Ăskan og menntakerfi­

Fyrir hag almennings ß ═slandi skiptir samkeppnishŠfni landsins vi­ ˙tl÷nd meginmßli.á ┴ sÝ­asta kj÷rtÝmabili fˇr ═slandi mj÷g fram, hŠkka­i um 4 sŠti frß 2013-2015, hva­ samkeppnishŠfni var­ar, a­ mati World Economic Forum-Global Competitiveness Index-WEF-GCI, en hr÷rnun samkeppnishŠfni og lÝfskjaraáhefur hins vegar veri­ ˇumflřjanlegur fylgifiskur vinstri stjˇrna.á

SamkvŠmt skřrslu WEF eru helztu hamlandi ■Šttir ß samkeppnishŠfni hÚrlendis: gjaldeyrish÷ft, skattheimta og ver­bˇlga.á Ůessir ■Šttir stˇ­u allir til bˇta ßri­ 2016, og munu ■eir draga ˙r rřrnun samkeppnishŠfni af v÷ldum um 20 % styrkingar ISK ß ßrinu.á N˙, 16.11.2016,áhafa fur­ufuglarnir Ý Peningastefnunefnd Se­labankans hins vegar ßkve­i­, a­ vegna um 5,0 % hagvaxtar 2016 sÚ ˇrß­ a­ lŠkka vexti.á Me­ ■essu rß­slagi grefur bankinn undan tr˙ver­ugleika hagstjˇrnarinnar, ■vÝ a­ ISK ofrÝs n˙, og slÝkt endar a­eins me­ kollsteypu. ═ ■essu sambandi mß benda ß SvÝ■jˇ­.á Ůar er hagv÷xtur um 4 % 2016, en střrivextir sŠnska se­labankans eru neikvŠ­ir.á HagfrŠ­ingarnir, sem ■essu rß­a Ý ■essum tveimur l÷ndum,vir­ast hafa gengi­ Ý mj÷g ˇlÝka skˇla.á Vonandi bjagar fortÝ­ Ýslenzka Se­labankastjˇrans sem Trotzkyisti ekki lengur vi­horf hans til raunveruleikans.á

Sviss, Singap˙r og BandarÝkin eru efst ß ■essum lista WEF.á Svissneski frankinn, CHF, hefur falli­ mj÷g m.t.t. USD ß ■essu ßri, enda střrivextir vi­ 0 Ý Sviss.á N˙ eru teikn ß lofti um, a­ USD muni stÝga m.v. a­ra gjaldmi­la, einkum EUR og GBP, vegna vaxandi hagvaxtar og hŠkkandi střrivaxta Ý upphafi valdatÝ­ar Donalds J. Trump.

Hi­ merkilega er, m.v. umrŠ­una Ý fj÷lmi­lum, a­ ß ═slandi stendur grunnskˇlakerfi­ og heilbrig­iskerfi­ vel a­ vÝgi samkvŠmt WEFáog skorar 6,6 af 7,0, og er ═sland ■ar Ý 7. sŠti af 138 l÷ndum.á

Ůßáer ═sland vel Ý sveit sett, hva­ var­ar a­ tileinka sÚr nřja tŠkni, skorar 6,2 og lendir Ý 8. sŠti.

Hi­ sÝ­ast nefnda hlřtur a­ vera hß­ menntunarstigi Ý landinu og gŠ­um framhalds- og hßskˇla.á Vita­ er hins vegar, a­ ■ar er pottur brotinn, svo a­ slembilukka gŠti rß­i­ mikilli a­l÷gunarhŠfni a­ nřrri tŠkni.á

Mennta- og menningarmßlarß­herra vinstri stjˇrnarinnar 2009-2013 reif ni­ur framhaldsskˇlakerfi­ me­ástˇrfelldum sker­ingum ß framl÷gum rÝkisins til ■ess. Ůa­ var kreppa, en ■a­ er almennt vi­urkennt, a­ávi­ slÝkar a­stŠ­ur mß ekki rß­ast ß frŠ­slukerfi­, ■vÝ a­ ■a­ er undirsta­an fyrir vi­sn˙ning.á Ůß er mikilvŠgast a­ fjßrfesta Ý framtÝ­inni

Ůrßtt fyrir ■essi afgl÷p og stˇrfelld svik vi­ kjˇsendur VG me­ umsˇkn rÝkisstjˇrnar um a­ild a­ ESB og undirlŠgjuhßtt hennar vi­ AGS og kr÷fuhafa f÷llnu bankanna, ■ß er tÚ­ KatrÝn samt vinsŠlasti stjˇrnmßlama­ur ■jˇ­arinnar.á ┴vir­ingar hennar vir­ast enn ekki festast vi­ hana, svo a­ h˙n ver­skuldar vissulega heiti­ Teflˇn-Kata.

Illugi Gunnarsson, mennta-og menningarmßlarß­herra rÝkisstjˇrna Sigmundar DavÝ­s Gunnlaugssonar og Sigur­ar Inga, 2013-2016, er af allt ÷­ru sau­ah˙si, enda lÚt hann hendur standa fram ˙r ermum vi­ a­ bŠta fyrir kßrÝnur KatrÝnar Ý embŠtti.á Hann skrifa­i mj÷g gˇ­a grein Ý Morgunbla­i­ 18. oktˇber 2016, "Endurreisn framhaldsskˇlans",

og ver­ur n˙ vitna­ Ý hana:

"Ůegar n˙verandi rÝkisstjˇrn tˇk vi­ sumari­ 2013, voru framl÷g ß hvern nemanda Ý framhaldsskˇlum landsins um kkr 900 ß ver­lagi 2016.á ┴ ßrunum fyrir hrun haf­i a­haldskr÷fu veri­ beint a­ skˇlunum, en Ý kj÷lfar hrunsins var gengi­ mj÷g hart fram gagnvart framhaldsskˇlunum og ■eir skornir mj÷g grimmt ni­ur.á Til a­ setja kkr 900 framlagi­ ß hvern nemanda Ý samhengi, ■ß er framlag ß ver­lagi ßrsins 2016 ß hvern grunnskˇlanemanda um kkr 1┤700.á Ůessi skelfilega lßga tala, sem blasti vi­ sumari­ 2013, stefndi ÷llu skˇlastarfi Ý vo­a, og engar raunhŠfar ߊtlanir voru uppi um, hvernig unni­ yr­i ˙r ■eirri st÷­u."

Ůessi hrikalega lřsing eftirmanns Teflˇn-K÷tu ß vi­skilna­i hennar vi­ embŠtti menntamßlarß­herra bendir til, a­ h˙n sÚ ˇhŠfur stjˇrnandi.á Ekki einv÷r­ungu skar h˙n framhaldsskˇlana inn a­ beini, svo a­ starfsemi ■eirra bei­ tjˇn af, heldur var h˙n svo sinnulaus um starf sitt, a­ h˙n lÚt undir h÷fu­ leggjast a­ gera ߊtlun um endurreisnina.á Íll s˙ vinna fÚll Ý skaut eftirmanns hennar Ý embŠtti, og hann haf­i forg÷ngu um kerfisbreytingar, sem leggja munu grundv÷ll a­ framhalds- og hßskˇlakerfi Ý fremstu r÷­ og a­ menntakerfi, sem eykur samkeppnishŠfni ■jˇ­fÚlagsins:

"Fj÷lmargar ßstŠ­ur liggja ■vÝ til grundvallar a­ fara ˙r fj÷gurra ßra framhaldsskˇlakerfi Ý ■riggja ßra kerfi.á Ljˇst var, a­ ═sland var eina landi­ innan OECD, ■ar sem 14 ßr ■urfti til a­ undirb˙a ungmenni fyrir hßskˇlanßm, en ÷nnur l÷nd klßru­u ■a­ verkefni ß 12 e­a 13 ßrum.á Ekki var hŠgt a­ vÝkja sÚr undan ■vÝ a­ breyta ■essu, grÝ­arlegir hagsmunir eru undir fyrir ■jˇ­arb˙i­ allt, og HagfrŠ­istofnun Hßskˇla ═slands hefur meti­ ■a­ svo, a­ ■jˇ­arframlei­slan muni ver­a hŠrri sem nemur 14-17 mi÷kr/ßr vegna ■essarar breytingar.á RÝkissjˇ­ur mun ■ar af lei­andi fß Ý sinn hlut um 5-7 miakr/ßr Ý auknar skatttekjur, og munar um minna."

Illugi gat ekki vikizt undan skyldum sÝnum sem menntamßlarß­herra til a­ auka skilvirkni framhaldsskˇlanna, um lei­ og hann skaut traustum fˇtum undir umbŠtur me­ mj÷g auknum fjßrframl÷gum ˙r rÝkissjˇ­i.á Teflˇn-Kata ßtti hins vegar Ý engum erfi­leikum me­ ■a­.á Hennar a­fer­ er a­ stinga hausnum Ý sandinn, ef hana grunar, a­ krefjandi verkefni sÚ handan vi­ horni­:á

"Ůa­, sem Úg ekki sÚ, ■a­ er ekki fyrir hendi."

"Til vi­bˇtar ■vÝ fjßrmagni, sem mun bŠtast vi­ framl÷g ß hvern nemanda vegna styttingarinnar, ■ß liggur n˙ fyrir Ý sam■ykktri ߊtlun um rÝkisfjßrmßl til ßrsins 2021 ßkv÷r­un um a­ auka framl÷g til framhaldsskˇlans um miakr 2,6 ß ■eim tÝma, sem ߊtlunin nŠr til.á

Ůar me­ mun framlag ß hvern nemanda aukast ˙r r˙mum kkr 900 Ý um kkr 1┤570 ßri­ 2021, og svigr˙m er til enn frekari hŠkkana, ef vilji stendur til slÝks.á

Ůetta mun gj÷rbreyta ÷llu starfi framhaldsskˇlanna, m÷guleikum ■eirra til a­ sinna hverjum nemanda me­ fullnŠgjandi hŠtti og tryggja, a­ menntun ungmenna ß ═slandi sÚ jafngˇ­ ■vÝ, sem bezt gerist Ý ■eim l÷ndum, sem vi­ viljum bera okkur saman vi­ um lÝfskj÷r."

Ofan ß sveltigildi Teflˇn-K÷tu er Illugi b˙inn a­ bŠta kkr 670 e­a 74 % sem framlagi rÝkisins per nemanda ß ßri a­ raunvir­i.á Ůß ver­ur ■etta framlag hŠrra en allra hinna Nor­urlandanna, nema Noregs, og 42 % hŠrra en me­altal OECD var ßri­ 2012.á Ef svo fer fram sem horfir um ■rˇun efnahagsmßla, ver­ur framlag rÝkisins ß ═slandi hi­ hŠsta ß Nor­url÷ndunum ßri­ 2021.áEr ■a­ vel a­ verki veri­ hjß Illuga og rÝkisstjˇrninni, sem hann sat Ý 2013-2016.á

┴tak er nau­synlegt ß ■essu kj÷rtÝmabili Ý fjßrm÷gnun hßskˇlanna, svo a­ gˇ­ur menntunargrunnur beri hßmarks ßv÷xt.á Illu heilli st÷­va­i Teflˇn-Kata, ßsamt ÷­rum afturhalds÷flum Ý blˇra vi­ vilja st˙denta, framgang frumvarps Illuga um fjßrhagslegt stu­ningskerfi vi­ st˙denta Ý lok sÝ­asta ■ings hausti­ 2016.á Frumvarpi­ innihÚlt fjßrhagslega hvata fyrir st˙denta til a­ standa sig Ý nßmi og lj˙ka ■vÝ ßn tafa.á UmbŠtur Illugaábeinast allar a­ aukinni framlei­ni og auknum gŠ­um, enáskilvirkni er eitur Ý beinum Teflˇn-K÷tu.áŮar situr aumingjavŠ­ingin Ý fyrirr˙mi, enda ■jˇnar slÝkt flokkshagsmunum Vinstri hreyfingarinnar grŠns frambo­s. áStˇrskuldugir eilÝf­arst˙dentar, sem aldrei ver­a borgunarmenn himinhßrra skulda vi­ L═N, eru hennar menn.á

Mj÷g jßkvŠtt teikn vi­ Ýslenzka ■jˇ­fÚlagi­ er atvinnu■ßtttaka ungmenna ß aldrinum 15-29 ßra.á ┴ me­al a­ildarrÝkja OECD er h˙n mest ß ═slandi e­a um 78 %.áA­ger­arleysi og atvinnuleysi ungmenna er Ý m÷rgum l÷ndum stˇrfellt ■jˇ­fÚlagslegt og efnahagslegt vandamßl.

═ Svi­sljˇsi Bj÷rns Jˇhanns Bj÷rnssonar Ý Morgunbla­inu, 13. oktˇber 2016, stendur ■etta Ý upphafi greinarinnar:

"Atvinnu■ßtttaka ungmenna hvergi meiri":

"SamkvŠmt nřrri skřrslu frß OECD, Efnahags- og framfarastofnuninni, vir­ast Ýslenzk ungmenni b˙a vi­ mun betri a­stŠ­ur en [ungmenni] Ý ÷­rum l÷ndum.á Ůannig er atvinnu■ßtttaka 15-29 ßra um 80 % hÚr ß landi, en hlutfalli­ er 2 % Ý Grikklandi og 28 %-37 % ß ═talÝu, Spßni og Port˙gal."

A­ ═sland skuli fß hŠstu einkunn innan OECD fyrir atvinnutŠkifŠri til handa ungmennum, er einhver ■ř­ingarmesta ums÷gn, sem Ýslenzka ■jˇ­fÚlagi­ getur fengi­, og vitnar um heilbrig­i ■ess, fˇlks, atvinnulÝfs og stjˇrnarfars, hva­ sem ˙rt÷lur÷ddum ni­urrifsaflanna lÝ­ur.á Ţmsar ˙rt÷luraddir telja Ýslenzka samfÚlagi­ of lÝti­ til a­ geta sta­izt sjßlfstŠtt.á Af 35 rÝkjum OECD Ý ■essum samanbur­i er me­altali­ r˙mlega 50 % atvinnu■ßtttaka ungmenna.á Til hvers a­ vera stˇr e­a hluti af stˇru rÝkjasambandi, ef ■a­ ■ř­ir mun verri a­stŠ­ur og fŠrri atvinnutŠkifŠri fyrir nřja kynslˇ­ ?

Ůessu tengd eru lÝfslÝkur, sem eru einna hŠstar ß ═slandi innan OECD, svo og lÝfsßnŠgjan, sem fŠr 7,5 af 10,0 ß ═slandi.á

A­ lokum skal birta hÚr upplřsingar um fßtŠkt innan OECD, sem sřna svart ß hvÝtu, a­ j÷fnu­ur er tilt÷lulega mikill ß ═slandi, enda er menntakerfi, eins og hi­ Ýslenzka,á÷flugasta j÷fnunartŠki­:

"Ůegar t÷lur um fßtŠkt eru sko­a­ar, er hlutfall ungmenna einna hŠst Ý flestum rÝkjum, einkum ■ar sem ungmenni fara fyrr a­ heiman.á ┴ ═slandi er hlutfall ungmenna, sem teljast b˙a vi­ fßtŠkt, r˙m 5 %.á Um 3 % eldri borgara ß ═slandi b˙a vi­ fßtŠkt samkvŠmt OECD.á Eru ■Šr t÷lur frß ßrinu 2014.

Athygli vekur, a­ 25 % ungmenna (16-29 ßra) Ý BandarÝkjunum b˙a vi­ fßtŠkt, um 24 % Ý Danm÷rku, 23 % Ý Noregi og tŠp 20 % Ý SvÝ■jˇ­.á Hva­ Nor­url÷ndin var­ar, er Ý skřrslunni sÚrstaklega bent ß, a­ ungt fˇlk flytji fyrr ˙r foreldrah˙sum en vÝ­ast annars sta­ar."

═slendingar geta veri­ stoltir af ■jˇ­fÚlagi sÝnu var­andi a­b˙na­ ungmenna og tŠkifŠri ■eirra til nßms og starfa.á Ůa­ er ■ˇ vissulega hŠgt a­ gera betur.áVi­skilna­ur frßfarandi rÝkisstjˇrnar er glŠsilegur Ý ■essum efnum, enáhvort nř rÝkisstjˇrn hefur vit ß ■vÝ a­ beina kr÷ftunum Ý rÚtta ßtt, ■.e. ■anga­, sem mestu var­ar a­ nß frßbŠrum ßrangri ˙t frß sanngirnissjˇnarmi­um og fjßrhagslegum ßvinningi samfÚlagsins er ÷nnur saga.á Ůa­ er lÝka undir hŠlinn lagt, hvort h˙n ratar rÚtta braut a­ ßkv÷r­unarsta­ e­a ■vŠlist bara fyrir framf÷rum.á Sporin hrŠ­a.

á

á

á


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband