Heilsustofnun og gelķsk įhrif

Um pįskana dvaldi blekbóndi ķ góšu yfirlęti į HNLFĶ-Heilsustofnun Nįttśrulękningafélags Ķslands ķ hressingarskyni.  Žar var višamikil sameiginleg dagskrį, sem hver og einn gat spunniš viš aš vild.  Įrangur af slķkri vist nęst ašeins meš góšum vilja til virkrar žįtttöku ķ žvķ, sem er į bošstólum.  Žį er žar sannarlega ekkert letilķf.

Mataręšiš er reist į gręnmetishrįfęši og baunum, en fiski bregšur žó einnig fyrir. Žį eru margs konar gręnmetissśpur, grjónagrautur og jafnvel braušsśpa meš žeyttum rjóma į bošstólum.  Į morgnana er bošiš upp į frįbęran hafragraut įsamt ab-sśrmjólk og įvöxtum og alls konar korni og kryddi. 

Ekki er félagslegi žįtturinn minnsts virši, en dvalargestur getur kynnzt fjölda manns viš matboršiš, ķ dagskrįratrišunum og į kvöldvökum, ef hann leggur sig eftir žvķ.  Blekbóndi er žakklįtur fyrir góš kynni viš alls konar fólk į HNLFĶ, m.a. viš samstśdent śr MR, sem hann hefur varla séš ķ tępa hįlfa öld. 

Fyrsta kvöldvakan, eftir aš blekbóndi mętti į svęšiš, fólst ķ įtakamiklum sópransöng Bjargar Žórhallsdóttur viš pķanóundirleik Hilmars Arnar Agnarssonar og fyrirlestri Žorvaldar Frišrikssonar, fornleifafręšings og śtvarpsmanns, um gelķsk įhrif ķ ķslenzku. 

Žar er fyrst til aš taka, aš af hįlfu Ķslenskrar erfšagreiningar hefur veriš sżnt fram į, aš rśmlega 60 % af kvenfólki ķ hópi landnįmsmanna hefur veriš af keltneskum (gelķskum) uppruna.  Sagnir eru til um stórhöfšingja ķ hópi landnįmsmanna frį Sušureyjum, og mį žar nefna Auši, djśpśšgu, og fjölda höfšingja, sem meš henni komu, dreifšust um landiš og tóku sér mannaforrįš, en hśn settist aš ķ Hvammi ķ Dölum og er ęttmóšir Sturlunga. Žannig veršur bókmenntaįhugi og snilldartök Sturlunga aušskilinn.   

Fólkiš frį Sušureyjum og annars stašar frį Skotlandi var kristiš aš keltneskum hętti, en kristin trś Kelta var meš öšru sniši en rómversk-katólska kristnin, og Keltar višurkenndu ekki pįfann ķ Róm.  Biskupar Kelta höfšu lķtil völd, en valdamest voru įbótar og abbadķsir, enda hįmenning stunduš ķ klaustrum Kelta, t.d. į sviši ritlistar.  Fjölmenni frį Skotlandi og Ķrlandi į Ķslandi er skżringin į žvķ, aš hérlendis varš ekki borgarastyrjöld viš kristnitökuna, eins og į hinum Noršurlöndunum, žar sem lķtill minnihluti tróš trś sinni upp į alla hina.  Hérlendis gęti meirihluti ķbśanna hafa veriš kristinnar trśar eša velviljašur žeim trśarbrögšum įšur en kristnitakan var formlega samžykkt į Alžingi vegna offors, hótana og ofbeldis Ólafs, Noregskonungs, Tryggvasonar. 

Rķkur gelķskur arfur hérlendis er skżringin į einstęšri bókmenningu, sem hér reis hęst į įrunum 1100-1300. Hvers vegna hefši bókmenning įtt aš rķsa hįtt į Ķslandi afkomenda Noršmanna, žótt engin bókmenntahefš vęri žį ķ Noregi ?  Slķkt er óhugsandi, nema fólk hefši tekiš meš sér bókmenntaarf.  Žaš er hins vegar einkennandi fyrir sagnaritarana, t.d. Ara, fróša, aš žeir draga fjöšur yfir eša gera lķtiš śr hinum gelķska uppruna žjóšarinnar, žętti Vestmanna, en gera sem mest śr landnįmi Austmanna (Noršmanna) og nįnum tengslum viš Noreg.  Žetta kann aš hafa veriš gert aš undirlagi rómversk-katólsku kirkjunnar, sem stóš žį aš žvķ aš brjóta fornkirkju Keltanna į bak aftur og innleiša rétttrśnašinn frį Róm į gelķskum įhrifasvęšum. 

Žaš eru aušvitaš mörg spor gelķsku ķ ķslenzku og fjöldi orša, sem engar rętur eiga ķ hinum norręnu mįlunum, en finna mį ķ gelķsku. Žorvaldur Frišriksson gaf mörg dęmi ķ fyrirlestri sķnum į HNLFĶ ķ dymbilviku 2017 um orš ķ ķslenzku af gelķskum uppruna og fjöldamörg örnefni eru af gelķskum stofni. T.d. bęjarheitiš Saurbęr hefur veriš reynt aš kenna viš mżri, en meš gelķskri skķrskotun žżšir žaš "miklibęr", og žaš er mun nęrtękari skżring, žvķ aš flestir Saurbęir eru kostajaršir, en mżri einkennir žį ekki umfram ašrar jaršir. 

Žį eru fjöldamörg örnefni kennd viš tröllkarla, skessur eša annars óžekkta landnįmsmenn.  Mest er žaš tilbśningur sagnaritara, sem annašhvort hafa ekki skiliš merkingu orša af gelķskum uppruna eša viljaš breiša yfir hana meš skįldskap. 

Veršur mikill fengur aš bók Žorvaldar um žessi efni, og er löngu tķmabęrt aš draga huluna af hinum gelķska žętti ķ uppruna og menningu Ķslendinga. Frį hefšbundnum fręšimönnum į žessu sviši hefur hann ekki hlotiš gegnrżni, žegar hann hefur kynnt kenningar sķnar, enda eru žęr studdar sterkari rökum en žeir sjįlfir eru ķ fęrum til aš styšja sitt mįl. 

Ķ Ķslendingabók skrifar Ari Žorgilsson, aš hann hafi viljaš varpa ljósi į uppruna Ķslendinga til aš kveša nišur illmęlgi śtlendinga um, aš Ķslendingar vęru af žręlum komnir, og er žį ašallega įtt viš fólk af gelķskum uppruna.  Žetta er fįsinna.  Ķ fyrsta lagi voru fjölmargir frjįlsir menn ķ žeim hópi, sem kaus af pólitķskum og öšrum įstęšum aš flżja til Ķslands eša leita žar betra lķfs.  Ķ öšru lagi var vęnn hópur, sem Austmenn hnepptu ķ žręldóm og höfšu meš sér til Ķslands sem naušsynlegt vinnuafl og eru į engan hįtt verri fyrir žaš.  Ķ žrišja lagi höfšu Austmenn bśiš į Skotlandi og į skozku eyjunum ķ eina öld og blandazt Keltunum, er Ķsland byggšist.  Žaš var žannig mestmegnis blandaš fólk, sem bjó viš kraftmikla menningu, sem hingaš kom frį gelķskum įhrifasvęšum, og engin skömm aš žvķ. Einhvers stašar liggur hér fiskur undir steini. Žaš er lķklegt, aš trśarbragšadeilur og yfirgangur Rómarkirkjunnar gagnvart Keltakirkjunni hafi byrgt hérlendum mönnum sżn. 

Blekbóndi óskar lesendum glešilegs sumars. 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jón Valur Jensson

Žorvald žekki ég aš flestu góšu, og hann var einn žeirra sagnfręšinema ķ HĶ sem sótti kśrsus ķ gušfręšideild hjį Jónasi Gķslasyni (dósent, sķšar prófessor, sķšar vķgslubiskupi ķ Skįlholti) sem fjallaši um frumkristni į Ķslandi, rętur hennar, ķrska menningu lķka o.m.fl., og var Žorvaldur žar t.d. meš umfjöllun um ķrska kśluhśsagerš į Ķslandi, en mešal annarra sagnfręšinema var žar Bogi Įgśstsson, nś yfirmašur į fréttastofu Rśv. Fullan žįtt tókum viš gušfręšinemar lķka ķ žessum kśrsi, hver meš sķnu ritgerša/fyrirlestra-framlagi.

Langt žykir mér seilzt žegar eša ef Žorvaldur er farinn aš halda žvķ fram, aš meintur "yfirgangur Rómarkirkjunnar gagnvart Keltakirkjunni" hafi birzt ķ žvķ, sem ég get ašeins séš sem óstašfesta og lķtt eša ekki rökstudda samsęriskenningu (eša tilgįtu?) Žorvaldar, ž.e. aš Ari fróši hafi dregiš "fjöšur yfir eša ger[t] lķtiš śr hinum gelķska uppruna žjóšarinnar, žętti Vestmanna, [...] aš undirlagi rómversk-katólsku kirkjunnar." Fyrr mį nś vera sögufölsunar-samsęriš!

Vitaskuld veršur aš lżsa eftir rökum fyrir žessu sem öšrum meintum samsęrum.

Žakka žér annars frįsögnina, Bjarni.

Jón Valur Jensson, 20.4.2017 kl. 02:55

2 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Sęll, Jón Valur;

Ég varš nokkuš upptendrašur į téšum fyrirlestri Žorvaldar, og svo var um fleiri įheyrendur, sem töldu fyrirlesarann opna sér nżja vķdd į skilningi į Ķslandssögunni.  Mér žykir t.d. mun nęrtękara aš skżra żmis örnefni į Ķslandi śt frį gelķskri merkingu samstofna orša en aš gleypa viš žeim skżringum, sem sagnaritarar gįfu į žessum örnefnum, sem of langt mįl yrši upp aš telja hér, en Žorvaldur mun vęntanlega gera skilmerkilega grein fyrir ķ bók sinni sķšar į žessu įri.  Ef ég tek tilgįtu Žorvaldar trśanlega, verš ég meš sjįlfum mér aš leita skżringa į žvķ, hvers vegna sagnaritarar höfšu ekki sannleikann aš leišarljósi viš skrif sķn.  Vitaš er, aš keltneska kirkjan višurkenndi ekki bošvald pįfans ķ Róm og aš keltneska kirkjan, skipulag hennar og bošskapur, var meš öšru sniši en rómversk-katólsku kirkjunnar.  Žetta leiddi til hugmyndafręšilegra įrekstra og kannski įtaka, sem ég kann ekki skil į, sem endušu meš žvķ, aš Keltar voru kśgašir til aš višurkenna bošvald pįfans og samręma kirkju sķna Rómarkirkjunni.  Žessi įtök kirkjunnar manna gizka ég į, aš vera kunni ein skżringin į žvķ, aš gelķskum įhrifum ķ tungu og menningu var į blómaskeiši ritlistarinnar į Ķslandi gert lęgra undir höfši en vert vęri. 

Viš skulum annars bķša bókarinnar frį Žorvaldi Frišrikssyni um žessi efni, og ég biš žig um aš gagnrżna hann ekki į grundvelli skrifa minna hér aš ofan um įtök Rómarkirkju og Keltakirkju.  Žau eru vangaveltur leikmanns. 

Bjarni Jónsson, 20.4.2017 kl. 11:35

3 Smįmynd: Höršur Žormar

Nś geta allir "innfęddir" Ķslendingar nżtt sér ašstoš Odds Helgasonar ęttfręšings og Ķslendingabókar viš aš rekja ęttir sķnar til "fręndsemi" viš Donald Trump forseta Bandarķkjanna, en hann er ęttašur frį Sušureyjum. Móšurafi hans var trillukarl frį Tungu ķ Ljóšhśsum.smile

Höršur Žormar, 20.4.2017 kl. 16:15

4 Smįmynd: Kolbrśn Hilmars

Sjįlfstęšar konur voru eflaust fleiri ķ hópi landnįmsmanna en sagan hampar.  Ein formóšir mķn flśši td frį Noregi meš 4 börn sķn eftir aš bóndi hennar hafši veriš drepinn af žįverandi konungsmönnum žar, helgaši sér land og reisti sér bę aš Fjallabaki.  Sś eignašist sķšar annan mann "ķslenskan", föšur Njįls į Bergžórshvoli.  Reyndar er ég sjįlf afkomandi eins norsku barnanna en ekki Njįls - eins og ég hef getaš rakiš ķ Ķslendingabók.

Kolbrśn Hilmars, 20.4.2017 kl. 17:18

5 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Sęl, Höršur Žormar og Kolbrśn Hilmars;

Jį, ekki hefur žaš allt vakurt veriš, sem frį Sušureyjum kom frekar en annars stašar frį.  Annars viršist Donaldi (Žorvaldi ?) Trump svipa meir til föšur sķns, skarfs frį Kallstadt ķ Pfalz en til móšurkynsins.

Žaš mį nęrri geta, aš vęringar hafa veriš į milli landnįmsmanna og afkomenda žeirra frį hinum Noršurlöndunum annars vegar og hins vegar landnįmsmanna og afkomenda frį gelķsku svęšunum vegna ólķks menningarheims žessa fólks.  Ég get mér žess til, aš žetta sé aflvaki margra sögulegra atburša hérlendis, žegar śr žessum žjóšum var aš verša ein žjóš. 

Žessi norska formóšir žķn, Kolbrśn Hilmars, hefur veriš mikil afrekskona.  Driffjöšur landnįmsins voru einmitt miklar róstur ķ heimalöndum landnįmsmanna, og žeir, sem ekki vildu beygja sig fyrir sigurvegurunum eša eiga lķf sitt undir žeim, drifu sig ķ langferš til eyjarinnar ķ norš-vestri.

Samkvęmt Ķslendingabók er ég kominn śt af fręgasta Sturlunginum, en hiš sama hygg ég fjölmarga fį śt śr Ķslendingabók, ef žeir leita eftir. Žaš er athyglivert, aš höfundur Egilssögu, sem talinn er vera Snorri Sturluson, eyšir miklu pśšri ķ aš śtmįla norskan uppruna forfešra sinna, en ég minnist ekki, aš miklu rżmi sé variš til aš gera grein fyrir uppruna Sturlunga į Sušureyjum, en žašan kom formóšir žeirra, Aušur, djśpśšga.  Žetta getur vart veriš tilviljun, og ég hygg pólitķskar įstęšur į ritunartķma sagnanna liggja til grundvallar žvķ aš beina sķfellt athyglinni frį gelķska upprunanum og beina kastljósinu aš norska upprunanum. 

Žetta breytir ekki žvķ, aš ritmenning Ķslendinga og skįldskaparhefš į sér rętur į keltnesku menningarsvęši Skotlands og Ķrlands, žar sem sérśtgįfa af kristni hafši veriš viš lżši ķ a.m.k. tvęr aldir, žegar Ķsland byggšist. 

Bjarni Jónsson, 20.4.2017 kl. 22:01

6 Smįmynd: Jón Valur Jensson

Žessi įherzla į vestręnu įhrifin (keltnesku og af Bretlandseyjum) er skżrt og skemmtilega framsett hjį hinum ritsnjalla dr. Gušmundi Finnbogasyni landsbókaverši og heimspekingi ķ hans veglega riti Ķslendingar.

Eitt er rétt: aš nokkurt reiptog var milli ķrskrar og rómverskrar kristni (naumast žó um kristna trś sem slķka, heldur meira um hįrskurš og hįtķšar, skipulag o.fl.). Hitt tel ég nżja flugusmķš Žorvaldar: aš Ķslendingabók og önnur skrif Ara fróša hafi žjónaš geopólitķskri valdabarįttu Rómarkirkjunnar. Enga naušsyn bar til slķks. En žaš er alltaf veriš aš eigna honum einhverja hagsmunagęzlu, blessušum manninum, ef ekki fyrir kirkjuna, žį fyrir jaršeigendur!

Jón Valur Jensson, 23.4.2017 kl. 04:44

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband