Heilsustofnun og gelÝsk ßhrif

Um pßskana dvaldi blekbˇndi Ý gˇ­u yfirlŠti ß HNLF═-Heilsustofnun Nßtt˙rulŠkningafÚlags ═slandsáÝ hressingarskyni.á Ůar var vi­amikil sameiginleg dagskrß, sem hver og einn gat spunni­ vi­ a­ vild.á ┴ranguráaf slÝkri vist nŠst a­eins me­ gˇ­um vilja til virkrar ■ßttt÷ku Ý ■vÝ, sem er ß bo­stˇlum.á Ůß er ■ar sannarlega ekkert letilÝf.

MatarŠ­i­ er reist ß grŠnmetishrßfŠ­i og baunum, en fiski breg­ur ■ˇ einnig fyrir.áŮß eru margs konar grŠnmetiss˙pur, grjˇnagrautur og jafnvel brau­s˙pa me­ ■eyttum rjˇmaáß bo­stˇlum.á ┴ morgnana er bo­i­ upp ß frßbŠran hafragraut ßsamt ab-s˙rmjˇlk og ßv÷xtum og alls konar korni og kryddi.á

Ekki er fÚlagslegi ■ßtturinn minnsts vir­i, en dvalargestur getur kynnzt fj÷lda manns vi­ matbor­i­, Ý dagskrßratri­unum og ß kv÷ldv÷kum, ef hann leggur sig eftir ■vÝ.á Blekbˇndi er ■akklßtur fyrir gˇ­ kynni vi­ alls konar fˇlk ß HNLF═, m.a. vi­ samst˙dent ˙r MR, sem hann hefur varla sÚ­ Ý tŠpa hßlfa ÷ld.á

Fyrsta kv÷ldvakan, eftir a­ blekbˇndi mŠtti ß svŠ­i­, fˇlst Ý ßtakamiklum sˇprans÷ng Bjargar ١rhallsdˇttur vi­ pÝanˇundirleik Hilmars Arnar Agnarssonar og fyrirlestri Ůorvaldar Fri­rikssonar, fornleifafrŠ­ings og ˙tvarpsmanns, um gelÝsk ßhrif Ý Ýslenzku.á

Ůar er fyrst til a­ taka, a­ af hßlfu ═slenskraráerf­agreiningar hefur veri­ sřnt fram ß, a­ r˙mlega 60 % af kvenfˇlki Ý hˇpi landnßmsmanna hefur veri­ af keltneskum (gelÝskum) uppruna.á Sagnir eru til um stˇrh÷f­ingja Ý hˇpi landnßmsmanna frß Su­ureyjum, og mß ■ar nefna Au­i, dj˙p˙­gu, og fj÷lda h÷f­ingja, sem me­ henni komu, dreif­ust um landi­ og tˇku sÚr mannaforrß­, en h˙n settist a­ Ý Hvammi Ý D÷lum og er Šttmˇ­ir Sturlunga.áŮannig ver­ur bˇkmenntaßhugi og snilldart÷k Sturlunga au­skilinn.á á

Fˇlki­ frß Su­ureyjum og annars sta­ar frß Skotlandi var kristi­ a­ keltneskum hŠtti,áen kristin tr˙ Kelta var me­ ÷­ru sni­i en rˇmversk-katˇlska kristnin, og Keltar vi­urkenndu ekki pßfann Ý Rˇm.á Biskupar Kelta h÷f­u lÝtil v÷ld, en valdamest voruáßbˇtar og abbadÝsir, enda hßmenning stundu­ Ý klaustrum Kelta, t.d. ß svi­i ritlistar.á Fj÷lmenni frß Skotlandi og ═rlandi ß ═slandi er skřringin ß ■vÝ, a­ hÚrlendis var­ ekki borgarastyrj÷ld vi­ kristnit÷kuna, eins og ß hinum Nor­url÷ndunum, ■ar sem lÝtill minnihluti trˇ­ tr˙ sinni upp ß alla hina.á HÚrlendis gŠti meirihluti Ýb˙anna hafa veri­ kristinnar tr˙ar e­a velvilja­ur ■eim tr˙arbr÷g­um ß­ur en kristnitakan var formlega sam■ykkt ß Al■ingi vegna offors, hˇtana og ofbeldis Ëlafs, Noregskonungs, Tryggvasonar.á

RÝkur gelÝskur arfur hÚrlendis er skřringin ß einstŠ­ri bˇkmenningu, sem hÚr reis hŠst ß ßrunum 1100-1300.áHvers vegna hef­i bˇkmenning ßtt a­ rÝsa hßtt ß ═slandi afkomenda Nor­manna, ■ˇtt engin bˇkmenntahef­ vŠri ■ß Ý Noregi ?á SlÝkt er ˇhugsandi, nema fˇlk hef­i teki­ me­ sÚr bˇkmenntaarf. áŮa­ er hins vegar einkennandi fyrir sagnaritarana, t.d. Ara, frˇ­a, a­ ■eir draga fj÷­ur yfir e­a gera lÝti­ ˙r hinum gelÝska uppruna ■jˇ­arinnar, ■Štti Vestmanna, en gera sem mest ˙r landnßmi Austmanna (Nor­manna) og nßnum tengslum vi­ Noreg.á Ůetta kann a­ hafa veri­ gert a­ undirlagi rˇmversk-katˇlsku kirkjunnar, sem stˇ­ ■ß a­ ■vÝ a­ brjˇta fornkirkju Keltanna ß bak aftur og innlei­a rÚtttr˙na­inn frß Rˇm ß gelÝskum ßhrifasvŠ­um.á

Ůa­ eru au­vita­ m÷rg spor gelÝsku Ý Ýslenzku og fj÷ldi or­a, sem engar rŠtur eiga Ý hinum norrŠnu mßlunum, en finna mß Ý gelÝsku. Ůorvaldur Fri­riksson gaf m÷rg dŠmi Ý fyrirlestri sÝnum ß HNLF═ Ý dymbilviku 2017 um or­ Ý Ýslenzku af gelÝskum uppruna og fj÷ldam÷rg ÷rnefni eru af gelÝskum stofni. T.d. bŠjarheiti­ SaurbŠr hefur veri­ reynt a­ kenna vi­ mřri, en me­ gelÝskri skÝrskotun ■ř­ir ■a­ "miklibŠr", og ■a­ er mun nŠrtŠkari skřring, ■vÝ a­ flestir SaurbŠir eru kostajar­ir, en mřri einkennir ■ß ekki umfram a­rar jar­ir.á

Ůß eru fj÷ldam÷rg ÷rnefni kennd vi­ tr÷llkarla, skessur e­a annars ˇ■ekkta landnßmsmenn.ááMestáer ■a­ tilb˙ningur sagnaritara, sem anna­hvort hafa ekki skili­ merkingu or­a af gelÝskum uppruna e­a vilja­ brei­a yfir hana me­ skßldskap.á

Ver­ur mikill fengur a­ bˇk Ůorvaldar um ■essi efni, og er l÷ngu tÝmabŠrt a­ draga huluna af hinum gelÝska ■Štti Ý uppruna og menningu ═slendinga.áFrß hef­bundnum frŠ­im÷nnum ß ■essu svi­i hefur hann ekki hloti­ gegnrřni, ■egar hann hefur kynnt kenningar sÝnar, enda eru ■Šr studdar sterkari r÷kum en ■eir sjßlfir eru Ý fŠrum til a­ sty­ja sitt mßl.á

═ ═slendingabˇk skrifar Ari Ůorgilsson, a­ hann hafi vilja­ varpa ljˇsi ß uppruna ═slendinga til a­ kve­a ni­ur illmŠlgi ˙tlendinga um, a­ ═slendingar vŠru af ■rŠlum komnir, og er ■ß a­allega ßtt vi­ fˇlk af gelÝskum uppruna.á Ůetta er fßsinna.á ═ fyrsta lagi voru fj÷lmargir frjßlsir menn Ý ■eim hˇpi, sem kaus af pˇlitÝskum og ÷­rum ßstŠ­um a­ flřja til ═slands e­a leita ■ar betra lÝfs.á ═ ÷­ru lagi var vŠnn hˇpur, sem Austmenn hnepptu Ý ■rŠldˇm og h÷f­u me­ sÚr til ═slands sem nau­synlegt vinnuafl og eru ß engan hßtt verri fyrir ■a­.á ═ ■ri­ja lagi h÷f­u Austmenn b˙i­ ß Skotlandi og ß skozku eyjunum Ý eina ÷ld og blandazt Keltunum, er ═sland bygg­ist.á Ůa­ var ■annig mestmegnis blanda­ fˇlk, sem bjˇ vi­ kraftmikla menningu, sem hinga­ kom frß gelÝskum ßhrifasvŠ­um, og engin sk÷mm a­ ■vÝ.áEinhvers sta­ar liggur hÚr fiskur undir steini.áŮa­ er lÝklegt, a­ tr˙arbrag­adeilur og yfirgangur Rˇmarkirkjunnar gagnvart Keltakirkjunni hafi byrgt hÚrlendum m÷nnum sřn.á

Blekbˇndi ˇskar lesendum gle­ilegs sumars.á


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

Ůorvald ■ekki Úg a­ flestu gˇ­u, og hann var einn ■eirra sagnfrŠ­inema Ý H═ sem sˇtti k˙rsus Ý gu­frŠ­ideild hjß Jˇnasi GÝslasyni (dˇsent, sÝ­ar prˇfessor, sÝ­ar vÝgslubiskupi Ý Skßlholti) sem fjalla­i um frumkristni ß ═slandi, rŠtur hennar, Ýrska menningu lÝka o.m.fl., og var Ůorvaldur ■ar t.d. me­ umfj÷llun um Ýrska k˙luh˙sager­ ß ═slandi, en me­al annarra sagnfrŠ­inema var ■ar Bogi ┴g˙stsson, n˙ yfirma­ur ß frÚttastofu R˙v. Fullan ■ßtt tˇkum vi­ gu­frŠ­inemar lÝka Ý ■essum k˙rsi, hver me­ sÝnu ritger­a/fyrirlestra-framlagi.

Langt ■ykir mÚr seilzt ■egar e­a ef Ůorvaldur er farinn a­ halda ■vÝ fram, a­ meinturá"yfirgangur Rˇmarkirkjunnar gagnvart Keltakirkjunni" hafi birzt Ý ■vÝ, sem Úg get a­eins sÚ­ sem ˇsta­festa og lÝtt e­a ekki r÷kstudda samsŠriskenningu (e­a tilgßtu?) Ůorvaldar, ■.e. a­ Ari frˇ­i hafi dregi­ "fj÷­ur yfir e­a ger[t] lÝti­ ˙r hinum gelÝska uppruna ■jˇ­arinnar, ■Štti Vestmanna, [...]áa­ undirlagi rˇmversk-katˇlsku kirkjunnar." Fyrr mß n˙ vera s÷guf÷lsunar-samsŠri­!

Vitaskuld ver­ur a­ lřsa eftir r÷kum fyrir ■essu sem ÷­rum meintum samsŠrum.

Ůakka ■Úr annars frßs÷gnina, Bjarni.

Jˇn Valur Jensson, 20.4.2017 kl. 02:55

2 Smßmynd: Bjarni Jˇnsson

SŠll, Jˇn Valur;

╔g var­ nokku­ upptendra­ur ß tÚ­um fyrirlestri Ůorvaldar, og svo var um fleiri ßheyrendur, sem t÷ldu fyrirlesarann opna sÚr nřja vÝdd ß skilningi ß ═slandss÷gunni.á MÚr ■ykir t.d. mun nŠrtŠkara a­ skřra řmis ÷rnefni ß ═slandi ˙t frß gelÝskri merkingu samstofna or­a en a­ gleypa vi­ ■eim skřringum, sem sagnaritarar gßfu ß ■essum ÷rnefnum, sem of langt mßl yr­i upp a­ telja hÚr, en Ůorvaldur mun vŠntanlega gera skilmerkilega grein fyrir Ý bˇk sinni sÝ­ar ß ■essu ßri.á Ef Úg tek tilgßtu Ůorvaldar tr˙anlega, ver­ Úg me­ sjßlfum mÚr a­ leita skřringa ß ■vÝ, hvers vegna sagnaritarar h÷f­u ekki sannleikann a­ lei­arljˇsi vi­ skrif sÝn.á Vita­ er, a­ keltneska kirkjan vi­urkenndi ekki bo­vald pßfans Ý Rˇm og a­ keltneska kirkjan, skipulag hennar og bo­skapur, var me­ ÷­ru sni­i en rˇmversk-katˇlsku kirkjunnar.á Ůetta leiddi til hugmyndafrŠ­ilegra ßrekstra og kannski ßtaka, sem Úg kann ekki skil ß, sem endu­u me­ ■vÝ, a­ Keltar voru k˙ga­ir til a­ vi­urkenna bo­vald pßfans og samrŠma kirkju sÝna Rˇmarkirkjunni.á Ůessi ßt÷k kirkjunnar manna gizka Úg ß, a­ vera kunni ein skřringin ß ■vÝ, a­ gelÝskum ßhrifum Ý tungu og menningu var ß blˇmaskei­i ritlistarinnar ß ═slandi gert lŠgra undir h÷f­i en vert vŠri.á

Vi­ skulum annars bÝ­a bˇkarinnar frß Ůorvaldi Fri­rikssyni um ■essi efni, og Úg bi­ ■ig um a­ gagnrřna hann ekki ß grundvelli skrifa minna hÚr a­ ofan um ßt÷k Rˇmarkirkju og Keltakirkju.á Ůau eru vangaveltur leikmanns.á

Bjarni Jˇnsson, 20.4.2017 kl. 11:35

3 Smßmynd: H÷r­ur Ůormar

N˙ geta allir "innfŠddir" ═slendingar nřtt sÚr a­sto­ Odds Helgasonar ŠttfrŠ­ings og ═slendingabˇkar vi­ a­ rekja Šttir sÝnar til "frŠndsemi" vi­ Donald Trump forseta BandarÝkjanna, en hann er Štta­ur frß Su­ureyjum. Mˇ­urafi hans var trillukarl frß Tungu Ý Ljˇ­h˙sum.smile

H÷r­ur Ůormar, 20.4.2017 kl. 16:15

4 Smßmynd: Kolbr˙n Hilmars

SjßlfstŠ­ar konur voru eflaust fleiri Ý hˇpi landnßmsmanna en sagan hampar.á Ein formˇ­ir mÝn fl˙­i td frß Noregi me­ 4 b÷rn sÝn eftir a­ bˇndi hennar haf­i veri­ drepinn af ■ßverandi konungsm÷nnum ■ar, helga­i sÚr land og reisti sÚr bŠ a­ Fjallabaki.á S˙ eigna­ist sÝ­ar annan mann "Ýslenskan", f÷­ur Njßls ß Berg■ˇrshvoli.á Reyndar er Úg sjßlf afkomandi eins norsku barnanna en ekki Njßls - eins og Úg hef geta­ raki­ Ý ═slendingabˇk.

Kolbr˙n Hilmars, 20.4.2017 kl. 17:18

5 Smßmynd: Bjarni Jˇnsson

SŠl, H÷r­ur Ůormar og Kolbr˙n Hilmars;

Jß, ekki hefur ■a­ allt vakurt veri­, sem frß Su­ureyjum kom frekar en annars sta­ar frß.á Annars vir­ist Donaldi (Ůorvaldi ?) Trump svipa meir til f÷­ur sÝns, skarfs frß Kallstadt Ý Pfalz en til mˇ­urkynsins.

Ůa­ mß nŠrri geta, a­ vŠringar hafa veri­ ß milli landnßmsmanna og afkomenda ■eirra frß hinum Nor­url÷ndunum annars vegar og hins vegar landnßmsmanna og afkomenda frß gelÝsku svŠ­unum vegna ˇlÝks menningarheims ■essa fˇlks.á ╔g get mÚr ■ess til, a­ ■etta sÚ aflvaki margra s÷gulegra atbur­a hÚrlendis, ■egar ˙r ■essum ■jˇ­um var a­ ver­a ein ■jˇ­.á

Ůessi norska formˇ­ir ■Ýn, Kolbr˙n Hilmars, hefur veri­ mikil afrekskona.á Driffj÷­ur landnßmsins voru einmitt miklar rˇstur Ý heimal÷ndum landnßmsmanna, og ■eir, sem ekki vildu beygja sig fyrir sigurvegurunum e­a eiga lÝf sitt undir ■eim, drifu sig Ý langfer­ til eyjarinnar Ý nor­-vestri.

SamkvŠmt ═slendingabˇk er Úg kominn ˙t af frŠgasta Sturlunginum, en hi­ sama hygg Úg fj÷lmarga fß ˙t ˙r ═slendingabˇk, ef ■eir leita eftir. Ůa­ er athyglivert, a­ h÷fundur Egilss÷gu, sem talinn er vera Snorri Sturluson, ey­ir miklu p˙­ri Ý a­ ˙tmßla norskan uppruna forfe­ra sinna, en Úg minnist ekki, a­ miklu rřmi sÚ vari­ til a­ gera grein fyrir uppruna Sturlunga ß Su­ureyjum, en ■a­an kom formˇ­ir ■eirra, Au­ur, dj˙p˙­ga.á Ůetta getur vart veri­ tilviljun, og Úg hygg pˇlitÝskar ßstŠ­ur ß ritunartÝma sagnanna liggja til grundvallar ■vÝ a­ beina sÝfellt athyglinni frß gelÝska upprunanum og beina kastljˇsinu a­ norska upprunanum.á

Ůetta breytir ekki ■vÝ, a­ ritmenning ═slendinga og skßldskaparhef­ ß sÚr rŠtur ß keltnesku menningarsvŠ­i Skotlands og ═rlands, ■ar sem sÚr˙tgßfa af kristni haf­i veri­ vi­ lř­i Ý a.m.k. tvŠr aldir, ■egar ═sland bygg­ist.á

Bjarni Jˇnsson, 20.4.2017 kl. 22:01

6 Smßmynd: Jˇn Valur Jensson

Ůessi ßherzla ß vestrŠnu ßhrifin (keltnesku og af Bretlandseyjum) er skřrt og skemmtilega framsett hjß hinum ritsnjalla dr. Gu­mundi Finnbogasyni landsbˇkaver­i og heimspekingi Ý hans veglega riti ═slendingar.

Eitt er rÚtt: a­ nokkurt reiptog var milli Ýrskrar og rˇmverskrar kristniá(naumastá■ˇ um kristna tr˙ sem slÝka, heldur meira um hßrskur­ og hßtÝ­ar, skipulag o.fl.). Hitt tel Úg nřja flugusmÝ­ Ůorvaldar: a­ ═slendingabˇk og ÷nnur skrif Ara frˇ­a hafi ■jˇna­ geopˇlitÝskri valdabarßttu Rˇmarkirkjunnar. Enga nau­syn bar til slÝks. En ■a­ er alltaf veri­ a­ eigna honum einhverja hagsmunagŠzlu, blessu­um manninum, ef ekki fyrir kirkjuna, ■ß fyrir jar­eigendur!

Jˇn Valur Jensson, 23.4.2017 kl. 04:44

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband