrandi tapi fyrir ķbśana, sveitarfélagiš og hagkerfi landsins. 

Žį žarf aš spennuhękka 33 kV kerfi Vestfjarša upp ķ 66 kV (fjórfaldar aflflutningsgetuna) og fęra ķ jörš til aš nį višunandi rekstraröryggi.  Hröš og įnęgjuleg atvinnuuppbygging į Vestfjöršum meš tugmilljarša višbót gjaldeyristekna kallar į žessar brżnu ašgeršir.  Žaš er til vanza, hversu mikillar olķubrennslu er žörf į Vestfjöršum til raforkuvinnslu ķ neyšarrafstöšvum.  Vesturlķna er ótrygg, og žess vegna vilja flestir Vestfiršingar fjölga vatnsorkuverum žar. Žar eiga žeir nokkurra kosta völ. Vilji heimamanna ķ atvinnumįlum og orkumįlum į aš vega žyngst. Nśverandi rafkerfi Vestfjarša stendur atvinnužróun žar fyrir žrifum. Skżrsla SI minnist ekkert į žetta.  Bśa höfundarnir ķ fķlabeinsturni ?  Til hvers var žessi skżrsla ętluš ?  Til aš koma į framfęri sérvitringsvišhorfum į sviši, sem höfundarnir hafa ekki vit į ?

Orkustofnun hefur of strangt taumhald į višhaldi og nżframkvęmdum Landsnets.  Fyrirtękiš veršur aš fį aš dreifa kostnašinum į lengra tķmabil meš lįntökum til aršbęrra fjįrfestinga. Neytendur eru viškvęmir og óvaršir fyrir hękkunum į gjaldskrįm fyrirtękisins vegna einokunarstöšu žess.

Ķ nešangreindu er komiš viš kaun stjórnvalda, en žó ekki rętt nęgilega opinskįtt um flękjurnar, sem stjórnvöld verša aš greiša śr, svo aš uppbygging innviša geti gengiš greišlegar įn žess aš flękjufętur žvęlist fyrir sjįlfsögšum framfaramįlum:

"Ljóst er, aš žörfin er mikil og naušsynlegt aš rįšast ķ styrkingu og/eša uppbyggingu kerfisins, og samhliša žarf aš rżna, hvaš stjórnvöld geta gert til aš liška fyrir slķkum framkvęmdum.  Ķ žvķ skyni žurfa stjórnvöld aš koma aš vali varšandi uppbyggingu meginflutningskerfisins.  Finna žarf leišir til aš leyfisveitingar gangi betur fyrir sig og taki skemmri tķma, og tryggja žarf samręmi ķ vinnubrögšum milli ašila, sem koma aš ferlinu.  Bęta žarf vinnu viš undirbśning framkvęmda, sem ętti aš gera alla mįlsmešferš hrašari og skilvirkari.  Hér žarf hugsanlega aš finna skżrara ferli og einfaldara lagaumhverfi."

Nś vinnur Landsnet aš žvķ aš straumlķnulaga ferli og bśa til hrašvirkara ferli fyrir verkefni, sem ekki śtheimta nżja virkjun.  Öflug tenging Eyjafjaršar var dęmi um žaš, en žörfin žar og annars stašar hefur vaxiš mikiš og mun vaxa til 2021-2022, svo aš umframafl ķ kerfinu mun ekki hrökkva til. Afl- og orkuskortir blasir viš.

Nęst į eftir tengingu Eyjafjaršar frį vestri (2024) og austri (2021), sem dregizt hefur śr hömlu og žarf ķ raun aš flżta, žarf aš taka afstöšu til žess, hvernig loka į Byggšalķnuhringnum ķ annaš sinn ķ sögunni.  Žar er val um 220 kV lķnu frį Sigöldu austur um yfir erfitt og viškvęmt land austur aš Hryggstekk ķ Skrišdal, eša jafnstraumsjaršstreng frį ašveitustöš, t.d. innarlega ķ Bįršardal, og sušur aš Žjórsįr/Tungnaįrsvęšinu.  Sį kostur er dżr (um mrdISK 40), en ekki mikiš dżrari en hinn og hefur marga kosti, rekstrarlega og umhverfislega umfram loftlķnukostinn um S-Austurland.  Ķ bįšum tilvikum žarf 220 kV lķnu frį Fljótsdalsvirkjun aš Hryggstekk til aš anna vaxandi almennri raforkunotkun į Austurlandi (laxeldi o.fl).  Įkvöršun um žetta žarf aš taka um mišjan nęsta įratug.

Sumir hérlendis halda, aš orkukręfum išnaši hafi veriš śthżst frį Evrópu m.a. af umhverfisįstęšum.  Žaš er öšru nęr, enda eru slķkar verksmišjur mikilvęgur stólpi ķ žekkingarklösum og framleišslukešjum, sem veita fjölbreytilegu starfsfólki vinnu og skapa mikil veršmęti.  Žess vegna var vel til fundiš hjį SI aš vekja athygli į, aš ķ Evrópu er reynt aš halda verndarhendi yfir orkukręfum verksmišjum meš žvķ ķ raun og veru aš nišurgreiša raforkuverš til žeirra. Nś höfum viš jafnframt séš, aš einhvers konar ķvilnanir fara fram til garšyrkjubęnda, t.d. ķ Hollandi Danmörku og Noregi, sem fį fį rafmagniš mun ódżrar en ķslenzkir garšyrkjubęndur (40 % munur, Bbl. 07.11.2019).  Sżnir žaš vel villigöturnar, sem Landsvirkjun er į viš veršlagningu afurša sinna, sem gerir fyrirtęki hér ósamkeppnishęf viš nśverandi markašsašstęšur (20 % lęgra ķ mišborg Stokkhólms til gagnavers en hérlendis (F.bl. 11.11.2019).

"Žvķ er mikilvęgt aš hafa ķ huga, aš ķ žaš minnsta [ķ] 11 [af] nįgrannarķkjum Ķslands standa stjórnvöld aš endurgreišslum vegna raforkukostnašar, og hefur oftar en ekki veriš litiš framhjį žeirri endurgreišslu ķ samanburši į raforkuverši.  Žar er um aš ręša ašgeršir til aš sporna viš s.k. kolefnisleka (e. carbon leakage), žar sem tilteknar atvinnugreinar njóta endurgreišslna vegna orkunotkunar, ž.e. veigamikil[s] kostnašar, sem orkuver ķ Evrópu hafa af kaupum į losunarheimildum innan ETS-kerfisins.  Meš kolefnislekalistanum er markmiš ESB aš sporna gegn žvķ, aš orkusękinn išnašur fęrist śr įlfunni vegna of hįs framleišslukostnašar og žį oft til rķkja, sem grundvalla orkuframleišslu meira og minna į jaršefnaeldsneyti eša óendurnżjanlegum orkugjöfum.  Enda vęri žį ETS-kerfiš fariš aš vinna gegn markmišum sķnum um aš draga śr hnattręnni losun gróšurhśsalofttegunda."

Meš žvķ aš brjóta eigin reglur um bann viš rķkisstušningi viš fyrirtęki į frjįlsum markaši skekkir Evrópusambandiš samanburš į raforkuverši į milli landa.  Fyrir orkukręf fyrirtęki er sem sagt ómarktękt aš skoša raforkuverš ķ orkukauphöll, t.d. Nord Pool, sem getur hęglega samsvaraš 56 USD/MWh, heldur getur žaš veriš talsvert lęgra, e.t.v. 25 % lęgra, og er žaš žį oršiš nįlęgt veršinu, sem Landsvirkjun hefur žröngvaš upp į ķslenzku stórišjufyrirtękin viš endurskošun orkusamninga žeirra.  Žetta sżnir svart į hvķtu, aš žau og  verkalżšsfélög, sem hafa af rekstrar- og atvinnuöryggi ķ verksmišjunum miklar įhyggjur, hafa rétt fyrir sér, af žvķ aš žęr verša aš bśa viš talsvert lęgra orkuverš hér til aš vega upp į móti kostnašarlišum, sem eru hęrri hér.  Žetta eru engin nż sannindi, en nśverandi forstjóri Landsvirkjunar hlustar ekki, meš voveiflegum afleišingum fyrir atvinnulķfiš. 

Į bls. 18 ķ skżrslu SI er enn tekiš til viš aš japla į naušsyn orkuvišskipta hérlendis ķ orkukauphöll įn žess, aš nokkur greining į žvķ, hvernig markašsstżrt kerfi raforkuvinnslu fellur aš ķslenzkum ašstęšum, sżni jįkvęša nišurstöšu.  Žaš er aftur į móti til um žetta greining, sem sżnir, aš markašsstżring hentar Ķslendingum alls ekki.  Um žaš er hęgt aš lesa ķ skżrslu Orkunnar okkar frį 16.08.2019 į vef samtakanna.

"Ólķkt žvķ, sem hér žekkist, eiga višskipti meš raforku sér staš ķ gegnum markaši ķ mörgum nįgrannarķkjum Ķslands, žar sem veršmyndun er frjįls og gagnsę.  Į Ķslandi vęri įkjósanlegt aš koma į skammtķmamarkaši meš raforku, sem myndi auka gagnsęi ķ veršmyndun į raforku.  Meš slķkum markaši gętu bęši raforkuframleišendur og -kaupendur variš sig gegn įhęttu, auk žess sem skammtķmamarkašur meš raforku er til žess fallinn aš auka skilvirkni og samkeppni."

Ķ skżrslu af žessu tagi veršur aš gera meiri kröfur til röksemdafęrslu fyrir nżju kerfi en žarna er flķkaš.  Meš framvirkum samningum er ķ raun veriš aš hvetja til spįkaupmennsku meš raforku.  Į henni hafa sumir grętt mikiš, en stórrķkir menn hafa lķka oršiš gjaldžrota į slķkum leikaraskap, og er skemmst aš leita til Noregs um slķkt dęmi ķ fyrrasumar. Žį geta Samtök išnašarins ekki meš góšu móti rįšlagt annaš eins og žetta įn žess aš greina sérstöšu ķslenzka raforkukerfisins og markašarins, og hvaša afleišingar hśn hefur fyrir virkni markašsstżršrar raforkuvinnslu.  Stikkorš žessarar sérstöšu eru:
  1.  Hér er enginn markašur, sem sér fyrir öruggum ašföngum frumorkunnar, sem vķšast hvar er jaršefnaeldsneyti, heldur eru Ķslendingar hįšir duttlungum nįttśrunnar varšandi innrennsli ķ mišlunarlón og innstreymi jaršgufu ķ gufuforšabśr jaršgufuvirkjana.
  2.  Žessar tvęr tegundir virkjana, vatnsfallsvirkjanir og jaršgufuvirkjanir, hafa gjörólķka ešliseiginleika, sem ekki er tryggt, aš markašskerfi ESB sé hęft til aš nżta meš sjįlfbęrum hętti. Hętt er viš, aš markašshlutdeild jaršgufuveranna minnki, en vatnsorkuverin munu koma hluta afgangsorku sinnar ķ verš. Vatnsorkuverin munu žó varla keyra hin ķ žrot, heldur hękka mešalveršiš, svo aš žau tóri. Išnašurinn mun tapa į dęgursveiflum raforkuveršsins, en götulżsingin gęti oršiš ódżrari. Išnašurinn žarf aš móta višbrögš sķn, og žau munu kosta hann nokkuš.  Almennt talaš er erfitt aš lįta virkjanir svo ólķkrar geršar keppa, svo aš gagnast megi neytendum til lengdar.  Fyrir žessu er t.d. gerš grein ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019.
  3.  Į Ķslandi er fįkeppnisumhverfi į raforkumarkaši, sem ekki veršur breytt meš vanhugsušum rįšum į borš viš uppskiptingu Landsvirkjunar.  Lögmįl frjįlsrar samkeppni munu žess vegna ekki virka hér neytendum ķ hag, eins og predikarar markašstrśarinnar vilja vera lįta. Ef Landsvirkjun veršur sundraš, žį veršur jafnframt aš gefa öllum framleišendum jafna stöšu į markaši, en nś mį Landsvirkjun ekki eiga smįsölufyrirtęki.  Ef žetta kemst į, veršur jaršgufan ósamkeppnishęf viš vatnsorkuna vegna skorts į sveigjanleika.  Afleišingarnar eru lķtt fyrirsjįanlegar, en munu leiša til enn meira markašsrįšandi stöšu vatnsaflsins.  Ķ staš eins rįšandi vatnsorkufyrirtękis nś, sem hefur tregan ašgang aš almenna markašinum, koma fįein ķ fįkeppni meš rįšandi stöšu į markaši, og žaš getur hęglega leitt til veršhękkana til almennings.  Hvorki Samkeppnisstofnun né Landsreglarinn munu rįša viš žessar ašstęšur, žegar Pandóruboxiš hefur veriš opnaš ķ óvitaskap.
  4. Markašsstżring raforkukerfisins hefur ķ ESB ķ sér fólginn nęgjanlegan hvata til aš orkufyrirtękin leggi śt ķ naušsynlegar fjįrfestingar ķ tęka tķš.  Svo veršur ekki hér, žvķ aš ašdragandi virkjana er lengri hér og orka og afl nęstu virkjunar veršur dżrari en frį sķšustu virkjun, öfugt viš ašstęšur meginlandsins. Orkuveršiš mį ekki lękka ķ žessu markašsstżrikerfi, žvķ aš žį mun gęta enn meiri tregšu markašsašila til aš reisa nżjar virkjanir, sem eru dżrari en žęr, sem fyrir eru, į hverja kWh. 

 Ķ kaflanum "Upprunaįbyrgšir raforku" er skrifaš af nokkurri skynsemi um žetta fyrirbrigši, sem Evrópusambandiš kom į koppinn til aš örva orkuskiptin hjį sér, žótt fyrirbęriš feli ķ sér brenglun į frjįlsri samkeppni, žvķ aš sį sem sendir frį sér koltvķildi viš orkuvinnsluna kaupir sér syndaaflausn af žeim, sem hafa fjįrfest ķ vistvęnum orkulindum, og višskiptavinir žeirra sitja uppi meš "Svarta-Péturinn".  Žaš er tóm vitleysa, aš Ķslendingar taki žįtt ķ žessari sżndarmennsku, žvķ aš hér standa menn ekki frammi fyrir vali į milli "svartrar" orku og hreinnar, en skżrsluhöfundar taka žó ekki af skariš um, aš afnema beri žessi aflįtsbréf meš öllu  hérlendis, enda gerast žessi višskipti innan vébanda EES:

"Ašstęšur eru meš öšrum hętti hér ķ landi endurnżjanlegra orkugjafa, enda hafa orkuskipti ķ raforkuframleišslu og raunar hśshitun fyrir löngu įtt sér staš.  Engu aš sķšur hafa ķslenzk raforkufyrirtęki veriš virk į žessum markaši.  Slķk sala upprunavottorša śt fyrir landsteinana grefur undan ķmynd Ķsland sem lands endurnżjanlegrar orku.

Sem afleišing žessa kerfis er uppruni raforku hér į landi villandi, og mį nefna sem dęmi, aš samkvęmt śtreikningum Orkustofnunar um uppruna raforku į Ķslandi var įriš 2018 55 % [śr] jaršefnaeldsneyti, 34 % [śr] kjarnorku, og 11 % [var] endurnżjanleg orka."
 
 Žetta fyrirkomulag gerir ekkert gagn hérlendis, en töluvert ógagn, žvķ aš žaš gerir ķslenzkum fyrirtękjum, sem vilja sżna fram į notkun sjįlfbęrrar orku, óleik.  Bezt vęri žess vegna, aš ķslenzk raforkufyrirtęki létu af žessari vitleysu; ella verši reynt aš semja sig undan žessu fyrirkomulagi į vettvangi EES, en žaš getur oršiš žrautin žyngri.
 
Viš lok skżrslu SI er fjallaš um langtķmasamninga um raforkuvišskipti, en žeir eru undirstaša ķslenzks raforkumarkašar, um 85 % af honum, og hafa lagt grundvöllinn aš uppbyggingu ķslenzka raforkukerfisins. Slķka samninga vill ESB ekki hafa, heldur fari öll orka į markaš ķ orkukauphöll.  ESA gerši athugasemd viš žetta višskiptaform (langtķmasamninga) ķ Noregi ķ byrjun žessarar aldar og stóš ķ stappi viš norsku rķkisstjórnina, en henni tókst aš lokum aš semja um framhaldslķf žeirra meš žvķ skilyrši, aš umsamiš verš tęki miš af veršlagsžróun į markaši.  Orkukaupendur samžykktu žetta gegn žvķ, aš rķkisstjórnin tryggši, aš višmišunarveršiš gerši aldrei kaupendur  ósamkeppnishęfa. 
Hérlendis hefur veriš fariš framśr  žessum mörkum viš endurnżjun samninga Landsvirkjunar mišaš viš veršžróun į mörkušum orkukaupendanna.  Eins og verkalżšsforingjar hafa bent į, setur Landsvirkjun žar meš fjölda framtķšarstarfa ķ stórhęttu og dregur śr fjįrfestingarvilja hérlendis.  Žröngsżn og illviljuš sjónarmiš hafa um skeiš rįšiš för hjį Landsvirkjun ķ garš greinar, sem stendur undir rśmlega fimmtungi śtflutningstekna og sennilega um 10 % af landsframleišslu.  
"Ķ slķkum samningum eru m.a. įkvęši, sem draga śr įhęttu raforkusala, en kaupandi orkunnar tekur į sig meiri įhęttu.  Žetta eru s.k. "take or pay" įkvęši, sem fela ķ sér, aš kaupendur skuldbinda sig aš borga fyrir alla raforku, sem samiš er um, hvort sem hśn er fullnżtt eša ekki.  Slķk įkvęši auk annarra samningsskilmįla hafa gert raforkufyrirtękjum kleift aš rįšast ķ uppbyggingu virkjana og raforkukerfis, sem landsmenn njóta góšs af ķ dag."
 
"Ķ raforkusamningum viš stórnotendur eru einnig įkvęši, sem banna endursölu į umframorku.  Um er aš ręša fyrirkomulag, sem er į margan hįtt ólķkt žvķ, sem žekkist vķša ķ nįgrannalöndum okkar, žar sem kaupendur hafa svigrśm til aš rįšstafa allri umframorku, s.s. meš sölu aftur inn į raforkukerfiš.  Meš žeirri ašferš er veriš aš tryggja hagręši bęši seljanda og kaupanda. Žannig er umsamin raforka afhent kaupanda, en žeim sķšarnefnda heimilaš įkvešiš hagręši aš rįšstafa įfram meš endursölu orku, sem er ekki aš fullu nżtt."
Žarna er fariš ónįkvęmlega meš og af meiri vanžekkingu en sęmir ķ skżrslu Samtaka išnašarins um orkumįl.  Žaš tķškast ekki ķ langtķmasamningum, aš kaupskyldan spanni 100 % forgangsorkunnar, heldur nemur hśn venjulega um 85 %, enda vęri mikiš hęrra hlutfall óvišunandi spennitreyja fyrir kaupandann. Žaš er ennfremur ofmęlt, aš kaupskylduįkvęšiš hafi gert orkufyrirtękjunum "kleift aš rįšast ķ uppbyggingu virkjana og raforkukerfis", heldur hefur įkvęšiš tryggt, aš žessi uppbygging varš hagkvęmari fyrir alla raforkunotendur en ella, af žvķ aš meš slķkan samning til allt aš 45 įra (ķ upphafi vega) fengust hagstęšari lįnakjör (lęgri vextir).  Ķ stašinn fékk orkukaupandinn lęgra einingarverš į keyptri orku, og er žetta eina af nokkrum tękni-hagfręšilegum skżringum į žvķ, aš ķ slķkum langtķmasamningum er samiš um orkuverš, sem er lęgra en almennt heilsöluverš raforku ķ landinu. 
Til hvers var banniš viš endursölu raforku sett ķ slķka langtķmasamninga ?  Žaš var sett til aš koma ķ veg fyrir spįkaupmennsku meš rafmagn, sem kęmi nišur į atvinnuöryggi starfsmanna orkukaupandans, žvķ aš ekki vill hann sitja uppi meš ašgeršarlausa starfsmenn, į mešan hann dregur śr framleišslu og selur rafmagn.  Rekstur stórišjuveranna krefst stöšugleika til aš hįmarka nżtni framleišslutękjanna.  Žar af leišandi er dżrt aš sveifla framleišslunni til, og žaš borgar sig hreinlega ekki viš ķslenzkar ašstęšur, žar sem heildsöluverš į markaši fyrir rafmagn er tiltölulega lįgt.  Žess vegna er afar takmarkašur, ef nokkur, įhugi į žvķ hjį stórišjufyrirtękjum hérlendis aš breyta orkusamningum aš žessu leyti.  Žau žurfa aš gefa upplżsingar um orku- og aflžörf sķna viku og mįnuši fram ķ tķmann, og žannig getur orkuseljandinn rįšstafaš umframorku ķ tęka tķš.  Fyrirkomulagiš breytir žess vegna nżtni orkukerfisins ekki neitt.
Fyrirkomulagiš getur į hinn bóginn valdiš orkufyrirtękjunum talsveršum bśsifjum, og slķkt leišir til žrżstings til hękkunar orkuveršs framleišenda, žar sem megniš af kostnaši žeirra er fastur og óhįšur framleišslumagni.  Fyrirkomulagiš mundi aš lķkindum leiša til hękkunar į almenna raforkumarkašinum.  Tillagan er illa ķgrunduš.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 


Orkuskżrsla SI - rżni III

Hér veršur haldiš įfram aš rżna skżrslu Samtaka išnašarins um raforkumįl frį 16.10.2019 og tekiš til viš kaflann "Uppbygging raforkumarkašar". Žar segir ķ undirgreininni: 

"Orkupakkar ESB og markašsvęšing raforkukerfisins":

"Orka er skilgreind sem vara ķ skilningi samningsins um Evrópska efnahagssvęšiš.  Meš ašild Ķslands aš žeim samningi hefur ķslenzka rķkiš tekiš į sig žęr skuldbindingar aš innleiša svokallaša orkupakka ESB, sem fela ķ sér regluverk, er viškemur opnun raforkumarkaša og markašsvęšingu žeirra."    

Nęr er aš skrifa, aš Evrópusambandiš (ESB) skilgreinir orku sem vöru, og žar meš fellur raforka undir allt regluverk fjórfrelsis Innri markašar EES. Žaš er of langt seilzt ķ žjónkun viš ESB aš halda žvķ blįkalt fram, aš ašild Ķslands aš EES skuldbindi landiš til aš taka upp og innleiša ķ sķna löggjöf orkulöggjöf ESB, svo nefnda orkupakka.  Ef žetta vęri rétt, gęti framkvęmdastjórn ESB įkvešiš upp į sitt eindęmi, hvaša löggjöf EFTA-löndin 3 ķ EES tękju upp śr safni ESB-löggjafar.  Žar meš vęri jafnframt Sameiginlega EES-nefndin hreint formsatriši, stimpilstofnum fyrir mįl, sem Framkvęmdastjórnin hefur merkt sem EES-mįl.  Hvaš skyldu mįlsvarar EES hérlendis segja um žetta ?  Žetta er alveg af og frį og skrżtiš, aš žessu skuli vera varpaš fram sem tślkun SI į EES-ašild Ķslands.

Um raforkumarkašinn segir ķ skżrslunni:

 "Markmiš breytinga į raforkumarkaši endurspeglast ķ markmišsįkvęši raforkulaga, žar sem segir m.a., aš stušla skuli aš žjóšhagslega hagkvęmu raforkukerfi og efla žannig atvinnulķf og byggš ķ landinu.  Ķ žvķ skyni skal skapa forsendur fyrir samkeppni ķ vinnslu og višskiptum meš raforku meš žeim takmörkunum, sem naušsynlegar reynast vegna öryggis raforkuafhendingar og annarra almannahagsmuna, stušla aš skilvirkni og hagkvęmni ķ flutningi og dreifingu raforku, tryggja öryggi raforkukerfisins og hagsmuni neytenda, stušla aš nżtingu endurnżjanlegra orkugjafa og loks taka tillit til umhverfissjónarmiša."

Hér kvešur viš nżjan tón ķ skżrslunni, žvķ aš ekki er žarna um aš ręša skefjalausa markašstrś, heldur skuli leitazt viš aš afhenda neytendum raforku į lįgmarksverši (žjóšhagslega hagkvęmu) og beita takmörkunum į frjįlsa  samkeppni, sem tślka mį sem markašsstżringu meš ķvafi orkulindastżringar, žegar žaš į viš.  Žarna hefši aš ósekju mįtt skrifa skżrar.  Žetta er of mikiš, eins og komiš hafi frį véfréttinni ķ Delphi, og er žaš, įsamt innbyršis ósamręmi, ljóšur į rįši skżrsluhöfunda.  Eins og fram hefur komiš ķ fjölmišlum er žessu lagaįkvęši illa eša ekki fylgt af fyrirtękinu Orkuveitu Reykjavķkur gagnvart gręnmetisbśinu Lambhaga ķ Reykjavķk, eins og gerš veršur grein fyrir ķ sķšari pistli.

Ķ kaflanum "Opinbert eignarhald ķ orkufyrirtękjum"

 er sett fram sjónarmiš, sem hęgt er aš taka undir, og gęti veriš lausn į furšulegri stöšu, sem upp er komin, af žvķ aš stjórn Landsvirkjunar leikur lausum hala, rekur veršlagsstefnu, sem vafasamt er, aš njóti stušnings į Alžingi, og hefur haldiš uppi įróšri fyrir žvķ aš selja raforku śr landi um sęstreng, žótt sś afstaša njóti ekki almenns fylgis nś um stundir, enda vantar mikiš į, aš hśn hafi veriš rökstudd skilmerkilega (meš hagkvęmniśtreikningum):

"Mikilvęgt er, aš ķ žeim tilvikum, žar sem opinbert eignarhald er į fyrirtękjum, aš sett sé samhliša stefnumörkun eigenda hverju sinni, žar sem fram koma meš skżrum hętti markmiš žeirrar starfsemi, įętlanir og samskipti viš višskiptavini žess, svo [aš] dęmi séu tekin.  Žess vegna hafa Samtök išnašarins kallaš eftir eigendastefnu stjórnvalda fyrir orkufyrirtęki ķ beinni eša óbeinni eigu hins opinbera."

Žaš er brżnt, aš stjórnvöld fari aš sżna į spilin ķ žessari vinnu, og vęntanlega mun Landsvirkjun žurfa aš snśa viš blašinu, žegar eigandastefna hennar kemur fram, ef hśn veršur į annaš borš bitastęš.  

Žaš er einkennilega mikil įherzla ķ žessari skżrslu į samkeppni, og nokkur hrifning viršist hjį sumum höfundunum į orkupökkum Evrópusambandsins.  Ķ kaflanum:

"Raforkumarkašur stušli aš samkeppni"

er minnzt į žetta "leišarljós" orkupakkanna, sem undirstrikaš sé ķ OP#2 frį 2003, en žaš įr var OP#1 innleiddur į Ķslandi.  Höfundarnir hafa tekiš upp žetta trśaratriši śr orkupökkunum, žótt į Ķslandi skorti forsendur fyrir žvķ, aš frjįls samkeppni virki ķ žvķ fįkeppnisumhverfi meš tiltölulega litlum fyrirtękjum, sem hér er, enda tilfęra höfundarnir engar rannsóknir, er sżni fram į įrangur af innleišingu orkupakkanna į Ķslandi. 

Žvert į móti sżndi hagfręšiprófessor viš Hįskóla Ķslands fram į žaš ķ grein ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019, aš raunorkuverš meš flutningi og dreifingu hefši hękkaš um 7 %- 8 % į tķmabilinu 2003-2018.  Žetta er alger öfugžróun, žvķ aš į žessu tķmabili stórlękkušu skuldir raforkugeirans sem heildar, en fjįrmagnskostnašur er stęrsti kostnašarlišurinn.  Žetta er til marks um hękkun rekstrarkostnašar meš uppskiptingu fyrirtękjanna og sżnir svart į hvķtu, aš žaš gengur ekki upp aš reyna aš flytja hingaš inn hugmyndafręši fyrir orkugeirann, sem snišin er viš allt ašrar ašstęšur.  Af sömu įstęšum myndi žaš gera illt verra, sem lagt er til ķ skżrslunni, aš skipta nśverandi Landsvirkjun upp.  Žeir, sem halda slķku fram, berja hausnum viš steininn.

Ekki veršur séš, aš SI žjóni hagsmunum umbjóšenda sinna meš órökstuddum mįlflutningi, eins og žessum hér ķ ofangreindum kafla:

"Žegar eitt fyrirtęki į samkeppnismarkaši hefur yfir aš rįša verulegri hlutdeild vatnsafls, er vandséš, aš įvinningur frjįlsrar samkeppni nįist fram aš fullu.  Žvķ žarf aš skapa skilyrši til aš auka samkeppni į raforkumarkaši, og er ašhald Orkustofnunar og samkeppnisyfirvalda žvķ mikilvęgara en ella.  Mikilvęgt er aš skapa skilyrši til aš auka samkeppni į raforkumarkaši, en um leiš aš stušla aš samkeppnishęfni ķ alžjóšlegu samhengi."

Žessi sķbylja um "įvinning frjįlsrar samkeppni" į ķslenzka raforkumarkašinum er bįbilja.  Rafmagnfyrirtękin eru hįtęknifyrirtęki, sem rķšur į aš laša til sķn hęfileikafólk og žróa sķna tęknilegu innviši.  Žetta veršur ekki gert meš žvķ aš sneiša žau nišur ķ enn smęrri einingar.  Mįttur stęršarinnar fyrir samkeppnishęfni žeirra (og višręšuhęfni) ķ alžjóšlegu tilliti vegur miklu žyngra en aš fjölga žeim.  Vandamįl Landsvirkjunar er allt annars ešlis og veršur betur leyst meš öšru móti, eins og drepiš hefur veriš į.

Fjórši og lokahluti žessarar rżni į nżrri skżrslu SI mun birtast ķ nęsta pistli höfundar žessa vefseturs.

 

 


Stefna SI um raforku - rżni II

Ķ skżrslu Samtaka išnašarins - SI um raforkumįl frį 16.10.2019 er nęst į eftir Innganginum gerš grein fyrir "Stefnu Samtaka išnašarins į sviši raforkumįla".  Hśn er ķ 11 lišum, og veršur hér fjallaš um hvern fyrir sig:

  1.  "Raforka framleidd į Ķslandi sé nżtt til veršmętasköpunar innanlands, žvķ [aš] öflugur išnašur er undirstaša bśsetu og veršmętasköpunar." - Žetta er alveg rétt, en ķ skżrslunni hefšu žurft aš koma fram śtreikningar, sem sżna, aš andstęšan, śtflutningur rafmagns um sęstreng, veršur fyrirsjįanlega ekki žjóšhagslega hagkvęmur. Nś er komiš ķ ljós, aš veršlagning OR į heitu vatni og rafmagni er framleišslufjandsamleg ķ samanburši viš veršlagninguna ķ Noregi og Hollandi, en rafmagnsveršiš til garšyrkjustöšvar ķ Reykjavķk er 65 % hęrra en til garšyrkjustöšvar ķ Noregi samkvęmt vištali viš garšyrkjubóndann ķ Lambhaga ķ Reykjavķk ķ Bęndablašinu 07.11.2019.  Žetta sżnir tvķskinnunginn hérlendis ķ umręšunni um losun gróšurhśsalofttegunda, žvķ aš afleišing óskynsamlegrar orkuveršlagningar er tilfinnanlegur missir markašshlutdeildar ķslenzkra framleišenda hérlendis. 
  2. "Horft verši til aršsemi af framleišslu og flutningi raforku į Ķslandi ķ vķšu samhengi, ekki eingöngu śt frį hagsmunum einstakra orkufyrirtękja, heldur žjóšarbśsins ķ heild." Žetta er grķšarlega mikilvęgt, aš hljóti brautargengi sem žįttur ķ orkustefnu hins opinbera nśna, žegar Landsvirkjun predikar hįmörkun į aršsemi orkulindanna til aš réttlęta grķšarlegar og óverjandi hękkanir til išnašarins.  Žaš er forkastanlegt, aš rķkisfyrirtęki skuli komast upp meš svo žröngsżna stefnu, sem ašeins mišar viš aš hįmarka aršgreišslur ķ "žjóšarsjóš", sem vilji er innan rķkisstjórnarinnar til aš stofna.  Langžrįš eigendastefna Landsvirkjunar veršur aš vinda ofan af žessari sérvizku forstjórans, sem hlżtur žó aš njóta stušnings stjórnar Landsvirkjunar, en hver er stefna išnašarrįšherra og fjįrmįla- og efnahagsrįšherra ?  Af hverju lįta žau žaš višgangast įrum saman, aš stefna Sjįlfstęšisflokksins frį stofnun Landsvirkjunar 1965 um aš gera raforkusölusamninga til langs tķma, sem bįšir męttu vel viš una, sé fótum trošin af manni, sem rįšinn var aš Landsvirkjun 2010 ķ valdatķš Steingrķms J. Sigfśssonar sem "yfirrįšherra" vinstri stjórnarinnar 2009-2013 ? Žessi mašur hafši aldrei aš orkumįlum komiš, en tjįš sig opinberlega meš neikvęšum hętti um orkusękinn išnaš ķ tķma og ótķma.
  3. "Samkeppnishęft raforkuverš ķ alžjóšlegu samhengi sé tryggt vegna žess mikilvęga įvinnings, sem hlżzt af raforkunżtingu ķ fyrirtękjum į Ķslandi." Hér žarf aš taka fram, hvaša "alžjóšleg[a] samhengi žetta er. Fyrir flest išnfyrirtęki er žaš vęntanlega Innri markašur EES, en einnig Bandarķkin, Rśssland, Asķa o.fl. Fyrir įlverin er samkeppnisumhverfiš t.d. Persaflóarķkin og Kķna, žvķ aš ķslenzk įlver keppa į mörkušum viš įlver žašan. Orkuverš til žeirra er lęgra en žaš, sem oršiš hefur ofan į viš framlengingu orkusamninga Landsvirkjunar.  Ętti žaš aš klyngja ašvörunarbjöllum, žvķ aš allir ašrir kostnašarlišir eru jafnframt lęgri, nema fyrir kęlivatniš. Landsvirkjun er ķ einokunarstöšu, žegar kemur aš framlengingu orkusamninga og hefur ekki sżnt nęga įbyrgšartilfinningu ķ žeirri stöšu m.t.t. langtķmahagsmuna landsins. ON/Veitur eru aš selja Gróšrarstöš ķ Reykjavķk rafmagn į 10,4 ISK/kWh, en norsk gróšrarstöš fęr rafmagniš į jafngildi 6,3 ISK/kWh.  Hollenzk gróšrarstöš fęr rafmagniš į ķviš lęgra verši en sś norska og dönsk stöš į ķviš hęrra verši.  Veršlagning orku til ķslenzkra framleišslufyrirtękja er komin ķ algerar ógöngur og er aš eyšileggja samkeppnishęfni Ķslendinga. SI og öll samtök framleišenda hérlendis verša aš skera upp herör gegn žröngsżnni veršlagsstefnu orkufyrirtękjanna, žvķ aš ella mun hśn leggja framleišslustarfsemina ķ rśst.
  4. "Efnahagslegur įvinningur raforkuvinnslu og raforkunżtingar į Ķslandi verši veginn meš umhverfissjónarmišum og loftslagsįvinningi meš skynsömum og hagkvęmum hętti". - Žaš žarf aš reikna śt žennan efnahagslega įvinning śt frį žeirri veršmętasköpun, sem mikil raforkuvinnsla gerir mögulega, og bera hana saman viš raforkuvinnslu inn į aflsęstreng til śtlanda og/eša "eitthvaš annaš", sem ķ seinni tķš hefur veriš flutningur og móttaka erlendra feršamanna. Hefši aš ósekju mįtt sjįst tilraun til žess ķ žessari skżrslu SI. "Umhverfiskostnašurinn" viš orkuvirkjanir er óvķša meiri en hér vegna inngripa ķ viškvęma nįttśru, sem eru óhjįkvęmilegur fylgifiskur virkjana hérlendis. Žó er fjöldi vindmyllna og sólarhlaša ķ Evrópu nś kominn aš žolmörkum ķ huga almennings. Ķ Rammaįętlun er gerš tilraun til aš leggja mat į umhverfiskostnašinn, og ešlileg višmišun er, aš hann megi aldrei vera meiri en nśvirt veršmętasköpun virkjunar. Ef umhverfiskostnašurinn er hęrri, ber aš setja virkjunarkostinn ķ verndarflokk.  Ekki er vķst, aš Landsreglarinn muni virša žessa reglu eftir innleišingu OP#4 (Hreinorkupakkans), žvķ aš eftir žaš žarf mjög sterk rök til aš standa gegn virkjun endurnżjanlegra orkulinda og tengingu žeirra viš stofnkerfiš gegn föstu gjaldi, óhįš vegalengd aš virkjun.  Loftslagsįvinninginn er vissulega hęgt aš veršleggja lķka.  Framleišsla įls į Ķslandi sparar t.d. į hverju įri losun gróšurhśsalofttegunda, sem nemur 2,5 faldri losun Ķslendinga į landi m.v. framleišslu įls meš rafmagni frį kolakyntu orkuveri. Ķslenzki gręnmetismarkašurinn nemur um 25 kt/įr, og reikna mį meš, aš flutningur į slķku magni til landsins mundi valda losun į 100 kt/įr CO2.  Žetta er um 10 % af įrlegri losun vegumferšar į Ķslandi um žessar mundir, og ķslenzkir gręnmetisbęndur eru žį meš sinni 52 % markašshlutdeild aš spara losun rśmlega 50 kt/įr CO2 eingöngu vegna minni millilandaflutninga, en žetta mį sennilega tvöfalda, af žvķ aš flestir erlendir kollegar žeirra fį orkuna til sinnar framleišslu aš mestu leyti frį jaršefnaeldsneyti.  Aš fį ekki vatni haldiš yfir gróšurhśsaįhrifum į hlżnun jaršar og aš leggja ylręktina hérlendis ķ rśst fer ekki saman.  
  5. "Gengiš verši lengra ķ ašskilnaši framleišslu og flutnings raforku į Ķslandi og tengsl milli Landsvirkjunar og Landsnets verši rofin til aš tryggja gagnsęi og heilbrigšan raforkumarkaš." - Ķsland baš um og fékk undanžįgu hjį Sameiginlegu EES-nefndinni į eignarhaldslegum ašskilnaši Landsnets, LN, og orkuvinnslufyrirtękjanna LV, ON, RARIK, HS og OV. Til aš breyta žessu eignarhaldi žarf aš kaupa gömlu eigendurna śt, en nżi eigandinn mį ekki eiga hagsmuna aš gęta sem nśverandi eša tilvonandi višskiptavinur LN. Žaš mį śt af fyrir sig hugsa sér aš bjóša LN śt į EES-markašinum, en žaš er ólķklegt, aš fjįrfestar hafi įhuga, žvķ aš LN er einokunarfyrirtęki og starfar undir ströngu eftirliti Orkustofnunar, nś Landsreglarans, um tekjumörk. Gróšavonin žar er varla fyrir hendi.  Žį er eiginlega rķkissjóšur einn eftir.  Hann į aš vķsu mikilla hagsmuna aš gęta ķ orkuvinnslufyrirtękjunum flestum, en enginn veit, hversu lengi žaš varir, žvķ aš meš bréfi rķkisstjórnarinnar 19.05.2016 til ESA samžykkti hśn kröfur ESA um aš veita einkafyrirtękjum, vęntanlega innan EES, jafnstöšu į viš rķkisfyrirtęki viš śthlutun nżtingarréttinda nįttśruaušlinda hvers konar.
  6. "Ferliš viš tekjumörk [afmörkun tekna-innsk. BJo] Landsnets sé gagnsętt og fyrirsjįanlegt, og aš sś aršsemi, sem Landsneti er leyfš [afmörkuš], rįšist af raunverulegum fjįrmagnskostnaši fyrirtękisins, en sé ekki fręšileg stęrš, sem byggir į matskenndum žįttum." - Žaš, sem skiptir mįli ķ žessu sambandi, er, aš Orkustofnun fer yfir fjįrfestingarįętlanir Landsnets og hefur neitaš fyrirtękinu um leyfi til aš endurnżja gamlan bśnaš, žótt naušsynlegt sé aš endurnżja hann til aš višhalda rekstraröryggi fyrirtękisins.  Žetta nęr engri įtt, žvķ aš sérfręšižekkingin er hjį Landsneti, en ekki Orkustofnun, ķ žessu tilviki.  Žess vegna er nś oršin uppsöfnuš fjįrfestingaržörf hjį Landsneti, sem vęntanlega mun endurspeglast ķ gjaldskrįnni, er frį lķšur.  Ķ nafni afhendingaröryggis raforku veršur Landsnet aš fį rżmri fjįrheimildir.  Hvernig tekjumörkin verša reiknuš, er nś višfangsefni Landsreglarans aš gefa śt.
  7. "Skilyrši verši sköpuš til aš auka samkeppni mešal raforkuframleišenda į Ķslandi, sem žżšir, aš minnka žarf hlutdeild žess fyrirtękis, sem er meš yfir 70 % markašshlutdeild." - Hér slęr śt ķ fyrir SI.  Žaš er engin greining fyrir hendi, sem sżnir, aš einkavęšing į hluta Landsvirkjunar mundi verša neytendum hagfelld. Žessu afdrifarķka stefnumiši er slegiš įbyrgšarlaust fram ķ trśarhita, en ekki gętt aš sérstöšu ķslenzka raforkumarkašarins.  Aš fjölga birgjum um einn į žessum markaši breytir honum ekki śr fįkeppnismarkaši. Žaš, sem tapast, er hagkvęmni stęršarinnar, sem er veruleg ķ žessum geira, og žekking tvķstrast, t.d. į orkulindastżringu, sem lengi hefur veriš ašalsmerki Landsvirkjunar. Landsvirkjun er skuldbundin til orkuafhendingar samkvęmt nokkrum langtķmasamningum, og sumir žeirra eru tengdir nokkrum mannvirkjum.  Hvernig eiga nżju fyrirtękin aš geta stašiš viš skuldbindingar žess gamla ?  Žaš er óhugsandi, og slķk uppskipting er riftunarįstęša gagnašilans įn nokkurra skuldbindinga.  Hér hafa markašskįlfar hlaupiš śt um vķšan völl og dottiš ofan ķ skurš. Nś fara "loksins" ķ hönd tķmar mikillar aršsemi fjįrfestingar ķ žeirri nįttśruaušlind landsins, sem vatnsorkan er.  Žį koma fram arfaslakar hugmyndir um stofnun sjóšs fyrir aršgreišslur rķkisorkufyrirtękja annars vegar og sölu į hluta stęrsta fyrirtękisins hins vegar.  Miklu nęr er aš lįta žjóšina njóta góšs af beint meš lękkun raunorkuveršs.  Sjóšsstofnun mun kalla į hękkun raunorkuveršs, og sjóši fylgir įvöxtunarįhętta auk žess, sem fé er tekiš śt śr hagkerfinu į tķmum mikillar uppbyggingaržarfar innviša. Žaš er śt ķ hött aš rökstyšja ķslenzkan "orkusjóš" meš olķusjóšnum norska.  Žar er "nįmugröftur" į ferš, og Noršmenn mišla aušęfunum meš žessum hętti til komandi kynslóša.  Sama ašferš į ekki viš um endurnżjanlegar nįttśruaušlindir. Ef Landsvirkjun veršur sundraš, veršur aš gefa öllum orkuvinnslufyrirtękjunum jafna stöšu į markaši, en nś mį Landsvirkjun ekki eiga smįsölufyrirtęki, eins og hin fyrirtękin mega.  Ef žessi arfaslaka hugmynd veršur aš raunveruleika, žį veršur jaršgufan ósamkeppnishęf viš vatnsföllin vegna skorts į sveigjanleika.  Orka jaršgufustöšvanna er einfaldlega ekki eins veršmęt og orka vatnsorkuveranna.  Žetta mun lķklega leiša til veršhękkana į markaši.  Žannig leišir blindur haltan, ef sundrun Landsvirkjunar veršur framkvęmd ķ nafni neytendaverndar. 
  8. "Leitaš verši til raforkunotenda į Ķslandi viš vinnslu orkuspįa, svo [aš] ekki komi til žess, aš skortur verši į raforku, sem hamlar veršmętasköpun."  -  Žetta er gott og blessaš, en allsendis ófullnęgjandi.  Hęttan į orkuskorti er yfirvofandi, svo lengi sem hvorki gengur né rekur meš nżjar virkjanir yfir 10 MW.  Žegar Landsreglarinn hefur ašlagaš ķslenzka raforkumarkašinn aš Innri markaši ESB meš žvķ aš koma į laggirnar markašsstżringu raforkuvinnslunnar, žį mun hęttan į vatnsskorti mišlunarlóna stóraukast, žvķ aš orkulindastżring Landsvirkjunar veršur žar meš lögš fyrir róša, illu heilli.  Žį žarf ašili į vegum rķkisins aš hafa vald til aš grķpa ķ taumana og stżra vatnstöku śr lónum.  Žaš er hęgt aš gera meš žvķ aš beita markašslögmįlum.  Rķkiš į öll helztu mišlunarlónin, getur yfirtekiš žau og veršlagt vatniš eftir ašstęšum. Sem dęmi kostar žaš ekkert snemmsumars, žegar horfur eru į fyllingu, en tekur aš kosta į haustin og veršur dżrast į śtmįnušum. Hęttan į orkuskorti veršur žó ekki veruleg meš landiš ótengt erlendum rafkerfum, žvķ aš raforkuframleišendur eru skuldbundnir til stöšugrar orkuafhendingar samkvęmt veigamiklum (>80 % hlutdeild) langtķmasamningum.  Freistingin til aš tęma lónin getur oršiš óvišrįšanleg eftir aflsęstrengstengingu viš śtlönd.
  9. "Regluverk sé skżrt, og eftirlit meš ķslenzkum raforkumarkaši sé virkt og skilvirkt, en ekki ķžyngjandi." - Ekki er įberandi, aš žessu hafi veriš įbótavant į undanförnum įrum, en meš tilkomu Landsreglarans undir stjórn ESA/ACER veršur breyting, og žį gęti eftirlitiš oršiš žyngra ķ vöfum, nįkvęmara og dżrara, t.d. meš einokunar- og sérleyfisfyrirtękjunum.
  10. "Settur verši į fót skammtķmamarkašur meš raforku lķkt og ķ nįgrannarķkjum Ķslands, žar sem raforka er keypt og seld į markaši, sem einkennist af frjįlsri veršmyndun og gagnsęi." - Žaš er ekki meš įbyrgum hętti hęgt aš rökstyšja orkukauphöll į Ķslandi meš vķsun einvöršungu til "nįgrannarķkja Ķslands".  Hvers vegna er žaš įbyrgšarlaust ?  Žaš er vegna žess, aš orkukerfi Ķslands er einstętt og ólķkt orkukerfum allra annarra Evrópurķkja.  Žess vegna žarf aš fara fram greining į žvķ, hvers konar fyrirkomulag hentar ķslenzkum neytendum bezt. Vķsi aš henni er aš finna ķ skżrslu Orkunnar okkar frį 16.08.2019.  Žar er komizt aš žeirri nišurstöšu, aš slķkur "skammtķmamarkašur" verši aš vera meš ķvafi orkulindastżringar, en sį er galli į gjöf Njaršar, aš slķk tķškast ekki į Innri markašinum og veršur sennilega dęmd brjóta ķ bįga viš reglur hans um frjįlsa samkeppni.
  11. "Įkvaršanir um uppbyggingu og višhald raforkuflutningsmannvirkja byggi į skżrum hagkvęmnis- og umhverfissjónarmišum." - Vandamįliš viš žetta er, aš įkvaršanir eru kęranlegar, sem tafiš getur mjög fyrir framkvęmdum og gert žęr dżrari en ella, auk žess sem tafirnar geta og hafa valdiš bśsifjum hjį orkunotendum, sem hafa lent ķ orkusvelti eša óžolandi truflunum į orkuafhendingu. Hvernig žvęlzt er fyrir brįšnaušsynlegum framfaramįlum almennings ķ nafni einkaeignarréttar og jafnvel einstaklingsfrelsis hefur gengiš allt og langt og veršur aš setja žröngar skoršur eftir samžykki Skipulagsstofnunar rķkisins og framkvęmdaleyfi viškomandi sveitarfélaga. 

Skżrslan "Ķslensk raforka" - I

Žann 16.10.2019 gįfu Samtök išnašarins, SI, śt skżrsluna "Ķslensk raforka - Įvinningur og samkeppnishęfni".  Hafi tilgangur skżrslunnar veriš aš koma į framfęri įhyggjum og višvörunum vegna minnkandi samkeppnishęfni ķslenzkrar raforku, žį er textinn of almennt oršašur og į köflum lošmullulegur um žaš atriši, til aš sį bošskapur komist til skila. 

SI eiga hins vegar hrós skiliš fyrir aš benda į mikilvęgi orkuišnašarins og ašalvišskiptavinar hans, orkusękins išnašar, fyrir žjóšarbśskapinn.  Frį orkutęknilegu sjónarmiši er skżrslan žó of veik til aš hitta ķ mark, enda hefur ekki į vegum SI veriš framkvęmd nein nż greining į stöšu orkuišnašarins, sem žó er naušsynlegt į žeim tķmamótum, sem hann stendur į eftir innleišingu OP#3 og meš markašsstżringu raforkuvinnslunnar į žröskuldinum.  Fyrir vikiš standa margar fullyršingar ķ skżrslunni uppi órökstuddar, og skżrslan er meš slagsķšu óheftrar markašstrśar, sem höfundar rökstyšja ekki, aš eigi viš ķ orkugeiranum į Ķslandi.

  Žeir, sem lesa skżrslu Orkunnar okkar frį 16.08.2019, finna hins vegar žar įgętan rökstušning fyrir žvķ, aš ķslenzka orkukerfiš śtheimti orkulindastżringu til aš setja hagsmuni neytenda ķ öndvegi, ž.m.t. išnašarins. Į Ķslandi vill svo til, aš almennir neytendur og eigendur raforkukerfisins eru nęstum sami hópurinn. Žaš er sjaldgęf staša. Žess vegna er įkall SI um markašsvęšingu raforkugeirans hjįróma eftiröpun erlendra og gjörólķkra ašstęšna, sem getur hęglega oršiš neytendum til tjóns hérlendis.  Žannig ber skżrslan merki um flumbrugang, sem skżra mį meš vanžekkingu höfunda į orkumįlum og orkukerfi Ķslands.

Ķ žessari rżni veršur fylgt sömu efnisröš og ķ skżrslu SI.  Inngangurinn hefst žannig:

"Nżting raforku gegnir lykilhlutverki ķ veršmętasköpun į Ķslandi.  Fjóršungur śtflutningstekna žjóšarinnar byggir į framleišslu og nżtingu į raforku.  Fjórša išnbyltingin er aš miklu leyti raforkuknśin og er žvķ mikilvęgt, aš vel takist til viš aš skapa samkeppnishęfa umgjörš um framleišslu, dreifingu og nżtingu raforku til framtķšar litiš.  Ašgengi aš raforku er einnig mikilvęgur žįttur ķ samkeppnishęfni atvinnulķfs, og flutningskerfi raforku er ein af lykilstošum innviša ķ landinu, sem žjónar bęši heimilum og fyrirtękjum."

Žaš er nżnęmi aš kenna "Fjóršu išnbyltinguna" viš raforku, žótt hśn sé óhugsandi įn rafmagns.  Hśn er žó ašallega hugbśnašarknśin og reist į fjarskipta- og skynjaratękni.  Aš sjįlfsögšu munu orkufyrirtękin og išnfyrirtękin fęra sér hana ķ nyt, enda eru į bįšum žessum innbyršis hįšu vęngjum hįtęknifyrirtęki.

  Ašeins samkeppnishęf raforkuvinnsla getur skapaš veršmęti. Sś yfirveršlagning į raforku, sem Landsvirkjun af mikilli skammsżni hefur stundaš sķšan 2010, gerir ķslenzka raforku ósamkeppnisfęra til lengdar og ógnar śtflutningsatvinnuvegunum og žeim, sem standa ķ beinni samkeppni viš innflutning.

  Vinnsla sjįvarafurša innanlands, sem er keppikefli vegna veršmętasköpunar innanlands, į undir högg aš sękja og stenzt ekki samkeppni, nema meš hagkvęmu heildarraforkuverši, ž.e. verši orku, flutnings og dreifingar auk opinberra gjalda.  Sama mį segja um t.d. garšyrkjuna.  Žannig er meira en helmingur śtflutningstekna žjóšarinnar algerlega hįšur tiltölulega lįgum raforkukostnaši į hverja MWh (megawattstund). Yfirveršlagning ķ krafti yfirburšastöšu į markaši er žess vegna grafalvarlegt mįl og gefur hugmyndum um uppskurš Landsvirkjunar byr undir bįša vęngi, en meš honum vęri fariš śr öskunni ķ eldinn. 

Eigendastefna rķkisraforkufyrirtękja, sem stjórnvöld hnoša nś saman, veršur aš taka miš af žessu, ef ekki į illa aš fara. Veršlagsstefna Landsvirkjunar eru mistök, hśn er  stórhęttuleg og veršur aš breyta henni meš hlišjón af heildarhagsmunum atvinnulķfs og heimila. Ef Landsvirkjun į aš verša mjólkurkżr fyrir rķkissjóš eša fjįrfestingasjóš, "Žjóšarsjóš", žį mun hśn skilja eftir sig svišna jörš ķ atvinnulķfinu.  Žaš er ekki erfitt aš marka fyrirtękinu sanngjarna veršlagsstefnu, žegar mešalvinnslukostnašur įsamt hóflegri įvöxtunarkröfu eigin fjįr (3 %/įr) eru žekktar stęršir.

"Ķ ljósi mikilvęgis raforku fyrir samfélög, bęši heimili og atvinnustarfsemi, er raforka ekki eins og hver önnur vara.  Žvert į móti er raforka ašfang og mešal grunnstoša okkar samfélags.  Įn raforkukerfisins vęri atvinnulķf fįbreyttara og lķfsgęši lakari en ella.  Ašgengi aš raforku žarf aš vera tryggt fyrir bęši heimili og atvinnulķf, auk žess sem raforkuverš žarf aš vera sanngjarnt, innvišir traustir, regluverk skżrt og eftirlit į raforkumarkaši virkt." [Undirstr. BJo.]

Žessi hluti skżrslu SI er fagnašarefni, og žaš er saga til nęsta bęjar, aš SI brżtur žarna ķ bįga viš orkustefnu ESB og mįlflutning annarra orkupakkasinna į Ķslandi (SI lżsti sig žvķ mišur hlišhollt OP#3 ķ umsögn til Alžingis fyrr į žessu įri, žegar OP#3 var žar til umfjöllunar, žótt allt sé į huldu um žaš, aš OP#3 geti gagnast ķslenzkum išnaši, nema sķšur sé).

Žaš gagnast ekki Ķslendingum, sem framleiša alla sķna raforku śr nįttśruaušlindum sķnum meš sjįlfbęrum hętti, aš lķta į og mešhöndla rafmagniš sem hverja ašra vöru, enda er ekki hęgt aš skila žvķ.  Rafmagniš hér er nįtengt nįttśruaušlindunum, og žaš er fullveldisréttur okkar aš rįša žvķ sjįlf, hvernig žęr eru nżttar.  Ef stefna ESA/ESB um fyrirkomulag į rįšstöfun orkunżtingarréttinda nęr fram aš ganga hérlendis, žį fer žessi fullveldisréttur ķ sśginn, en ķ skżrslu SI er ekki minnzt į žaš. Er žaš mišur, žvķ aš ekki er aš efa, aš raforkuverš hérlendis mun hękka, ef afnotaréttur nįttśruaušlindanna veršur bošinn śt eša upp.  Einnig mį leiša aš žvķ lķkum, aš markašsstżring raforkuvinnslunnar muni leiša til veršhękkana rafmagns.  Žaš helgast af ólķku ešli okkar helztu orkulinda, vatnsfalla og jaršgufu.  

Žar er hins vegar sagt ķ skżrslunni, aš raforkuverš eigi aš vera sanngjarnt.  SI viršist žannig gruna, aš išnašarfyrirtękin njóti ekki sanngirni um žessar mundir.  Satt aš segja tuddast Landsvirkjun į ašildarfélögum SI og öšrum, nżtir yfirburši sķna į markaši og okrar į orkunni. Žaš er óžarfi aš fara eins og köttur ķ kringum heitan graut um žaš grafalvarlega mįlefni.

Žį svelta sum ašildarfélög SI vegna of lķtillar flutningsgetu Landsnets og dreifiveitna, og sum bśa viš allsendis ófullnęgjandi gęši, lélega spennu og lķtiš afhendingaröryggi, t.d. į Vestfjöršum.  Žetta setur žróun ašildarfélaga SI stólinn fyrir dyrnar og  hefši einnig žurft aš minnast į og slį jafnframt į įrlegan kostnaš vegna ófullnęgjandi orkugęša (aflskorts, ófullnęgjandi afhendingaröryggis og lélegra spennugęša), ef skżrslan įtti ķ upphafi aš geta kallast faglega vönduš.  Žaš viršist vanta sérfręšilega žekkingu į orkusviši hjį ritstjórn skżrslunnar til žess aš uppfylla žessar vęntingar, og hśn hefur ekki haft gįning į aš afla slķkrar utan frį.

"Žaš er stašreynd, aš ef ekki er framleišslufyrirtękjum til aš dreifa, žar sem raforkan er ašeins einn af mörgum framleišslužįttum, žį er veršmętasköpunin hverfandi af orkuaušlindinni."

Žetta er rétt athugaš og stingur ķ stśf viš bošskap sumra, t.d. Landsvirkjunar, um śtflutning į rafmagni um sęstreng.  Gallinn er sį, aš SI studdi innleišingu OP#3 hérlendis, sem stórlega jók hęttuna į žvķ, aš hingaš yrši lagšur aflsęstrengur, žvķ aš Landsreglaranum eru falin mikil völd į orkusvišinu, og hann er algerlega óhįšur vilja innlendra stjórnvalda og hagsmunaašila. Hlutverk löggjafarinnar OP#3 er ašallega aš ryšja hindrunum śr vegi millilandatenginga.  Žaš vęri Gušsžakkarvert, ef SI myndi nś sjį aš sér fyrir hönd umbjóšenda sinna og leggjast gegn innleišingu OP#4 (Hreinorkupakkans) sem fyrst og helzt į fyrsta įrsfjóršungi 2020 til aš styrkja stjórnvöld viš gerš yfirlżsingar til ESB og EFTA žess efnis, aš Ķsland muni hafna OP#4 ķ Sameiginlegu EES-nefndinni.

Forysta SI hlżtur aš hafa smķšaš sér, aš OP#3 muni gagnast ķslenzkum išnaši.  Žvķ mišur er žaš į misskilningi reist, aš markašsvęšing raforkuvinnslunnar og umsetning raforkunnar ķ orkukauphöll geti gagnast notendum viš ķslenzkar ašstęšur.  Til žess aš spila į kerfiš og gera hagstęšari višskipti en nś tķškast žarf sérfręšižekkingu, sem borgar sig ekki fyrir flest fyrirtękin aš afla sér.  Aš fara śt ķ afleišuvišskipti er hrein spįkaupmennska, sem margir hafa fariš flatt į.  Ef į aš sveifla framleišslunni eftir verši į rafmagni, kostar žaš endurskipulagningu framleišslunnar, sem getur kostaš aukin śtgjöld til mannahalds og aukningu birgšahalds.  Hvort tveggja vinnur gegn framleišniaukningu, sem ętti aš vera helzta keppikefli išnašarins.

Stęrstu kaupendurnir, įlverin, geta ekki meš góšu móti tekiš žįtt ķ žessu af tęknilegum įstęšum, af žvķ aš stöšugleiki er alfa og omega fyrir rafgreiningarkerin.  Fyrirvaralitlar aflsveiflur eru dżrar og geta haft alvarlegar afleišingar fyrir framleišni (straumnżtni og orkunżtni keranna) dögum og jafnvel vikum saman.  Markašsvęšing raforkuvinnslunnar ķ anda Innri markašar ESB eykur hęttu į orkuskorti, og mótvęgisašgeršir ķ anda orkulindastżringar verša lķklega dęmd óleyfileg opinber markašsinngrip.  Mįliš horfir žannig viš pistilhöfundi, aš SI hafi meš stušningi sķnum viš OP#3 keypt köttinn ķ sekknum.

Ķ nęstu vefgrein veršur haldiš įfram aš rżna ķ umrędda skżrslu Samtaka išnašarins.

 

 

 

 

 

 

 


Er bjart yfir birtingu gagna ?

Valdhafar hérlendis eru pukurgjarnir meš višfangsefni sķn og jafnvel įkvaršanir, eins og žeir vęru į mįla hjį Mišstjórn sovézka kommśnistaflokksins, en ekki aš vinna fyrir 0,36 M manns į eyju noršur ķ Atlantshafi.

Žetta er óttalega heimóttarleg hegšun ķ samanburši viš anda stjórnsżslu- og upplżsingalaga hér og boriš saman viš nįgranna okkar og fręndur į hinum Noršurlöndunum, t.d. Noršmenn. Sleifarlagi opinberrar stjórnsżslu er viš brugšiš, og er sem metnašarleysi og doši liggi yfir vötnum.  Meš auknu reglufargani, heimatilbśnu og aš utan (EES), hefur keyrt um žverbak, og er Byggingarreglugeršin eitt dęmi.  Žunglamaleg stjórnsżsla er rįndżr, žvķ aš hśn sóar tķma fjölda manns, og dregur žannig śr framleišniaukningu, sem žó er undirstaša lķfskjarabata ķ landinu.

Vakin hefur veriš athygli į nokkrum öšrum dęmum um žetta į žessu vefsetri, og nś hefur Umbošsmašur Alžingis įvķtaš stjórnvöld fyrir tregšu sķna viš ešlilega upplżsingagjöf og bent į algerlega óešlilega hįtt hlutfall beišna um upplżsingar frį hinu opinbera, sem lendi hjį įfrżjunarnefnd um upplżsingamįl. Sem betur fer er nś komin fram tillaga frį Stjórnarrįšinu um aš draga nokkrar tennur śr vinstri hvofti eins argasta kerfisdżrsins, Samkeppnisstofnunar.  "Kśba noršursins" lét ekki ašeins duga aš innleiša hér löggjöf ESB į samkeppnissviši, heldur bętti ķ kerfishķtina, og er žaš ekki ķ eina skiptiš, sem ķslenzkir bśrókratar eru į fölskum forsendum lįtnir komast upp meš aš gerast kažólskari en pįfinn.  Alžingismenn verša aš muna, aš reglugeršafargan kemur aš lokum nišur į neytendum, kjósendum žeirra, žannig aš žeir verša aš standa į bremsunum.

Argvķtugum žagnarhjśpi var varpaš yfir žį įkvöršun rķkisstjórnar Siguršar Inga Jóhannssonar 2016, žar sem Lilja D. Alfrešsdóttir var utanrķkisrįšherra og Ragnheišur Elķn Įrnadóttir var išnašarrįšherra, aš fallast ķ einu og öllu į žį kröfu ESA (Eftirlitsstofnunar EFTA) aš taka upp nżtt fyrirkomulag viš endurnżjun į og śtgįfu nżrra orkunżtingarleyfa fyrir orkulindir ķ eigu hins opinbera. 

Markašurinn skal eftir breytinguna aš kröfu ESA rįša žvķ, hver fer meš žessi nżtingarleyfi, og žessi markašur er vęntanlega Innri markašur EES.  Fyrir žessu mįli var gerš grein ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019, og žar var sterklega varaš viš žessu į žeim forsendum, aš 0,36 M manna samfélag gęti ekki stašiš gegn afli 500 M manna markašar um nżtingu eftirsóknarveršra aušlinda. 

Žetta žżšir žį meš öšrum oršum, aš vegna žessarar įkvöršunar ķ utanrķkisrįšherratķš Lilju D. Alfrešsdóttur (utanrķkisrįšherra fer meš EES-mįl ķ samstarfi viš fagrįšherra) stefnir ķ, aš Ķslendingar glutri nišur umrįšarétti orkulinda rķkisins og sveitarfélaganna, žótt žeir eftir sem įšur haldi eignarrétti sķnum. Hvers virši er hann, žegar umrįšarétturinn er farinn annaš ? 

Einhver hefši nś haldiš, aš žetta mįl vęri einnar messu virši į opinberum vettvangi og aš į móti mętti draga śr frošunni og móšursżkinni, sem of mikinn tķma taka, s.k. umbśšastjórnmįl, hismi, sem alltaf sneiša hjį kjarna mįls.  Nei, engin rķkisstjórn frį žessum atburši, sķzt nśverandi leyndarhyggjustjórn Katrķnar Jakobsdóttur, hefur séš įstęšu til aš skżra śt fyrir žjóšinni žessa grundvallar stefnubreytingu um stjórnun į nżtingu orkulindanna.  Stefnir nś ķ, aš hér gęti oršiš um kosningamįl aš ręša, žvķ aš išnašarrįšherra hefur bošaš framlagningu mįls į 150. löggjafaržinginu, žar sem rķkisstjórnin viršist loks ętla aš efna loforšiš viš ESA (Eftirlitsstofnun EFTA), sem felldi kvörtunarmįliš nišur ķ janśar 2017 eftir uppgjöf rķkisstjórnarinnar ķ žeirri vissu, aš stašiš yrši viš loforšiš. 

Veršur išnašarrįšherra kįpan śr žessu klęši sķnu ?  Žaš mun a.m.k. verša lķfleg umręša alls stašar į landinu og ķ öllum frjįlsum fjölmišlum, svo og į žingi.  Sś umręša er lķkleg til aš narta enn af fylgi stjórnarflokkanna, og sį fylgisflótti fer vonandi žangaš, sem raunveruleg andstaša er viš mįliš.  Hennar er ašeins aš vęnta af krafti frį Mišflokkinum, en OP#3 flokkarnir hafa vęntanlega ekki miklar athugasemdir.  

Norska rķkisstjórnin lagši į hinn bóginn ekki upp laupana eftir móttöku bréfs frį ESA 30. aprķl 2019 um, aš ašferš norska rķkisins viš śthlutun nżtingarleyfa orkulinda ķ eigu rķkisins strķddi gegn Žjónustutilskipun ESB, samkeppnisreglum o.fl., eins og ESA heldur fram.  Žann 5. jśnķ 2019 sendi olķu- og orkurįšuneytiš snöfurmannlegt bréf til ESA meš lögfręšilegum śtleggingum į žvķ, aš žetta mįl kęmi ESA ekki viš, vęri utan valdsvišs Eftirlitsstofnunarinnar og sneri aš fullveldisrétti Noregs til aš rįša yfir nżtingu orkulinda Noregs.  

Žvķ mišur er hér grundvallarmunur į afstöšu Ķslands og Noregs til samskipta viš ESA, og žaš er mikiš įhyggjuefni fyrir hérlandsmenn, aš allur dugur viršist śr ķslenzka stjórnkerfinu, žegar kemur aš žvķ aš standa ķ lappirnar gagnvart EES/ESB.  Er engin döngun lengur ķ ķslenzkum stjórnmįlamönnum viš völd og embęttismönnum žeirra ?  Stóržinginu var tilkynnt um bréf norsku rķkisstjórnarinnar til ESA, og lżsti žaš yfir žverpólitķskri samstöšu meš rķkisstjórninni, sem er fremur sjaldgęft, en skżrist af žvķ, aš Noršmenn telja "erfšasilfur" sitt ķ hśfi.

Žetta er ennfremur mjög athyglisvert ķ ljósi žess, aš norska rķkisstjórnin hefur veriš talin fremur höll undir ESB. Enginn veit hins vegar um afstöšu Alžingis til uppgjafarbréfs ķslenzku rķkisstjórnarinnar, og žaš hefur ekki veriš birt, en į vef ESA er vitnaš til žess og svarbréfiš birt, žar sem mįlinu var žar meš sagt lokiš.  Allt er žetta óbošlegt og til vitnis um pólitķskar heybrękur, sem žola ekki dagsljósiš hérlendis.

 Reykjavķkurbréf Morgunblašsins 13.09.2019 bar yfirskriftina: 

"Bjart er yfir birtingu gagna".

Žar segir svo ķ undirkaflanum: 

"Ólęknandi hręšslupśkar":

"En óttaköstin, sem įkvešin tegund af mönnum veršur heltekin af, žegar aš skiljanleg rök vilja alls ekki eiga samleiš meš žeim, er žó erfišara aš botna ķ en bęnakvakiš śt af hnerranum.

Umręšan um orkupakkann stóš stutt, žótt hśn teygšist töluvert yfir almanakiš.  Žeir, sem gengu erinda žeirra, sem gįfu fyrirmęlin um aš innleiša tiltekna tilskipun, ręddu mįliš sįrasjaldan og aldrei efnislega.  Žeir, sem įttu formsins vegna aš vera ķ forsvari, virtust algerlega ófęrir um žaš og stöglušust žvķ į innihaldslausum klisjum, sem śtlitshönnušum sjónarmiša var borgaš af almenningi fyrir aš snķša ofan ķ žį.  

Fyrst snerust žęr um žaš, aš mįliš, sem žeir höfšu ekki sett sig inn ķ, vęri algjört smįmįl.  Nęst kom žreytta tuggan um, aš žau rök, sem meirihluti žjóšarinnar ętti samleiš meš, "stęšust ekki skošun".  En sś skošun fór aldrei fram, svo aš séš vęri.  Hvorug žessara ašferša gekk upp.

Aš lokum endaši mįlatilbśnašurinn meš žvķ aš segja, aš EES-samningurinn myndi fara śt um žśfur, yrši žetta "smįmįl" ekki samžykkt.

Vandinn er sį, aš žaš er sjįlfur grundvöllur samningsins, aš Ķsland geti hafnaš slķkum tilskipunum, algjörlega aš eigin mati.  Gęti žjóšin žaš ekki, hefši lagasetningarvald Alžingis veriš flutt śr landi, sem ekki stęšist stjórnarskrį.  

Margoft var um žaš spurt, hvaš menn hefšu fyrir sér um žaš, aš EES-samningurinn hryndi, ef "žetta smįmįl" yrši ekki samžykkt.  Enn hefur ekki komiš svar viš žvķ.  Einhver marktękur hlżtur žó aš hafa sett fram slķkar hótanir.  Varla hafa žęr veriš fabślerašar ķ heimilisišnaši.  

Og žaš ömurlega er, aš žaš var į grundvelli žessa hręšsluįróšurs, sem mįliš var afgreitt, svo lķtilfjörlegt sem žaš er.  Mįliš var rekiš įfram į óttanum."

 Žetta er einn haršasti dómur yfir stjórnvöldum, sem Morgunblašiš hefur kvešiš upp śr meš į lżšveldistķmanum, og voru žó vinstri stjórninni 1956-1958 ekki vandašar kvešjurnar.  Žaš er aušvitaš jafnframt mikill įfellisdómur yfir framkvęmd EES-samningsins, aš rķkisstjórnin skuli, aš žvķ er viršist, fara fram meš löggjöf Evrópusambandsins gagnvart Alžingi į grundvelli hótana, innlendra eša erlendra, sem hśn žó treystir sér ekki til aš stašfęra, hvaš žį aš hśn hafi boriš žaš viš aš fęra rök fyrir gagnsemi löggjafarinnar fyrir ķslenzka žjóš.  Hśn greip hins vegar til žess óyndisśrręšis aš veifa fremur röngu tré en öngu, ž.e. aš innleišing žess hluta orkulöggjafar ESB, sem OP#3 spannar, skipti žjóšina engu mįli.  Žaš var žó margsinnis hrakiš, bęši į lögfręšilegum, orkustjórnunarlegum og efnahagslegum forsendum.  Aš EES-samningurinn sé hér keyršur įfram į svona lįgkśrulegum forsendum, fęrir okkur heim sanninn um, aš žetta herra-žręls-samband okkar viš ESB um Innri markašinn er komiš aš leišarlokum.

Höfundur Reykjavķkurbréfs gerši sķšan aš umręšuefni, aš barįttan ķ Bretlandi gegn śtgöngu Breta śr Evrópusambandinu vęri lķka rekin į óttanum.  Žaš hvarflaši žó ekki aš ašžrengdum Bretum eftir ósigurinn viš Dunkirque voriš 1940 aš lįta ķ minni pokann fyrir yfirgangi Berlķnar žį, heldur baršist Royal Airforce meš kjafti og klóm viš Luftwaffe um yfirrįšin ķ lofti. 

Wehrmacht og die Kriegsmarine höfšu komizt aš žeirri nišurstöšu, aš innrįs ķ England myndi mistakast, ašallega vegna brezka flotans, svo aš lofthernašurinn var ķ raun ekki barįtta um England, heldur barįtta um yfirrįš ķ lofti yfir Evrópu. Allir vita, hvernig žeirri barįttu lyktaši, og ekki kęmi žaš į óvart, aš Bretar stęšu enn einu sinni uppi meš pįlmann ķ höndunum eftir śtgönguvišureignina viš meginlandiš.  Žeir munu strax ķ kjölfariš fį višamikinn frķverzlunarsamning viš Bandarķkin, og vonandi hefur EFTA vit į aš gera viš žį vķštękan, nśtķmalegan  frķverzlunarsamning.  

Höfundur sama Reykjavķkurbréfs gerir Yellowhammer ("gultittling"), verstu svišsmynd May-stjórnarinnar um afleišingar BREXIT aš umręšuefni.  Ķ lokaundirkafla bréfsins stendur žetta:

"Žaš eina, sem manni žykir vanta ķ žessar spįr, vęri 11.:"Verši fariš śt įn śtgöngusamnings, gęti Pence, varaforseti, komiš ķ heimsókn ķ hįlfan dag og umferšaröngžveiti verša ķ öllum borgum Bretlands og standa ķ žrjį mįnuši, einkum ef žaš vęri starfsdagur ķ skólum.".

Skżringin į žvķ, aš May birti ekki žessa skżrslu, sem hśn pantaši, er augljóslega sś, aš žaš reyndist ekkert vera ķ henni.  Žegar bešiš var um žaš į žingi Bretlands, aš žessi skżrsla óttans yrši birt, žį var žaš gert.

Į Ķslandi er augljóst, aš helztu forystumenn landsins keyptu fullyršingar um žaš, aš fylgdu žeir įkvęšum EES samningsins og höfnušu fullgildingu įkvęšis, sem aš almenningur er į móti, žį yrši samningurinn aš engu !  Žaš žarf aš vķsu ótrślega trśgirni til, žvķ [aš] ekki er fótur fyrir žessari kenningu.  En žingiš hlżtur aš krefjast žess, aš öll gögn og rökstušningur "hinna andlitslausu", sem hręddi börnin, verši birt.

Žeir, sem töldu žessi rök góš og gild og létu žau duga til žess aš skipta um skošun į umdeildu mįli, geta ekki veriš į móti žvķ aš birta rökstušninginn.  Fyrst hann var svona öflugur, ętti hann aš vera til žess fallinn aš afla meiri skilnings į afstöšu, sem enn sętir mikilli tortryggni, sem mun einungis fara vaxandi, eftir žvķ sem tķmar lķša frį, og žegar ljósar veršur, hvers vegna ķ ósköpunum žetta var gert.  Žaš veršur bara verra aš bķša.  Žaš er žekkt."

Sagan mun ekki fara mjśkum höndum um žį, sem aš žessum ófögnuši stóšu, žvķ aš aušvitaš veršur flett ofan af žeim ķ fyllingu tķmans.

 

 

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband