Sżn išnašarrįšherra

Žann 16.05.2021 birtist pistill eftir rįšherra feršamįla, išnašar og nżsköpunar į sunnudagsvettvangi Morgunblašsins.  Žar reit Žórdķs Kolbrśn Reykfjörš Gylfadóttir um tengsl orkumįla og loftslagsmįla.  Žessi pistill rįšherrans er athyglisveršur ķ ljósi Morgunblašsgreinar forstjóra Landsvirkjunar og framkvęmdastjóra Samtaka išnašarins 10 dögum įšur, og gerš er grein fyrir ķ pistlinum į undan žessum į žessu vefsetri, en žar kvarta žeir undan žvķ, aš stjórnvöld hafi ekki skapaš forsendur fyrir gręnni atvinnubyltingu meš žvķ aš ryšja hindrunum śr vegi į sviši skipulagsmįla, umhverfismįla, skattamįla eša varšandi "hvert annaš atriši, sem snertir rekstur fyrirtękjanna". Tślka mįtti greinina žannig, aš stöšnun sś, sem nś rķkir į sviši nżrrar atvinnusköpunar ķ krafti gręnnar orku Ķslands vęri sinnuleysi stjórnvalda aš kenna og vęri grein tvķmenninganna įkall um "aš ryšja brautina".

Pistill rįšherrans,

"Orka - lykillinn aš įrangri ķ loftslagsmįlum",

hófst žannig:

"Fyrir nokkrum dögum skorušu nįttśruverndarsamtök į stjórnvöld aš standa sig betur ķ žvķ aš nį loftslagsmarkmišum.  Ķ yfirlżsingu žeirra var žó ekki vikiš neitt aš žvķ, sem skiptir einna mestu mįli ķ žvķ sambandi." 

Hvaš knżr nįttśruverndarsamtök til slķkrar įskorunar į ķslenzk stjórnvöld ?  Umhyggja fyrir umhverfinu ?  Ef sś umhyggja er įstęšan, er hśn reist į fölskum forsendum, žvķ aš žaš er ekki nokkur leiš fyrir ķslenzk stjórnvöld eša landsmenn alla aš hafa nokkur męlanleg įhrif į hlżnun jaršar.  Žess vegna yrši mjög misrįšiš af stjórnvöldum aš fara nś aš beita žjóšina enn frekari žvingunarrįšstöfunum į formi t.d. hękkunar gjalds į jaršefnaeldsneyti til rķkisins eša hękkunar ašflutningsgjalda į benzķn- og dķsilbķlum, eins og eru ęr og kżr slķkra samtaka.  (Taka skal fram, aš pistilhöfundur ekur hreinum rafmagnsbķl sķšan 2020.) Hins vegar er sjįlfsagt aš veita įfram jįkvęša hvata til orkuskiptanna.  Frumatvinnuvegirnir sjįvarśtvegur, landbśnašur og išnašur, hafa allir stašiš sig meš prżši į alžjóšlegan męlikvarša viš aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda į hvert tonn framleišslu sinnar, og žaš er ašalatrišiš.  Tękni orkuskiptanna er ķ hrašfara žróun nśna, svo aš žaš er allsendis ótķmabęrt aš verša viš beišni téšra nįttśruverndarsamtaka.  Žó veršur aš hvetja stjórnvöld til aš vera kröfuharšari en nś er um vķsindalegan grundvöll ašgerša, sem styrktar eru af rķkisfé, og trónir žar endurmyndun mżra meš mokstri ofan ķ skurši efst į blaši.

"Til aš nį raunverulegum įrangri ķ aš minnka losun og breyta hlutum žarf endurnżjanlega raforku og meiri hįttar tęknižróun og nżsköpun.  Ekki bara landverndarverkefni - heldur loftslagsverkefni. Og fjölga žannig stošum veršmętasköpunar.  

Ég fagna žvķ aušvitaš, aš minnt sé į naušsyn žess aš draga meira śr losun gróšurhśsalofttegunda.  En til aš nį žeim įrangri, sem žetta įkall snżst um, žurfum viš aš verša óhįš jaršefnaeldsneyti, eins og segir ķ nżrri Orkustefnu.  

Til aš verša óhįš jaršefnaeldsneyti žurfum viš nżja gręna orkugjafa į borš viš rafeldsneyti og fleira.  Og til aš framleiša žessa orkugjafa [orkubera-innsk. BJo], žurfum viš aš framleiša meira af gręnni orku [virkja meira - innsk. BJo].

Žeir, sem kjósa aš lķta framhjį žessu, hafa ekki svörin, sem duga."

Žetta er góšur mįlflutningur hjį išnašarrįšherra, og žaš er ešlilegt, aš hśn taki ekki mark į mįlflutningi um, aš tķmabundin umframorka ķ kerfinu įriš 2020 og dökkar horfur um framhald stórišnašar ķ landinu, valdi žvķ, aš ekkert žurfi aš virkja į nęstunni, eins og t.d. forstjóri Orkuveitu Reykjavķkur hélt fram ķ fyrra.  Nś hefur hagur strympu vęnkazt og endurskošun raforkusamnings Landsvirkjunar og ISAL/Rio Tinto er ķ höfn.  Įriš 2010 heimtaši forstjóri Landsvirkjunar, Höršur Arnarson, aš įlveršstenging viš raforkuveršiš yrši afnumin.  Meš semingi var žaš lįtiš eftir honum, og samningurinn frį 2011 innihélt einvöršungu tengingu viš neyzluveršsvķsitölu ķ Bandarķkjunum, svo gįfulegt sem žaš nś er.  Viš endurskošun žessa raforkusamnings 2019-2021 žvęldist Landsvirkjun lengi vel fyrir tillögu ISAL/Rio Tinto um endurupptöku įlveršstengingar, žótt ķ breyttri mynd yrši, en söšlaši svo skyndilega um sķšla įrs 2020. 

Strax og raforkuveršiš til ISAL skreiš yfir veršiš samkvęmt eldri samningi, 39 USD/MWh, birtust trśnašarupplżsingar um veršśtreikning eftir endurskošun ķ Markaši Fréttablašsins, 19. maķ 2021, og stutt vištal viš Hörš.  Hvašan komu žessar upplżsingar ?  Žaš er furšulegt, aš forstjóri Landsvirkjunar skuli ekki hafa žvertekiš meš öllu aš ręša um hinn endurskošaša raforkusamning į grundvelli trśnašarupplżsinga ķ höndum Markašar Fréttablašsins.

Žar er hann žó enn viš sama heygaršshorniš og kvešur "fast" verš įfram vera fyrsta val Landsvirkjunar, sem er skrżtiš ķ ljósi žess, aš lįgmarksveršiš ķ žessu tilviki er hįtt eša um 30 USD/MWh  (žar fer hann ekki nįkvęmlega meš).  Fari įlverš yfir 1800 USD/MWh, deila ISAL og Landsvirkjun hagnašinum meš sér.

"Ótal fjįrfestingarverkefni eru į teikniboršinu, sem snśast um aš nį įrangri ķ loftsalgamįlum.  Žar mį nefna fjölnżtingu orkustrauma (meš tilheyrandi orkusparnaši), föngun kolefnis, förgun kolefnis og framleišsla į rafeldsneyti."  

Žetta er rżrt ķ rošinu hjį išnašarrįšherra, nema hiš sķšast nefnda.  Nś hafa Žjóšverjar bošiš Ķslendingum upp ķ dans į sviši vetnistękni. Sjįlfsagt er aš stķga žann dans undir ljśfri žżzkri "Tanzmusik".  Žetta varš ljóst viš lestur greinar sendiherra Sambandslżšveldisins, Herrn Dietrich Becker, ķ Bęndablašinu 27. maķ 2021.  Žaš er ešlilegt aš stofna meš žeim žróunar- og framleišslufélag hérlendis, sem framleiši hér vetni meš rafgreiningu og flytji megniš śt, en ašstoši hér viš aš nżta vetnisafuršir į vinnuvélar, skip og flugvélar. Skrżtiš, aš išnašarrįšherra skuli ekki geta um žessa žróunarmöguleika ķ téšri orku- og loftslagsgrein sinni. 

Aušvitaš śtheimtir verkefniš nżjar virkjanir.  Getur veriš, aš heimóttarleg afstaša vinstri gręnna til žeirra setji landsmönnum stólinn fyrir dyrnar viš raunhęft verkefni til aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda ķ Evrópu. Žį yrši Vinsri-hreyfingin gręnt framboš heimaskķtsmįt ķ loftslagsskįkinni, eins og sumir įttu von į. Reyndar hefur nś Landsvirkjun dregiš lappirnar svo lengi aš hefja nżjar virkjanaframkvęmdir, t.d. ķ Nešri-Žjórsį, aš nś stefnir ķ alvarlegan orkuskort nęsta vetur, sem getur žżtt tap śtflutningstekna upp į tugi milljarša ISK.  Sleifarlag rķkisfyrirtękisins Landsvirkjunar er óvišunandi.  Hneykslanlegt śtspil fyrirtękisins, sem fram kom į forsķšu Morgunblašsins 03.06.2021 (allt aš 15 % gjaldskrįrhękkun) er efni ķ annan pistil. 

Sķšan heldur išnašarrįšherra įfram ķ tengslum viš ótilgreind gręn verkefni:

"Ef žessi višleitni į aš geta blómstraš, megum viš ekki kęfa hana ķ fęšingu meš sköttum og skrifręši.  Viš eigum žvert į móti aš greiša götu hennar meš einföldu regluverki og jafnvel styrkjum og ķvilnunum.  Skref ķ žį įtt hafa žegar veriš stigin meš verkefninu "Gręni dregillinn", nżjum įherzlum og auknum fjįrheimildum Orkusjóšs og nżjum lögum um ķvilnanir til gręnna fjįrfestinga.  Auk žess hef ég nżlega hafiš frumathugun į žvķ, hvort raunhęft sé aš ganga lengra meš žvķ aš verja a.m.k. hluta af tekjum rķkissjóšs af losunarkvótum til aš styšja viš fjįrfestingarverkefni, sem žjóna loftslagsmarkmišum okkar."  

Gręn verkefni į borš viš vetnisverksmišju og verksmišjur vetnisafurša į borš viš ammonķak, metanól, etanól o.fl. verša aršberandi verksmišjur, sem nżta žróaša tękni, og žurfa žess vegna ekki styrki śr rķkissjóši, heldur ašeins samkeppnishęft raforkuverš, vęntanlega 25-35 USD/MWh.  Žeir, sem lifa ķ hugmyndaheimi afdankašs sósķalisma, munu vilja hįa skattheimtu af aršgreišslum žessara félaga sem annarra.  Žeir horfa fram hjį žvķ, aš fjįrmagn kostar, og ef ekki er ašsvon af fjįrfestingu ķ fyrirtękjum, žį veršur ekkert af fjįrfestingunum, nema rķkissjóšur slįi lįn til įhęttufjįrfestinga, en rķkisvaldiš stenzt einkafyrirtękjum ekki snśning, hvaš rekstur varšar, og er žį nįnast sama, hvaš um ręšir. Išnašarrįšherra hefur rétt fyrir sér um skattana, en vanmetur e.t.v. vilja einkafjįrfesta til fjįrfestinga į žessu sviši alfariš į višskiptalegum grundvelli.  Sjįlfsagt er aš beina opinberum tekjum af sölu koltvķildiskvóta til žróunar į mörkušum fyrir vetnisafuršir, skógręktar o.fl.

Sķšan kemur išnašarrįšherra į óžarflega almennan hįtt aš naušsyn nżrra virkja: 

"Ef viš ętlum aš tryggja, aš bęši nśverandi og nżir notendur gręnnar orku geti fengiš hana į samkeppnishęfu verši, žurfum viš aš huga miklu betur aš frambošshliš orkunnar og sjį til žess, aš hér verši framleidd meiri orka.  Žaš ętti aš öllu jöfnu aš stušla aš lęgra verši, žó aš aušvitaš komi samkeppnin žar lķka viš sögu."

Žetta er rétt hjį išnašarrįšherra og orš ķ tķma töluš.  Halda mętti, aš einhver valdalaus skrifari śti ķ bę hefši pįraš žetta, žvķ aš stjórn stęrsta orkufyrirtękis landsins, Landsvirkjunar, sem alfariš er ķ eigu rķkisins, viršist vera annarrar skošunar en ritarinn, žvķ aš Landsvirkjun er alls ekkert ķ virkjunarhugleišingum žessa stundina.  Hvernig ķ ósköpunum mį žetta vera ?  Orkuskortir blasir viš nęsta vetur. Ef allir nśverandi višskiptavinir Landsvirkjunar hefšu sķšastlišinn vetur nżtt samninga sķna til hins żtrasta, sem žeir voru fjarri žvķ aš gera vegna deilna viš Landsvirkjun og markašsašstęšna, hefši komiš til stöšvunar į afhendingu allrar orku, nema forgangsorku, frį orkuverum Landsvirkjunar.  Žetta įsamt mjög lįgri vatnsstöšu Žórisvatns nśna, sżnir, aš yfirvofandi er orkuskortur ķ landinu.  Hvers vegna skipar eigandinn ekki Landsvirkjun aš hefjast handa strax til aš forša stórfelldu efnahagstjóni įrum saman (nokkur įr tekur aš reisa virkjun, žótt fullhönnuš sé nś) ?  Žykist rķkisstjórnin ekki hafa til žess vald vegna lagaįkvęša Orkupakka 3, sem aš forminu gętu virzt draga völd śr höndum rįšherra og til Orkustjóra ACER į Ķslandi, sem einnig stjórnar Orkustofnun Ķslands, eša svķfur andi vinstri gręnna yfir vötnunum ? Hvort tveggja er afleitt. "Something is rotten in the state of Danemark", var einu sinni skrifaš.  Eru orkumįlin ķ lamasessi vegna stjórnmįlaįstandsins ?  Žaš er of dżrt til aš vera satt.

Išnašarrįšherra hélt įfram hugleišingum sķnum um orkumįlin:

"Žvķ mišur hefur hagkvęmni orkukosta nįnast horfiš śt śr ferli rammaįętlunar, žvķ aš žetta grundvallaratriši hefur falliš ķ skuggann af flóknari spurningum um žjóšhagslega hagkvęmni - spurningum, sem ekki er hęgt aš svara, žegar ekki er vitaš, hver muni kaupa orkuna.  Žetta ferli žarf augljóslega aš laga, og ég hef įšur sagt, aš svo viršist sem skynsamlegt vęri aš stķga skref til baka og huga betur aš kostnašarverši nżrra orkukosta, eins og gert var į fyrstu įrum rammaįętlunar."

 Ķ ljósi alvarlegrar stöšu orkumįlanna er žetta tilžrifalķtiš hjį išnašarrįšherra ķ lok kjörtķmabils hennar.  Žaš er alveg sama, hvaša virkjanakost menn velja nśna - hann veršur žjóšhagslega hagkvęmur vegna žeirrar einföldu įstęšu, aš hann mun koma ķ veg fyrir orkuskort, og hver megawattstund, sem raforkubirgjar ekki geta afhent, kostar višskiptavini į bilinu 100-1000 USD/MWh (12-120 ISK/kWh).  Žótt ekki stafaši brįšavandi aš nśna, žį eru horfur į orkumarkaši hér nś žannig, aš nśvirši hagnašar af hverri ISK ķ lķklega öllum virkjanakostum ķ framkvęmdaflokki gildandi Rammaįętlunar er aš lķkindum hęrra en af öšrum fjįrfestingarkostum, sem eigendum virkjanafyrirtękjanna standa til boša.  Žess vegna eru žessi skrif išnašarrįšherra um flóknar spurningar um žjóšhagslega hagkvęmni virkjana torskiljanlegar. Viš žurfum ekki flękjufętur, viš žurfum framkvęmdafólk. Žaš hvķlir óžarflega mikil žoka yfir išnašarrįšuneytinu. 

Nęst vķkur hśn sér aš vindorkunni:

 "Vindorkan er sķšan annar og mjög žżšingarmikill kapķtuli, en hśn hefur į fįum įrum oršiš sķfellt ódżrari og er nśna farin aš veita okkar hefšbundnu orkulindum, vatnsafli og jaršvarma, mjög harša samkeppni.  Žar eru tękifęri, sem viš eigum aš nżta."

Hefur išnašarrįšherra séš einhverja samanburšarśtreikninga, sem skjóta stošum undir žessa fullyršingu hennar um samkeppnihęfni vindorku į Ķslandi, eša er žetta bara enn eitt dęmiš um, aš hver étur žessa frįleitu fullyršingu upp eftir öšrum ?  Vindorkuverin žurfa tiltölulega mikiš landrżmi į hvert uppsett MW, og kostnašur landsins hefur įhrif į vinnslukostnaš vindmylluversins.  Grķšarlegir steypuflutningar kosta sitt.  Nišurtekt og eyšingu žarf einnig aš taka meš ķ reikninginn.  Dreifing trefjaplasts frį spöšunum, sem slitna ķ regni og sandbyljum, žarf aš taka meš ķ umhverfiskostnašinn. 

Kolefnisspor vindmyllna į framleiddar megawattstundir endingartķmans, sem er styttri en hefšbundinna ķslenzkra virkjana, er tiltölulega stórt, žegar allt er tekiš meš ķ reikninginn.  Ķ ķslenzku samhengi eru vindmyllur žess vegna ekki svo fżsilegar, aš įstęša sé fyrir išnašarrįšherra aš hvetja til žeirra. 

Lokatilvitnun ķ rįšherrann:

 "Loks höfum viš nś žegar gert gangskör aš žvķ aš greina tękifęri til aš lękka flutningskostnaš raforku.  Žęr tillögur voru unnar hratt, en žó faglega og birtust ķ frumvarpi mķnu til nżrra raforkulaga, sem mišar ótvķrętt aš žvķ aš lękka flutningskostnaš meš breyttum forsendum um śtreikning į gjaldskrįm eša nįnar tiltekiš tekjumörkum."

Žetta brżna mįl fyrir allan atvinnurekstur ķ landinu hefur tekiš rįšherrann allt of langan tķma.  Hśn hefši įtt aš vinda sér ķ mįliš į fyrsta įri rįšherradóms sķns yfir orkumįlunum, og į hvaša vegi er jöfnun flutningsgjalds į milli žéttbżlis og dreifbżlis statt, žaš brżna réttlętismįl til aš jafna stöšu ķbśa ķ žéttbżli og dreifbżli m.t.t. žjónustu sérleyfisfyrirtękja ? 

 

 

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Ómar Ragnarsson

Bendi į pistil į bloggķšu minni ķ dag um svonefnda "endurnżjanlega" orku og athugasemdir viš hana.

,Į tķu įra afmęlishįtķš Ķsor fyrir nokkrum įrum sżndi einn helsti sérfręšingur Amerķku ķ jaršvarmanżtingu į stórt Amerķkukort sem var meš mörgum litlum deplum ljósum į lit, sem sżndu helstu jaršvarmasvęši įlfunnar.

Ķ lok ręšu sinnar benti hann į risastóran eldrraušan hnött ķ Klettafjöllunum og sagši: "Į žvsssum staš er langöflugasta hįhitasvęši Amerķku. Žaš heitir Yellowstone, žar eru heilög vé og frišuš um aldur og ęvi."

Ómar Ragnarsson, 4.6.2021 kl. 13:55

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband