Yfirdrifin svartsżni gerir illt verra

Žann 29. október 2019 birtist grein ķ Morgunblašinu eftir Einar Sveinbjörnsson, vešurfręšing hjį Vešurvaktinni ehf., undir fyrirsögninni:

"Ślfakreppa Parķsarsamningsins".

Žar koma nytsamlegar upplżsingar fram og lįtnar eru ķ ljós efasemdir um losunarmarkmiš gróšurhśsalofttegunda ķ kjölfar Parķsarsamkomulagsins frį desember 2015, sem Ķsland hefur stašfest ašild sķna aš.  Žar snżst allt um aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda af mannavöldum, en ętlunin er aš leyfa śtreikning og męlingar į bindingu CO2 til mótvęgis viš losunina.  Žaš getur rišiš baggamuninn fyrir ķslenzka rķkiš į stund uppgjörsins ķ lok įfangans 2030, žegar reikningsskilin fara fram, žvķ aš sektir fyrir umframkeyrslu mun žurfa aš reiša fram, reyndar fyrir hvert įranna 2020-2030.  Sś staša ein og sér segir okkur, aš žessi losunarmįl žarf aš taka alvarlega, og žau koma viš pyngjuna, bęši ķ brįš og lengd.

Heimslosun af mannavöldum mun um žessar mundir nema um 40 mrdt/įr CO2; žar af nemur sś ķslenzka um 5,0 Mt/įr CO2 eša rśmlega 0,01 %. Af žessu mį draga žį įlyktun, aš öll losun hérlendis (įn millilandaflugs og -skipa) er svo hlutfallslega lķtil, aš hśn er langt innan óvissumarka ķ losunarbókhaldi heimsins og hefur sama og engin įhrif į hlżnun andrśmsloftsins. 

Engu aš sķšur er sjįlfsagt aš sżna samstöšu ķ įtakinu um aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda, og ķslenzk stjórnvöld hafa skuldbundiš landiš til žess, bęši į vettvangi Sameinušu žjóšanna (Parķsarsįttmįlinn) og į vettvangi EES (Evrópska efnahagssvęšiš), žar sem markmišiš er aš draga śr losun um 40 % įriš 2030 m.v. 1990. Ólķklegt er, aš žaš takist, en Einar Sveinbjörnsson kynnti ķ grein sinni til sögunnar nżtilkomna lįgmarksminnkun, sem er 29 % m.v. 2005, og mį kalla hana raunhęfa aš žvķ tilskildu, aš stjórnvöld dragi ķ engu śr fjįrhagslegum hvötum sķnum allan nęsta įratug og beini innheimtufé kolefnisgjalda til uppbyggingar innviša fyrir orkuskiptin og til kolefnisbindingar. 

Ķ fljótu bragši kann aš lķta svo śt fyrir, aš Ķslendingar hafi stašiš sig illa į žessu sviši.  Svo er žó ekki, ef horft er lengra aftur, t.d. til 1950, žvķ aš žįttur jaršefnaeldsneytis ķ hagkerfinu hefur minnkaš hratt meš žvķ aš nżting jaršhita og vatnsfalla hefur leyst jaršefnaeldsneyti af hólmi viš hitun hśsnęšis, mest alla ašra heimilisnotkun orku (nema til aš komast leišar sinnar) og viš aš knżja išnašarferla. 

Um žessar mundir nemur hlutdeild žessara innlendu orkulinda tęplega 70 % af heildarorkunotkun landsmanna (aš orkunotkun millilandaflugvéla og -skipa slepptri), en į heimsvķsu var žetta hlutfall 19,3 % įriš 2015.  Jaršefnaeldsneytiš stóš žį undir 78,4 % orkunotkunar heimsins og kjarnorkan 2,3 %.  Žetta įsamt mikilli fjölgun tegundarinnar "homo sapiens" į jöršunni er kjarni vandamįls jaršarbśa varšandi losun koltvķildis, og žessu tengt er, aš af tęknilegum, félagslegum og efnahagslegum orsökum gengur hvorki né rekur aš draga śr notkun jaršefnaeldsneytis į heimsvķsu, žrįtt fyrir fögur fyrirheit ašildarlanda Parķsarsįttmįlans. Samkvęmt UNEP (Umhverfisverndarstofnun Sameinušu žjóšanna) veršur losun manna į gróšurhśsalofttegundum aš minnka aš mešaltali um 7,6 %/įr 2020-2029 til aš koma ķ veg fyrir hlżnun jaršar um meira en 1,5°C m.v. hitastig fyrir išnbyltingu, 1750 (hitastigsskżrslur frį žeim tķma eru ekki til).  Žaš mį slį žvķ föstu, aš žetta er ógjörningur, og žaš vęri įbyrgšarleysi aš leggja žetta til, žvķ aš tęknin er ekki tilbśin til aš fįst viš žetta.  Žaš žżšir ķ raun hrun sišmenningar, ef žetta yrši reynt.  Žessi įrlegi samdrįttur myndi ekki ašeins žżša višsnśning į nśverandi įrlegu aukningu losunar um 1,5 %/įr, heldur minnkun losunar um 2-3 mrd t CO2eq/įr, sem er óraunhęft.  Įrleg minnkun losunar vegna stöšvunar į öllu flugi yrši ekki hįlfdręttingur upp ķ žessa žörf.  

Žó ber aš geta žess, aš į Vesturlöndum er losunin tekin aš žokast ķ rétta įtt.  T.d. minnkaši GHG (gróšurhśsagas)-losun ESB-landanna um 2,0 % įriš 2018 m.v. 2017 og var žį 23 % minni en 1990 (njóta góšs af mikilli losun A-Evrópu fyrir fall kommśnismans), en markmiš ESB er 40 % minnkun įriš 2030 m.v. 1990. Žį viršist orkunżtni taka góšum framförum ķ ESB, žvķ aš 2018 nam losunin sem hlutfall af VLF (verg landsframleišsla) 303 g CO2eq/EUR meš flugi innan EES, en į Ķslandi 246 g CO2eq/EUR įn flugs innan EES. Sé losun ķslenzkra flugvéla innan EES tekin meš, fer žessi sértęka losun liklega yfir ESB-gildiš, enda leikur flugiš stęrra hlutverk ķ hagkerfi eyžjóšar en meginlandsžjóša.  

Tilraunir vestręnna žjóša til aš minnka hlutdeild jaršefnaeldsneytis ķ heildarorkunotkun žeirra, t.d. viš raforkuvinnslu, hafa žvķ mišur mest beinzt aš orkugjöfum, sem geta ekki oršiš nein buršarstoš ķ orkuvinnslunni vegna lķtilla og plįssfrekra eininga, sem eru bundnar viš slitrótt ašgengi aš sinni orkulind, ž.e. vindi og sólskini, sem ašeins sjį heiminum fyrir 5,5 % raforkunnar žrįtt fyrir grķšarlegar fjįrfestingar.   

EROI (Energy Return On Investment) fyrir sólarhlöšur og vindmyllur, ž.e. hlutfall į milli raforkunnar, sem žęr framleiša į afskriftatķma sķnum og fjįrfestingarupphęšarinnar, er mun lęgra en fyrir orkuver knśin jaršefnaeldsneyti samkvęmt Michael Kelly ķ Cambridge University, og žetta mun draga śr hagvexti og tefja orkuskiptin. Žaš dugir ekki til mótvęgis, žótt sólarhlöšur og vindmyllur geti nśna viš sķn hagstęšustu skilyrši framleitt rafmagn meš lęgri tilkostnaši į orkueiningu en kola-og jaršgasorkuver. Žessi žróun leiddi samt til žess, aš 2016 var fyrsta įriš, sem nż orka śr endurnżjanlegum orkulindum slagaši ķ fyrsta skipti ķ sögunni upp ķ nżja orku śr jaršefnaeldsneyti. 

Kalifornķa mun nį markmiši sķnu um aš framleiša žrišjung raforku sinnar śr endurnżjanlegum orkulindum 2020, og žar ętla stjórnvöld aš setja fylkinu markmiš um hękkun upp ķ 60 % įriš 2030.  Stęrš hagkerfis Kalifornķu er sambęrileg viš stęrš stęrstu hagkerfa Evrópu, en viršist munu verša į undan žeim aš žessu leyti.

Žżzkaland ętlar samt aš framleiša 80 % raforku sinnar śr endurnżjanlegum lindum įriš 2050, en žar ķ landi gętir ešlilega efasemda um, aš hęgt sé aš framleiša svo mikiš ķ jafnžéttbżlu landi einvöršungu meš vindi, sól, lķfmassa og fallorku vatns.  Žar kann innflutningur rafmagns frį Noršurlöndunum aš verša mjög eftirsóknarveršur til aš fylla ķ sköršin, žegar vind og sólskin vantar.  Įstęša er til aš ętla, aš hugmyndafręši Orkusambands Evrópu, sem Framkvęmdastjórn ESB hefur umsjón meš, snśist sumpart um žetta og komi fram ķ mikilli įherzlu į samtengingu orkukerfa.  Nżir orkugjafar, t.d. žórķum kjarnorka, kunna aš verša mjög gagnlegir viš afnįm kolaorkuvera og annarra orkuvera jaršefnaeldsneytis.  

Heildarhlutdeildin, 19,3 %, skiptist žannig 2015:

  1. Lķfmassi til rafmagns og hitunar: 9,1 %
  2. Jaršhiti og sólskin til hitunar:  4,2 %
  3. Vatnsorkuver fyrir afl og orku:   3,6 %
  4. Vindur og sól til raforkuvinnslu: 1,6 %
  5. Lķfeldsneyti į fartęki:           0,8 %
Aftur aš grein hins góškunna vešurfręšings, sem vikiš var aš ķ byrjun:
 
"Fyrr ķ žessum mįnuši [október 2019] nįšist samkomulag Ķslands og Noregs viš ESB į sviši loftslagsmįla.  Landsmarkmiš Ķslands kvešur į um 40 % samdrįtt [2030 m.v. 1990-innsk. BJo].  Samkvęmt samkomulaginu er lįgmarksframlag Ķslands 29 % samdrįttur ķ losunargeiranum utan ETS-višskiptakerfisins, og er žaš mišaš viš įriš 2005.
Žetta er ekki alveg aušvelt aš skilja, en rétt er aš hafa ķ huga, aš žrišjungur žess stabba, sem žarf aš rįšast į, kemur frį vegasamgöngum.  Ķ ljósi žess er skynsamlegt, aš önnur meginstoš ašgeršaįętlunar rķkisstjórnarinnar séu orkuskipti ķ samgöngum meš įherzlu į rafbķlavęšingu.  Hitt verkefniš snżr aš bindingu kolefnis meš skógrękt, landgręšslu og endurheimt votlendis." (Undirstr. BJo.)
 
Hér eru töluverš tķšindi į ferš, sem ekki hafa fariš hįtt.  Žó er veriš aš slaka į klónni varšandi losunarkröfuna 2030 fyrir landiš.  Hśn var sś fyrir losun frį landfarartękjum og vinnuvélum, aš hśn yrši undir m1=0,6x621 kt = 373 kt įriš 2030, sem er ašeins um 37 % af nśverandi (losun af völdum landfartękja er um fimmtungur af heild), en samkvęmt upplżsingum Einars Sveinbjörnssonar veršur krafan m2=0,71x730 kt = 518 kt eša um 52 % af nśverandi gildi. Munurinn er 145 kt CO2/įr eša um 15 % af nśverandi losun frį landumferš.
Žetta nżja markmiš er mun skynsamlegra en hiš eldra og gęti jafnvel veriš raunhęft, ef hvatar fara vaxandi til aš kaupa farartęki įn benzķn- eša dķsilhreyfils. Žį er įtt viš, aš umhverfisvęn farartęki munu verša ódżrari m.v. hin meš vaxandi fjöldaframleišslu og tęknižróun nżorkufarartękja.  Ef stjórnvöld vilja endilega leggja į kolefnisgjöld, er algert skilyrši aš lękka ašra skatta į móti, til aš draga ekki śr žrótti hagkerfisins, og kolefnisgjöldin į žį aš fella nišur, žegar įfangamarkmišum er nįš, eins og fiskiskipaśtgerširnar hafa nś nįš fyrir 2030 samkvęmt strangara markmišinu. Įframhaldandi öflugar fjįrfestingar ķ togskipum, 2-3 į įri, įsamt a.m.k. 20 nżjum vélbįtum įrlega, tryggir góšan įrangur viš aš auka eldsneytisnżtnina og aš fį vélar, sem nżtt geta lķfolķu, t.d. ķslenzka repjuolķu. Óžverraloft į žéttbżlisstöšum ķ žurrum froststillum vetrarins undirstrika žörfina hérlendis į orkuskiptum vegfartękjaflotans, og žau eru žjóšhagslega hagkvęm.
 
"Tölur śr losunarbókhaldi nį ašeins til įrsins 2017.  Skošum žess ķ staš innflutning į eldsneyti.  Ķ nżrri samantekt Orkustofnunar sést, aš innflutningur į benzķni og dķsilolķu jókst um 15-16 % frį 2015-2018.  Žaš er alls ekki hęgt aš segja, aš ašlögunin byrji vel og fįtt, sem bendir til žess, aš snśningur nišur į viš sé hafinn."
 
Žetta er mikilvęg įbending hjį Einari.  Hagkerfi landsins er orkuknśiš, og nśverandi vaxtarbroddar eru eldsneytisknśnir aš miklu leyti, t.d. feršamennskan og og fiskeldiš, sem jukust mikiš į žessu tķmabili.  Bętt nżtni véla ķ nżjum fartękjum vóg į móti og mun hafa mikil įhrif į nęsta įratugi einnig.  Mešalaukning eldsneytisnotkunar frį gerš Parķsarsįttmįlans er um 5,0 %/įr, sem er svipaš og hagvöxtur sama tķmabils. Žetta er žrefalt hlutfall aukningar į heimsvķsu. Hagvöxturinn er eldsneytisknśinn. Ašeins tęknižróunin breytir žvķ, og hśn er ekki tilbśin fyrir orkuskipti.  Žess vegna er flas ekki til fagnašar.
 
Sķšan 2008 hefur olķunotkun heimsins aukizt um 1,4 % įrlega og nemur nś 95 M tunnum į sólarhring.  Ef ekki veršur hafin stórfelld uppbygging kjarnorkuvera į nęstunni, veršur ekki hęgt aš skera nišur olķunotkun įn žess aš valda heimskreppu um leiš. Kķnverjar eru žó meš slķk įform, bęši meš notkun žórķum- og śranķumkjarnakljśfa. Meš öšrum oršum mun taka lengri tķma en 20-30 įr aš framkvęma orkuskiptin, ef ekki į aš kalla efnahagskreppu yfir heimsbyggšina meš örvęntingu og aukinni ófrišarhęttu.  Viš veršum aš bśa okkur undir 2°C hękkun mešallofthitastigs į jöršunni frį nśverandi gildi. Žaš er ekki fordęmalaust, en mun breyta lķfsskilyršum į jöršunni til hins betra og verra.
  Framvindan į Ķslandi markast sem betur fer ekki af žróun kjarnorkunnar, heldur af žróun farartękja į landi, ķ lofti og į sjó, sem knśin verša öšrum orkugjöfum en jaršefnaeldsneyti, og af framvindu uppgręšslu og skógręktar til kolefnisbindingar. Nś berast t.d. fregnir af žvķ, aš fyrirtęki ķ Sušur-Kóreu hafi žróaš nęstu kynslóš Ližķum-rafgeyma, sem tekur innan viš 10 mķnśtur aš endurhlaša aš fullu og eru meš mun meiri orkužéttleika ķ kWh/kg en forverar žeirra. Slķk framžróun mun hraša rafbķlavęšingu mjög. Žaš er žó lķtiš vit ķ henni, nema raforkuvinnslan sé kolefnafrķ.
 
"Stór įform stjórnvalda eru um rafbķlavęšingu.  Sumir eru hįstemmdir og tala um byltingu ķ samgöngum landsmanna.  En frį 2015 hefur fólksbķlum, sem ganga fyrir benzķni eša [dķsil] olķu fjölgaš śr 223 k ķ 252 k įriš 2018.  [Žetta eru 13 %, sem passar viš fyrrnefnda žróun olķuinnflutnings-innsk. BJo.] Tvķorku- eša hreinir rafbķlar hafa hafa fariš frį žvķ aš vera 3200 2015 ķ 14“400 į sķšasta įri. Hlutfallslega voru žeir tęplega 6 % fólksbķlaflotans [fólksbķlar/jeppar 2018 voru um 266,4 k-innsk. BJo]."
 
Enn fjölgar hefšbundnum jaršefnaeldsneytisbķlum um 2,6 fyrir hvern 1 "nżorkubķl".  Žaš er ešlilegt ķ ljósi veršmunar, takmarkašrar dręgni, vandkvęša viš endurhlešslu ķ fjölbżlishśsum og allt of fįrra hlešslustöšva ķ bęjum og ķ dreifbżli, bęši fyrir hrašhlešslu og hefšbundna hlešslu.  Žį kunna og sumir aš bķša eftir vetnisbķlum (meš eigin rafala knśnum vetni).  Japanir hafa mikinn įhuga į žessari tękni til aš foršast ofurvald Kķnverja yfir torgęfum mįlmum fyrir Ližķurafgeyma. 
Višhald rafbķlanna er ódżrara en dķsil-benzķnbķlanna, žar til kemur aš endurnżjun rafgeymanna, og žeir hafa veriš dżrir, en verš žeirra fer lękkandi, žótt hrįefnaskortur geti sett strik ķ reikninginn. Nżja kynslóš Ližķumrafgeymanna, sem minnzt var į, mun duga śt mešalendingartķma bķla. Hver er lķkleg žróun ?  Fyrst til vešurfręšingsins:
 
"Einfalt raunsętt mat segir, aš markmišiš um 30 % samdrįtt ķ losun til įrsins 2030 nįist alls ekki meš žessu įframhaldi.  Raunin er sś, aš losun Ķslands į gróšurhśsalofttegundum hefur haldiš įfram aš aukast, frį žvķ aš Parķsarsamkomulagiš var undirritaš.  Fallegt tal og žaš, sem kallast samžętting loftslagsmįla ķ alla stefnumörkun, viršist ekki duga til.  Hér žarf aš grķpa til miklu róttękari ašgerša.  Rafbķlavęšingin nęst ekki, nema meš mun beittari efnahagslegum hvötum, tvöföldun eldsneytisveršs eša hreinlega banni viš innflutningi į nżjum bķlum, sem knśnir eru af jaršefnaeldsneyti.  Eša žį aš leggja į ofurtolla.  Žį fyrst fer neytandinn aš leita lausna, sem gagnast loftslaginu.  Slķkar leišir žykja žvķ varla raunhęfar, žvķ [aš] žęr koma viš kaunin į margvķslegum hagsmunum fólks og fyrirtękja, ekki sķzt feršažjónustunnar, sem er mjög olķudrifinn atvinnuvegur."
 
Žaš er vert aš gefa gaum aš žvķ, aš hér er ekki um aš ręša tillögur vešurfręšingsins, heldur vangaveltur, eins konar hugmyndafręši hans ķ žessum efnum.  Blekbóndi er žessum hugmyndum algerlega ósammįla.  Įstęša žess, aš svo hęgt mišar, t.d. meš žarfasta žjóninn, fjölskyldubķlinn, er framar öšru, aš nż tękni er ekki tilbśin fyrir orkuskiptin.  Žau hefur boriš of brįtt aš fyrir kśvendingu.  Nęgir aš benda į muninn į fjölbreytni žess, sem nś er śr aš velja į markaši benzķn/dķsilbķla annars vegar og hins vegar nżorkubķla.  Žį eru enn verulegir annmarkar į hagkvęmni (dżrir) og notagildi nżorkubķla (dręgnin).
  Aš setja į mjög ķžyngjandi stjórnvaldsžvinganir viš žessar ašstęšur er bęši óréttlįtt og efnahagslegt órįš, žvķ aš žęr munu stöšva hér efnahagslega framžróun og sennilega framkalla kreppu, sem žżšir mikiš vandręšaįstand og óhamingju hjį meginžorra alžżšu. Enginn įrangur veršur af slķku fyrir loftslag jaršar. Er žaš gamla sagan meš forręšishyggjuna, aš hśn sést ekki fyrir, heldur kastar gjarna barninu śt meš bašvatninu.  
Viš žetta bętist, aš meš žeirri žróun, sem nś žegar er hafin, og meš mjög auknum fjölda valkosta į mešal nżorkubķla viš hęfi alžżšu į nęstu įrum, er alls ekki loku fyrir žaš skotiš, aš takast megi aš nį 30 % samdrętti nettó koltvķildislosunar frį vegumferš 2030, ef rķkissjóšur notar kolefnisgjöld frį umferšinni til skógręktar og landgręšslu, ž.e. til tķmabundins mótvęgis, į mešan enn eru benzķn-eša dķsilknśin (fornorka) farartęki og vinnuvélar ķ umferš.  Žaš er fullkomlega ešlilegt aš marka žennan tekjustofn mótvęgisašgeršum į sama sviši. Žegar losunarmarkmišin fyrir umferšina hafa nįšst, mį nota fjįrfestinguna ķ kolefnisbindingunni til aš hlaupa undir bagga meš öšrum, sem óhęgara eiga um vik, t.d. selja stórišjunni kolefniskvóta į samkeppnishęfu verši viš meginland Evrópu.
Meš óbreyttri ķvilnun og kolefnisgjöldum įsamt tękniframförum og aukinni fjöldaframleišslu nżorkubķla mį ętla, aš žegar į žessu įri (2019) hęgi į fjölgun fornorkufólksbķla/jeppa og aš į įrinu 2023 muni žeim hętta aš fjölga ķ bķlaflotanum.  Į įrinu 2030 mį žį ętla, aš žeim hafi fękkaš örlķtiš m.v. nśverandi fjölda og verši um 260 k talsins.  Žį veršur ķ žessari athugun: 
  • Reiknaš er meš mešalakstri fólksbķla/jeppa 12 kkm/įr, og heildarakstri žeirra 3120 Mkm/įr. CAFE reglur ESB kveša į um, aš hįmarkslosun nżrra bķla innan EES f.o.m. 2020 megi vera 95 g/km.  Ef reiknaš er meš, aš mešallosun 260 k fólksbķla/jeppa įriš 2030 verši 110 g/km, žį munu žeir losa um 343 kt CO2.   
  • Reiknaš er meš 45 % minnkun aksturs strętisvagna, langferšabķla, sendibķla og vörubķla, sem knśnir eru benzķni/dķsilolķu, įriš 2030 m.v. 2016, vegna hugsanlegra tiltölulega hrašra orkuskipta į žessu sviši. Žį veršur akstur žeirra 470 Mkm.  Meš eldsneytisnotkun 0,15 l/km aš jafnaši veršur heildareldsneytisnotkun žeirra 62 kt/įr og koltvķildislosun 192 kt įriš 2030.
  • Žannig veršur heildarlosun vegumferšar įriš 2030: mCO2=343+192=535 kt.  Žetta er ašeins 17 kt meira koltvķildi en leyfilegt hįmark eša 3,3 % yfir leyfilegu hįmarki.  Žaš er innan skekkjumarka žessara įętlana.
  • Kolefnisgjald af vegaumferš ętti alfariš aš renna til annars vegar innvišauppbyggingar fyrir orkuskipti fjölskyldubķlsins, flutningatękja og vinnuvéla, og hins vegar til landgręšslu, skógręktar og žróunar į framleišslu repjuolķu til olķuķblöndunar.  Meš žvķ móti mį komast hjį žvķ aš greiša hįar upphęšir, lķklega til ESB, fyrir losunarheimildir koltvķildis, ef ekki nęst aš nį tilskilinni lįgmarksminnkun losunar 2030.
 Undir lok greinar sinnar skrifaši Einar Sveinbjörnsson:
"Ślfakreppa segi ég, žvķ [aš] ef markmišiš um samdrįtt ķ losun nęst ekki fyrir 2030, er til hjįleiš, žar sem viš getum keypt okkur frį vandanum meš uppkaupum į losunarheimildum.  Flestir spį žvķ, aš verš žeirra muni hękka stórlega, žegar nęr dregur uppgjöri eftir rśm 10 įr.  Žau śtgjöld rķkis, ž.e. skattgreišenda, gętu ķ versta falli numiš hundruš[um] milljarša [ISK]."
Nś nemur koltvķildisgjald žeirra, sem įrlega greiša til višskiptakerfis ESB fyrir koltvķildi, 26 EUR/t CO2.  Žaš mun hękka į nęsta įratugi, en žaš er ekki lķklegt, aš žaš hękki yfir 35 EUR/t CO2, žvķ aš ella veršur samkeppnishęfni EES-landanna ķ uppnįmi, nema heimurinn allur taki sig į, sem ekkert bendir til nś. Hęttan į "kolefnisleka" mun afstżra hęttu į hękkunum, sem "gręningjar" af żmsu tagi hafa lagt til, ž.e. ķ 50-100 EUR/t CO2.  
Ef nś er reiknaš meš mešalverši 30 EUR/t CO2 į nęsta įratugi og losun 500 kt yfir leyfilegt hįmark frį umferš į nęsta įratugi, žį nemur sį kostnašur MEUR 15 = mrdISK 2,1 (EUR/ISK=140).  Hęfilegt vęri, aš a.m.k. tvöföld žessi upphęš af kolefnisgjöldunum rynni til kolefnisbindingar į nęsta įri. 
Ķslenzki įlišnašurinn hefur nś innleitt samstarf viš OR um bindingu koltvķildis ķ jaršlögum.  Erfišasti og dżrasti hjallinn er aš nį koltvķildinu śr kerreyknum, sem er žar ķ mjög litlum styrkleika.  Žaš er alls óvķst, aš žessi koltvķildisbinding ķ jaršlögum verši samkeppnisfęr viš kolefnisbindingu ķ gróšri hérlendis. Žess vegna er óhikaš hęgt aš stefna į ofangreindar fjįrfestingar ķ uppgręšslu og skógrękt og reikna meš įratugasölu į koltvķildiskvóta og nytjum af landinu.
 
 
 

 

 
 

 

 


Er ķslenzk orka ósamkeppnishęf ?

Uggvęnlegar fregnir af veršlagningu dótturfyrirtękja Orkuveitu Reykjavķkur, OR, bįrust meš Bęndablašinu aš kvöldi mišvikudagsins 6. nóvember 2019.  Ef orkuveršin į heitu vatni og raforku til ylręktar ķ Reykjavķk ganga eftir, eins og fram kemur ķ vištali Bęndablašsins viš Hafberg Žórisson ķ Bbl., dags. 7. nóvember 2019, žį stöndum viš frammi fyrir eftirfarandi stöšu:

Orkuveita Reykjavķkur (OR) er bśin aš veršleggja sig śt af hitaveitumarkaši stórnotenda, og hér getur į tķmum hįstemmdra heitstrenginga um aš draga śr losun koltvķildis hafizt uppsetning kyndistöšva, sem brenna kolum, plasti og višarkurli. 

Žį er OR alls ekki samkeppnishęf um raforkusölu til ylręktar viš raforkuseljendur ķ Hollandi, Danmörku og Noregi. 

Žetta hlżtur aš virka sem sprenging inn ķ loftslagsumręšuna, žótt hśn reyndar sé aš mestu leyti fótalaus og notuš til aš boša lķfshįttabreytingar į grundvelli hręšsluįróšurs. Reykjavķk talar tungum tveim, žegar višskiptin viš Lambhagabśiš eru borin saman viš loftkenndar yfirlżsingar stjórnenda borgarinnar um samdrįtt ķ losun gróšurhśsalofttegunda. Nś veršur vitnaš til vištals Bęndablašsins viš Hafberg ķ Lambhaga:

"Žaš į aš hękka verš į heita vatninu til mķn um 97 % frį 1. janśar 2020.  Hérna veršur veršiš eftir hękkun 120 kr fyrir rśmmetrann į vatni (=120 kr/m3), en žaš er 37 kr/m3 uppi ķ Mosfellsdal. Viš erum aš nota um og yfir 100 kt/įr af heitu vatni ķ Lambhaga.  Viš erum aš borga um 600-800 kkr/mįn fyrir heitt vatn.  Ef žessi hękkun veršur um įramótin, žį fer kostnašurinn ķ um 1,4 MISK/mįn eša nęrri 16,8 MISK/įr.  Sķšan erum viš aš nota yfir 60 milljónir kķlówattstunda af raforku į įri (=60 GWh/įr)." 

Żmislegt vekur athygli žarna.  Mest slįandi er, aš OR/Veitur viršast leggja af gróšurhśsataxtann, sem nś er 65,64 ISK/m3, ž.e. 50 % af almenna taxtanum, og taka upp verš fyrir notkun, sem er um 100-föld notkun einbżlishśss, er nemur um 91 % af einingarverši til almennra notenda.  Žaš er augsżnilega afar ósanngjarnt, og getur ekki svaraš til kostnašarhlutfalla viš öflun og dreifingu vatns til lķtils og stórs notanda. 

Žaš er hęgt aš fullyrša, aš žessi grófa ašgerš į hlut višskiptavinar sé gerš ķ skjóli einokunar į markaši fyrir hitaveituvatn og mundi alls ekki ganga upp, ef snefill af samkeppni vęri į žessum markaši.  Er alveg makalaust, hversu mikla ósvķfni OR/Veitur leyfa sér aš sżna višskiptavini sķnum, og hlżtur hann aš eiga lögverndašan rétt gegn slķkri įrįs į hagsmuni hans og atvinnustarfsemi. Eins og fram kemur hér į eftir, er žessi óprśttna veršlagning ekki ķ neinu samręmi viš žaš, sem višgengst ķ a.m.k. 3 samkeppnislöndum ķslenzkra gręnmetisbęnda, sem į sinn hlut ķ miklu tapi markašshlutdeildar žeirra hérlendis.  Er žaš stórmįl, žvķ aš allgóš sįtt er um žaš ķ landinu, aš orkulindir landsins skuli nżta ķ žįgu eflingar ķslenzkra atvinnuvega, og ekki mį gleyma kolefnisspori flutninganna, mestmegnis meš flugi.  

Annaš atriši ķ žessum texta sżnir, aš OR/Veitur viršast algerlega vera śti į žekju ķ veršlagningu į vöru/žjónustu sinni.  Žaš sżnir veršiš 37 ISK/m3 ķ Mosfellsdal.  Žaš er rśmlega 28 % af verši til almennings hjį Veitum og um 60 % af nśverandi verši OR/Veitna til Lambhaga og veršur um 31 % af vęntanlegu verši žeirra.  Žetta getur bent til, aš OR/Veitur taki ekki nęgt tillit til lęgri kostnašar į einingu viš öflun og dreifingu heits vatns til stórnotenda, heldur okri ótępilega į žeim.  Hvernig stendur į žvķ, aš hvorki Samkeppnisstofnun né Orkustofnun grķpa ķ taumana, žegar einokunarfyrirtęki viršist misnota einokunarašstöšu sķna gróflega ?

""Ef žessi hękkun į heitavatnsverši gengur eftir, er ašeins tvennt ķ stöšunni.  Annašhvort aš starfsemin hér leggist af og flytjist annaš eša, aš sett verši upp kyndistöš viš Lambhaga, sem brenni žį plasti, timburkurli og kolum viš hįan hita, lķkt og gert er ķ Noregi og ķ Danmörku.  Mér finnst sorglegt, aš borgin sé aš reyna aš żta okkur ķ burtu meš žessum hętti."

Kostnašur viš aš reisa kyndistöš gęti aš mati Hafbergs numiš į bilinu MISK 15-20, žannig aš hśn yrši mjög fljót aš borga sig upp mišaš viš hękkaš orkuverš."

Aršsemi kyndistöšvar, sem gęti afkastaš um 10 GWh/įr af varmaorku og vęri meš fastan įrlegan kostnaš MISK 2,7 m.v. įvöxtunarkröfu 6,0 %/įr śt afskriftartķma sinn, 10 įr, fer algerlega eftir įrlegum rekstrarkostnaši hennar, sem aš mestu leyti er eldsneytiskostnašur.  Ef žessi rekstrarkostnašur er undir 14,1 MISK/įr, žį borgar kyndistöšin sig, en žaš śtheimtir mjög ódżrt eldsneyti eša innan viš 15,7 kISK/t komiš ķ Lambhaga. Hafberg sagšist ķ vištalinu hafa ašgang aš ódżrum kolum og višarkurli, og plasts getur hann vęntanlega aflaš sér hjį Sorpu. 

Aš OR skuli ekki sjį sóma sinn ķ aš veršleggja heitt vatn žannig, aš žaš sé hagstęšara en heitt vatn frį lķtilli kyndistöš, er reginhneyksli į tķmum, žegar keppikefli er aš minnka losun gróšurhśsalofttegunda mjög mikiš. Mįliš sżnir, aš meirihluti borgarstjórnar Reykjavķkur, sem ręšur lögum og lofum ķ stjórn OR, meinar ekkert meš fagurgala sķnum um aš gera borgina umhverfisvęna og aš leggja sitt lóš į vogarskįlarnar gegn hlżnun andrśmslofts yfir 2,0°C m.v. 1850. Orš stjórnenda borgarinnar eru eintóm hręsni, og verk žeirra eru umhverfisskašleg (loftiš versnar).  Til aš takist aš nį loftslagsmarkmišum rķkisins, veršur veršlagning į heitu vatni og rafmagni aš vera notendum mjög hagstęš.  Veršlagning į orku aš hįlfu stjórnenda Reykjavķkurborgar, sem bera įbyrgš į stjórn OR, sżnir öfugžróun ķ atvinnu- og umhverfismįlum Reykjavķkur.

"Hafberg segir, aš raforkuveršiš hafi vissulega hękkaš mikiš, žegar įkvešiš var aš skipta upp framleišslu og flutningi į raforku aš kröfu Evrópusambandsins.  Žeir hafi žó sętt sig viš žaš verš, žótt žaš sé mun hęrra en gróšrarstöšvar bęši ķ Noregi og Hollandi žurfi aš greiša fyrir raforkuna."

Išnašarrįšherra ętti aš hugleiša vel žessi orš Hafbergs, žvķ aš hśn hefur haldiš hinu gagnstęša fram, aš stofnun Landsnets og s.k. samkeppni um sölu į rafmagni į heildsölu- og smįsölumarkaši, sem tekin var upp meš raforkulögum 2003 viš innleišingu Orkupakka #1 frį ESB, hafi gagnazt neytendum.  Žessu var alveg žveröfugt variš ķ raun, eins og heilbrigš skynsemi gęti sagt rįšherranum vegna kostnašar viš sundrun og hęrri rekstrarkostnaš meš minni einingum. Ķ gamla daga nżtti Landsvirkjun hluta af hagnaši sķnum af orkusölu til aš fjįrmagna flutningskerfiš.  Nś fer aršurinn hins vegar ķ rķkissjóš, og žjóšin borgar brśsann viš flutning raforkunnar.  Svipaša sögu er aš segja af dreifingunni.  Hvort fyrirkomulagiš halda menn, aš styšji betur viš atvinnuöryggi og lķfskjör ķ landinu ? 

Žetta var lķka stašfest ķ rannsókn prófessors Ragnars Įrnasonar, hagfręšings, sumariš 2019, sem hann skrifaši um ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019.  Žar kemur fram, aš umrędd kerfisbreyting, sem išnašarrįšherrann, Žórdķs Kolbrśn, hefur fariš lofsamlegum oršum um, kostaši neytendur aš lįgmarki 8 % hękkun orkuveršs aš raunvirši, og hękkunin varš miklu meiri ķ dreifbżli.  Ekki kęmi į óvart, aš kjósendur ķ Norš-Vesturkjördęmi vęru aš fį sig fullsadda į fjarvistum žessa žingmanns og rįšherra frį raunveruleikanum.  

Nś veršur aš taka žaš fram, aš samkvęmt OP#1 bar litlum samfélögum į borš viš okkar ekki skylda til aš fremja žį uppstokkun į starfsemi orkufyrirtękja, sem hér um ręšir, heldur var žaš žįverandi orku- og išnašarrįšherra Framsóknarflokksins og Alžingi žess tķma, sem žessa įkvöršun tóku, vafalaust aš rįši embęttismanna Stjórnarrįšsins.  Er žetta eitt dęmi af mörgum um óžarfar og ķžyngjandi innleišingar ESB-löggjafar ķslenzkra embęttismanna og stjórnmįlamanna.

  Er vissulega löngu oršiš tķmabęrt aš hugleiša, aš löggjöf fyrir 500 M manna samfélag hentar sjaldan óbreytt 0,36 M manna samfélagi.  Neikvęšar afleišingar af innleišingu orkupakka ESB eru og munu verša margvķslegar hérlendis, og eina sjįum viš hér ķ žvķ, aš garšyrkjumenn ķ Hollandi, žar sem rafmagn var 2015 aš 82 % framleitt meš olķu, gasi og kolum, fengu rafmagn į mun lęgra verši en ķslenzkir starfsbręšur žeirra, eša um 6,0 ISK/kWh.

Veršiš til heimila ķ Hollandi 2018 var hins vegar mun hęrra en hér, ž.e. 17,07 cEUR/kWh  (notkun upp aš 2499 kWh/įr) eša 23,6 ISK/kWh (EUR/ISK=138), og til išnašar meš notkun 20-70 GWh/įr var veršiš 8,63 cEUR/kWh eša 11,9 ISK/kWh.  Žaš vekur athygli, aš hollenzkur išnašur meš svipaša rafmagnsnotkun og Lambhagi greišir ašeins 51 % af lįgmarksheimilistaxta.  Enn meiri undrun vekur, aš hollenzkir gróšurhśsabęndur greiša minna en 53 % af išnašartaxtanum m.v. žaš, sem fram kemur hjį Hafberg Žórissyni hér į eftir:

"Žrįtt fyrir hįtt orkuverš segist Hafberg vera meš ódżrara salat en t.d. kollegar hans ķ Noregi.  Sżndi Hafberg blašamanni gögn frį Noregi žvķ til stušnings.  Segir hann, aš į mešan hann sé aš borga um 10,40 ISK/kWh meš flutningi [og vęntanlega dreifingu], séu kollegar hans ķ Noregi aš borga ķgildi um 6,30 ISK/kWh (m.v. verš ķ įgśst)."

 Žaš er ekki gefiš upp, hvers konar raforkusamning norski bóndinn hefur.  Flestir taxtar žar eru sveiflukenndir, og raforkuveršiš žar er aš jafnaši lęgst einmitt sķšsumars ķ venjulegum vatnsįrum. Į öšrum įrsfjóršungi 2019 nam mešalverš til heimila meš flutningi og dreifingu įn skatta 76,0 Naur/kWh eša 10,4 ISK/kWh.  Ofangreint verš til norska garšyrkjubóndans, 6,3 ISK/kWh, nemur ašeins rśmlega 60 % af heimilistaxtanum, sem er meš s.k. netleigu innifalinni.  Ķ Reykjavķk er einingarveršiš til heimila meš flutningi og dreifingu įn jöfnunargjalds og skatts um 14,2 ISK/kWh.  Lambhagabóndinn borgar 10,4 ISK/kWh, sem er 73 % af almenna taxtanum.  Hann er sem sagt lįtinn borga mun hęrra hlutfall af heimilistaxtanum en norski bóndinn, og notar Lambhagabóndinn žó 60 GWh/įr, sem telst vera stórnotkun hérlendis.  

Enn meiri ķvilnun til garšyrkju kemur ķ ljós, žegar raforkuverš ķ Hollandi er skošaš:

""Žaš kom til okkar ķ Lambhaga į dögunum višskiptanefnd frį Hollandi, žar sem m.a. var fariš yfir rafmagnsveršiš.  Žį kom ķ ljós, aš gróšrarstöšvar ķ Hollandi eru aš greiša örlķtiš lęgra verš en sambęrilegar stöšvar ķ Noregi. Ķ Danmörku er veršiš ašeins hęrra en ķ Noregi eša sem svarar um 7,0 ISK/kWh.  

Žaš er žvķ algert bull, aš raforkuveršiš sé lįgt į Ķslandi.  Žaš er athyglisvert aš skoša, hvar žetta hįa orkuverš til okkar veršur til.  Žaš er aš stórum hluta viš flutning orkunnar", segir Hafberg Žórisson."

Dreifingarkostnašurinn til almennings nemur um 42 % af heildarkostnašinum hérlendis, og žar er um einokun aš ręša.  Stórnotendur borga minna fyrir dreifingu į hverja kWh, en sennilega er notanda į borš viš garšyrkjustöš alls ekki veittur sanngjarn afslįttur. (Stórišjan rekur sitt eigiš dreifikerfi.)

Raforkuverš til heimila ķ Hollandi er hęrra en hér eša 23,6 ISK/kWh, en garšyrkjustöšvar žar eru aš greiša um 6,0 ISK/kWh eša ašeins 25 % af heimilistaxtanum meš flutningi og dreifingu.  Žetta śtheimtir rannsókn, en sżnir svart į hvķtu, aš hollenzk matvęlaframleišsla nżtur vildarkjara.  Į hvaša grundvelli er žaš m.v. bann ESB viš mismunun notenda eftir žvķ til hvers žeir nota orkuna ?  Žaš mį ašeins ķvilna eftir ešli notkunar, magni, stöšugleika įlags, aflstušli o.ž.h.  Margt bendir til, aš einokunarašilar hérlendis fari tiltölulega illa meš garšyrkjubęndur aš žessu leyti. Žetta hefur slęm įhrif į samkeppnisstöšu ķslenzkrar ylręktar, eins og fram kemur ķ sömu frétt Bęndablašsins:

"Žegar skošašar eru tölur Hagstofu Ķslands um gręnmetisneyzluna į Ķslandi, žį var hśn rķflega 22 kt į įrinu 2018. Af žvķ voru ķslenzkir framleišendur meš um 52 %, eins og sjį mį į bls. 2. 

Hlutdeild ķslenzkra framleišenda hefur veriš aš dragast verulega saman į undanförnum įrum eša śr 75 % įriš 2010 ķ 52 % įriš 2018. Žį er garšyrkjubęndum stöšugt aš fękka, m.a. vegna hękkana į orkuverši.  Žetta žżšir, aš innflutningur į gręnmeti, sem hér vęri hęgt aš rękta, mun aukast hröšum skrefum.

Skżtur žetta mjög skökku viš yfirlżsingar frį stjórnvöldum, falleg orš rįšherra ķ garš ķslenzks landbśnašar og įętlanir um aš sporna viš losun kolefnis śt ķ andrśmsloftiš."

Fyrir utan skatta er kostnašarmunur Lambhagabóndans og hollenzks garšyrkjubónda į kaupum į 60 GWh/įr raforku:

DK=(10,4-6,0)ISK/kWh x 60 GWh/įr = 264 MISK/įr. 

Žetta er grķšarupphęš ķ samanburši viš įrlegar sölutekjur bśsins og hefur śrslitaįhrif į aršsemi og  samkeppnishęfni Lambahagabśsins og sjįlfsagt gildir hiš sama um alla ylręktargreinina, sem notar rafmagn ķ miklum męli viš sķna framleišslu.  Žaš er mjög ranglega gefiš, žegar land meš mun hęrra raforkuverš til heimila en ķslenzk heimili verša ašnjótandi, getur og mį lįta garšyrkjubęndum sķnum ķ té raforku, sem er um 4,4 ISK/kWh ódżrara en til ķslenzkra starfsbręšra. 

Žaš ętti aš vera innlendum stjórnvöldum keppikefli af öryggis- og heilsufarsįstęšum, svo aš ekki sé nś minnzt į tķšrętt kolefnisspor, aš landiš sjįi ķbśum sķnum fyrir eins miklu gręnmeti og kostur er.  Žaš er tiltölulega stórt sót- og kolefnisspor, sem flutningur į gręnmeti til Ķslands hefur ķ för meš sér, af žvķ aš mikill hluti žess kemur meš flugi, sumt um langan veg, og gróšurhśsaįhrif losunar frį žotuhreyflum ķ hįloftunum eru žreföld į viš losun sama magns į jöršu nišri.  Žaš er žess vegna sķzt of ķ lagt, aš jafngildislosun muni nema 4 kg CO2eq/kg gręnmeti.  Ef innlend ręktun er 11,4 kt nś (hśn er įreišanlega meiri, m.a. vegna einkaręktunar, sjįlfsžurftarbśskapar, sem Hagstofan fęr engar skżrslur um, žį nemur sparnašur koltvķildislosunar um 50 kt CO2/įr, sem m.v. vęntanlegt verš į koltvķildiskvótum ķ Evrópu į nęstu įrum, 35 EUR/t CO2eq, er virši meira en 240 MISK/įr.

Žaš er greinilega beitt allt annarri og žjóšhagslega óhagstęšari ašferšarfręši viš veršlagningu į orku til garšyrkju į Ķslandi en ķ Hollandi, Danmörku og Noregi, og sennilega almennt til išnašar, sem notar yfir 20 GWh/įr af rafmagni. 

Garšyrkjan ķ landinu getur tekiš sig saman og óskaš tilboša um raforkuhlutann, og e.t.v. gerir hśn žaš, en žaš er ekki bošiš upp į slķkt fyrir einokunaržęttina, flutning og dreifingu, og žaš eru žeir birgjar, sem žurfa aš sżna meiri sveigjanleika ķ veršlagningu m.t.t. umfangs višskipta. Žį žżšir ekki aš bera žvķ viš, aš slķkt megi ekki vegna EES-samningsins, žvķ aš upplżsingar garšyrkjubóndans Hafbergs sżna, aš mikil og satt aš segja ótrśleg vildarkjör bjóšast öšrum garšyrkjubęndum innan EES.  Er žetta mįl ekki einnar messu virši į hinu hįa Alžingi ?  

 150787boeing

 

 

 

 

 


Faržegaskipin "gręnka" hęgt

Žann 24. október 2019 birtist ašsend grein ķ Fréttablašinu frį ašjunkti nokkrum, žar sem varpaš var fram tillögu um aš breyta Straumsvķk ķ Hafnarfirši śr athafnasvęši įlvers og ķ višlegustaš fyrir faržegaskip.  Var į höfundinum aš skilja, aš žessi nżting Straumsvķkur vęri ķ senn umhverfisvęnni og žjóšhagslega hagkvęmari.  

Hiš sķšara var rękilega hrakiš ķ vefpistlinum ""Aršbęrar loftslagsašgeršir" ?" į žessu vefsetri, og nś veršur fyrri fullyršingin vegin og léttvęg fundin.  Žį er fyrst til aš taka, aš hjį Nżsköpunarmišstöš Ķslands (dr Gušjón Atli Aušunsson) hefur meš rannsóknum į kręklingum śti fyrir strönd athafnasvęšis ISAL veriš komizt aš žeirri nišurstöšu, aš engin marktęk ummerki starfseminnar ķ Straumsvķk finnist ķ lķfrķkinu žar śti fyrir.  Veršur erfitt fyrir flota faržegaskipa af misjöfnu saušahśsi aš slį śt slķkt heilbrigšisvottorš; sérstaklega mį ętla, aš žaš verši erfitt, žegar ummerki faržegaskipa hingaš til eru höfš ķ huga.

Ķ Bloomberg Businessweek birtist 16. september 2019 greinin:

"The Oh-So-Slow Greening Of Cruises".

Veršur hér stušzt viš žaš, sem žar kom fram, til aš vekja athygli į misjöfnu oršspori faržegaskipa į sviši umhverfisverndar.

Vegna mikils feršamannafjölda og mengunar frį žeim hafa nokkrar borgir Evrópu nś uppi įform um aš takmarka fjölda faržegaskipa ķ hverjum mįnuši. Žar į mešal eru Barcelona, vinsęlasti viškomustašur faržegaskipa, og Dubrovnik ķ Króatķu, einn af tökustöšum "Game of Thrones".  Ašalfaržegaskipahöfn Bretlands, Southampton, óskar eftir žvķ, aš faržegaskipin verši knśin rafmagni śr landi, žegar žau eru žar ķ höfn. (Hvenęr verša ķslenzkar hafnarstjórnir ķ stakk bśnar aš fara fram į slķkt ?) Formašur borgarrįšs Southamptons, Christopher Hammond, segir, aš sveitarstjórnir eigi erfitt meš aš koma auga į kostina viš žessi stóru faržegaskip.  "Žetta er mjög sżnilegt: stór reykhįfur pušrandi śt svörtu sóti og reyk.  Fólk hugsar meš sér: ég anda öllu žessu aš mér."  

Flest skipanna brenna žykkri brennisteinshlašinni blöndu, sem eru afgangar eftir framleišslu benzķns og annars veršmęts eldsneytis.  Žótt sum minni skip gętu gengiš fyrir rafmagni, geta rafgeymar enn ekki alfariš knśiš įfram hreyfla (mótora) faržegaskipa, sem eru nokkra sólarhringa į hafi śti ķ einu.  Hingaš til hefur jaršgas į vökvaformi, LNG, (lįgt hitastig, mikill žrżstingur) veriš vinsęlasti valkosturinn fyrir faržegaskipin, og hann getur minnkaš SO2 og NOx mengunina frį skipunum um 90 % og CO2 um 20 %.  Stęrsta śtgerš faržegaskipa, Carnival, hleypti sķnum fyrsta LNG-farkosti af stokkunum į žessu įri, 2019, og um 3 tylftir eru ķ smķšum af slķkum skipum samkvęmt skipaskošunarfyrirtękinu DNV GL.

Svar śtgeršanna viš vaxandi kröfum um mengunarvarnir um borš ķ faržegaskipum hefur hingaš til ašallega veriš aš setja upp hreinsibśnaš į śtblįsturinn, sem fjarlęgir megniš af brennisteininum śr reyknum.  268 skip eru gerš śt af félögum ķ "Cruise Lines International Association" og ķ um helming žeirra er bśiš aš setja hreinsibśnaš til aš fullnęgja alžjóšlegum kröfum um aš nį 85 % brennisteinsins śr reyknum.  Žetta er žó skammgóšur vermir, žvķ aš affalliš er brennisteinssżra og er varpaš ķ sjóinn.

  Hvers konar eftirlit veršur meš žvķ hérlendis, aš faržegaskip hreinsi kerreykinn og varpi ekki sżrunni fyrir borš nęrri ķslenzkum ströndum ? Tugir borga, ž.į.m. Singapśr og allar kķnverskar hafnir, hafa bannaš komu slķkra skipa.  Hvaš gera ķslenzk yfirvöld ķ žessum efnum ?  Eru loftslagsmįlin mest ķ nösunum į žeim, eša fylgir einhver alvara öllu oršagjįlfrinu um mengunarvarnir og loftslagsvį ? 

Frekar viršist gefiš ķ varšandi flugferšir stjórnmįlamanna og embęttismanna til śtlanda.  Hvaš ętli ein 100 faržegaskip į įri sendi frį sér af koltvķildi og brennisteini śt ķ andrśmsloftiš meš viškomu sinni ķ ķslenzkum höfnum og siglingum viš strendur landsins ? Hafa umhverfisyfirvöld hérlendis gert męlingar į sżrustigi hafsins ķ grennd viš faržegaskip, sem hreinsa SO2 śr śtblęstri sķnum ? Er į sśrnun sjįvar bętandi ? Halda menn, aš žaš sé aš tilefnislausu, aš sumar hafnir banna komur slķkra skipa og t.d. Noršmenn taka žessi mįl föstum tökum, eins og lżst veršur sķšar ķ žessum pistli.

Gera mį rįš fyrir, aš orkunotkun 100 faržegaskipa viš strendur Ķslands, sem hér leggjast aš, sé um 70 GWh/įr.  Olķunotkun žeirra er žį um 14,4 kt/įr og losun koltvķildis um 45 kt/įr.  Losun brennisteinstvķildis gęti žį numiš 0,9 kt/įr (900 t/įr) og losun brennisteinssżru ķ hafiš 1,7 kt/įr.  Losun koltvķildis faržegaskipa er žannig ašeins um 5 % af losun vegumferšar į įri, en hafa veršur ķ huga, aš hśn er ašeins yfir sumartķmann og stašbundin loftgęši versna mjög mikiš į góšvišrisdögum inni ķ fjöršum, einkum af völdum SO2 og nķturoxķša (NOx), sem eru skašlegar lofttegundir. Losunin er svo mikil, aš ķslenzkum yfirvöldum ber aš stemma stigu viš henni og fylgja ķ fótspor Noršmanna ķ žeim efnum. 

Til samanburšar losar ISAL ķ Straumsvķk lķklega innan viš 1,0 kt/įr af SO2 śt ķ andrśmsloftiš, sem er svipaš og faržegaskipin, en styrkurinn ķ andrśmslofti er minni, af žvķ aš losunin dreifist į žrefalt lengri tķma. Žaš er ekki gešslegt aš fį žrefaldan styrk brennisteinstvķildis og nķturoxķš aš auki į viš žaš, sem frį įlverinu kemur, yfir byggšina ķ Hafnarfirši, eins og umręddur ašjunkt leggur til. Žetta mundi bętast viš sömu gastegundir frį umferšinni į Reykjanesbraut og mundi suma daga hęglega geta fariš yfir hęttumörk ķ ķbśšabyggš Hafnarfjaršar. 

Faržegaskip ķ höfnum Spįnar losa um 14,5 kt/įr SO2, į Ķtalķu 13,9 kt/įr, į Grikklandi 7,7 kt/įr, ķ Frakklandi 5,9 kt/įr, ķ Noregi 5,3 kt/įr og ķ Portśgal 5,1 kt/įr, svo aš samkvęmt žessu nemur losunin į Ķslandi 18 % af sams konar mengun ķ höfnum Portśgals.

Į sķšustu įratugum hafa stóru śtgeršarfyrirtękin veriš sektuš um tuga milljóna bandarķkjadala fyrir aš menga óleyfilega.  Ķ jśni 2019 féllst śtgeršin Carnival į aš borga MUSD 20 (mrdISK 2,5) fyrir aš fleygja plastefnum ķ sjóinn viš Bahamaeyjar. Įriš 2016 var žetta fyrirtęki sektaš um MUSD 40 eftir aš hafa jįtaš aš hafa ķ leyfisleysi losaš olķublandašan śrgang ķ hafiš.  Žaš er žess vegna ljóst, aš sumar śtgeršir faržegaskipa hafa veriš umhverfissóšar ķ slķkum męli, aš žaš sętir furšu, aš ašjunktinn Ingólfur Hjörleifsson skyldi lįta sér detta žaš ķ hug ķ Fréttablašsgrein 24.10.2019 aš breyta Straumsvķk ķ Hafnarfirši ķ višlegustaš faržegaskipa į umhverfisforsendum og af žjóšhagsįstęšum.  Glóruleysiš rķšur ekki viš einteyming, žegar rétttrśnašurinn er annars vegar.

Noršmenn hafa nś žegar sett reglur um brennisteinslosun, sem eru mun strangari en nżjar alžjóšlegar reglur.  Žeir hafa lżst norska firši brennisteinsfrķa frį 2026, sem žżšir, aš bruni jaršefnaeldsneytis veršur žar óleyfilegur.  Bįtar og skip, sem žar sigla um, verša žar žį knśin įrum, seglum, vetni, öšru tilbśnu eldsneyti eša rafmagni frį rafgeymum.

Ķ marz 2019 sektušu Noršmenn grķska śtgerš faržegaskipa um nęstum kUSD 80 (MISK 10) fyrir brot į reglum um brennistein. Ķslendingar eru augsżnilega eftirbįtar Noršmanna ķ žessum efnum, žvķ aš ekki er vitaš um athugasemdir ķslenzkra yfirvalda viš mengun faržegaskipanna, og žess vegna er almenningur lķtt mešvitašur um mengunarhęttuna, sem af žeim stafar.  Er ekki naušsynlegt aš setja markiš į 2030 ķ žessum efnum, žannig aš f.o.m. 2030 rķki nįnast brennisteinsbann ķ ķslenzkum fjöršum og flóum gagnvart fartękjum į legi ?  Skilyrši er aš sjįlfsögšu, aš žį verši bśiš aš rafvęša hafnirnar fyrir allar stęršir skipa, sem žangaš mega koma. Žar veršur rķkisvaldiš aš stķga fram og leggja fram fé śr "kolefnissjóšinum" til styrktar verkefninu.

Norska śtgeršarfélagiš Hurtigruten vķsaši leišina til framtķšar ķ žessum efnum meš sķnu nżja faržegaskipi, MS Roald Amundsen, sem fór ķ sķna jómfrśarferš frį Tromsö, um 320 km noršan viš heimskautsbaug, ķ jślķ 2019.  Talsmenn Hurtigruten segja, aš žessi 530 faržega farkostur sé fyrsta tengiltvinnskipiš, sem fęr orku frį rafgeymum og er meš LNG-knśna vél til vara, žannig aš ķ eldsneytisrekstri losar skipiš 20 % minna CO2 en svartolķuskip og 90 % minna SO2 og NOx. Į nęstu 2 įrum įformar félagiš aš breyta 11 af 16 skipum sķnum ķ tengiltvinnskip af žessu tagi.

Žetta er hęgt, af žvķ aš skip Hurtigruten eru tiltölulega lķtil, meš rśmlega 500 rśm.  Žaš er erfišara aš breyta skipum Carnivals, sem mörg hver taka meira en 5000 faržega.  Stęrri skipin nota meira afl per tonn eiginvigt en minni skipin, og talsmenn Carnival segja, aš rafgeymarnir, sem slķk skip śtheimta, myndu taka upp megniš af rżminu um borš. Fyrir slķk skip er tengiltvinnlausnin įkjósanleg, žvķ aš žau mundu žį ganga fyrir rafmagni ķ höfn og ķ fjöršunum, en į śthafinu fyrir gasi.  Skilyrši er žį, aš hafnaryfirvöld hafi nęgt rafmagn ķ boši, allt aš 10 MW per skip. 

 

 

 

 


"Aršbęrar loftslagsašgeršir"

Žann 24. október 2019 birtist dęmalaus grein ķ Fréttablašinu undir ofangreindri fyrirsögn eftir Ingólf Hjörleifsson, ašjunkt viš eitthvert Verkfręši- og nįttśruvķsindasviš (viš hvaša skóla kom ekki fram). Af greininni framgengur draumur stęks vinstri gręningja, hvort sem hann fylgir VG aš mįlum ešur ei, um afturhvarf til fortķšar, nś ķ krafti skefjalauss hręšsluįróšurs um nįttśruhamfarir af mannavöldum. Dómsdagsspįmenn finna sér alltaf nż tilefni til aš lįta aš sér kveša, og andstęšingar išnvęšingar Ķslands hafa alltaf bundiš upp ķ "Zeitgeist" hvers tķma og flengrišiš honum gegn framförum landsins ķ atvinnulegu tilliti.  

Fyrsta skotmarkiš er fjölskyldubķllinn, sem žó er langflestum fjölskyldum į Ķslandi grķšarlega mikilvęgur vegna bśsetu žeirra, atvinnusóknar, skólasóknar afkomendanna og tómstundaiškunar fjölskyldunnar.  Hann sparar grķšarlegan tķma, eykur žęgindi og skapar fjölskyldunni įšur óžekkt frelsi. Fjölskyldubķllinn fól ķ sér byltingu lķfsgęšanna til hins betra, og almenningssamgöngur eša reišhjól koma aldrei ķ hans staš.  Žaš žarf verulega veruleikafirringu til aš lįta sér detta žaš ķ hug, hvaš žį aš berjast fyrir žvķ hérlendis.  Hann er hins vegar dżr, en vegna orkuskiptanna, sem lķka eru naušsynleg til aš varšveita loftgęši, ašallega ķ žéttbżli, stendur rekstrarkostnašarhlišin til bóta hérlendis vegna nęgra ónżttra endurnżjanlegra orkulinda. Žį mega orkufyrirtękin hér reyndar ekki leika lausum hala. Nś veršur litiš į skrif téšs ašjunkts:

"Róttękar breytingar ķ lagaumhverfi bķlaflotans.  Rafmagnsbķlum fjölgar ört eša um 15 - 20 % [af hverju ?] į nęstu įrum, en žaš nęgir engan veginn til aš uppfylla skilyrši Parķsarsamkomulagsins frį 2016 [40 % minni losun CO2 įriš 2030 en įriš 1990 - innsk. BJo].  Tilkoma Borgarlķnu er vissulega mótvęgisbyggjandi, en takmarkašur žįttur.  Ökutękjum į vegum žarf einfaldlega aš fękka, svo [aš] um munar."

Žessi forręšishyggja er einfaldlega óžolandi og ólķšandi.  Žaš er ekki ķ verkahring yfirvalda aš įkveša, hvers konar samgöngutęki borgararnir velja sér til handa.  Dagdraumar um Borgarlķnu snśast einmitt um aš veita Strętó forgang ķ umferšinni, og žį er hętt viš, aš žrengt verši enn aš fjölskyldubķlnum, sem augljóslega žarf žó fleiri akreinar į stofnbrautum.  Reynslan hingaš til af auknum fjįrveitingum til Strętó til aš auka hlutdeild hans ķ umferš gefur hins vegar sterka vķsbendingu um, aš fjįrfestingar ķ Borgarlķnu verši algerlega misheppnašar og įrangurslausar ķ žį veru aš fękka bķlum ķ umferšinni.  Nęr vęri aš verja fénu af skynsemi og fjįrfesta ķ aš greiša götu vaxandi fjölda fjölskyldubķla.  Žaš er tęknilega vel framkvęmanlegt og ódżrara en Borgarlķnuęvintżriš. Višbįrur um, aš nżjar akreinar fyllist strax af bķlum eru gott dęmi um afturhaldshugsun, sem er eiginlega  žéttbżlisfjandsamleg.

Nęst kemur stalķnistķsk sżn Ingólfs į skipulagslausnir:  

"Žörf er į nżjum og haldbęrum breytingum, sem samtengja bķlaeign viš bśsetu.  Nota mętti hlutfall af fermetrastęrš fasteigna sem męlistiku fyrir fjölda ökutękja, sem hęgt vęri aš skrį į višeigandi eign."

 Ekki er vaninn aš skrį ökutęki į fasteign, heldur į einstakling eša lögašila.  Žetta fyrirkomulag setur einstaklingsfrelsi ķ landi, žar sem gnótt er landrżmis, allt of miklar og algerlega óžarfar skoršur.  Žetta er ofstjórn.  Į t.d. aš meina žremur, sem bśa ķ 60 m2 ķbśš, aš eiga 3 bķla ? 

Ķ nęsta žętti tekur steininn śr, žvķ aš žar beinast fordómarnir gegn einu fyrirtęki, sem stundar hér heišvirša og merka starfsemi, og hefur skapaš landinu grķšarlegar gjaldeyristekjur ķ hįlfa öld:

"Straumsvķk getur oršiš hafnarsvęši fyrir skemmtiferšaskip į höfušborgarsvęšinu.  Žessum fljótandi borgum ętti aš vera óheimilt aš liggja viš landfestar og framleiša rafmagn meš brennslu jaršeldsneytis.  Ef markmišiš er aš žjóna žessum skipum, er žörf fyrir nżtt hafnarstęši, og er Straumsvķk įkjósanlegur kostur.  Žar eru innvišir meš hįspennu- og tengivirki til aš męta breyttum žörfum, sem ašlaga žarf aš umgjörš hafnarinnar og orkužörfum skipanna, en vęri ekki óyfirstķganlegt verkefni.  Ekkert hafnarstęši į höfušborgarsvęšinu er betur til falliš meš minnsta mögulega tilkostnaši."

Žarna leggur Ingólfur Hjörleifsson ķ raun til aš hętta įlframleišslu ķ Straumsvķk og nota innvišina žar til aš taka į móti skemmtiferšaskipum og tengja žau viš rafkerfi įlversins, į mešan į dvöl žeirra stendur.  Hann bķtur höfušiš af skömminni meš žvķ aš fullyrša, aš slķk rįšstöfun yrši hvergi ódżrari.  Hiš rétta er, aš hśn yrši óvķša dżrari, žvķ aš žaš eru engar smįręšistekjur, sem tapast.  Hér veršur litiš į nokkra kostnašar- og tekjužętti ķ žessu dęmi:

  1.  Reiknaš er meš möguleika į landtengingu tveggja stórra faržegaskipa samtķmis, og aš mesta samtķmaaflžörf sé 20 MW.
  2. Bjartsżnisįętlun um orkusölu til faržegaskipa 4 mįnuši į įri gęti gefiš 40 GWh/įr.  Hana mį e.t.v. selja til skipanna į 20 ISK/kWh + vsk.  Žį verša brśttótekjur 800 MISK/įr, en til Landsvirkjunar og Landsnets myndu renna 200 MISK/įr, svo aš nettótekjur af raforkusölu til faržegaskipanna ķ Straumsvķk yršu 600 MISK/įr samkvęmt žessu. Meš žessum nettótekjum žarf aš standa straum af fjįrfestingu, višhaldi og rekstri bśnašarins.
  3. Žótt innvišir rafmagns séu góšir ķ Straumsvķk, einnig viš höfnina, žarf aš ašlaga dreifistöšvarnar žar aš tengingu viš faržegaskip og setja upp tengibśnaš viš skip.  Žetta gęti kostaš um MISK 500.  Endurgreišslutķminn er žannig um eitt įr, sem žykir yfirleitt réttlęta fjįrfestingu.  
  4. Sį galli er aušvitaš į gjöf Njaršar, aš forsenda žessa alls er aš afleggja nśverandi starfsemi ķ Straumsvķk.  Žaš er ofbošslega dżrt og veldur žvķ, aš žessi višskiptahugmynd er daušadęmd.  Höfundur žessa vefpistils gerir t.d. rįš fyrir žvķ, aš gjaldeyristekjur af starfsemi įlversins ķ Straumsvķk įriš 2018 hafi numiš a.m.k. mrdISK 65 m.v. nśverandi gengi bandarķkjadals 125 ISK/USD, en žessi višskipti fara fram ķ žeirri mynt.  Af žessari upphęš mį, m.v. upplżsingar į vefsetri Samįls, reikna meš, aš innlendur kostnašur hafi numiš um mrdISK 30 og aš veršmętasköpunin innanlands hafi veriš um mrdISK 27 eša tęplega 1 % af VLF žaš įr.

Žaš er žannig arfaslök višskiptahugmynd aš hętta nśverandi starfsemi ķ Straumsvķk og taka ķ stašinn aš selja žašan rafmagn til faržegaskipa.  Yfir 500 manns myndu missa vinnuna og sįrafį störf skapast ķ stašinn.  Žeir, sem vinnuna missa, geta ekki bśizt viš aš fį jafn vel launuš störf ķ stašinn, žvķ aš įlišnašurinn į Ķslandi borgar meira en mešallaun, sem tķškast ķ hverri starfsstétt.  A.m.k. 1000 manns til višbótar į öšrum launaskrįm mundu verša fyrir tekjumissi, og hiš opinbera yrši fyrir verulegu höggi.  Atburšur af žessu tagi hefur verulega neikvęš įhrif į višskiptajöfnušinn, sem getur valdiš gengissigi, sem skeršir hag allra landsmanna.  Žaš er algerlega įbyrgšarlaust aš fitja upp į vitleysu af žessu tagi, en žaš var ekki allt komiš frį ašjunktinum meš žessu fimbulfambi hans:

"Svanasöngur įlversins ķ Straumsvķk er óumdeilanlegur, og hefur reksturinn seinustu įrin ekki gengiš vel.  Tękjabśnašur er gamall, og meš stuttu millibili hafa myndazt svokallašir ljósbogar ķ kerskįlum verksmišjunnar.  Öll skynsamleg rök eru til stašar fyrir lokun įlversins.  Spara mętti śtsölu žjóšarbśsins į orku til stórišju og minnka gróšurhśsalofttegundir ķ sama vetfangi."

Žetta er argasta svartagallsraus, sem į sér enga stoš ķ veruleikanum, en viršist hafa bśiš um sig ķ heila žessa ašjunkts, hvar sem hann starfar, viš afar óheilnęmar ašstęšur.  Ķ Straumsvķk fer ekki fram svanasöngur starfseminnar, enda er langt komiš  viš aš endurręsa rafgreiningarkerin, sem įkvešiš var aš stöšva framleišslu ķ ķ sumar vegna óhentugs hrįefnis (og s.k. kaldręsingu lauk 01.11.2019).

Tękjabśnašur er alls ekki allur gamall, žvķ aš ķ kjölfar hruns fjįrmįlakerfisins 2008 fjįrfesti Rio Tinto Alcan, eigandi ISAL, fyrir um mrdISK 100 ķ nżjum bśnaši ķ raforkukerfinu, ķ steypuskįlanum og vķšar. Į žessu įri,2019, var nżr sśrįlslöndunarkrani tekinn ķ gagniš, og er sį nżi mun afkastameiri en sį gamli. Žannig er enginn uppgjafarhugur ķ starfsmönnum ISAL, žótt tilvitnašur ašjunkt viršist halda žaš. Verksmišjunni hefur veriš vel viš haldiš, og hśn hefur veriš ķ fremstu röš sjįlfvirknivęšingar. Tęknilegur rekstur verksmišjunnar hefur aš mörgu leyti veriš framśrskarandi, og er t.d. koltvķildislosun į hvert framleitt tonn Al meš žvķ allęgsta ķ heiminum.

Aš reyna aš gera sér mat śr ljósbogamyndun til aš reyna aš koma höggi į ISAL er aulaframkoma.  Žessum pistilhöfundi er kunnugt um žaš, aš engin önnur verksmišja hérlendis eša ķ eigu Rio Tinto, og žótt vķšar vęri leitaš, bżr aš jafnfullkominni ljósbogaskynjun og -vörn og ISAL, enda varš mjög takmarkaš tjón af völdum téšs ljósboga (gat į žekju), en slķkir ljósbogar hafa valdiš margföldu tjóni į viš žetta, m.a. ķ žeim kerskįla, sem hér um ręšir, įriš eftir gangsetningu hans, enda var ISAL žį ekki bśiš aš innleiša ljósbogavörn sķna ķ nżja kerskįlanum, heldur treysti į žį vörn, sem meš nżja bśnašinum kom.  Frumįstęša vandręšanna ķ sumar var mikill hiti ķ kerum af völdum gallašs hrįefnis, sem olli miklum skautföllum, en slķkir atburšir framkalla ljósboga.

Žaš standa engin rök til žess aš loka ISAL-verksmišjunni nśna, hvorki til aš hęgt sé aš taka į móti faržegaskipum ķ Straumsvķk eša af öšrum įstęšum.  Žaš eru alger öfugmęli, aš ķ Straumsvķk fari fram "śtsala" į raforku.  ISAL borgar langhęst raforkuverš allra stórišjuvera landsins, sem eru meš langtķmasamning, og žetta verš er langt ofan viš tilkostnaš Landsvirkjunar og Landsnets viš öflun og flutning žessarar orku til Straumsvķkur. Veršiš er jafnframt hęrra en ķ mörgum įlverksmišjum į Vesturlöndum og miklu hęrra en ķ Mišausturlöndum. Raforkuveršiš ógnar samkeppnisstöšu verksmišjunnar, žvķ aš hśn veršur auk žess aš glķma viš hęrri flutningskostnaš en samkeppnisašilarnir.

Orkuveriš, sem ķ upphafi lį til grundvallar starfseminni, Bśrfellsvirkjun, er fyrir löngu uppgreitt meš fé frį ISAL og malar nś eiganda sķnum gull, vinnslukostnašur  virkjunarinnar, sem tengist nżjum orkusamningi viš ISAL, Bśšarhįlsvirkjunar, er einnig mun lęgri en nemur orkuveršinu til ISAL. 

Žaš er ķ raun minni munur į orkuveršinu til ISAL og almennu heildsöluverši raforku ķ landinu en nemur įvinningi orkufyrirtękis af aš virkja vatnsfall einvöršungu fyrir įlver mišaš viš einvöršungu fyrir almennan markaš.  Langtķmasamningur er ein skżring į žvķ (veitir betri lįnskjör), önnur er miklu jafnara įlag įlvers en almenns markašar og betri nżting fjįrfestingarinnar, žrišja er hęrri aflstušull įlvera, sem gerir enn meira af heildarorkunni nżtanlega og seljanlega.  Žannig hefur stórišjan lengi stašiš undir fjįrfestingum ķ raforkukerfinu og ķ raun greitt nišur orkuverš til almennings, sem er skżringin į žvķ, aš almenningur į Ķslandi bżr viš eitt lęgsta raforkuverš ķ heiminum įn žess, aš žaš sé greitt nišur af hinu opinbera.  

Aušvitaš fellur ašjunktinn lķka ķ žį forarvilpu aš halda žvķ fram, aš įlver į Ķslandi auki viš gróšurhśsaįhrifin ķ andrśmslofti jaršar.  Hiš rétta er, aš įlverin 3 į Ķslandi draga śr losun heimsins um a.m.k. 12 Mt CO2 į įri, sem jafgildir 2-3 faldri losun ķbśa Ķslands, mišaš viš, aš sama magn įls yrši framleitt annars stašar, žar sem ekki er völ į kolefnisfrķum orkulindum.  Žar viš bętist, aš ķslenzku įlverin hafa nįš tiltölulega mjög góšum tökum į losun CF4 og C2F6, kolflśorķša, sem eru öflugar gróšurhśsalofttegundir, og mengunarvarnir eru allar til fyrirmyndar ķ Straumsvķk.  T.d. fjįrfesti Rio Tinto Alcan ķ nżju hreinsivirki fyrir kerreykinn į įrunum 2011-2014.

"Bręšsla į mįlmgrjóti og śtblįstur olķudrifinna véla eru stęrsti orsakavaldur gróšurhśsalofttegunda hérlendis.  Mįlmbręšsla og önnur stórišja notar į bilinu 85-90 % af endurnżjanlegum orkugjöfum landsins og beinlķnis hindrar nżsköpunaratvinnuvegi ķ aš nį rekstrarlegri fótfestu.  Žörf er į lagabreytingum, svo [aš] viš sem žjóšfélag getum haft ašra vitsmunalegri og aršbęrari atvinnuvegi en mįlmbręšslu, sjįvarśtveg og feršažjónustu."

Ašjunktinn er aš reyna aš koma žvķ inn hjį landsmönnum, aš žeir séu syndarar gagnvart heiminum öllum ķ umhverfismįlum, žegar stašreyndum mįlsins er žveröfugt fariš; starfsemi įlišnar į Ķslandi sparar lofthjśpnum a.m.k. 12 Mt/įr af CO2 auk žess sparnašar, sem hlżzt af notkun įls vegna léttleika žess, en hann er aušvitaš óhįšur framleišslustaš.  Ķslendingar eru einfaldlega aš fylgja višteknum hagfręšikenningum um nżtingu hlutfallslegra yfirburša sinna og landsins, žegar žeir framleiša mįlma meš eins umhverfisvęnum hętti og framast er kostur nśna, veiša nytjastofna ķ efnahagslögsögunni og bjóša erlendu feršafólki aš skoša einstęša eyju sķna noršur undir heimskautsbaug.  Bošskapur ašjunktsins er forneskjulegt afturhaldsvęl, sem bķšur ekki upp į annaš en afturhvarf til fortķšar og fįtęktar.

"Brżn žörf er į lagabreytingum, er varša sölu Landsvirkjunar į raforku žjóšarbśsins, og tilkoma sęstrengs mun auka įbata og minnka įhęttu orkuframleišenda hérlendis.  Sala į raforku ķ gegnum sęstreng mun koma fram sem įhęttudreifing fyrir Landsvirkjun, žar sem selt er til nżrra ašila og undir öšrum skilmįlum.  Frį įrinu 2016 hafa veriš birtar skżrslur (Landsvirkjun, Orkustofnun, atvinnuvega- og nżsköpunarrįšuneytiš, Gamma), sem sżna įrlega į fimmta tug milljarša króna ķ aukinni hagsęld žjóšarbśsins sem tekjur til rķkisins vegna sölu į raforku gegnum sęstreng til Evrópu.  Žaš munar um minna en 50 milljarša."

Hér er fariš algerlega meš stašlausa stafi.  Žaš hefur einmitt ekki tekizt meš trśveršugum hętti ķ nokkurri skżrslu aš sżna fram į žjóšhagslega hagkvęmni žess aš selja raforku um sęstreng til śtlanda. Žaš er śt af žvķ, aš mismunur raforkuveršs ķ Evrópu og flutningskostnašar raforku žangaš frį Ķslandi er ekki nęgur til aš veita raforkusölu um sęstreng žjóšhagslega hagkvęmni, nema bętt verši meira en 35 EUR/t CO2 viš veršlagningu losašs koltvķildis frį raforkuverum og žaš endurspeglist ķ mešalveršinu.  Žaš mun hins vegar aldrei verša svo, žvķ aš veršhękkanir munu ašallega koma fram ķ verši afltoppanna, en ašeins aš litlu leyti endurspeglast ķ mešalveršinu, eins og lesa mį um ķ Skżrslu Orkunnar okkar, śtg. 16.08.2019, kafla 6.

Žaš stappar nęrri geggjun aš halda žvķ fram, aš raforkuśtflutningur um sęstreng muni "minnka įhęttu orkuframleišenda hérlendis".  Ekkert rķkisvald ķ Evrópu né ESB er fśst til aš įbyrgjast raforkuverš frį Ķslandi.  Ķslenzkir raforkuseljendur munu žurfa aš setja alla sķna raforku į markaš orkukauphallar Nord Pool fyrir Noršvestur-Evrópu, nema žį, sem bundin er meš langtķmasamningum į Ķslandi, og žessi markašur er sveiflukenndur, og veršiš mun hrynja, ef/žegar nż tękni brżzt inn į žennan markaš, t.d. žórķum-kjarnorkuver, sem veriš er aš rannsaka ķ Evrópu, Noršur-Amerķku, Austur-Asķu og e.t.v. vķšar.  Nśverandi langtķmasamningar um raforkusölu til įlveranna į Ķslandi eru hins vegar óhįšir slķkum sveiflum, en sumir žeirra taka hins vegar miš af markašsverši įls.  Móšurfyrirtęki įlveranna standa sem tryggingarašili aš kaupskyldu 80 %- 90 % forgangsorkunnar samkvęmt samningum.  Ašjunktinn viršist lifa ķ raunveruleikafirrtum heimi fordóma og fordęšuskapar.

Tökum dęmi af ISAL: Į įrinu 2018 keypti fyrirtękiš 3361 GWh af Landsvirkjun og ętla mį śt frį gögnum Samįls o.fl., aš žį hafi veršmętasköpun ISAL innanlands numiš mrdISK 27.  Hlutfall žessara tveggja stęrša gefur veršmętasköpun raforku til ISAL innanlands 8,0 ISK/kWh eša 64 USD/MWh m.v. nśverandi gengi.  Sala um sęstreng aš frįdregnum öllum višbótar kostnaši vegna hennar innanlands, t.d. af uppbyggingu flutningskerfis frį stofnrafkerfinu aš landtökustaš sęstrengs, veršur žį aš gefa Landsvirkjun hęrri tölu en žetta, svo aš sala um sęstreng verši žjóšhagslega hagkvęm.  Žvķ fer hins vegar vķšs fjarri.  

Samkvęmt gögnum frį sęstrengja- og rafbśnašarframleišanda myndi kostnašur sęstrengs og endabśnašar 600 MW kerfis nema mrdUSD 2,5. M.v. 5,0 % įvöxtunarkröfu į įri, mešalafskriftatķma 16,8 įr, 10 % töp ķ streng og endabśnaši og įrlegan višhaldskostnaš 1-2 % af stofnkostnaši, žį fęst įrlegur kostnašur fjįrfestingarinnar MUSD 48.  Sé reiknaš meš, aš seld orka verši 4000 GWh/įr inn į flutningsbśnaš viš strönd, žį nemur flutningskostnašurinn 50 USD/MWh auk flutningskostnašar innanlands.  Ef reiknaš er meš hękkun mešalveršs um 60 % frį nśverandi, ž.e. upp ķ 80 EUR/MWh=90 USD/MWh, žį fęr orkuseljandi hér į Ķslandi veršiš 40 USD/MWh, en į žį eftir aš greiša Landsneti fyrir flutninginn innanlands.  Sį kostnašur nemur aš lįgmarki 5 USD/MWh.  Landsvirkjun fęr žannig ķ mesta lagi 35 USD/MWh ķ sęstrengsvišskiptum meš ISAL-orkuna og tilfallandi umframorku, en ISAL-orkan er aftur į móti nśna aš skapa 64 USD/MWh ķ veršmętum innanlands. Žarna vantar nęstum 30 USD/MWh upp į eša 47 %, aš sęstrengsvišskiptin nį samjöfnuši viš ISAL-orkuvišskiptin.  

Žetta bil veršur ekki brśaš ķ fyrirsjįanlegri framtķš įn verulegra mešlaga, t.d. śr sjóšum Evrópusambandsins, en įhętta slķkra višskipta er margföld į viš įhęttu nśverandi višskipta. Žaš er žess vegna tóm firra, aš lofthjśpnum eša žjóšarbśskap landsmanna geti gagnast aš loka ISAL og selja raforkuna ķ stašinn inn į Innri markaš ESB um sęstreng.  

isal_winter

 

 

 

 

 

 

 

 


Orkuskżrsla SI - rżni IV (lok)

Žetta er lokaįfangi rżni pistilhöfundar į skżrslu Samtaka išnašarins frį 16.10.2019:

"Ķslensk raforka - Įvinningur og samkeppnishęfni".

Almennt mį segja, aš skżrsla žessi hafi valdiš vonbrigšum fyrir žęr sakir, aš engin nż greining viršist bśa aš baki skżrslunni, sem žó ętti heiti sķnu samkvęmt aš fjalla um ein mikilvęgustu mįl ķslenzks athafnalķfs, mįl, sem nś eru ķ deiglunni.  Hins vegar er hvaš eftir annaš kastaš fram fullyršingum um naušsyn skefjalausrar markašsvęšingar raforkuvinnslunnar og uppskiptingu Landsvirkjunar til aš auka samkeppni į raforkumarkašinum. 

Hér skal nś fullyrša, meš vķsun til röksemdafęrslu ķ fyrri rżniritgeršum höfundar um žessa skżrslu, aš hvorug ašgeršin mun verša ašildarfélögum Samtaka išnašarins (SI) né almenningi ķ landinu til hagsbóta. Lķtiš til afleišinga innleišingar Orkupakka #1 og #2 frį ESB į Ķslandi, sem įttu aš auka frelsi og frjįlsa samkeppni į raforkumarkašinum.  Afleišingin er sś, aš Ķsland er oršiš ósamkeppnishęft viš nįgrannalöndin um raforku, eins og įtakanlega er lżst efst į forsķšu Fréttablašsins 11.11.2019 undir fyrirsögninni:

"Telja orkuverš hér allt of hįtt".

Er įstęša fyrir fyrirtęki ķ žessum samtökum, SI, aš krefjast śtskżringa frį stjórn samtakanna į žeim vafasama mįlflutningi, sem žar er aš finna.  Hann viršist vera śr tengslum viš raunveruleikann, en reistur į markašskreddum, sem eiga ekki viš į raforkumarkašinum, og jafnvel hagsmunagęzlu fyrir orkufyrirtękin, sem er andstęš hagsmunum neytenda og flestra félaga ķ SI.

Žessi gagnrżni į viš veigamestu mįlin, en um żmislegt smęlki mį taka undir meš skżrsluhöfundum, t.d. um Orkuspįrnefnd:

"Markmiš Orkuspįrnefndar er mikilvęgt og góšra gjalda vert.  Hins vegar er mikilvęgt aš taka til skošunar, hvort samrįš og samtal nefndarinnar viš stórnotendur sé ķ réttum farvegi, eša hvort bęta žurfi žar śr.  Mikilvęgt er ķ žvķ samhengi aš huga aš samtali viš stórnotendur um žeirra framtķšarįform, hvaš varšar uppbyggingu eša breytingar ķ sinni starfsemi ķ žeim tilgangi aš tryggja įreišanlegri tölur um raforkužörf til lengri tķma litiš.  Skżr sżn žarf žvķ aš liggja fyrir bęši um žróun eftirspurnar eftir raforku ķ gegnum raforkuspį, sem og mögulega žróun frambošs į raforku og möguleika framleišenda į aš męta aukinni eftirspurn.  Žarfir raforkunotenda žurfa aš endurspeglast ķ spįnum."

Orkuspįrnefnd žarf aš vera kunnugt um bęši žį orku og afl, sem samiš hefur veriš um viš stórnotendur, hvernig hśn skiptist ķ forgangsorku og ótryggša orku og įfangaskiptingu aš fullnżtingu. Pistilhöfundur getur stašfest, aš gagnrżni į Orkuspįrnefnd fyrir samrįšsleysi viš stórnotendur į viš rök aš styšjast.  Samrįšsleysiš hefur valdiš stęrstu skekkjunum ķ spįnum, žvķ aš langmest munar um breytingar hjį stórnotendum. 

Žį skiptir žróunin til langs tķma ekki ašeins mįli, heldur ekki sķšur til skamms tķma (nęstu 2 įr) og mešallangs tķma (nęstu 5 įr).  Hvort tveggja er žekkt meš žokkalegri vissu hjį stórnotendum, en mikil óvissa er um langtķmažróunina (nęstu 10 įr).  Sem dęmi mį taka tilraunir móšurfyrirtękja įlveranna hérlendis meš ešalskaut.  Hugsanlega veršur gerš tilraun hérlendis meš slķka tękni innan 10 įra, og m.v. sama framleišslumagn mun žį raforkunotkunin vaxa aš óbreyttri framleišslu, žvķ aš engin teljandi hitaorka kemur frį bruna ešalskauta eins og frį kolaskautunum nś, sem brenna upp į tęplega einum mįnuši.  Mismuninn žarf aš vinna upp, ef višhalda į rafgreiningu ķ nśverandi efnaupplausn, vęntanlega meš hęrri spennu yfir rafgreiningarkerin (auknu spennufalli), sem krefst aukins afls viš óbreyttan straum (framleišslu). 

Žį er ķ skżrslunni nęst meš réttmętum hętti bent į bresti varšandi fjįrmögnun Landsnets:

"Allar fjįrfestingar ķ flutningskerfinu eru greiddar af raforkunotendum, og er žvķ lykilatriši, aš forsendur fjįrfestingarįkvaršana séu traustar.  Ljóst er, aš undirliggjandi žörf į uppbyggingu į raforkuflutningskerfinu er umtalsverš.  Viš slķkar ašstęšur er óešlilegt, aš nśverandi raforkunotendur standi undir allri fjįrfestingunni."

Ķ Kerfisįętlun Landsnets eru įform fyrirtękisins tķunduš.  Žar er um aš ręša fjįrfestingar til aš męta aflžörfinni, og leggur Landsnet sķna eigin aflspį og skrįša bilanatķšni til grundvallar nišurröšun framkvęmda ķ tķmaröš.  Er einkennilegt, aš ķ skżrslu SI skuli ekki vera minnzt einu orši į Skammtķma- og Langtķmakerfisįętlun Landsnets ķ samhengi viš Orkuspįrnefnd.  Sżnir žaš ójafnvęgi ķ skżrslunni, žar sem faglega žyngd į rafmagnssviši viršist vanta ķ hóp skżrsluhöfundanna.  Žar meš fęr skżrslan hagfręšilega slagsķšu, žar sem rangri hagfręši er beitt į višfangsefnin.

Af naušsynlegum umbótaverkefnum ķ Kerfisįętlun Landsnets mį nefna 220 kV lķnu frį ašveitustöš į Brennimel og noršur aš Rangįrvöllum viš Akureyri, žar sem aflskortur hefur allt og lengi hįš atvinnužróun meš tilheyrandi tapi fyrir ķbśana, sveitarfélagiš og hagkerfi landsins. 

Žį žarf aš spennuhękka 33 kV kerfi Vestfjarša upp ķ 66 kV (fjórfaldar aflflutningsgetuna) og fęra ķ jörš til aš nį višunandi rekstraröryggi.  Hröš og įnęgjuleg atvinnuuppbygging į Vestfjöršum meš tugmilljarša višbót gjaldeyristekna kallar į žessar brżnu ašgeršir.  Žaš er til vanza, hversu mikillar olķubrennslu er žörf į Vestfjöršum til raforkuvinnslu ķ neyšarrafstöšvum.  Vesturlķna er ótrygg, og žess vegna vilja flestir Vestfiršingar fjölga vatnsorkuverum žar. Žar eiga žeir nokkurra kosta völ. Vilji heimamanna ķ atvinnumįlum og orkumįlum į aš vega žyngst. Nśverandi rafkerfi Vestfjarša stendur atvinnužróun žar fyrir žrifum. Skżrsla SI minnist ekkert į žetta.  Bśa höfundarnir ķ fķlabeinsturni ?  Til hvers var žessi skżrsla ętluš ?  Til aš koma į framfęri sérvitringsvišhorfum į sviši, sem höfundarnir hafa ekki vit į ?

Orkustofnun hefur of strangt taumhald į višhaldi og nżframkvęmdum Landsnets.  Fyrirtękiš veršur aš fį aš dreifa kostnašinum į lengra tķmabil meš lįntökum til aršbęrra fjįrfestinga. Neytendur eru viškvęmir og óvaršir fyrir hękkunum į gjaldskrįm fyrirtękisins vegna einokunarstöšu žess.

Ķ nešangreindu er komiš viš kaun stjórnvalda, en žó ekki rętt nęgilega opinskįtt um flękjurnar, sem stjórnvöld verša aš greiša śr, svo aš uppbygging innviša geti gengiš greišlegar įn žess aš flękjufętur žvęlist fyrir sjįlfsögšum framfaramįlum:

"Ljóst er, aš žörfin er mikil og naušsynlegt aš rįšast ķ styrkingu og/eša uppbyggingu kerfisins, og samhliša žarf aš rżna, hvaš stjórnvöld geta gert til aš liška fyrir slķkum framkvęmdum.  Ķ žvķ skyni žurfa stjórnvöld aš koma aš vali varšandi uppbyggingu meginflutningskerfisins.  Finna žarf leišir til aš leyfisveitingar gangi betur fyrir sig og taki skemmri tķma, og tryggja žarf samręmi ķ vinnubrögšum milli ašila, sem koma aš ferlinu.  Bęta žarf vinnu viš undirbśning framkvęmda, sem ętti aš gera alla mįlsmešferš hrašari og skilvirkari.  Hér žarf hugsanlega aš finna skżrara ferli og einfaldara lagaumhverfi."

Nś vinnur Landsnet aš žvķ aš straumlķnulaga ferli og bśa til hrašvirkara ferli fyrir verkefni, sem ekki śtheimta nżja virkjun.  Öflug tenging Eyjafjaršar var dęmi um žaš, en žörfin žar og annars stašar hefur vaxiš mikiš og mun vaxa til 2021-2022, svo aš umframafl ķ kerfinu mun ekki hrökkva til. Afl- og orkuskortir blasir viš.

Nęst į eftir tengingu Eyjafjaršar frį vestri (2024) og austri (2021), sem dregizt hefur śr hömlu og žarf ķ raun aš flżta, žarf aš taka afstöšu til žess, hvernig loka į Byggšalķnuhringnum ķ annaš sinn ķ sögunni.  Žar er val um 220 kV lķnu frį Sigöldu austur um yfir erfitt og viškvęmt land austur aš Hryggstekk ķ Skrišdal, eša jafnstraumsjaršstreng frį ašveitustöš, t.d. innarlega ķ Bįršardal, og sušur aš Žjórsįr/Tungnaįrsvęšinu.  Sį kostur er dżr (um mrdISK 40), en ekki mikiš dżrari en hinn og hefur marga kosti, rekstrarlega og umhverfislega umfram loftlķnukostinn um S-Austurland.  Ķ bįšum tilvikum žarf 220 kV lķnu frį Fljótsdalsvirkjun aš Hryggstekk til aš anna vaxandi almennri raforkunotkun į Austurlandi (laxeldi o.fl).  Įkvöršun um žetta žarf aš taka um mišjan nęsta įratug.

Sumir hérlendis halda, aš orkukręfum išnaši hafi veriš śthżst frį Evrópu m.a. af umhverfisįstęšum.  Žaš er öšru nęr, enda eru slķkar verksmišjur mikilvęgur stólpi ķ žekkingarklösum og framleišslukešjum, sem veita fjölbreytilegu starfsfólki vinnu og skapa mikil veršmęti.  Žess vegna var vel til fundiš hjį SI aš vekja athygli į, aš ķ Evrópu er reynt aš halda verndarhendi yfir orkukręfum verksmišjum meš žvķ ķ raun og veru aš nišurgreiša raforkuverš til žeirra. Nś höfum viš jafnframt séš, aš einhvers konar ķvilnanir fara fram til garšyrkjubęnda, t.d. ķ Hollandi Danmörku og Noregi, sem fį fį rafmagniš mun ódżrar en ķslenzkir garšyrkjubęndur (40 % munur, Bbl. 07.11.2019).  Sżnir žaš vel villigöturnar, sem Landsvirkjun er į viš veršlagningu afurša sinna, sem gerir fyrirtęki hér ósamkeppnishęf viš nśverandi markašsašstęšur (20 % lęgra ķ mišborg Stokkhólms til gagnavers en hérlendis (F.bl. 11.11.2019).

"Žvķ er mikilvęgt aš hafa ķ huga, aš ķ žaš minnsta [ķ] 11 [af] nįgrannarķkjum Ķslands standa stjórnvöld aš endurgreišslum vegna raforkukostnašar, og hefur oftar en ekki veriš litiš framhjį žeirri endurgreišslu ķ samanburši į raforkuverši.  Žar er um aš ręša ašgeršir til aš sporna viš s.k. kolefnisleka (e. carbon leakage), žar sem tilteknar atvinnugreinar njóta endurgreišslna vegna orkunotkunar, ž.e. veigamikil[s] kostnašar, sem orkuver ķ Evrópu hafa af kaupum į losunarheimildum innan ETS-kerfisins.  Meš kolefnislekalistanum er markmiš ESB aš sporna gegn žvķ, aš orkusękinn išnašur fęrist śr įlfunni vegna of hįs framleišslukostnašar og žį oft til rķkja, sem grundvalla orkuframleišslu meira og minna į jaršefnaeldsneyti eša óendurnżjanlegum orkugjöfum.  Enda vęri žį ETS-kerfiš fariš aš vinna gegn markmišum sķnum um aš draga śr hnattręnni losun gróšurhśsalofttegunda."

Meš žvķ aš brjóta eigin reglur um bann viš rķkisstušningi viš fyrirtęki į frjįlsum markaši skekkir Evrópusambandiš samanburš į raforkuverši į milli landa.  Fyrir orkukręf fyrirtęki er sem sagt ómarktękt aš skoša raforkuverš ķ orkukauphöll, t.d. Nord Pool, sem getur hęglega samsvaraš 56 USD/MWh, heldur getur žaš veriš talsvert lęgra, e.t.v. 25 % lęgra, og er žaš žį oršiš nįlęgt veršinu, sem Landsvirkjun hefur žröngvaš upp į ķslenzku stórišjufyrirtękin viš endurskošun orkusamninga žeirra.  Žetta sżnir svart į hvķtu, aš žau og  verkalżšsfélög, sem hafa af rekstrar- og atvinnuöryggi ķ verksmišjunum miklar įhyggjur, hafa rétt fyrir sér, af žvķ aš žęr verša aš bśa viš talsvert lęgra orkuverš hér til aš vega upp į móti kostnašarlišum, sem eru hęrri hér.  Žetta eru engin nż sannindi, en nśverandi forstjóri Landsvirkjunar hlustar ekki, meš voveiflegum afleišingum fyrir atvinnulķfiš. 

Į bls. 18 ķ skżrslu SI er enn tekiš til viš aš japla į naušsyn orkuvišskipta hérlendis ķ orkukauphöll įn žess, aš nokkur greining į žvķ, hvernig markašsstżrt kerfi raforkuvinnslu fellur aš ķslenzkum ašstęšum, sżni jįkvęša nišurstöšu.  Žaš er aftur į móti til um žetta greining, sem sżnir, aš markašsstżring hentar Ķslendingum alls ekki.  Um žaš er hęgt aš lesa ķ skżrslu Orkunnar okkar frį 16.08.2019 į vef samtakanna.

"Ólķkt žvķ, sem hér žekkist, eiga višskipti meš raforku sér staš ķ gegnum markaši ķ mörgum nįgrannarķkjum Ķslands, žar sem veršmyndun er frjįls og gagnsę.  Į Ķslandi vęri įkjósanlegt aš koma į skammtķmamarkaši meš raforku, sem myndi auka gagnsęi ķ veršmyndun į raforku.  Meš slķkum markaši gętu bęši raforkuframleišendur og -kaupendur variš sig gegn įhęttu, auk žess sem skammtķmamarkašur meš raforku er til žess fallinn aš auka skilvirkni og samkeppni."

Ķ skżrslu af žessu tagi veršur aš gera meiri kröfur til röksemdafęrslu fyrir nżju kerfi en žarna er flķkaš.  Meš framvirkum samningum er ķ raun veriš aš hvetja til spįkaupmennsku meš raforku.  Į henni hafa sumir grętt mikiš, en stórrķkir menn hafa lķka oršiš gjaldžrota į slķkum leikaraskap, og er skemmst aš leita til Noregs um slķkt dęmi ķ fyrrasumar. Žį geta Samtök išnašarins ekki meš góšu móti rįšlagt annaš eins og žetta įn žess aš greina sérstöšu ķslenzka raforkukerfisins og markašarins, og hvaša afleišingar hśn hefur fyrir virkni markašsstżršrar raforkuvinnslu.  Stikkorš žessarar sérstöšu eru:
  1.  Hér er enginn markašur, sem sér fyrir öruggum ašföngum frumorkunnar, sem vķšast hvar er jaršefnaeldsneyti, heldur eru Ķslendingar hįšir duttlungum nįttśrunnar varšandi innrennsli ķ mišlunarlón og innstreymi jaršgufu ķ gufuforšabśr jaršgufuvirkjana.
  2.  Žessar tvęr tegundir virkjana, vatnsfallsvirkjanir og jaršgufuvirkjanir, hafa gjörólķka ešliseiginleika, sem ekki er tryggt, aš markašskerfi ESB sé hęft til aš nżta meš sjįlfbęrum hętti. Hętt er viš, aš markašshlutdeild jaršgufuveranna minnki, en vatnsorkuverin munu koma hluta afgangsorku sinnar ķ verš. Vatnsorkuverin munu žó varla keyra hin ķ žrot, heldur hękka mešalveršiš, svo aš žau tóri. Išnašurinn mun tapa į dęgursveiflum raforkuveršsins, en götulżsingin gęti oršiš ódżrari. Išnašurinn žarf aš móta višbrögš sķn, og žau munu kosta hann nokkuš.  Almennt talaš er erfitt aš lįta virkjanir svo ólķkrar geršar keppa, svo aš gagnast megi neytendum til lengdar.  Fyrir žessu er t.d. gerš grein ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019.
  3.  Į Ķslandi er fįkeppnisumhverfi į raforkumarkaši, sem ekki veršur breytt meš vanhugsušum rįšum į borš viš uppskiptingu Landsvirkjunar.  Lögmįl frjįlsrar samkeppni munu žess vegna ekki virka hér neytendum ķ hag, eins og predikarar markašstrśarinnar vilja vera lįta. Ef Landsvirkjun veršur sundraš, žį veršur jafnframt aš gefa öllum framleišendum jafna stöšu į markaši, en nś mį Landsvirkjun ekki eiga smįsölufyrirtęki.  Ef žetta kemst į, veršur jaršgufan ósamkeppnishęf viš vatnsorkuna vegna skorts į sveigjanleika.  Afleišingarnar eru lķtt fyrirsjįanlegar, en munu leiša til enn meira markašsrįšandi stöšu vatnsaflsins.  Ķ staš eins rįšandi vatnsorkufyrirtękis nś, sem hefur tregan ašgang aš almenna markašinum, koma fįein ķ fįkeppni meš rįšandi stöšu į markaši, og žaš getur hęglega leitt til veršhękkana til almennings.  Hvorki Samkeppnisstofnun né Landsreglarinn munu rįša viš žessar ašstęšur, žegar Pandóruboxiš hefur veriš opnaš ķ óvitaskap.
  4. Markašsstżring raforkukerfisins hefur ķ ESB ķ sér fólginn nęgjanlegan hvata til aš orkufyrirtękin leggi śt ķ naušsynlegar fjįrfestingar ķ tęka tķš.  Svo veršur ekki hér, žvķ aš ašdragandi virkjana er lengri hér og orka og afl nęstu virkjunar veršur dżrari en frį sķšustu virkjun, öfugt viš ašstęšur meginlandsins. Orkuveršiš mį ekki lękka ķ žessu markašsstżrikerfi, žvķ aš žį mun gęta enn meiri tregšu markašsašila til aš reisa nżjar virkjanir, sem eru dżrari en žęr, sem fyrir eru, į hverja kWh. 

 Ķ kaflanum "Upprunaįbyrgšir raforku" er skrifaš af nokkurri skynsemi um žetta fyrirbrigši, sem Evrópusambandiš kom į koppinn til aš örva orkuskiptin hjį sér, žótt fyrirbęriš feli ķ sér brenglun į frjįlsri samkeppni, žvķ aš sį sem sendir frį sér koltvķildi viš orkuvinnsluna kaupir sér syndaaflausn af žeim, sem hafa fjįrfest ķ vistvęnum orkulindum, og višskiptavinir žeirra sitja uppi meš "Svarta-Péturinn".  Žaš er tóm vitleysa, aš Ķslendingar taki žįtt ķ žessari sżndarmennsku, žvķ aš hér standa menn ekki frammi fyrir vali į milli "svartrar" orku og hreinnar, en skżrsluhöfundar taka žó ekki af skariš um, aš afnema beri žessi aflįtsbréf meš öllu  hérlendis, enda gerast žessi višskipti innan vébanda EES:

"Ašstęšur eru meš öšrum hętti hér ķ landi endurnżjanlegra orkugjafa, enda hafa orkuskipti ķ raforkuframleišslu og raunar hśshitun fyrir löngu įtt sér staš.  Engu aš sķšur hafa ķslenzk raforkufyrirtęki veriš virk į žessum markaši.  Slķk sala upprunavottorša śt fyrir landsteinana grefur undan ķmynd Ķsland sem lands endurnżjanlegrar orku.

Sem afleišing žessa kerfis er uppruni raforku hér į landi villandi, og mį nefna sem dęmi, aš samkvęmt śtreikningum Orkustofnunar um uppruna raforku į Ķslandi var įriš 2018 55 % [śr] jaršefnaeldsneyti, 34 % [śr] kjarnorku, og 11 % [var] endurnżjanleg orka."
 
 Žetta fyrirkomulag gerir ekkert gagn hérlendis, en töluvert ógagn, žvķ aš žaš gerir ķslenzkum fyrirtękjum, sem vilja sżna fram į notkun sjįlfbęrrar orku, óleik.  Bezt vęri žess vegna, aš ķslenzk raforkufyrirtęki létu af žessari vitleysu; ella verši reynt aš semja sig undan žessu fyrirkomulagi į vettvangi EES, en žaš getur oršiš žrautin žyngri.
 
Viš lok skżrslu SI er fjallaš um langtķmasamninga um raforkuvišskipti, en žeir eru undirstaša ķslenzks raforkumarkašar, um 85 % af honum, og hafa lagt grundvöllinn aš uppbyggingu ķslenzka raforkukerfisins. Slķka samninga vill ESB ekki hafa, heldur fari öll orka į markaš ķ orkukauphöll.  ESA gerši athugasemd viš žetta višskiptaform (langtķmasamninga) ķ Noregi ķ byrjun žessarar aldar og stóš ķ stappi viš norsku rķkisstjórnina, en henni tókst aš lokum aš semja um framhaldslķf žeirra meš žvķ skilyrši, aš umsamiš verš tęki miš af veršlagsžróun į markaši.  Orkukaupendur samžykktu žetta gegn žvķ, aš rķkisstjórnin tryggši, aš višmišunarveršiš gerši aldrei kaupendur  ósamkeppnishęfa. 
Hérlendis hefur veriš fariš framśr  žessum mörkum viš endurnżjun samninga Landsvirkjunar mišaš viš veršžróun į mörkušum orkukaupendanna.  Eins og verkalżšsforingjar hafa bent į, setur Landsvirkjun žar meš fjölda framtķšarstarfa ķ stórhęttu og dregur śr fjįrfestingarvilja hérlendis.  Žröngsżn og illviljuš sjónarmiš hafa um skeiš rįšiš för hjį Landsvirkjun ķ garš greinar, sem stendur undir rśmlega fimmtungi śtflutningstekna og sennilega um 10 % af landsframleišslu.  
"Ķ slķkum samningum eru m.a. įkvęši, sem draga śr įhęttu raforkusala, en kaupandi orkunnar tekur į sig meiri įhęttu.  Žetta eru s.k. "take or pay" įkvęši, sem fela ķ sér, aš kaupendur skuldbinda sig aš borga fyrir alla raforku, sem samiš er um, hvort sem hśn er fullnżtt eša ekki.  Slķk įkvęši auk annarra samningsskilmįla hafa gert raforkufyrirtękjum kleift aš rįšast ķ uppbyggingu virkjana og raforkukerfis, sem landsmenn njóta góšs af ķ dag."
 
"Ķ raforkusamningum viš stórnotendur eru einnig įkvęši, sem banna endursölu į umframorku.  Um er aš ręša fyrirkomulag, sem er į margan hįtt ólķkt žvķ, sem žekkist vķša ķ nįgrannalöndum okkar, žar sem kaupendur hafa svigrśm til aš rįšstafa allri umframorku, s.s. meš sölu aftur inn į raforkukerfiš.  Meš žeirri ašferš er veriš aš tryggja hagręši bęši seljanda og kaupanda. Žannig er umsamin raforka afhent kaupanda, en žeim sķšarnefnda heimilaš įkvešiš hagręši aš rįšstafa įfram meš endursölu orku, sem er ekki aš fullu nżtt."
Žarna er fariš ónįkvęmlega meš og af meiri vanžekkingu en sęmir ķ skżrslu Samtaka išnašarins um orkumįl.  Žaš tķškast ekki ķ langtķmasamningum, aš kaupskyldan spanni 100 % forgangsorkunnar, heldur nemur hśn venjulega um 85 %, enda vęri mikiš hęrra hlutfall óvišunandi spennitreyja fyrir kaupandann. Žaš er ennfremur ofmęlt, aš kaupskylduįkvęšiš hafi gert orkufyrirtękjunum "kleift aš rįšast ķ uppbyggingu virkjana og raforkukerfis", heldur hefur įkvęšiš tryggt, aš žessi uppbygging varš hagkvęmari fyrir alla raforkunotendur en ella, af žvķ aš meš slķkan samning til allt aš 45 įra (ķ upphafi vega) fengust hagstęšari lįnakjör (lęgri vextir).  Ķ stašinn fékk orkukaupandinn lęgra einingarverš į keyptri orku, og er žetta eina af nokkrum tękni-hagfręšilegum skżringum į žvķ, aš ķ slķkum langtķmasamningum er samiš um orkuverš, sem er lęgra en almennt heilsöluverš raforku ķ landinu. 
Til hvers var banniš viš endursölu raforku sett ķ slķka langtķmasamninga ?  Žaš var sett til aš koma ķ veg fyrir spįkaupmennsku meš rafmagn, sem kęmi nišur į atvinnuöryggi starfsmanna orkukaupandans, žvķ aš ekki vill hann sitja uppi meš ašgeršarlausa starfsmenn, į mešan hann dregur śr framleišslu og selur rafmagn.  Rekstur stórišjuveranna krefst stöšugleika til aš hįmarka nżtni framleišslutękjanna.  Žar af leišandi er dżrt aš sveifla framleišslunni til, og žaš borgar sig hreinlega ekki viš ķslenzkar ašstęšur, žar sem heildsöluverš į markaši fyrir rafmagn er tiltölulega lįgt.  Žess vegna er afar takmarkašur, ef nokkur, įhugi į žvķ hjį stórišjufyrirtękjum hérlendis aš breyta orkusamningum aš žessu leyti.  Žau žurfa aš gefa upplżsingar um orku- og aflžörf sķna viku og mįnuši fram ķ tķmann, og žannig getur orkuseljandinn rįšstafaš umframorku ķ tęka tķš.  Fyrirkomulagiš breytir žess vegna nżtni orkukerfisins ekki neitt.
Fyrirkomulagiš getur į hinn bóginn valdiš orkufyrirtękjunum talsveršum bśsifjum, og slķkt leišir til žrżstings til hękkunar orkuveršs framleišenda, žar sem megniš af kostnaši žeirra er fastur og óhįšur framleišslumagni.  Fyrirkomulagiš mundi aš lķkindum leiša til hękkunar į almenna raforkumarkašinum.  Tillagan er illa ķgrunduš.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 

 

 


Orkuskżrsla SI - rżni III

Hér veršur haldiš įfram aš rżna skżrslu Samtaka išnašarins um raforkumįl frį 16.10.2019 og tekiš til viš kaflann "Uppbygging raforkumarkašar". Žar segir ķ undirgreininni: 

"Orkupakkar ESB og markašsvęšing raforkukerfisins":

"Orka er skilgreind sem vara ķ skilningi samningsins um Evrópska efnahagssvęšiš.  Meš ašild Ķslands aš žeim samningi hefur ķslenzka rķkiš tekiš į sig žęr skuldbindingar aš innleiša svokallaša orkupakka ESB, sem fela ķ sér regluverk, er viškemur opnun raforkumarkaša og markašsvęšingu žeirra."    

Nęr er aš skrifa, aš Evrópusambandiš (ESB) skilgreinir orku sem vöru, og žar meš fellur raforka undir allt regluverk fjórfrelsis Innri markašar EES. Žaš er of langt seilzt ķ žjónkun viš ESB aš halda žvķ blįkalt fram, aš ašild Ķslands aš EES skuldbindi landiš til aš taka upp og innleiša ķ sķna löggjöf orkulöggjöf ESB, svo nefnda orkupakka.  Ef žetta vęri rétt, gęti framkvęmdastjórn ESB įkvešiš upp į sitt eindęmi, hvaša löggjöf EFTA-löndin 3 ķ EES tękju upp śr safni ESB-löggjafar.  Žar meš vęri jafnframt Sameiginlega EES-nefndin hreint formsatriši, stimpilstofnum fyrir mįl, sem Framkvęmdastjórnin hefur merkt sem EES-mįl.  Hvaš skyldu mįlsvarar EES hérlendis segja um žetta ?  Žetta er alveg af og frį og skrżtiš, aš žessu skuli vera varpaš fram sem tślkun SI į EES-ašild Ķslands.

Um raforkumarkašinn segir ķ skżrslunni:

 "Markmiš breytinga į raforkumarkaši endurspeglast ķ markmišsįkvęši raforkulaga, žar sem segir m.a., aš stušla skuli aš žjóšhagslega hagkvęmu raforkukerfi og efla žannig atvinnulķf og byggš ķ landinu.  Ķ žvķ skyni skal skapa forsendur fyrir samkeppni ķ vinnslu og višskiptum meš raforku meš žeim takmörkunum, sem naušsynlegar reynast vegna öryggis raforkuafhendingar og annarra almannahagsmuna, stušla aš skilvirkni og hagkvęmni ķ flutningi og dreifingu raforku, tryggja öryggi raforkukerfisins og hagsmuni neytenda, stušla aš nżtingu endurnżjanlegra orkugjafa og loks taka tillit til umhverfissjónarmiša."

Hér kvešur viš nżjan tón ķ skżrslunni, žvķ aš ekki er žarna um aš ręša skefjalausa markašstrś, heldur skuli leitazt viš aš afhenda neytendum raforku į lįgmarksverši (žjóšhagslega hagkvęmu) og beita takmörkunum į frjįlsa  samkeppni, sem tślka mį sem markašsstżringu meš ķvafi orkulindastżringar, žegar žaš į viš.  Žarna hefši aš ósekju mįtt skrifa skżrar.  Žetta er of mikiš, eins og komiš hafi frį véfréttinni ķ Delphi, og er žaš, įsamt innbyršis ósamręmi, ljóšur į rįši skżrsluhöfunda.  Eins og fram hefur komiš ķ fjölmišlum er žessu lagaįkvęši illa eša ekki fylgt af fyrirtękinu Orkuveitu Reykjavķkur gagnvart gręnmetisbśinu Lambhaga ķ Reykjavķk, eins og gerš veršur grein fyrir ķ sķšari pistli.

Ķ kaflanum "Opinbert eignarhald ķ orkufyrirtękjum"

 er sett fram sjónarmiš, sem hęgt er aš taka undir, og gęti veriš lausn į furšulegri stöšu, sem upp er komin, af žvķ aš stjórn Landsvirkjunar leikur lausum hala, rekur veršlagsstefnu, sem vafasamt er, aš njóti stušnings į Alžingi, og hefur haldiš uppi įróšri fyrir žvķ aš selja raforku śr landi um sęstreng, žótt sś afstaša njóti ekki almenns fylgis nś um stundir, enda vantar mikiš į, aš hśn hafi veriš rökstudd skilmerkilega (meš hagkvęmniśtreikningum):

"Mikilvęgt er, aš ķ žeim tilvikum, žar sem opinbert eignarhald er į fyrirtękjum, aš sett sé samhliša stefnumörkun eigenda hverju sinni, žar sem fram koma meš skżrum hętti markmiš žeirrar starfsemi, įętlanir og samskipti viš višskiptavini žess, svo [aš] dęmi séu tekin.  Žess vegna hafa Samtök išnašarins kallaš eftir eigendastefnu stjórnvalda fyrir orkufyrirtęki ķ beinni eša óbeinni eigu hins opinbera."

Žaš er brżnt, aš stjórnvöld fari aš sżna į spilin ķ žessari vinnu, og vęntanlega mun Landsvirkjun žurfa aš snśa viš blašinu, žegar eigandastefna hennar kemur fram, ef hśn veršur į annaš borš bitastęš.  

Žaš er einkennilega mikil įherzla ķ žessari skżrslu į samkeppni, og nokkur hrifning viršist hjį sumum höfundunum į orkupökkum Evrópusambandsins.  Ķ kaflanum:

"Raforkumarkašur stušli aš samkeppni"

er minnzt į žetta "leišarljós" orkupakkanna, sem undirstrikaš sé ķ OP#2 frį 2003, en žaš įr var OP#1 innleiddur į Ķslandi.  Höfundarnir hafa tekiš upp žetta trśaratriši śr orkupökkunum, žótt į Ķslandi skorti forsendur fyrir žvķ, aš frjįls samkeppni virki ķ žvķ fįkeppnisumhverfi meš tiltölulega litlum fyrirtękjum, sem hér er, enda tilfęra höfundarnir engar rannsóknir, er sżni fram į įrangur af innleišingu orkupakkanna į Ķslandi. 

Žvert į móti sżndi hagfręšiprófessor viš Hįskóla Ķslands fram į žaš ķ grein ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019, aš raunorkuverš meš flutningi og dreifingu hefši hękkaš um 7 %- 8 % į tķmabilinu 2003-2018.  Žetta er alger öfugžróun, žvķ aš į žessu tķmabili stórlękkušu skuldir raforkugeirans sem heildar, en fjįrmagnskostnašur er stęrsti kostnašarlišurinn.  Žetta er til marks um hękkun rekstrarkostnašar meš uppskiptingu fyrirtękjanna og sżnir svart į hvķtu, aš žaš gengur ekki upp aš reyna aš flytja hingaš inn hugmyndafręši fyrir orkugeirann, sem snišin er viš allt ašrar ašstęšur.  Af sömu įstęšum myndi žaš gera illt verra, sem lagt er til ķ skżrslunni, aš skipta nśverandi Landsvirkjun upp.  Žeir, sem halda slķku fram, berja hausnum viš steininn.

Ekki veršur séš, aš SI žjóni hagsmunum umbjóšenda sinna meš órökstuddum mįlflutningi, eins og žessum hér ķ ofangreindum kafla:

"Žegar eitt fyrirtęki į samkeppnismarkaši hefur yfir aš rįša verulegri hlutdeild vatnsafls, er vandséš, aš įvinningur frjįlsrar samkeppni nįist fram aš fullu.  Žvķ žarf aš skapa skilyrši til aš auka samkeppni į raforkumarkaši, og er ašhald Orkustofnunar og samkeppnisyfirvalda žvķ mikilvęgara en ella.  Mikilvęgt er aš skapa skilyrši til aš auka samkeppni į raforkumarkaši, en um leiš aš stušla aš samkeppnishęfni ķ alžjóšlegu samhengi."

Žessi sķbylja um "įvinning frjįlsrar samkeppni" į ķslenzka raforkumarkašinum er bįbilja.  Rafmagnfyrirtękin eru hįtęknifyrirtęki, sem rķšur į aš laša til sķn hęfileikafólk og žróa sķna tęknilegu innviši.  Žetta veršur ekki gert meš žvķ aš sneiša žau nišur ķ enn smęrri einingar.  Mįttur stęršarinnar fyrir samkeppnishęfni žeirra (og višręšuhęfni) ķ alžjóšlegu tilliti vegur miklu žyngra en aš fjölga žeim.  Vandamįl Landsvirkjunar er allt annars ešlis og veršur betur leyst meš öšru móti, eins og drepiš hefur veriš į.

Fjórši og lokahluti žessarar rżni į nżrri skżrslu SI mun birtast ķ nęsta pistli höfundar žessa vefseturs.

 

 


Stefna SI um raforku - rżni II

Ķ skżrslu Samtaka išnašarins - SI um raforkumįl frį 16.10.2019 er nęst į eftir Innganginum gerš grein fyrir "Stefnu Samtaka išnašarins į sviši raforkumįla".  Hśn er ķ 11 lišum, og veršur hér fjallaš um hvern fyrir sig:

  1.  "Raforka framleidd į Ķslandi sé nżtt til veršmętasköpunar innanlands, žvķ [aš] öflugur išnašur er undirstaša bśsetu og veršmętasköpunar." - Žetta er alveg rétt, en ķ skżrslunni hefšu žurft aš koma fram śtreikningar, sem sżna, aš andstęšan, śtflutningur rafmagns um sęstreng, veršur fyrirsjįanlega ekki žjóšhagslega hagkvęmur. Nś er komiš ķ ljós, aš veršlagning OR į heitu vatni og rafmagni er framleišslufjandsamleg ķ samanburši viš veršlagninguna ķ Noregi og Hollandi, en rafmagnsveršiš til garšyrkjustöšvar ķ Reykjavķk er 65 % hęrra en til garšyrkjustöšvar ķ Noregi samkvęmt vištali viš garšyrkjubóndann ķ Lambhaga ķ Reykjavķk ķ Bęndablašinu 07.11.2019.  Žetta sżnir tvķskinnunginn hérlendis ķ umręšunni um losun gróšurhśsalofttegunda, žvķ aš afleišing óskynsamlegrar orkuveršlagningar er tilfinnanlegur missir markašshlutdeildar ķslenzkra framleišenda hérlendis. 
  2. "Horft verši til aršsemi af framleišslu og flutningi raforku į Ķslandi ķ vķšu samhengi, ekki eingöngu śt frį hagsmunum einstakra orkufyrirtękja, heldur žjóšarbśsins ķ heild." Žetta er grķšarlega mikilvęgt, aš hljóti brautargengi sem žįttur ķ orkustefnu hins opinbera nśna, žegar Landsvirkjun predikar hįmörkun į aršsemi orkulindanna til aš réttlęta grķšarlegar og óverjandi hękkanir til išnašarins.  Žaš er forkastanlegt, aš rķkisfyrirtęki skuli komast upp meš svo žröngsżna stefnu, sem ašeins mišar viš aš hįmarka aršgreišslur ķ "žjóšarsjóš", sem vilji er innan rķkisstjórnarinnar til aš stofna.  Langžrįš eigendastefna Landsvirkjunar veršur aš vinda ofan af žessari sérvizku forstjórans, sem hlżtur žó aš njóta stušnings stjórnar Landsvirkjunar, en hver er stefna išnašarrįšherra og fjįrmįla- og efnahagsrįšherra ?  Af hverju lįta žau žaš višgangast įrum saman, aš stefna Sjįlfstęšisflokksins frį stofnun Landsvirkjunar 1965 um aš gera raforkusölusamninga til langs tķma, sem bįšir męttu vel viš una, sé fótum trošin af manni, sem rįšinn var aš Landsvirkjun 2010 ķ valdatķš Steingrķms J. Sigfśssonar sem "yfirrįšherra" vinstri stjórnarinnar 2009-2013 ? Žessi mašur hafši aldrei aš orkumįlum komiš, en tjįš sig opinberlega meš neikvęšum hętti um orkusękinn išnaš ķ tķma og ótķma.
  3. "Samkeppnishęft raforkuverš ķ alžjóšlegu samhengi sé tryggt vegna žess mikilvęga įvinnings, sem hlżzt af raforkunżtingu ķ fyrirtękjum į Ķslandi." Hér žarf aš taka fram, hvaša "alžjóšleg[a] samhengi žetta er. Fyrir flest išnfyrirtęki er žaš vęntanlega Innri markašur EES, en einnig Bandarķkin, Rśssland, Asķa o.fl. Fyrir įlverin er samkeppnisumhverfiš t.d. Persaflóarķkin og Kķna, žvķ aš ķslenzk įlver keppa į mörkušum viš įlver žašan. Orkuverš til žeirra er lęgra en žaš, sem oršiš hefur ofan į viš framlengingu orkusamninga Landsvirkjunar.  Ętti žaš aš klyngja ašvörunarbjöllum, žvķ aš allir ašrir kostnašarlišir eru jafnframt lęgri, nema fyrir kęlivatniš. Landsvirkjun er ķ einokunarstöšu, žegar kemur aš framlengingu orkusamninga og hefur ekki sżnt nęga įbyrgšartilfinningu ķ žeirri stöšu m.t.t. langtķmahagsmuna landsins. ON/Veitur eru aš selja Gróšrarstöš ķ Reykjavķk rafmagn į 10,4 ISK/kWh, en norsk gróšrarstöš fęr rafmagniš į jafngildi 6,3 ISK/kWh.  Hollenzk gróšrarstöš fęr rafmagniš į ķviš lęgra verši en sś norska og dönsk stöš į ķviš hęrra verši.  Veršlagning orku til ķslenzkra framleišslufyrirtękja er komin ķ algerar ógöngur og er aš eyšileggja samkeppnishęfni Ķslendinga. SI og öll samtök framleišenda hérlendis verša aš skera upp herör gegn žröngsżnni veršlagsstefnu orkufyrirtękjanna, žvķ aš ella mun hśn leggja framleišslustarfsemina ķ rśst.
  4. "Efnahagslegur įvinningur raforkuvinnslu og raforkunżtingar į Ķslandi verši veginn meš umhverfissjónarmišum og loftslagsįvinningi meš skynsömum og hagkvęmum hętti". - Žaš žarf aš reikna śt žennan efnahagslega įvinning śt frį žeirri veršmętasköpun, sem mikil raforkuvinnsla gerir mögulega, og bera hana saman viš raforkuvinnslu inn į aflsęstreng til śtlanda og/eša "eitthvaš annaš", sem ķ seinni tķš hefur veriš flutningur og móttaka erlendra feršamanna. Hefši aš ósekju mįtt sjįst tilraun til žess ķ žessari skżrslu SI. "Umhverfiskostnašurinn" viš orkuvirkjanir er óvķša meiri en hér vegna inngripa ķ viškvęma nįttśru, sem eru óhjįkvęmilegur fylgifiskur virkjana hérlendis. Žó er fjöldi vindmyllna og sólarhlaša ķ Evrópu nś kominn aš žolmörkum ķ huga almennings. Ķ Rammaįętlun er gerš tilraun til aš leggja mat į umhverfiskostnašinn, og ešlileg višmišun er, aš hann megi aldrei vera meiri en nśvirt veršmętasköpun virkjunar. Ef umhverfiskostnašurinn er hęrri, ber aš setja virkjunarkostinn ķ verndarflokk.  Ekki er vķst, aš Landsreglarinn muni virša žessa reglu eftir innleišingu OP#4 (Hreinorkupakkans), žvķ aš eftir žaš žarf mjög sterk rök til aš standa gegn virkjun endurnżjanlegra orkulinda og tengingu žeirra viš stofnkerfiš gegn föstu gjaldi, óhįš vegalengd aš virkjun.  Loftslagsįvinninginn er vissulega hęgt aš veršleggja lķka.  Framleišsla įls į Ķslandi sparar t.d. į hverju įri losun gróšurhśsalofttegunda, sem nemur 2,5 faldri losun Ķslendinga į landi m.v. framleišslu įls meš rafmagni frį kolakyntu orkuveri. Ķslenzki gręnmetismarkašurinn nemur um 25 kt/įr, og reikna mį meš, aš flutningur į slķku magni til landsins mundi valda losun į 100 kt/įr CO2.  Žetta er um 10 % af įrlegri losun vegumferšar į Ķslandi um žessar mundir, og ķslenzkir gręnmetisbęndur eru žį meš sinni 52 % markašshlutdeild aš spara losun rśmlega 50 kt/įr CO2 eingöngu vegna minni millilandaflutninga, en žetta mį sennilega tvöfalda, af žvķ aš flestir erlendir kollegar žeirra fį orkuna til sinnar framleišslu aš mestu leyti frį jaršefnaeldsneyti.  Aš fį ekki vatni haldiš yfir gróšurhśsaįhrifum į hlżnun jaršar og aš leggja ylręktina hérlendis ķ rśst fer ekki saman.  
  5. "Gengiš verši lengra ķ ašskilnaši framleišslu og flutnings raforku į Ķslandi og tengsl milli Landsvirkjunar og Landsnets verši rofin til aš tryggja gagnsęi og heilbrigšan raforkumarkaš." - Ķsland baš um og fékk undanžįgu hjį Sameiginlegu EES-nefndinni į eignarhaldslegum ašskilnaši Landsnets, LN, og orkuvinnslufyrirtękjanna LV, ON, RARIK, HS og OV. Til aš breyta žessu eignarhaldi žarf aš kaupa gömlu eigendurna śt, en nżi eigandinn mį ekki eiga hagsmuna aš gęta sem nśverandi eša tilvonandi višskiptavinur LN. Žaš mį śt af fyrir sig hugsa sér aš bjóša LN śt į EES-markašinum, en žaš er ólķklegt, aš fjįrfestar hafi įhuga, žvķ aš LN er einokunarfyrirtęki og starfar undir ströngu eftirliti Orkustofnunar, nś Landsreglarans, um tekjumörk. Gróšavonin žar er varla fyrir hendi.  Žį er eiginlega rķkissjóšur einn eftir.  Hann į aš vķsu mikilla hagsmuna aš gęta ķ orkuvinnslufyrirtękjunum flestum, en enginn veit, hversu lengi žaš varir, žvķ aš meš bréfi rķkisstjórnarinnar 19.05.2016 til ESA samžykkti hśn kröfur ESA um aš veita einkafyrirtękjum, vęntanlega innan EES, jafnstöšu į viš rķkisfyrirtęki viš śthlutun nżtingarréttinda nįttśruaušlinda hvers konar.
  6. "Ferliš viš tekjumörk [afmörkun tekna-innsk. BJo] Landsnets sé gagnsętt og fyrirsjįanlegt, og aš sś aršsemi, sem Landsneti er leyfš [afmörkuš], rįšist af raunverulegum fjįrmagnskostnaši fyrirtękisins, en sé ekki fręšileg stęrš, sem byggir į matskenndum žįttum." - Žaš, sem skiptir mįli ķ žessu sambandi, er, aš Orkustofnun fer yfir fjįrfestingarįętlanir Landsnets og hefur neitaš fyrirtękinu um leyfi til aš endurnżja gamlan bśnaš, žótt naušsynlegt sé aš endurnżja hann til aš višhalda rekstraröryggi fyrirtękisins.  Žetta nęr engri įtt, žvķ aš sérfręšižekkingin er hjį Landsneti, en ekki Orkustofnun, ķ žessu tilviki.  Žess vegna er nś oršin uppsöfnuš fjįrfestingaržörf hjį Landsneti, sem vęntanlega mun endurspeglast ķ gjaldskrįnni, er frį lķšur.  Ķ nafni afhendingaröryggis raforku veršur Landsnet aš fį rżmri fjįrheimildir.  Hvernig tekjumörkin verša reiknuš, er nś višfangsefni Landsreglarans aš gefa śt.
  7. "Skilyrši verši sköpuš til aš auka samkeppni mešal raforkuframleišenda į Ķslandi, sem žżšir, aš minnka žarf hlutdeild žess fyrirtękis, sem er meš yfir 70 % markašshlutdeild." - Hér slęr śt ķ fyrir SI.  Žaš er engin greining fyrir hendi, sem sżnir, aš einkavęšing į hluta Landsvirkjunar mundi verša neytendum hagfelld. Žessu afdrifarķka stefnumiši er slegiš įbyrgšarlaust fram ķ trśarhita, en ekki gętt aš sérstöšu ķslenzka raforkumarkašarins.  Aš fjölga birgjum um einn į žessum markaši breytir honum ekki śr fįkeppnismarkaši. Žaš, sem tapast, er hagkvęmni stęršarinnar, sem er veruleg ķ žessum geira, og žekking tvķstrast, t.d. į orkulindastżringu, sem lengi hefur veriš ašalsmerki Landsvirkjunar. Landsvirkjun er skuldbundin til orkuafhendingar samkvęmt nokkrum langtķmasamningum, og sumir žeirra eru tengdir nokkrum mannvirkjum.  Hvernig eiga nżju fyrirtękin aš geta stašiš viš skuldbindingar žess gamla ?  Žaš er óhugsandi, og slķk uppskipting er riftunarįstęša gagnašilans įn nokkurra skuldbindinga.  Hér hafa markašskįlfar hlaupiš śt um vķšan völl og dottiš ofan ķ skurš. Nś fara "loksins" ķ hönd tķmar mikillar aršsemi fjįrfestingar ķ žeirri nįttśruaušlind landsins, sem vatnsorkan er.  Žį koma fram arfaslakar hugmyndir um stofnun sjóšs fyrir aršgreišslur rķkisorkufyrirtękja annars vegar og sölu į hluta stęrsta fyrirtękisins hins vegar.  Miklu nęr er aš lįta žjóšina njóta góšs af beint meš lękkun raunorkuveršs.  Sjóšsstofnun mun kalla į hękkun raunorkuveršs, og sjóši fylgir įvöxtunarįhętta auk žess, sem fé er tekiš śt śr hagkerfinu į tķmum mikillar uppbyggingaržarfar innviša. Žaš er śt ķ hött aš rökstyšja ķslenzkan "orkusjóš" meš olķusjóšnum norska.  Žar er "nįmugröftur" į ferš, og Noršmenn mišla aušęfunum meš žessum hętti til komandi kynslóša.  Sama ašferš į ekki viš um endurnżjanlegar nįttśruaušlindir. Ef Landsvirkjun veršur sundraš, veršur aš gefa öllum orkuvinnslufyrirtękjunum jafna stöšu į markaši, en nś mį Landsvirkjun ekki eiga smįsölufyrirtęki, eins og hin fyrirtękin mega.  Ef žessi arfaslaka hugmynd veršur aš raunveruleika, žį veršur jaršgufan ósamkeppnishęf viš vatnsföllin vegna skorts į sveigjanleika.  Orka jaršgufustöšvanna er einfaldlega ekki eins veršmęt og orka vatnsorkuveranna.  Žetta mun lķklega leiša til veršhękkana į markaši.  Žannig leišir blindur haltan, ef sundrun Landsvirkjunar veršur framkvęmd ķ nafni neytendaverndar. 
  8. "Leitaš verši til raforkunotenda į Ķslandi viš vinnslu orkuspįa, svo [aš] ekki komi til žess, aš skortur verši į raforku, sem hamlar veršmętasköpun."  -  Žetta er gott og blessaš, en allsendis ófullnęgjandi.  Hęttan į orkuskorti er yfirvofandi, svo lengi sem hvorki gengur né rekur meš nżjar virkjanir yfir 10 MW.  Žegar Landsreglarinn hefur ašlagaš ķslenzka raforkumarkašinn aš Innri markaši ESB meš žvķ aš koma į laggirnar markašsstżringu raforkuvinnslunnar, žį mun hęttan į vatnsskorti mišlunarlóna stóraukast, žvķ aš orkulindastżring Landsvirkjunar veršur žar meš lögš fyrir róša, illu heilli.  Žį žarf ašili į vegum rķkisins aš hafa vald til aš grķpa ķ taumana og stżra vatnstöku śr lónum.  Žaš er hęgt aš gera meš žvķ aš beita markašslögmįlum.  Rķkiš į öll helztu mišlunarlónin, getur yfirtekiš žau og veršlagt vatniš eftir ašstęšum. Sem dęmi kostar žaš ekkert snemmsumars, žegar horfur eru į fyllingu, en tekur aš kosta į haustin og veršur dżrast į śtmįnušum. Hęttan į orkuskorti veršur žó ekki veruleg meš landiš ótengt erlendum rafkerfum, žvķ aš raforkuframleišendur eru skuldbundnir til stöšugrar orkuafhendingar samkvęmt veigamiklum (>80 % hlutdeild) langtķmasamningum.  Freistingin til aš tęma lónin getur oršiš óvišrįšanleg eftir aflsęstrengstengingu viš śtlönd.
  9. "Regluverk sé skżrt, og eftirlit meš ķslenzkum raforkumarkaši sé virkt og skilvirkt, en ekki ķžyngjandi." - Ekki er įberandi, aš žessu hafi veriš įbótavant į undanförnum įrum, en meš tilkomu Landsreglarans undir stjórn ESA/ACER veršur breyting, og žį gęti eftirlitiš oršiš žyngra ķ vöfum, nįkvęmara og dżrara, t.d. meš einokunar- og sérleyfisfyrirtękjunum.
  10. "Settur verši į fót skammtķmamarkašur meš raforku lķkt og ķ nįgrannarķkjum Ķslands, žar sem raforka er keypt og seld į markaši, sem einkennist af frjįlsri veršmyndun og gagnsęi." - Žaš er ekki meš įbyrgum hętti hęgt aš rökstyšja orkukauphöll į Ķslandi meš vķsun einvöršungu til "nįgrannarķkja Ķslands".  Hvers vegna er žaš įbyrgšarlaust ?  Žaš er vegna žess, aš orkukerfi Ķslands er einstętt og ólķkt orkukerfum allra annarra Evrópurķkja.  Žess vegna žarf aš fara fram greining į žvķ, hvers konar fyrirkomulag hentar ķslenzkum neytendum bezt. Vķsi aš henni er aš finna ķ skżrslu Orkunnar okkar frį 16.08.2019.  Žar er komizt aš žeirri nišurstöšu, aš slķkur "skammtķmamarkašur" verši aš vera meš ķvafi orkulindastżringar, en sį er galli į gjöf Njaršar, aš slķk tķškast ekki į Innri markašinum og veršur sennilega dęmd brjóta ķ bįga viš reglur hans um frjįlsa samkeppni.
  11. "Įkvaršanir um uppbyggingu og višhald raforkuflutningsmannvirkja byggi į skżrum hagkvęmnis- og umhverfissjónarmišum." - Vandamįliš viš žetta er, aš įkvaršanir eru kęranlegar, sem tafiš getur mjög fyrir framkvęmdum og gert žęr dżrari en ella, auk žess sem tafirnar geta og hafa valdiš bśsifjum hjį orkunotendum, sem hafa lent ķ orkusvelti eša óžolandi truflunum į orkuafhendingu. Hvernig žvęlzt er fyrir brįšnaušsynlegum framfaramįlum almennings ķ nafni einkaeignarréttar og jafnvel einstaklingsfrelsis hefur gengiš allt og langt og veršur aš setja žröngar skoršur eftir samžykki Skipulagsstofnunar rķkisins og framkvęmdaleyfi viškomandi sveitarfélaga. 

Skżrslan "Ķslensk raforka" - I

Žann 16.10.2019 gįfu Samtök išnašarins, SI, śt skżrsluna "Ķslensk raforka - Įvinningur og samkeppnishęfni".  Hafi tilgangur skżrslunnar veriš aš koma į framfęri įhyggjum og višvörunum vegna minnkandi samkeppnishęfni ķslenzkrar raforku, žį er textinn of almennt oršašur og į köflum lošmullulegur um žaš atriši, til aš sį bošskapur komist til skila. 

SI eiga hins vegar hrós skiliš fyrir aš benda į mikilvęgi orkuišnašarins og ašalvišskiptavinar hans, orkusękins išnašar, fyrir žjóšarbśskapinn.  Frį orkutęknilegu sjónarmiši er skżrslan žó of veik til aš hitta ķ mark, enda hefur ekki į vegum SI veriš framkvęmd nein nż greining į stöšu orkuišnašarins, sem žó er naušsynlegt į žeim tķmamótum, sem hann stendur į eftir innleišingu OP#3 og meš markašsstżringu raforkuvinnslunnar į žröskuldinum.  Fyrir vikiš standa margar fullyršingar ķ skżrslunni uppi órökstuddar, og skżrslan er meš slagsķšu óheftrar markašstrśar, sem höfundar rökstyšja ekki, aš eigi viš ķ orkugeiranum į Ķslandi.

  Žeir, sem lesa skżrslu Orkunnar okkar frį 16.08.2019, finna hins vegar žar įgętan rökstušning fyrir žvķ, aš ķslenzka orkukerfiš śtheimti orkulindastżringu til aš setja hagsmuni neytenda ķ öndvegi, ž.m.t. išnašarins. Į Ķslandi vill svo til, aš almennir neytendur og eigendur raforkukerfisins eru nęstum sami hópurinn. Žaš er sjaldgęf staša. Žess vegna er įkall SI um markašsvęšingu raforkugeirans hjįróma eftiröpun erlendra og gjörólķkra ašstęšna, sem getur hęglega oršiš neytendum til tjóns hérlendis.  Žannig ber skżrslan merki um flumbrugang, sem skżra mį meš vanžekkingu höfunda į orkumįlum og orkukerfi Ķslands.

Ķ žessari rżni veršur fylgt sömu efnisröš og ķ skżrslu SI.  Inngangurinn hefst žannig:

"Nżting raforku gegnir lykilhlutverki ķ veršmętasköpun į Ķslandi.  Fjóršungur śtflutningstekna žjóšarinnar byggir į framleišslu og nżtingu į raforku.  Fjórša išnbyltingin er aš miklu leyti raforkuknśin og er žvķ mikilvęgt, aš vel takist til viš aš skapa samkeppnishęfa umgjörš um framleišslu, dreifingu og nżtingu raforku til framtķšar litiš.  Ašgengi aš raforku er einnig mikilvęgur žįttur ķ samkeppnishęfni atvinnulķfs, og flutningskerfi raforku er ein af lykilstošum innviša ķ landinu, sem žjónar bęši heimilum og fyrirtękjum."

Žaš er nżnęmi aš kenna "Fjóršu išnbyltinguna" viš raforku, žótt hśn sé óhugsandi įn rafmagns.  Hśn er žó ašallega hugbśnašarknśin og reist į fjarskipta- og skynjaratękni.  Aš sjįlfsögšu munu orkufyrirtękin og išnfyrirtękin fęra sér hana ķ nyt, enda eru į bįšum žessum innbyršis hįšu vęngjum hįtęknifyrirtęki.

  Ašeins samkeppnishęf raforkuvinnsla getur skapaš veršmęti. Sś yfirveršlagning į raforku, sem Landsvirkjun af mikilli skammsżni hefur stundaš sķšan 2010, gerir ķslenzka raforku ósamkeppnisfęra til lengdar og ógnar śtflutningsatvinnuvegunum og žeim, sem standa ķ beinni samkeppni viš innflutning.

  Vinnsla sjįvarafurša innanlands, sem er keppikefli vegna veršmętasköpunar innanlands, į undir högg aš sękja og stenzt ekki samkeppni, nema meš hagkvęmu heildarraforkuverši, ž.e. verši orku, flutnings og dreifingar auk opinberra gjalda.  Sama mį segja um t.d. garšyrkjuna.  Žannig er meira en helmingur śtflutningstekna žjóšarinnar algerlega hįšur tiltölulega lįgum raforkukostnaši į hverja MWh (megawattstund). Yfirveršlagning ķ krafti yfirburšastöšu į markaši er žess vegna grafalvarlegt mįl og gefur hugmyndum um uppskurš Landsvirkjunar byr undir bįša vęngi, en meš honum vęri fariš śr öskunni ķ eldinn. 

Eigendastefna rķkisraforkufyrirtękja, sem stjórnvöld hnoša nś saman, veršur aš taka miš af žessu, ef ekki į illa aš fara. Veršlagsstefna Landsvirkjunar eru mistök, hśn er  stórhęttuleg og veršur aš breyta henni meš hlišjón af heildarhagsmunum atvinnulķfs og heimila. Ef Landsvirkjun į aš verša mjólkurkżr fyrir rķkissjóš eša fjįrfestingasjóš, "Žjóšarsjóš", žį mun hśn skilja eftir sig svišna jörš ķ atvinnulķfinu.  Žaš er ekki erfitt aš marka fyrirtękinu sanngjarna veršlagsstefnu, žegar mešalvinnslukostnašur įsamt hóflegri įvöxtunarkröfu eigin fjįr (3 %/įr) eru žekktar stęršir.

"Ķ ljósi mikilvęgis raforku fyrir samfélög, bęši heimili og atvinnustarfsemi, er raforka ekki eins og hver önnur vara.  Žvert į móti er raforka ašfang og mešal grunnstoša okkar samfélags.  Įn raforkukerfisins vęri atvinnulķf fįbreyttara og lķfsgęši lakari en ella.  Ašgengi aš raforku žarf aš vera tryggt fyrir bęši heimili og atvinnulķf, auk žess sem raforkuverš žarf aš vera sanngjarnt, innvišir traustir, regluverk skżrt og eftirlit į raforkumarkaši virkt." [Undirstr. BJo.]

Žessi hluti skżrslu SI er fagnašarefni, og žaš er saga til nęsta bęjar, aš SI brżtur žarna ķ bįga viš orkustefnu ESB og mįlflutning annarra orkupakkasinna į Ķslandi (SI lżsti sig žvķ mišur hlišhollt OP#3 ķ umsögn til Alžingis fyrr į žessu įri, žegar OP#3 var žar til umfjöllunar, žótt allt sé į huldu um žaš, aš OP#3 geti gagnast ķslenzkum išnaši, nema sķšur sé).

Žaš gagnast ekki Ķslendingum, sem framleiša alla sķna raforku śr nįttśruaušlindum sķnum meš sjįlfbęrum hętti, aš lķta į og mešhöndla rafmagniš sem hverja ašra vöru, enda er ekki hęgt aš skila žvķ.  Rafmagniš hér er nįtengt nįttśruaušlindunum, og žaš er fullveldisréttur okkar aš rįša žvķ sjįlf, hvernig žęr eru nżttar.  Ef stefna ESA/ESB um fyrirkomulag į rįšstöfun orkunżtingarréttinda nęr fram aš ganga hérlendis, žį fer žessi fullveldisréttur ķ sśginn, en ķ skżrslu SI er ekki minnzt į žaš. Er žaš mišur, žvķ aš ekki er aš efa, aš raforkuverš hérlendis mun hękka, ef afnotaréttur nįttśruaušlindanna veršur bošinn śt eša upp.  Einnig mį leiša aš žvķ lķkum, aš markašsstżring raforkuvinnslunnar muni leiša til veršhękkana rafmagns.  Žaš helgast af ólķku ešli okkar helztu orkulinda, vatnsfalla og jaršgufu.  

Žar er hins vegar sagt ķ skżrslunni, aš raforkuverš eigi aš vera sanngjarnt.  SI viršist žannig gruna, aš išnašarfyrirtękin njóti ekki sanngirni um žessar mundir.  Satt aš segja tuddast Landsvirkjun į ašildarfélögum SI og öšrum, nżtir yfirburši sķna į markaši og okrar į orkunni. Žaš er óžarfi aš fara eins og köttur ķ kringum heitan graut um žaš grafalvarlega mįlefni.

Žį svelta sum ašildarfélög SI vegna of lķtillar flutningsgetu Landsnets og dreifiveitna, og sum bśa viš allsendis ófullnęgjandi gęši, lélega spennu og lķtiš afhendingaröryggi, t.d. į Vestfjöršum.  Žetta setur žróun ašildarfélaga SI stólinn fyrir dyrnar og  hefši einnig žurft aš minnast į og slį jafnframt į įrlegan kostnaš vegna ófullnęgjandi orkugęša (aflskorts, ófullnęgjandi afhendingaröryggis og lélegra spennugęša), ef skżrslan įtti ķ upphafi aš geta kallast faglega vönduš.  Žaš viršist vanta sérfręšilega žekkingu į orkusviši hjį ritstjórn skżrslunnar til žess aš uppfylla žessar vęntingar, og hśn hefur ekki haft gįning į aš afla slķkrar utan frį.

"Žaš er stašreynd, aš ef ekki er framleišslufyrirtękjum til aš dreifa, žar sem raforkan er ašeins einn af mörgum framleišslužįttum, žį er veršmętasköpunin hverfandi af orkuaušlindinni."

Žetta er rétt athugaš og stingur ķ stśf viš bošskap sumra, t.d. Landsvirkjunar, um śtflutning į rafmagni um sęstreng.  Gallinn er sį, aš SI studdi innleišingu OP#3 hérlendis, sem stórlega jók hęttuna į žvķ, aš hingaš yrši lagšur aflsęstrengur, žvķ aš Landsreglaranum eru falin mikil völd į orkusvišinu, og hann er algerlega óhįšur vilja innlendra stjórnvalda og hagsmunaašila. Hlutverk löggjafarinnar OP#3 er ašallega aš ryšja hindrunum śr vegi millilandatenginga.  Žaš vęri Gušsžakkarvert, ef SI myndi nś sjį aš sér fyrir hönd umbjóšenda sinna og leggjast gegn innleišingu OP#4 (Hreinorkupakkans) sem fyrst og helzt į fyrsta įrsfjóršungi 2020 til aš styrkja stjórnvöld viš gerš yfirlżsingar til ESB og EFTA žess efnis, aš Ķsland muni hafna OP#4 ķ Sameiginlegu EES-nefndinni.

Forysta SI hlżtur aš hafa smķšaš sér, aš OP#3 muni gagnast ķslenzkum išnaši.  Žvķ mišur er žaš į misskilningi reist, aš markašsvęšing raforkuvinnslunnar og umsetning raforkunnar ķ orkukauphöll geti gagnast notendum viš ķslenzkar ašstęšur.  Til žess aš spila į kerfiš og gera hagstęšari višskipti en nś tķškast žarf sérfręšižekkingu, sem borgar sig ekki fyrir flest fyrirtękin aš afla sér.  Aš fara śt ķ afleišuvišskipti er hrein spįkaupmennska, sem margir hafa fariš flatt į.  Ef į aš sveifla framleišslunni eftir verši į rafmagni, kostar žaš endurskipulagningu framleišslunnar, sem getur kostaš aukin śtgjöld til mannahalds og aukningu birgšahalds.  Hvort tveggja vinnur gegn framleišniaukningu, sem ętti aš vera helzta keppikefli išnašarins.

Stęrstu kaupendurnir, įlverin, geta ekki meš góšu móti tekiš žįtt ķ žessu af tęknilegum įstęšum, af žvķ aš stöšugleiki er alfa og omega fyrir rafgreiningarkerin.  Fyrirvaralitlar aflsveiflur eru dżrar og geta haft alvarlegar afleišingar fyrir framleišni (straumnżtni og orkunżtni keranna) dögum og jafnvel vikum saman.  Markašsvęšing raforkuvinnslunnar ķ anda Innri markašar ESB eykur hęttu į orkuskorti, og mótvęgisašgeršir ķ anda orkulindastżringar verša lķklega dęmd óleyfileg opinber markašsinngrip.  Mįliš horfir žannig viš pistilhöfundi, aš SI hafi meš stušningi sķnum viš OP#3 keypt köttinn ķ sekknum.

Ķ nęstu vefgrein veršur haldiš įfram aš rżna ķ umrędda skżrslu Samtaka išnašarins.

 

 

 

 

 

 

 


Er bjart yfir birtingu gagna ?

Valdhafar hérlendis eru pukurgjarnir meš višfangsefni sķn og jafnvel įkvaršanir, eins og žeir vęru į mįla hjį Mišstjórn sovézka kommśnistaflokksins, en ekki aš vinna fyrir 0,36 M manns į eyju noršur ķ Atlantshafi.

Žetta er óttalega heimóttarleg hegšun ķ samanburši viš anda stjórnsżslu- og upplżsingalaga hér og boriš saman viš nįgranna okkar og fręndur į hinum Noršurlöndunum, t.d. Noršmenn. Sleifarlagi opinberrar stjórnsżslu er viš brugšiš, og er sem metnašarleysi og doši liggi yfir vötnum.  Meš auknu reglufargani, heimatilbśnu og aš utan (EES), hefur keyrt um žverbak, og er Byggingarreglugeršin eitt dęmi.  Žunglamaleg stjórnsżsla er rįndżr, žvķ aš hśn sóar tķma fjölda manns, og dregur žannig śr framleišniaukningu, sem žó er undirstaša lķfskjarabata ķ landinu.

Vakin hefur veriš athygli į nokkrum öšrum dęmum um žetta į žessu vefsetri, og nś hefur Umbošsmašur Alžingis įvķtaš stjórnvöld fyrir tregšu sķna viš ešlilega upplżsingagjöf og bent į algerlega óešlilega hįtt hlutfall beišna um upplżsingar frį hinu opinbera, sem lendi hjį įfrżjunarnefnd um upplżsingamįl. Sem betur fer er nś komin fram tillaga frį Stjórnarrįšinu um aš draga nokkrar tennur śr vinstri hvofti eins argasta kerfisdżrsins, Samkeppnisstofnunar.  "Kśba noršursins" lét ekki ašeins duga aš innleiša hér löggjöf ESB į samkeppnissviši, heldur bętti ķ kerfishķtina, og er žaš ekki ķ eina skiptiš, sem ķslenzkir bśrókratar eru į fölskum forsendum lįtnir komast upp meš aš gerast kažólskari en pįfinn.  Alžingismenn verša aš muna, aš reglugeršafargan kemur aš lokum nišur į neytendum, kjósendum žeirra, žannig aš žeir verša aš standa į bremsunum.

Argvķtugum žagnarhjśpi var varpaš yfir žį įkvöršun rķkisstjórnar Siguršar Inga Jóhannssonar 2016, žar sem Lilja D. Alfrešsdóttir var utanrķkisrįšherra og Ragnheišur Elķn Įrnadóttir var išnašarrįšherra, aš fallast ķ einu og öllu į žį kröfu ESA (Eftirlitsstofnunar EFTA) aš taka upp nżtt fyrirkomulag viš endurnżjun į og śtgįfu nżrra orkunżtingarleyfa fyrir orkulindir ķ eigu hins opinbera. 

Markašurinn skal eftir breytinguna aš kröfu ESA rįša žvķ, hver fer meš žessi nżtingarleyfi, og žessi markašur er vęntanlega Innri markašur EES.  Fyrir žessu mįli var gerš grein ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019, og žar var sterklega varaš viš žessu į žeim forsendum, aš 0,36 M manna samfélag gęti ekki stašiš gegn afli 500 M manna markašar um nżtingu eftirsóknarveršra aušlinda. 

Žetta žżšir žį meš öšrum oršum, aš vegna žessarar įkvöršunar ķ utanrķkisrįšherratķš Lilju D. Alfrešsdóttur (utanrķkisrįšherra fer meš EES-mįl ķ samstarfi viš fagrįšherra) stefnir ķ, aš Ķslendingar glutri nišur umrįšarétti orkulinda rķkisins og sveitarfélaganna, žótt žeir eftir sem įšur haldi eignarrétti sķnum. Hvers virši er hann, žegar umrįšarétturinn er farinn annaš ? 

Einhver hefši nś haldiš, aš žetta mįl vęri einnar messu virši į opinberum vettvangi og aš į móti mętti draga śr frošunni og móšursżkinni, sem of mikinn tķma taka, s.k. umbśšastjórnmįl, hismi, sem alltaf sneiša hjį kjarna mįls.  Nei, engin rķkisstjórn frį žessum atburši, sķzt nśverandi leyndarhyggjustjórn Katrķnar Jakobsdóttur, hefur séš įstęšu til aš skżra śt fyrir žjóšinni žessa grundvallar stefnubreytingu um stjórnun į nżtingu orkulindanna.  Stefnir nś ķ, aš hér gęti oršiš um kosningamįl aš ręša, žvķ aš išnašarrįšherra hefur bošaš framlagningu mįls į 150. löggjafaržinginu, žar sem rķkisstjórnin viršist loks ętla aš efna loforšiš viš ESA (Eftirlitsstofnun EFTA), sem felldi kvörtunarmįliš nišur ķ janśar 2017 eftir uppgjöf rķkisstjórnarinnar ķ žeirri vissu, aš stašiš yrši viš loforšiš. 

Veršur išnašarrįšherra kįpan śr žessu klęši sķnu ?  Žaš mun a.m.k. verša lķfleg umręša alls stašar į landinu og ķ öllum frjįlsum fjölmišlum, svo og į žingi.  Sś umręša er lķkleg til aš narta enn af fylgi stjórnarflokkanna, og sį fylgisflótti fer vonandi žangaš, sem raunveruleg andstaša er viš mįliš.  Hennar er ašeins aš vęnta af krafti frį Mišflokkinum, en OP#3 flokkarnir hafa vęntanlega ekki miklar athugasemdir.  

Norska rķkisstjórnin lagši į hinn bóginn ekki upp laupana eftir móttöku bréfs frį ESA 30. aprķl 2019 um, aš ašferš norska rķkisins viš śthlutun nżtingarleyfa orkulinda ķ eigu rķkisins strķddi gegn Žjónustutilskipun ESB, samkeppnisreglum o.fl., eins og ESA heldur fram.  Žann 5. jśnķ 2019 sendi olķu- og orkurįšuneytiš snöfurmannlegt bréf til ESA meš lögfręšilegum śtleggingum į žvķ, aš žetta mįl kęmi ESA ekki viš, vęri utan valdsvišs Eftirlitsstofnunarinnar og sneri aš fullveldisrétti Noregs til aš rįša yfir nżtingu orkulinda Noregs.  

Žvķ mišur er hér grundvallarmunur į afstöšu Ķslands og Noregs til samskipta viš ESA, og žaš er mikiš įhyggjuefni fyrir hérlandsmenn, aš allur dugur viršist śr ķslenzka stjórnkerfinu, žegar kemur aš žvķ aš standa ķ lappirnar gagnvart EES/ESB.  Er engin döngun lengur ķ ķslenzkum stjórnmįlamönnum viš völd og embęttismönnum žeirra ?  Stóržinginu var tilkynnt um bréf norsku rķkisstjórnarinnar til ESA, og lżsti žaš yfir žverpólitķskri samstöšu meš rķkisstjórninni, sem er fremur sjaldgęft, en skżrist af žvķ, aš Noršmenn telja "erfšasilfur" sitt ķ hśfi.

Žetta er ennfremur mjög athyglisvert ķ ljósi žess, aš norska rķkisstjórnin hefur veriš talin fremur höll undir ESB. Enginn veit hins vegar um afstöšu Alžingis til uppgjafarbréfs ķslenzku rķkisstjórnarinnar, og žaš hefur ekki veriš birt, en į vef ESA er vitnaš til žess og svarbréfiš birt, žar sem mįlinu var žar meš sagt lokiš.  Allt er žetta óbošlegt og til vitnis um pólitķskar heybrękur, sem žola ekki dagsljósiš hérlendis.

 Reykjavķkurbréf Morgunblašsins 13.09.2019 bar yfirskriftina: 

"Bjart er yfir birtingu gagna".

Žar segir svo ķ undirkaflanum: 

"Ólęknandi hręšslupśkar":

"En óttaköstin, sem įkvešin tegund af mönnum veršur heltekin af, žegar aš skiljanleg rök vilja alls ekki eiga samleiš meš žeim, er žó erfišara aš botna ķ en bęnakvakiš śt af hnerranum.

Umręšan um orkupakkann stóš stutt, žótt hśn teygšist töluvert yfir almanakiš.  Žeir, sem gengu erinda žeirra, sem gįfu fyrirmęlin um aš innleiša tiltekna tilskipun, ręddu mįliš sįrasjaldan og aldrei efnislega.  Žeir, sem įttu formsins vegna aš vera ķ forsvari, virtust algerlega ófęrir um žaš og stöglušust žvķ į innihaldslausum klisjum, sem śtlitshönnušum sjónarmiša var borgaš af almenningi fyrir aš snķša ofan ķ žį.  

Fyrst snerust žęr um žaš, aš mįliš, sem žeir höfšu ekki sett sig inn ķ, vęri algjört smįmįl.  Nęst kom žreytta tuggan um, aš žau rök, sem meirihluti žjóšarinnar ętti samleiš meš, "stęšust ekki skošun".  En sś skošun fór aldrei fram, svo aš séš vęri.  Hvorug žessara ašferša gekk upp.

Aš lokum endaši mįlatilbśnašurinn meš žvķ aš segja, aš EES-samningurinn myndi fara śt um žśfur, yrši žetta "smįmįl" ekki samžykkt.

Vandinn er sį, aš žaš er sjįlfur grundvöllur samningsins, aš Ķsland geti hafnaš slķkum tilskipunum, algjörlega aš eigin mati.  Gęti žjóšin žaš ekki, hefši lagasetningarvald Alžingis veriš flutt śr landi, sem ekki stęšist stjórnarskrį.  

Margoft var um žaš spurt, hvaš menn hefšu fyrir sér um žaš, aš EES-samningurinn hryndi, ef "žetta smįmįl" yrši ekki samžykkt.  Enn hefur ekki komiš svar viš žvķ.  Einhver marktękur hlżtur žó aš hafa sett fram slķkar hótanir.  Varla hafa žęr veriš fabślerašar ķ heimilisišnaši.  

Og žaš ömurlega er, aš žaš var į grundvelli žessa hręšsluįróšurs, sem mįliš var afgreitt, svo lķtilfjörlegt sem žaš er.  Mįliš var rekiš įfram į óttanum."

 Žetta er einn haršasti dómur yfir stjórnvöldum, sem Morgunblašiš hefur kvešiš upp śr meš į lżšveldistķmanum, og voru žó vinstri stjórninni 1956-1958 ekki vandašar kvešjurnar.  Žaš er aušvitaš jafnframt mikill įfellisdómur yfir framkvęmd EES-samningsins, aš rķkisstjórnin skuli, aš žvķ er viršist, fara fram meš löggjöf Evrópusambandsins gagnvart Alžingi į grundvelli hótana, innlendra eša erlendra, sem hśn žó treystir sér ekki til aš stašfęra, hvaš žį aš hśn hafi boriš žaš viš aš fęra rök fyrir gagnsemi löggjafarinnar fyrir ķslenzka žjóš.  Hśn greip hins vegar til žess óyndisśrręšis aš veifa fremur röngu tré en öngu, ž.e. aš innleišing žess hluta orkulöggjafar ESB, sem OP#3 spannar, skipti žjóšina engu mįli.  Žaš var žó margsinnis hrakiš, bęši į lögfręšilegum, orkustjórnunarlegum og efnahagslegum forsendum.  Aš EES-samningurinn sé hér keyršur įfram į svona lįgkśrulegum forsendum, fęrir okkur heim sanninn um, aš žetta herra-žręls-samband okkar viš ESB um Innri markašinn er komiš aš leišarlokum.

Höfundur Reykjavķkurbréfs gerši sķšan aš umręšuefni, aš barįttan ķ Bretlandi gegn śtgöngu Breta śr Evrópusambandinu vęri lķka rekin į óttanum.  Žaš hvarflaši žó ekki aš ašžrengdum Bretum eftir ósigurinn viš Dunkirque voriš 1940 aš lįta ķ minni pokann fyrir yfirgangi Berlķnar žį, heldur baršist Royal Airforce meš kjafti og klóm viš Luftwaffe um yfirrįšin ķ lofti. 

Wehrmacht og die Kriegsmarine höfšu komizt aš žeirri nišurstöšu, aš innrįs ķ England myndi mistakast, ašallega vegna brezka flotans, svo aš lofthernašurinn var ķ raun ekki barįtta um England, heldur barįtta um yfirrįš ķ lofti yfir Evrópu. Allir vita, hvernig žeirri barįttu lyktaši, og ekki kęmi žaš į óvart, aš Bretar stęšu enn einu sinni uppi meš pįlmann ķ höndunum eftir śtgönguvišureignina viš meginlandiš.  Žeir munu strax ķ kjölfariš fį višamikinn frķverzlunarsamning viš Bandarķkin, og vonandi hefur EFTA vit į aš gera viš žį vķštękan, nśtķmalegan  frķverzlunarsamning.  

Höfundur sama Reykjavķkurbréfs gerir Yellowhammer ("gultittling"), verstu svišsmynd May-stjórnarinnar um afleišingar BREXIT aš umręšuefni.  Ķ lokaundirkafla bréfsins stendur žetta:

"Žaš eina, sem manni žykir vanta ķ žessar spįr, vęri 11.:"Verši fariš śt įn śtgöngusamnings, gęti Pence, varaforseti, komiš ķ heimsókn ķ hįlfan dag og umferšaröngžveiti verša ķ öllum borgum Bretlands og standa ķ žrjį mįnuši, einkum ef žaš vęri starfsdagur ķ skólum.".

Skżringin į žvķ, aš May birti ekki žessa skżrslu, sem hśn pantaši, er augljóslega sś, aš žaš reyndist ekkert vera ķ henni.  Žegar bešiš var um žaš į žingi Bretlands, aš žessi skżrsla óttans yrši birt, žį var žaš gert.

Į Ķslandi er augljóst, aš helztu forystumenn landsins keyptu fullyršingar um žaš, aš fylgdu žeir įkvęšum EES samningsins og höfnušu fullgildingu įkvęšis, sem aš almenningur er į móti, žį yrši samningurinn aš engu !  Žaš žarf aš vķsu ótrślega trśgirni til, žvķ [aš] ekki er fótur fyrir žessari kenningu.  En žingiš hlżtur aš krefjast žess, aš öll gögn og rökstušningur "hinna andlitslausu", sem hręddi börnin, verši birt.

Žeir, sem töldu žessi rök góš og gild og létu žau duga til žess aš skipta um skošun į umdeildu mįli, geta ekki veriš į móti žvķ aš birta rökstušninginn.  Fyrst hann var svona öflugur, ętti hann aš vera til žess fallinn aš afla meiri skilnings į afstöšu, sem enn sętir mikilli tortryggni, sem mun einungis fara vaxandi, eftir žvķ sem tķmar lķša frį, og žegar ljósar veršur, hvers vegna ķ ósköpunum žetta var gert.  Žaš veršur bara verra aš bķša.  Žaš er žekkt."

Sagan mun ekki fara mjśkum höndum um žį, sem aš žessum ófögnuši stóšu, žvķ aš aušvitaš veršur flett ofan af žeim ķ fyllingu tķmans.

 

 

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband