Lżšheilsa og heilsufar bśfjįrstofna ķ hśfi

Slęmar fréttir bįrust hingaš til lands frį EFTA-dómstólinum 14. nóvember 2017.  Hann śrskuršaši, aš bann ķslenzkra stjórnvalda viš innflutningi į hrįu, ófrystu kjöti, ógerilsneyddri mjólk og eggjum og vörum śr žessum afuršum, svo og leyfiskvöš į innflutningi žessara vara, bęri aš flokka meš ólögmętum višskiptahindrunum samkvęmt matvęlalöggjöf ESB og įkvęšum EES-samningsins, sem Ķsland er ašili aš.

Viš žennan dóm er margt aš athuga, bęši lögfręšilega og heilsufarslega.  Margir kunnįttumenn hérlendis į svišum lżšheilsu, meinafręši og sżklafręši manna og dżra gjalda svo mjög varhug viš žessum dómi, aš žeir fullyrša blįkalt, aš fullnusta dómsins mundi stefna heilsufari manna og dżra ķ hęttu hérlendis. Viš svo bśiš mį ekki standa, og afgreišsla žessa mįls veršur įkvešinn prófsteinn į nżja rķkisstjórn landsins. Žaš er algert įbyrgšarleysi af nśverandi brįšabirgša stjórnvöldum aš skella skollaeyrum viš ašvörunaroršum fjölmargra sérfręšinga m.v. geigvęnlegar afleišingar žess, aš allt fari hér į versta veg ķ žessum efnum.

Frįfarandi landbśnašar- og sjįvarśtvegsrįšherra er sem fyrr śti į žekju og skautar léttilega yfir slķkar hindranir og sannar meš žvķ, hversu sneydd hęfileikum hśn er til aš fara meš žetta veigamikla embętti ķ Stjórnarrįši Ķslands.  Žaš er gušsžakkarvert, aš hśn skuli vera žašan į förum, enda įtti hśn žangaš aldrei erindi.  Helgi Bjarnason hefur t.d. eftirfarandi eftir téšri Žorgerši ķ frétt sinni ķ Morgunblašinu, 15. nóvember 2017:

"Breyta žarf reglum um innflutning":

"Žorgeršur Katrķn segir, aš ķslenzk stjórnvöld žurfi aš breyta žessum lögum, svo aš Ķslendingar standi viš sķnar alžjóšlegu skuldbindingar."

Žorgeršur žessi leyfir sér aš boša žaš aš gösslast įfram gegn rįšleggingum okkar fęrustu vķsindamanna, žótt afleišingarnar geti oršiš geigvęnlegar fyrir bęndastéttina, dżrastofnana, heilsufar og hag žjóšarinnar og rķkissjóšs.  Blekbóndi er gjörsamlega gįttašur į fljótfęrni og hugsunarleysi žessa rįšherra, sem dęmir sjįlfa sig śr leik ķ pólitķkinni meš žessari einstęšu afstöšu.  Enn bętti Žorgeršur žó um betur:

"Žorgeršur Katrķn lżsir žeirri skošun sinni, aš hręšsluįróšur hafi veriš notašur gegn innflutningi į fersku kjöti og telur, aš meiri hętta stafi af feršamönnum og innflutningi į fersku gręnmeti."

Mann rekur ķ rogastanz viš lestur texta, sem vitnar um jafnhelbert dómgreindarleysi og blinda trś į regluverk og eftirlitskerfi ESB og hér er į ferš.  Rįšherrann, frįfarandi, hraunar hér yfir faglega og rökstudda skošun fjölda innlendra sérfręšinga og kallar "hręšsluįróšur".  Slķkur stjórnmįlamašur og stjórnmįlaflokkur, sem aš slķkum rįšherra stendur, er einskis trausts veršur og hlżtur aš lenda į ruslahaugum sögunnar eigi sķšar en ķ nęstu Alžingiskosningum, enda hvert ver eiginlega erindi Višreisnar ķ stjórnmįlin ?  Kerfisuppstokkun ?  Heyr į endemi !  

Nż rķkisstjórn ķ landinu veršur aš taka téšan dóm föstum tökum og semja vķsindalega trausta greinargerš til ESA og ESB, žar sem rökstutt er, aš ķslenzk stjórnvöld sjįi sér engan veginn fęrt aš fullnusta žennan dóm EFTA-dómstólsins vegna mikillar įhęttu fyrir hag landsins, sem slķkt hefši ķ för meš sér.  Leita žarf lögfręšilegra leiša til aš renna stošum undir slķka afstöšu, ella verša Ķslendingar aš leita eftir breytingum į skuldbindingum sķnum viš EES ķ krafti fullveldisréttar sķns.  Undanžįgur ķ žessa veru verša lķka aš koma fram ķ vęntanlegum frķverzlunarsamningi Ķslands og Bretlands, sem taka žarf gildi ķ kjölfar haršsóttrar śtgöngu Bretlands śr ESB.  Bretar hafa lżst žvķ yfir, aš ķ staš žess aš dvelja ķ skjóli "Festung Europa", vilji žeir hafa forgöngu um vķštęka frķverzlun, og žeir eru lķklegir til aš skapa EFTA-žjóšunum ašgang aš vķštęku frķverzlunarneti um heiminn.

Ašstošarframkvęmdastjóri Bęndasamtaka Ķslands sagši ķ ofangreindri frétt:

""Žessi orrusta er töpuš, en kanna veršur, hvort strķšiš er tapaš", segir Erna. Hśn nefnir, aš EFTA-dómstóllinn hafi ekki tališ reglur Ķslands falla undir žį grein EES-samningsins, sem heimilar rķkjunum aš grķpa til sérstakra rįšstafana til aš vernda lķf og heilsu manna og dżra.  Žaš verši athugaš, hvort einhverjar leišir séu til aš virkja žetta įkvęši."

Spyrja mį, hvort öryggishagsmunum Ķslands hafi veriš teflt nęgilega skilmerkilega og ķtarlega fram aš Ķslands hįlfu gagnvart dómstólinum.  Mįliš er ekki višskiptalegs ešlis, heldur varšar žaš žjóšaröryggi, ef meš stjórnvaldsašgeršum er veriš aš opna nżjum fjölónęmum sżklum og veirum greiša leiš inn ķ landiš og žar meš tefla lżšheilsu hérlendis į tępasta vaš og setja heilsufar bśfjįr ķ uppnįm.

Žaš er lķklega ekkert sambęrilegt tilvik ķ Evrópu viš sjśkdómastöšuna į Ķslandi, og žess vegna ekkert fordęmi ķ Evrópu til aš lķta til viš dómsuppkvašninguna, en ef žessari hliš mįlsins hefši veriš teflt fram af fullri festu, hefši mįtt benda dómstólnum į fordęmi annars stašar ķ heiminum, t.d. frį Nżja-Sjįlandi.  Nś žarf aš tefla fram ķtarlegri röksemdafęrslu okkar fęrustu vķsindamanna į žessu sviši gegn žeim rökum, sem EFTA-dómstóllinn hefur lagt til grundvallar, og veršur žį ekki öšru trśaš en minni hagsmunir verši lįtnir vķkja fyrir meiri.  Aš öšrum kosti veršur Ķsland aš grķpa til einhliša rįšstafana aš beztu manna yfirsżn til aš varšveita žį heilsufarslegu stöšu, sem 1100 hundruš įra einangrun hefur fęrt ķslenzkum bśfjįrstofnum.  

Hvaš segir Margrét Gušnadóttir, prófessor emeritus ķ sżklafręši viš Hįskóla Ķslands af žessu tilefni ?:

"Žaš er alvarlegt mįl, ef hér koma upp nżir dżrasjśkdómar eša ólęknandi mannasjśkdómar.  Ég treysti ekki žeim mönnum, sem vilja flytja inn hrįtt, ófrosiš kjöt, til aš verja okkur fyrir žeim.  Kannski af žvķ, aš ég er oršin svo gömul, aš ég hef séš of margt."

Ķ Morgunblašinu 16. nóvember 2017,

"Segja, aš veikindaįlagiš muni aukast",

mįtti greina miklar įhyggjur Vilhjįlms Svanssonar, dżralęknis og veirufręšings į Tilraunastöš Hįskóla Ķslands ķ meinafręši į Keldum, og Karls G. Kristinssonar, prófessors og yfirlęknis į sżkla- og veirufręšideild Landsspķtalans:

""Žessi nišurstaša hefur žżšingu fyrir lżšheilsu og mögulega einnig dżraheilsu.  Žaš er alveg óumdeilt ķ fręšaheiminum, aš smitsjśkdómastaša ķslenzku bśfjįrkynjanna er einstök į heimsvķsu.  Žess nżtur ķslenzkur landbśnašur og almenningur hérlendis", segir Vilhjįlmur."

Į aš fórna "einstakri stöšu į heimsvķsu" vegna žrżstings frį Samtökum verslunar og žjónustu og Félagi atvinnurekenda, sem kęrt hafa ķslenzk yfirvöld fyrir ESA og krefjast žess aš fį aš flytja hömlulaust inn frį ESB og selja hér ferskt kjöt, ógerilsneydd egg og vörur śr žessum afuršum ? Žaš kemur ekki til mįla. Žaš mun aušvitaš sjįst undir iljar žessara ašila, žegar fólk og fénašur tekur aš veikjast hér af fjölónęmum sżklum, sem engar varnir eru gegn, og bśfé aš hrynja nišur, eins og fordęmi eru um, af rišuveiki og męšiveiki.  Žessir innflytjendur og seljendur verša žį fljótir aš benda į eftirlitsašilana sem sökudólga, en pottžétt heilbrigšiseftirlit meš žessum innflutningi er óframkvęmanlegt. Sį beinharši kostnašur, sem af slķku mundi leiša fyrir skattborgarana, er margfaldur sį sparnašur, sem neytendur kynnu aš njóta um hrķš vegna lękkašs matvöruveršs.  

""Sżklalyfjaónęmi er ein af helztu ógnunum viš lżšheilsu ķ heiminum ķ dag.  Žaš skiptir žvķ miklu mįli fyrir okkur aš reyna aš višhalda okkar góšu stöšu, eins lengi og hęgt er", segir Karl."

Ķ žessu mįli eru ekki öll kurl komin til grafar, og žaš hlżtur aš verša eitt fyrsta meginverkefni nżs utanrķkisrįšherra, heilbrigšisrįšherra og landbśnašarrįšherra aš stilla upp varnarlķnu fyrir Ķsland gagnvart ESB ķ žessu mįli og sķšan aš sękja žašan fram til aš hnekkja žessum dómi, hugsanlega meš sérsamningi Ķslands eša EFTA viš ESB, žvķ aš meš hann į bakinu er Ķslandi ekki vęrt innan EES.  Žaš er utanrķkispólitķskt stórmįl meš miklum afleišingum fyrir Ķsland, eins og śrsögn Bretlands śr ESB er stórmįl fyrir Breta, en reyndar lķka fyrir mörg fyrirtęki ķ ESB-rķkjunum.   

 Berlaymont sekkur

 

 

 

 


Marteinn Lśther, 1483-1546

Upprifjun į ęvi žżzka gušfręšiprófessorsins Marteins Lśthers ķ sjónvarpi undanfariš ķ žżzkum og ķslenzkum fręšslužįttum hefur kastaš ljósi į, hvķlķkur eldhugi og byltingarmašur Marteinn Lśther var.  Ęvistarf hans bylti samtķš hans į trśmįlasvišinu og lagši grunninn aš žróun Evrópu og Vesturlanda allra ķ įtt til upplżsts sjįlfsįkvöršunarréttar einstaklingsins og andlegs frelsis hans, einstaklingshyggju meš samfélagslegri įbyrgš ķ anda kristilegs kęrleika. Įn starfa Lśthers og samverkamanna hans vęru Vesturlönd lķklega aš mörgu leyti lakar sett en reyndin er į okkar dögum.

Lśther var Saxi og fęddist og dó ķ Eisleben ķ Saxlandi, en starfaši ašallega ķ Wittenberg ķ Saxlandi, sem žį var sennilega mišstöš frjįlslyndis og fróšleiksleitar žar um slóšir. Lśther geršist ungur aš įrum munkur af reglu Įgśstķnusar og einhvern tķmann į įrabilinu 1513-1517 varš hinn rśmlega žrķtugi munkur fyrir vitrun Gušs og fannst hann vera "endurborinn og hafa gengiš gegnum opnar dyr inn ķ paradķs". Žessi upplifun hans breytti vafalaust sjįlfsmynd hans og sjįlfstrausti og varš honum sennilega eldsneyti til mikilla afreka sem barįttumašur gegn valdakerfi kažólsku kirkjunnar og fyrir andlegu frelsi og žekkingu lżšnum til handa. Hann var hins vegar ekki slķkur hefšbundinn byltingarforingi, sem berst fyrir auknum hlut alžżšunnar af auši ašalsins og annarra stóreignamanna. 

 Lśther einbeitti sér alla tķš aš trśmįlum, og honum ofbauš spilling rómversk-kažólsku kirkjunnar, sem hann kynntist sem munkur, og fann sig knśinn til žess 31. október 1517 aš tjį opinskįtt hneykslun sķna į framferši kirkjunnar manna.  Dropinn, sem fyllti męlinn, var sala sendimanna pįfans į aflįtsbréfum, sem voru eins konar skuldabréf, sem endurgreidd voru meš rķkulegum vöxtum hinum megin meš žvķ aš létta og stytta veru breyskra manna og kvenna ķ hreinsunareldinum, jafnvel löngu framlišinna. Ķ krafti fręša sinna sem Biblķufręšingur sį Lśther ķ gegnum žennan višurstyggilega blekkingarvef og fjįrplógsstarfsemi, žvķ aš hvergi var ķ Biblķunni minnzt į neinn hreinsunareld, svo aš ekki sé nś minnzt į aflįtsbréf eša eitthvaš keimlķkt.  Pįfastóllinn hafši innleitt hreinsunareldinn ķ kenningakerfi sitt til aš nį tangarhaldi į lżšnum og beitti ógnarstjórn meš žvķ aš skapa skelfingu syndugs lżšsins gagnvart daušanum.  Var žetta hinn lśalegasti gjörningur Rómverjanna gagnvart fįvķsum og fįtękum almśga.

Mótmęli Marteins Lśthers, sem hann negldi upp į ašalhurš hallarkirkjunnar ķ Wittenberg ķ Saxlandi, vafalaust meš samžykki kjörfurstans, voru ķ 95 lišum, sem voru einn samfelldur reišilestur śt af andlegri kśgun og spillingu kirkjunnar manna.  Ęšsti veraldlegi valdhafinn ķ Saxlandi var į žeim tķma tiltölulega frjįlslyndur og hafši stofnaš tiltölulega frjįlslyndan hįskóla ķ Wittenberg.  Žar stundaši Lśther fręšistörf į sérsviši sķnu, Biblķunni. Kirkjunnar mönnum lķkaši ekki alls kostar viš žau fręšistörf, sem ķ žessum hįskóla voru stunduš, m.a. śtleggingar Lśthers į Nżja Testamentinu og rök hans fyrir žvķ, aš "hiš heilaga orš" yrši aš nį beint til fólksins, meš žvķ aš bošskapurinn vęri į móšurmįli žess, og hann žżddi sjįlfur Biblķuna į alžżšumįl Saxa, sem sķšan varš grundvöllurinn aš ritmįli allra žżzkumęlandi manna, sem tala fjölbreytilegar mįllżzkur.  Nokkru seinna vann Oddur Gottskįlksson andlegt žrekvirki viš grśtartķru ķ fjósinu ķ Skįlholti ķ óžökk žįverandi Skįlholtsbiskups, Ögmundar Pįlssonar, og myndaši aš sama skapi grundvöll ķslenzks ritmįls meš verki sķnu.  

Žaš er óvķst, aš Lśther hefši opinberaš andśš sķna į gjöršum kirkjunnar žjóna og śtleggingum žeirra į fagnašarerindinu meš jafnögrandi hętti og raunin varš, ef hann hefši ekki veriš hvattur įfram af veraldlegum höfšingjum ķ Saxlandi, ž.į.m. téšum kjörfursta.  Žar, eins og į Ķslandi, hafši lengi veriš togstreita į milli kirkjuvaldsins og veraldlegra höfšingja um veraldlegar eignir, t.d. jaršnęši.  Veraldlegir höfšingjar Saxlands sįu sér nś leik į borši, er sterkrar gagnrżni į kirkjuna gętti innan hennar, aš grafa undan įhrifamętti hennar meš beinum og óbeinum stušningi viš haršvķtuga og fręšilega gagnrżni į störf kirkjunnar žjóna frį munkum og prelįtum og upp ķ pįfastól sjįlfan. Sennilega voru Sišaskipti samt ekki ętlun höfšingjanna, en fljótlega varš ekki aftur snśiš, og śr varš alger višskilnašur viš rómversk kažólsku kirkjuna, og höfšingjarnir tóku viš hlutverki pįfastóls sem verndarar kirkjunnar. Žar meš sópušu žeir grķšarlegum veršmętum kirkna og klaustra ķ gullkistur sķnar, og höfšu žį hvorir um sig ķ hópi mótmęlenda, trśmennirnir og aušmennirnir, nokkuš fyrir sinn snśš, og alžżšan uppskar sem sįš var meš tķš og tķma.  

Höfšingjar Saxlands horfšu aušvitaš blóšugum augum eftir hįum fjįrhęšum, sem runnu frį žeim og almśganum til Rómarborgar ķ formi skattheimtu, og steininn tók śr, žegar pįfinn tók aš fjįrmagna byggingu stórhżsis ķ Róm, Péturskirkjuna, meš sölu fyrrnefndra aflįtsbréfa.  Leiša mį getum aš žvķ, aš megniš af fjįrmögnun žessa stórhżsis hafi komiš frį Žżzkalandi, enda stöšvašist bygging kirkjunnar um tķma, žegar įhrifa andmęlanna 95 į kirkjuhuršinni ķ Wittenberg tók aš gęta um allan hinn žżzkumęlandi heim fyrir tilstyrk mestu tękninżjungar žess tķma.  

Fullyrša mį, aš įhrifa róttękrar fręšilegrar gagnrżni og réttlįtrar reiši Marteins Lśthers į andlega kśgun kirkjunnar, vafasamar śtleggingar prelįta og biskupa į Biblķunni, m.a. ķ krafti žess, aš fįir utan prelįtastéttar voru ķ fęrum aš kynna sér Biblķuna af eigin raun į latķnu, hefšu oršiš miklu stašbundnari, minni og hęgvirkari, ef Lśther og barįttufélagar hans ķ hópi gušfręšinga og höfšingja hefšu ekki tekiš ķ gagniš byltingarkenndustu hönnun og nżsmķši žess tķma, prentsmišju Jóhannesar Gśtenbergs, 1400-1468, frį 1439, sem žį var bśiš aš setja upp og žróa enn frekar ķ 70 įr į nokkrum stöšum ķ Žżzkalandi og vķšar ķ Evrópu.  Aušvitaš var prentun rįndżr ķ įrdaga prenttękninnar, en bandamenn Lśthers hafa vafalaust fjįrmagnaš fyrirtękiš meš glöšu geši, žvķ aš įhrifamįttur bošskapar į móšurmįlinu hefur veriš oršinn vel žekktur.  

Andmęlin 95 og rit Lśthers, ž.į.m. Biblķužżšing hans į žżzku, sem varš grundvöllur hįžżzku, žżzka ritmįlsins, dreifšust eins og eldur ķ sinu um Žżzkaland og tendrušu žar frelsisbįl.  Bęndur landsins sįu nś kjör sķn og ašstöšu ķ nżju ljósi; žeir žyrftu ekki um aldur og ęvi aš bśa viš žręldóm, haršżšgi, kśgun og gripdeildir aš hįlfu landeigenda og kirkju og geršu uppreisn gegn yfirvöldunum og kröfšust frelsis fyrir sig og fjölskyldur sķnar auk eigin landnęšis. 

Sundrung hefur frį upphafi einkennt lśtherska söfnuši, enda vantaši söfnušina mišstjórnarvald ķ lķkingu viš pįfadóminn til aš śrskurša um deilumįl og halda hjöršinni saman. Einn fyrsti klofningurinn ķ röšum fylgismanna Lśthers var vegna afstöšunnar til vopnašrar uppreisnar bęnda ķ Žżzkalandi 1524-1525, sem var innblįsin af andlegri byltingu Lśthers.  Sumir barįttufélaga Lśthers tóku einarša afstöšu meš almśga sveitanna og blöndušu sér beinlķnis ķ barįttuna, en Marteinn Lśther var hins vegar eindregiš į móti žvķ aš reyna aš rétta hlut almśgans snögglega gagnvart ašlinum meš ofbeldi og blóšsśthellingum, enda ętti slķkt aš verša frišsamlegt žróunarferli.  Hér veršur fernt nefnt, sem kann aš hafa rįšiš afstöšu Lśthers til bęndauppreisnarinnar:

  1. Biblķufręšingurinn, Lśther, fann žvķ hvergi staš ķ bošskap biblķunnar, aš Guši vęri žaš žóknanlegt, aš almśginn gripi til vopna gegn valdhöfum og raskaši žar meš gildandi žjóšfélagsskipan.
  2. Lśther vildi aš sönnu rétta kjör almśgans, en taldi skyndilausn į borš viš vopnaša uppreisn ekki vęnlega leiš til žess, heldur žyrftu réttarbętur og bęttur hagur aš fylgja auknum žroska og menntun alžżšu, sem hann vissulega hafši hrundiš af staš og vann alla tķš aš.
  3. Lśther gerši sér grein fyrir žvķ, aš viš ofurefli var aš etja į vķgvellinum, žar sem voru brynjašir riddarar ašalsins og vel vopnum bśnir og žjįlfašir fótgöngulišar gegn óžjįlfušum og illa bśnum bęndunum.  Uppreisn myndi ašeins leiša til blóšbašs og auka enn viš sįra neyš og eymd bęnda, hvaš og į daginn kom.  
  4. Lśther var ķ bandalagi viš saxneska höfšingja, sem verndušu hann gegn hefndarašgeršum kažólsku kirkjunnar, enda vildu žeir losna undan andlegri og skattalegri kśgun kažólsku kirkjunnar. Annars hefši Lśther lķklega ekki kembt hęrurnar. Hagsmunir höfšingjanna og Marteins Lśthers skörušust, og hann taldi réttilega órįšlegt aš rjśfa bandalagiš viš žį, žvķ aš žį stęši hann į berangri. Lśther leit jafnan svo į, aš hagsmunir mótmęlendasafnašanna og veraldlegu höfšingjanna fęru saman.  Žeir uršu sķšan verndarar hinnar lśthersku kirkju, og žašan höfum viš ķ raun nśverandi tengingu rķkis og kirkju į Noršurlöndunum, žar sem rķkisvaldiš er bakhjarl lśthersku kirkjunnar, žótt fullt trśfrelsi rķki.   

Lśther var agndofa yfir žeim frelsisöflum, sem hann hafši leyst śr lęšingi, og sama hefur vafalaust įtt viš um höfšingjana, sem studdu hann meš rįšum og dįš ķ skefjalausri valdabarįttu sinni viš kirkjuvaldiš ķ Róm.  Žeir stóšu aš mörgu leyti ķ pólitķskri žjóšfrelsisbarįttu fyrir sjįlfstęši lands sķns og hagsmunum žjóšar sinnar gagnvart fornu drottinvaldi hins gķruga Rómarvaldis. 

Žessir umbrotatķmar minna į okkar eigin tķma, žegar megn óįnęgja er vķša aš brjótast śt meš Brüssel-valdiš, sem reisir valdheimildir sķnar gagnvart ašildaržjóšunum einmitt į Rómarsįttmįlanum og sķšari sįttmįlum Evrópusambandsrķkjanna. Brüssselvaldiš grķpur nś žegar inn ķ daglegt lķf almennings įn žess aš hafa hlotiš til žess lżšręšislegt umboš eša bera lżšręšislega įbyrgš gagnvart almśganum. Žessi óįnęgja almennings brauzt sķšast śt ķ žjóšaratkvęšagreišslu į Bretlandi ķ jśnķ 2016, žegar meirihluti kjósenda fól žingi og rķkisstjórn aš draga Bretland undan stofnanavaldi og skattheimtu ESB. Nś sżnir Brüsselvaldiš samningamönnum Bretlands um śtgönguna klęrnar, og enginn veit enn, hvernig samskiptum śtgöngurķkisins viš ESB-rķkin veršur hįttaš. 

Lśther skrifaši bók til aš reyna aš stöšva ofbeldiš, en žaš var žį um seinan.  Bókin hét: "Gegn gripdeildum og drįpum bęndamśgs".  Lśther var augsżnilega enginn lżšskrumari, og hann var ekki lżšręšissinni ķ okkar skilningi hugtaksins. Lżšurinn lét ekki segjast viš žetta andóf Lśthers. Hann hafši veriš leystur śr andlegum višjum aldalangrar kśgunar Rómarkirkjunnar.  Śr žvķ aš Guš hafši talaš beint til hans meš hinu ritaša orši Biblķunnar, hvaš var žį aš óttast frį hendi kónga og biskupa ?

Žaš er óyggjandi, aš andleg bylting Marteins Lśthers lagši grunninn aš einstaklingsfrelsi, einkaframtaki, mannréttindum og upplżsingastefnunni, sem žróašist ķ Evrópu, einkum ķ löndum mótmęlenda.  Upplżsingastefnan lagši grunninn aš grunnmenntun almennings ķ lestri, skrift og reikningi, sem var stęrsta einstaka skrefiš ķ įtt aš auknum lżšréttindum, jafnręši og lżšręši.  "Kirkjur [mótmęlenda] voru skólar lżšręšis", hefur The Economist eftir brezkum trśar žjóšfélagsfręšingi ķ ķtarlegri umfjöllun um Martein Lśther 4. nóvember 2017, sem blekbóndi hefur stušzt viš ķ žessari umfjöllun um žann mann, sem mestum vatnaskilum olli į mišöldum um žróun vestręnnar menningar, svo aš ekki sé nś skafiš utan af žvķ.

Blekbóndi hafši frį grunnskólaįrum sķnum frekar horn ķ sķšu Marteins Lśthers, žvķ aš strįksi kenndi honum hįlft ķ hvoru um meinleg örlög Jóns, biskups, Arasonar ķ Skįlholti ķ nóvember 1550 įsamt tortķmingu menningarveršmęta klaustranna og rįnsferšum Dana žangaš.  Ķ kjölfariš fór hagur landsmanna versnandi og viš tóku hindurvitni og lögleysa meš galdraofsóknum.  Ómögulegt er hins vegar aš segja um, hvernig žróunin hefši oršiš hér į landi, ef kažólikkar hefšu nįš aš koma ķ veg fyrir Sišaskiptin hér į landi.  Eitt er vķst, aš eftir mikla óįran hérlendis vegna "Litlu ķsaldar", eldgosa og landlęgs afturhalds ķ atvinnulegum efnum, nįšu Ķslendingar aš hrista af sér andlega og stjórnarfarslega hlekki og beinlķnis aš rķsa śr öskustó ķ krafti "upplżsingarinnar", einkaframtaks og einaršrar stjórnmįlaforystu ķ anda Jóns Siguršssonar, forseta, og var ekki linnt lįtunum fyrr en fullveldi var endurheimt og fullt frelsi meš stofnun lżšveldis į Žingvöllum 1944.  

Ķ krafti dugnašar og žekkingaröflunar ķ śtlöndum meš innleišingu nżjustu tękni į hverju sviši tókst landsmönnum aš bęta hag sinn į um 150 įrum frį žvķ aš vera ein bįgstaddasta žjóš Evrópu ķ efnalegu tilliti ķ žaš er vera ein sś bezt stęša um žessar mundir.  Ekki er žó sopiš kįliš, žótt ķ ausuna sé komiš, žvķ aš veldur hver į heldur, og varšveizla gęšanna er lķka vandasöm.   

 

 

 


Žjóšernisjafnašarstefnan

Žaš er kunnara en frį žurfi aš segja, aš vinstri flokkarnir ķslenzku hįšu misheppnaša kosningabarįttu sķna fyrir Alžingiskosningarnar 28.10.2017 undir formerkjum meiri jafnašar.  Žessi įróšur stóš į braušfótum andspęnis žeim alžjóšlega višurkenndu stašreyndum, aš um žessar mundir er hvergi meiri tekjujöfnušur en į Ķslandi og eignajöfnušurinn į Ķslandi er sį mesti į Noršurlöndum, og jafnframt sį mesti į mešal aušugra žjóša. 

Žegar félagshyggjumašur er spuršur, hversu langt hann vilji ganga viš aš jafna lķfskjör žegnanna, vefst honum skiljanlega tunga um tönn, žvķ aš žaš er jafnframt vel žekkt, aš of mikil jöfnun dregur įberandi mikiš śr hvata fólks til aš bęta lķfskjör sķn, og žar meš gerir hiš opinbera žį skyssu aš verša valdur aš stöšnun hagkerfisins vegna minna vinnuframlags og minni nżsköpunar og frumkvęšis ķ atvinnulķfinu.

Félagshyggjumašurinn svarar žess vegna spurningunni gjarna į lošinn hįtt, t.d. aš hann vilji enn auka jöfnuš.  Žetta er mergurinn mįlsins, og sannazt hefur į vinstri stjórnum um allan heim, aš žęr streša stöšugt viš aš auka jöfnuš, en veršmętaskapandi hvatar verša algerlega śtundan.  Žęr hafa stöšugt aukiš viš skattheimtuna, žar til hśn varš hreinręktuš eignaupptaka og aš lokum žjóšnżting atvinnutękjanna, eins og umheimurinn hefur undanfarin įr haft fyrir augunum ķ Venezśela. Į kaldastrķšsįrunum fram aš valdatķma Margrétar Thatcher var žaš segin saga, žegar Verkamannaflokkurinn brezki komst til valda, žį žjóšnżtti hann nokkur stór fyrirtęki.  

Žegar žessar rķkisreknu gripdeildir eru komnar upp į visst stig, ž.e.a.s. ekki hefur tekizt aš velta vinstri stjórnum śr sessi ķ tęka tķš, veršur rķkisvaldiš aš verjast óįnęgju almśgans meš jöfnun lķfskjara, sem alltaf er nišur į viš, meš haršżšgi og haršstjórn.  Jafnašarstefnan hefur žį breytzt ķ einręšis sósķalisma, kommśnisma, sem Karl Marx nefnir "alręši öreiganna".  

Lżsingu į žessu ferli mótmęla félagshyggjumenn stundum į ódżran hįtt meš vķsun ķ bįbilju, sem ęttuš er frį grimmdarsegginum frį Georgķu, Jósef Stalķn, arftaka Vladimirs Lenķn sem einręšisherra Sovétrķkjanna til 1953, og hann setti fram eftir upphaf "Raušskeggsašgeršar" Žrišja rķkisins, 22. jśnķ 1941, sem var dulnefni žżzka herrįšsins į innrįsinni ķ Sovétrķkin, sem endaši meš ósköpum fyrir Žjóšverja, m.a. vegna žess, aš Japansstjórn efndi ekki samkomulag viš valdhafana ķ Berlķn um aš rįšast į Rśssa śr austri.  "Raušskeggsašgeršin" įtti aš tryggja Žrišja rķkinu ašgang aš miklum nįttśruaušlindum og śtrżma kommśnismanum, sem vissulega keppti žį vķša viš nazismann um hylli almśgans.

Lķfseig villukenning Stalķns var į žį lund, aš lokastig lżšręšislegs aušvaldskerfis, kapķtalismans, vęri valdataka einręšissinnašra og žjóšernissinnašra hęgri afla ķ samfélaginu į borš viš "Žjóšernissósķalistķska žżzka verkamannaflokkinn" - NSDAP - "Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei", aš undirlagi aušvaldsins.

Hindenburg, žįverandi forseti Weimarlżšveldisins, skipaši Adolf Hitler, formann žessa žżzka nazistaflokks, kanzlara Žżzkalands ķ janśarlok 1933 eftir nokkra velgengni flokksins ķ kosningum til Reichstag skömmu įšur, žar sem flokkurinn hlaut um žrišjung atkvęša. Sami Hindenburg, fręgur hershöfšingi śr Fyrri heimsstyrjöldinni 1914-1918, hafši įšur sagt, aš téšur Hitler vęri svo litlum hęfileikum bśinn, aš hann myndi ekki einu sinni gera hann aš póstmįlarįšherra Weimarlżšveldisins. Hann varš aš éta žetta ofan ķ sig og lézt įriš eftir.  Žį sölsaši Adolf Hitler öll völd til sķn ķ kjölfar brunans ķ Reichstag, sem sennilega var svišsettur af honum sjįlfum.     

Villan ķ téšri kenningasmķši Stalķns, sem heimur ķ styrjaldarįstandi gleypti viš og vinstri menn hafa haldiš daušahaldi ķ ę sķšan til aš hylja skyldleika žessara tveggja "sósķalisma", er sś, aš téšur žżzki nazistaflokkur var alla tķš sósķalistaflokkur, eins og nafngiftin tjįir raunar greinilega.  Žaš var žó blębrigšamunur į žżzkum og rśssneskum sósķalisma, eins og pistlahöfundurinn Óšinn śtskżrši meš sögulegum tilvķsunum ķ Višskiptablašinu, 9. nóvember 2017, en alręši rķkisins yfir framleišslutękjunum undir žjóšernissósķalisma var žó sambęrilegt viš alręši rśssneska kommśnistaflokksins, žegar hann hafši nįš völdunum ķ sķnar hendur ķ Rįšstjórnarrķkjunum. Žaš er žetta efnahagslega og atvinnulega alręši rķkisins, sem greinir vinstri flokka frį hęgri flokkum.  Hinir sķšar nefndu leggja įherzlu į valddreifingu, einkaframtak, jöfn tękifęri og frjįlsa samkeppni.   

Veršur nś vitnaš ótępilega ķ Óšin, mönnum til glöggvunar um félagshyggjuešli žjóšernisjafnašarmanna:

"Ein slķk lygi, žrautseig og śtsmogin, er enn į haršahlaupum.  Hśn gengur ķ einfaldri mynd śt į žaš, aš žżzkir nazistar hafi veriš kapķtalistar og hęgri menn og séu žvķ um margt lķkari ķhalds- og frjįlslyndisflokkum nśtķmans en jafnašarmönnum og sósķalistum.  Žetta er ekki eingöngu sagnfręšileg "kśrķósa" [sérvizka], heldur er nazista- og fasistakylfan reglulega lįtin dynja į hęgrimönnum dagsins ķ dag. Hitler var andsnśinn sovétkommśnismanum, og žvķ hlżtur sį, sem agnśst śt ķ sósķalisma nśtķmans aš eiga eitthvaš sameiginlegt meš Hitler."

Žessi einfalda röksemdafęrsla hefur gengiš eins og raušur žrįšur gegnum mįlflutning félagshyggjufólks öll kaldastrķšsįrin og einnig eftir fall Rįšstjórnarrķkjanna 1991, žótt hśn sé afar yfirboršsleg og standist ekki skošun.  Austurrķski hagfręšingurinn, Ludwig von Mises, skrifaši t.d. um sósķalistķskt ešli nazismans ķ ritgeršinni,

"Skipulögš óreiša", sem śt kom įriš 1951.  

"Žegar sósķalisminn var aš nį vinsęldum ķ Evrópu į 19. öldinni, var ekki geršur neinn greinarmunur į sósķalisma og kommśnisma.  Vissulega voru til mismunandi śtgįfur af sósķalisma, en sama kenniheitiš var notaš yfir žęr allar.  

Ķ Žżzkalandi voru menn farnir aš skilgreina og skrifa um rķkissósķalisma įšur en Marx og Engels ritušu sķnar fręgu bękur.  Johann Karl Rodbertus hafnaši til aš mynda mörgum kenningum sósķalisma žess tķma og sagši žęr óraunhęfar.  Eina leišin til aš nį fram raunverulegum sósķalisma vęri meš žvķ, aš rķkiš tęki yfir bęši framleišslu og dreifingu į vörum og žjónustu."

Žar meš hafnaši Rodbertus ķ raun leiš sósķaldemókrata-jafnašarmanna sem sósķalisma, en jafnašarstefnan er žó vissulega leiš til sósķalisma, ef menn fylgja trśaratrišinu um ę meiri jöfnuš. Margir halda, aš Karl Marx hafi veriš fyrstur til aš setja fram kenningar um kommśnisma, en žarna kemur fram, aš Rodbertus var į undan žeim kumpįnum meš bošun sęlurķkis sósķalismans, žar sem hver fęr eftir žörfum og lętur af höndum eftir getu. Ķ mannlegu samfélagi gengur žessi draumsżn letingjans ekki upp.

Austurrķski hagfręšingurinn Mises gerši žį grundvallargreiningu ķ sambandi viš kommśnisma ķ anda Marx, Lenķns og Stalķns annars vegar og hins vegar žjóšernisjafnašarstefnuna, aš til vęri sósķalismi žżzkrar geršar og sósķalismi rśssneskrar geršar:

"Samkvęmt žżzkri gerš sósķalismans var einkaeignarrétturinn ekki afnuminn aš nafninu til.  Verksmišjur įttu ķ žessu samfélagi enn aš vera ķ eigu einstaklinga, en öllu skipulagi hagkerfisins var stżrt af rķkinu.  Ķ rśssnesku geršinni var ašeins gengiš einu skrefi lengra, og rķkiš tók verksmišjurnar eignarnįmi."

Dęmi um žennan mun er, aš ķ Žrišja rķkinu héldu bęndur įfram jöršum sķnum, en lutu agavaldi rķkisins um framleišslu og verš.  Markašsbśskapur var afnuminn, en einkaeignarrétturinn hélzt. Ķ Rśsslandi (og Kķna Maós) var hins vegar tekinn upp samyrkjubśskapur meš skelfilegum afleišingum fyrir bęndur og verkamenn vegna grimmdarlegrar innleišingar og framleišsluhraps ķ kjölfariš, sem leiddi til hungursneyšar.

Žżzki žjóšernissósķalisminn minnir óneitanlega um atvinnulķfsstefnuna nokkuš į hina kķnversku śtfęrslu kommśnismans eftir daga Maos.  Deng Hsiao Ping og arftakar skilušu jaršnęšinu til bęnda, og žį fóru Kķnverjar aš braušfęša sig aš nżju eftir įrvissa hungursneyš. Kķnverska rķkiš leggur lķnuna um fjįrfestingar og framleišslu undir handleišslu alls rįšandi kommśnistaflokks, en einkaframtakiš fęr aš spreyta sig ķ samkeppni viš rķkisfyrirtęki.  Žetta kerfi hefur ališ af sér mikinn, en skuldsettan hagvöxt, lyft hįlfum milljarši manna śr örbirgš til bjargįlna, skapaš mikinn ójöfnuš og valdiš ofbošslegri mengun lands, lofts og lagar.

Įfram meš Óšin:  

"Nazistaflokkurinn var gegnsósa af žessum žżzka sósķalisma. Ķ Žżzkalandi Hitlers voru eigendur kallašir verksmišjustjórar.  Rķkiš gaf skipanir um žaš, hvaš žeir ęttu aš framleiša, hverjir birgjar žeirra ęttu aš vera, til hverra žeir ęttu aš selja og į hvaša verši.  Laun verkafólks voru įkvešin af rķkinu, og žaš var rķkisins aš įkveša, hvernig "kapķtalistarnir" ęttu aš įvaxta arš sinn."

Af žessari lżsingu į framkvęmd žjóšernisjafnašarstefnunnar er eins ljóst og verša mį, aš markašsöflin voru algerlega aftengd og hugsanlegur gróši af starfseminni svo gott sem žjóšnżttur.  Aš halda žvķ fram, aš aušvaldiš hafi afnumiš lżšręšiš ķ Weimarlżšveldinu, tekiš völdin og leikiš lausum hala ķ Žrišja rķkinu, er hrein fįsinna.  Žjóšernisjafnašarstefnan var hreinręktašur sósķalismi, sem stóš į gömlum merg žżzkrar hugmyndafręši um rķkissósķalisma.  Žjóšernisjafnašarstefnan er žess vegna ekki lengst til hęgri ķ hinu pólitķska litrófi, eins og haldiš hefur veriš lengi fram og er helber sögufölsun, heldur yzt til vinstri į svipušum slóšum og kommśnistaflokkar heimsins eru.  Nazistaflokkurinn įtti ekkert sameiginlegt meš borgaralegum hęgri flokkum fortķšar og markašssinnušum hęgri flokkum nśtķmans, heldur var hann nįskyldur öšrum sósķalistķskum flokkum.  

Śtlistanir Ludwigs von Mises į hagkerfi nazismans voru t.d. eftirfarandi:

"Višskipti į markaši eru óraunveruleg viš žessar ašstęšur.  Žar sem öll veršlagning, laun og vaxtastig eru įkvešin af hinu opinbera, eru žau ašeins aš nafninu til verš, laun og vextir.  ... Žetta er sósķalismi ķ gervi kapķtalisma.  Sum hugtök aušhyggju- markašshagkerfis eru notuš įfram, en merking žeirra hefur breytzt ķ grundvallaratrišum."

Meš žessu benti Mises į, aš meš stjórnun ķ anda žjóšernisjafnašarstefnunnar, eins og aš ofan var lżst, įkvaršar rķkiš tekjur, neyzlu og lķfskjör hvers einasta žegns.  Rķkiš, ekki neytendur, stjórnar framleišslunni, eins og ķ öšrum sósķalistķskum samfélögum.

Óšinn skrifaši įfram um nazismann:

"Nazistaflokkurinn leit enn žį [eftir valdatökuna] į sig sem sósķalistķskan flokk og stjórnaši žżzka hagkerfinu sem slķkur.  Hatur Hitlers į sovétkommśnismanum var afsprengi kynžįttahaturs hans.  Hann var haldinn sjśklegu Gyšingahatri og leit į slava sem kynžįtt, sem ętti aš hneppa ķ žręldóm og śtrżma meš tķš og tķma.  Rśssneskur kommśnismi var, ķ hans huga, hugmyndafręši slavneskra Gyšinga og hęttulegur sem slķkur.  Hatriš var meš öšrum oršum ekki hugmyndafręšilegt [,heldur reist į kynžįttafordómum-innsk. BJo]."

"Žegar žżzki herinn réšist inn ķ Sovétrķkin įriš 1941 [Operation Barbarossa-innsk. BJo], lenti margur sósķalistinn ķ samvizkukrķsu.  Žarna voru ķ raun tvö sósķalistķsk rķki aš takast į.  Žeir tóku žvķ fagnandi söguskżringu Jósefs Stalķn um, aš žjóšernissósķalismi Hitlers, sem vissulega įtti ekki rętur sķnar ķ kenningum Marx, vęri ķ raun ekki sósķalismi, heldur kapķtalismi [aušhyggja] į lokastigi."

Aš lokum kemur tilvitnun ķ Óšin, sem skķrskotar til öfugsnśinnar umfjöllunar vinstri sinnašra fréttamanna og annarra blašamanna, sem tślka atburši lķšandi stundar sķfellt meš hagsmuni pólitķskra samherja sinna ķ stjórnmįlabarįttunni ķ huga.  Blašamenn ķ öllum löndum kalla žess vegna pólitķsk fyrirbrigši ekki sķnum réttu nöfnum, heldur reyna aš klķna óęskilegum stimpli į sķna helztu stjórnmįlaandstęšinga ķ leišinni.  

"Žaš er stórmerkilegt ķ raun, aš žessi sögufölsun hafi tekizt svo vel sem raun ber vitni.  Nżnazistar eru reglulega kallašir "öfgahęgrimenn" ķ vestręnum fjölmišlum og ķ hvert sinn, sem upp sprettur žjóšernissinnašur flokkur, sem ber śt bošskap um hatur į öšru fólki, žį er sį hinn sami stimplašur hęgri flokkur, hversu vinstri sinnuš, sem stefna hans aš öšru leyti kann aš vera."

Žegar staša nżrra flokka ķ hinu pólitķska litrófi er greind, er sem sagt ófullnęgjandi aš fullyrša, aš žjóšernissinnašur stjórnmįlaflokkur sé hęgra megin į įsnum.  Hann er žar einvöršungu réttilega stašsettur, ef hann jafnframt ašhyllist borgaraleg gildi, ž.e. lżšręši, mannréttindi, einstaklingshyggju og markašshyggju meš mismiklu félagslegu ķvafi.

Žjóšernissinnašir stjórnmįlaflokkar, sem ašhyllast mikil og vaxandi rķkisafskipti, eru vissulega vinstra megin į stjórnmįlaįsnum.  Vladimir Putin hefur t.d. slegiš mjög į žjóšernisstrengi Rśssa, og hann hefur eflt rķkisvaldiš grķšarlega, og forsetaembęttiš rśssneska hefur mjög vķštęk völd.  Žaš mį jafnvel halda žvķ fram, aš rķkisvaldiš segi einkaframtakinu rśssneska aš einhverju leyti fyrir verkum.  

Ef stefnuskrį Žjóšfylkingarinnar frönsku er grannt skošuš, kemur ķ ljós, aš hśn sé bżsna sósķalistķsk, og žaš er ekki einleikiš, hversu miklir kęrleikar eru į milli Pśtķn-stjórnarinnar ķ Rśsslandi og hinna żmsu žjóšernishreyfinga ķ Evrópu.  Sękjast sér um lķkir.

Žaš er misskilningur, reistur į fįfręši um söguna og vanžekkingu į ešli stjórnmįlanna, aš skilgreina žjóšernissinnaša stjórnmįlaflokka sjįlfvirkt sem hęgri flokka og žį oftar en ekki "öfgahęgriflokka".  Oftast er stefna žessara flokka ķ atvinnumįlum og efnahagsmįlum langt til vinstri, og vęri žį nęr aš kalla žį "öfga vinstri flokka".  Sannleikurinn er sį, aš höfušeinkenni hęgri flokka er varšstaša um borgaralegar dyggšir, umburšarlyndi, lżšręši, jafnręši, frjįlsa samkeppni, frjįlsa verzlun og einstaklingsframtak.  

Marine Le Pen 2014Eva og Adolf 1941 

 

 

 

 

 

 


Kostir og tķmabundnir gallar rafmagnsbķla

Rafmagnsbķlar komu fram į sjónarsvišiš strax ķ upphafi bķlaaldar, enda einfaldari ķ hönnun og smķši en bķlar knśnir sprengihreyfli, en rafbķlar stóšust hinum ekki snśning, hvaš dręgni og "įfyllitķma" varšaši.  Žį entust blżrafgeymarnir illa, svo aš rafbķlar hurfu fljótlega af sjónarsvišinu.  

Įriš 1973 varš olķukreppa ķ heiminum, og OPEC-samtök olķuframleišslurķkja, beittu samtakamętti sķnum ķ fyrsta sinn til aš žvinga fram margföldun olķuveršs.  Į sama tķma kom fram į sjónarsvišiš kraftrafeindatękni ("power electronics") meš žróun tżristorsins, sem gerši aflstżringu bęši jafnstraums- og rišstraumsbśnašar (DC og AC) mun einfaldari og fyrirferšarminni en įšur hafši veriš. Viš žessar višskiptalegu og tęknilegu ašstęšur gengu rafbķlar ķ  fyrsta sinn ķ endurnżjun lķfdaganna, en žeir nįšu žó enn ekki hylli vegna rafgeymanna, sem enn voru gömlu blżrafgeymarnir meš brennisteinssżru.  

Vegna tżristortękninnar og žróunar tölvutękninnar varš į lokaįratugi 20. aldarinnar tęknilegur grundvöllur fyrir žvķ aš nżta hinn margreynda, trausta og endingargóša AC-hreyfil, sem er notendavęnni en DC-hreyfillinn, žvķ aš hann slitnar hęgar, žarfnast minna višhalds og hefur meira vęgi (torque) viš hįan snśningshraša.  Gallarnir viš hann eru fólgnir ķ įrišlinum, sem er višbótar kraftrafeindabśnašur, meš rafmagnstöpum, til aš breyta jafnstraumi ķ rišstraum. 

Į žessari öld hefur svo oršiš gegnumbrot fyrir rafbķlinn inn į bķlamarkašinn meš nżrri gerš rafgeyma, s.k. ližķum-jón rafgeymar, og vegna örvęntingarfullrar leitar aš möguleikum til aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda.  Ližķum-jón rafgeymar hafa marga kosti umfram hina hefšbundnu blżrafgeyma, s.s. a.m.k. žrefaldan orkužéttleika (yfir 100 Wh/kg), meiri endingu (a.m.k. 1200 hlešslur), og flestir Li-jón bķlrafgeymar žola hrašhlešslu į margföldu venjulegu hlešsluafli upp ķ 80 % mįlorku rafgeymanna.

Žrennt er nś helzt haft uppi gegn rafbķlum: 

  1. Verš rafbķla er hęrra en eldsneytisknśinna bķla vegna žess, aš hinir fyrr nefndu hafa enn į sér įhvķlandi žróunarkostnaš og eru framleiddir ķ litlu upplagi, innan viš 3 % af hinum (tengiltvinnbķlar žį taldir meš rafbķlum).  Žaš eru žó fęrri ķhlutir ķ rafbķlum, og žeir eru ķ raun einfaldari aš gerš.  Žegar fram ķ sękir geta žeir žess vegna oršiš ódżrari en eldsneytisknśnir bķlar, vegna žess aš verš Li-jón rafgeymanna fer enn lękkandi, og kostnašur žeirra  er lķtt hįšur verši į ližķum. Višhaldskostnašur rafbķla er lęgri, žótt endurnżjunarkostnašur rafgeyma sé tekinn meš ķ reikninginn. Orkukostnašur rafbķla į Ķslandi er innan viš 40 % af orkukostnaši benzķnbķla m.v. nśverandi raforkuverš og benzķnverš, aš meštöldum töpum viš hlešsluna og žrįtt fyrir lįgt mešalhitastig hérlendis.  Įriš 2018 mį bśast viš, aš 4 įra eignarhaldskostnašur rafbķla og tengiltvinnbķla į Ķslandi verši lęgri en eldsneytisbķla vegna lękkandi framleišslukostnašar. Samt er ekki bśizt viš, aš sala rafbķla hinna hefšbundnu bķlaframleišenda fari aš skila hagnaši fyrr en um og eftir mišjan nęsta įratug. 
  2. Akstursdręgni į hverri rafgeymahlešslu žykir of stutt.  Mešalakstur fjölskyldubķla hérlendis er um 35 km/dag.  Aš sumarlagi endist hlešsla tengiltvinnbķla fyrir žennan akstur (orkunżtnin versnar viš kólnandi vešur um allt aš 3 %/°C frį mešalnżtni įrsins), og minni rafgeymana ķ rafbķlum žarf žį aš hlaša į 2-4 daga fresti.  Nś eru hins vegar aš koma į markašinn rafbķlar (Chevrolet Bolt, Tesla Model 3) meš 75 kWh rafgeyma, og enn stęrri rafgeymar eru ķ stęrri Teslu-geršum.  Į 75 kWh komast menn žó 300 km į hlešslu aš sumarlagi, sem dugar flestum, a.m.k. į milli hrašhlešslustaša. 
  3. Langan endurhlešslutķma setja margir fyrir sig.  Full endurhlešsla į 75 kWh rafgeymum meš 15 kW (3x32 A tengill) getur nś fariš fram į 5 klst, sem dugir fyrir ódżrasta orkukaupatķmabiliš erlendis, į milli kl. 0100-0600, en žį fęst orkan sums stašar į hįlfvirši, og žannig žarf žaš aš verša hér til aš nżta raforkukerfiš meš bezta móti og lįgmarka fjįrfestingaržörf. Innleišing slķkrar gjaldskrįr er tķmabęr og jįkvęšur, žjóšhagslega hagkvęmur hvati fyrir rafbķlainnleišingu hérlendis.   

Nś er aš renna upp fyrir bķlaframleišendum, sem įkvešiš hafa aš venda sķnu kvęši ķ kross og auka framboš į rafbķlum til mikilla muna į fyrri hluta nęsta įratugar, aš framleišslugeta rafgeymaverksmišjanna ķ heiminum er of lķtil.  Nś eru framleiddar um 2,0 M/įr bifreiša, sem knśnar eru aš einhverju leyti meš ližķum-jón rafgeymum.  Ef mešalstęrš rafgeyma ķ žessar 2 M bifreiša er 25 kWh, žį žarf įrleg framleišslugeta rafgeymaverksmišjanna aš vera 50 GWh/įr, og hśn er lķklega nįlęgt žessu gildi nśna.  Ef framleiša į 10 M rafbķla įriš 2025, eins og hugur bķlaframleišenda stendur til (13 % nżrra fjölskyldubķla), t.d. 6 M meš dręgni 300 km og 4 M meš dręgni 100 km eša minni (tengiltvinn), žį žį žarf aš 11-falda žessa framleišslugetu į 7 įrum. Žaš er grķšarlegt fjįrfestingarįtak og gott dęmi um žau śtlįt, sem orkubyltingin śtheimtir.  

Žį vaknar spurningin um žaš, hversu lengi žekktar birgšir ližķums ķ nįttśrunni munu endast ?   

Žaš žarf um 160 g Li/kWh.  Fyrir įrsframleišsluna 550 GWh af rafgeymum (įętluš žörf 2025) žarf 88 kt af Li.  Žekktur forši af hreinu Li ķ heiminum er 14 Mt, svo aš hann mundi endast ķ 160 įr, ef hann fęri bara ķ bķlarafgeyma.  

Um mišja 21. öldina gęti framleišsla rafbķla hafa aukizt ķ 70 M bķla meš aš mešaltali 75 kWh rafgeyma hver.  Žį žarf framleišslugetan aš hafa tķfaldazt į viš 2025 og nema 5250 GWh/įr.  Žaš žżšir įrlega žörf fyrir Li ķ bķlarafgeyma 0,84 Mt.  Ef 14 Mt verša til rįšstöfunar ķ bķlarafgeyma, veršur hęgt aš halda uppi žessum afköstum ķ 17 įr.  Fyrir mišja öldina veršur žess vegna aš finna meira af ližķum, og svo vill til, aš ķ höfunum er tališ vera grķšarlegt magn eša 230 mia t af Li.  Įreišanlega mun ližķum verša ķ samkeppni viš önnur efni og rafgeymar ķ samkeppni viš annars konar orkuform (geymsluašferšir orku), er hér veršur komiš sögu.  

Žaš er reyndar ekki lķklegt, aš į miklu ližķum śr hafinu verši žörf.  Lķklegra er, aš žegar į nęsta įratugi komi fram nżir orkugjafar, t.d. lķtil žórķum kjarnorkuver, sem endast muni allan notkunartķma bķlsins, og mengunarfrķir eldsneytisrafalar, sbr vetnsisknśnir rafalar, eiga mikla žróunarmöguleika fyrir höndum.  

D2409TQ37

 

 

 


Kolefnissektir, kolefnisbinding og rafbķlavęšing

Žaš er mikiš fjasaš um loftslagsmįl, og Katrķn Jakobsdóttir talaši um žau sem eitt ašalmįla vęntanlegrar rķkisstjórnar hennar, Framsóknar, Samfylkingar og pķrata, sem aldrei kom žó undir ķ byrjun nóvember 2017, žótt eggjahljóš heyršist vissulega śr żmsum hornum. Žaš er žó alls ekki sama, hvernig į žessum loftslagsmįlum er haldiš fyrir hönd Ķslendinga, og landsmönnum hefur nś žegar veriš komiš ķ alveg afleita stöšu ķ žessum efnum meš óraunsęrri įętlanagerš um losun CO2 og lķtilli eftirfylgni meš sparnašar- og mótvęgisašgeršum. Vonandi breytir komandi rķkisstjórn um takt ķ žessum efnum, žannig aš fé verši beint til mótvęgisašgerša innanlands ķ staš sektargreišslna til śtlanda.  

Afleišing óstjórnarinnar į žessum vettvanfi er sś, aš bśiš er aš skuldbinda landsmenn til stórfelldra sektargreišslna til śtlanda vegna framśrkeyrslu į koltvķildiskvótanum, sem yfirvöldin hafa undirgengizt.  Žessi kvóti spannar 8 įr, 2013-2020. 

Ķslenzk yfirvöld hafa samžykkt, aš Ķslendingar mundu losa aš hįmarki 15,327 Mt (M=milljón) af koltvķildi, CO2, į žessu tķmabili meš žeim hętti, sem skilgreind er ķ Kyoto-bókuninni.  Žetta var frį upphafi gjörsamlega óraunhęft, enda nam losunin į 3 fyrstu įrunum, 2013-2015, 8,093 Mt, ž.e. 53 % kvótans į 38 % tķmabilsins.

  Vegna mikils hagvaxtar į tķmabilinu 2016-2020 og hęgrar framvindu mótvęgisašgerša mį bśast viš įrlegri aukningu į žessu tķmabili žrįtt fyrir 3,5 %/įr sparneytnari bķlvélar og jafnvel 5 %/įr nżtniaukningu eldsneytis į fiskiskipaflotanum, svo aš losunin verši žį 14,2 Mt įrin 2016-2020.  Heildarlosunin 2013-2020 gęti žį numiš 22,3 Mt, en yfirvöldin eru viš sama heygaršshorniš og įętla ašeins 21,6 Mt.  Hvar eru samsvarandi mótvęgisašgeršir stjórnvalda ?  Skrifboršsęfingar bśrókrata af žessu tagi eru landsmönnum of dżrkeyptar.

Žaš er jafnframt śtlit fyrir, aš skipuleg binding koltvķildis meš skógrękt og landgręšslu į žessu seinna Kyoto-tķmabili verši minni en stjórnvöld settu fram ķ ašgeršaįętlun įriš 2010. Žaš er einkennilegur doši, sem gefur til kynna, aš of mikiš er af fögrum fyrirheitum og blašri ķ kringum žessa loftslagsvį og of lķtiš af beinum ašgeršum, t.d. til aš stemma stigu viš afleišingum óhjįkvęmilegrar hlżnunar, s.s. hękkandi sjįvarboršs. Žaš er ekki rįš, nema ķ tķma sé tekiš, žegar kemur aš varśšarrįšstöfunum.  Žaš žarf strax aš rįšstafa fé ķ sjóš til žessara verkefna.

Ein talsvert mikiš rędd ašgerš til aš draga śr losun CO2 er aš moka ofan ķ skurši til aš stöšva rotnunarferli ķ žornandi mżrum, sem losar ķ meiri męli um gróšurhśsalofttegundir en mżrarnar.  Įšur var tališ, aš žurrkun ylli losun, sem nęmi 27,6 t/ha į įri, og žar sem framręst land nęmi 0,42 Mha (=4200 km2), vęri įrleg losun framręsts lands 11,6 Mt/įr CO2.

Nś hafa nżjar męlingar starfsmanna Landbśnašarhįskóla Ķslands sżnt, aš žessi einingarlosun er tęplega 30 % minni um žessar mundir en įšur var įętlaš eša 19,5 t/ha koltvķildisjafngilda, eins og fram kemur ķ Bęndablašinu, bls. 2, 2. nóvember 2017. 

Losun Ķslendinga į koltvķldi vegna orkunotkunar, śrgangs, mżraržurrkunar og annars įriš 2016, var žį žannig:

Losun Ķslendinga į koltvķildi, CO2, įriš 2017:

  • Millilandaflug:        7,1 Mt   35 %
  • Išnašur:               2,3 Mt   11 %
  • Samgöngur innanlands:  0,9 Mt    4 %
  • Landbśnašur:           0,7 Mt    3 %
  • Millilandaskip:        0,6 Mt    3 %
  • Fiskiskip:             0,4 Mt    2 %
  • Śrgangur:              0,3 Mt    1 %
  • Orkuvinnsla:           0,2 Mt    1 %
  • Żmislegt:              0,1 Mt    0 %
  • Framręst land:         8,2 Mt   40 %
  • Heildarlosun:         20,8 Mt  100 %

 

 Til aš nżta fjįrmuni sem bezt viš aš draga śr losun gróšurhśsalofttegunda vegna starfsemi Ķslendinga er skilvirkast aš beina fé ķ stęrstu losunaržęttina. 

Framręst land vegur žyngst, 40 %.  Moka žarf ofan ķ skurši óręktašs lands, sem ekki er ętlunin aš rękta ķ fyrirsjįanlegri framtķš, og samtķmis aš planta žar skógarhrķslum til mótvęgis viš losun, sem ekki er tęknilega unnt aš minnka aš svo stöddu.  Žar vegur millilandaflugiš og išnašurinn žyngst.  Žessir ašilar eru örugglega fśsir til aš fjįrfesta ķ slķkri bindingu į Ķslandi fremur en aš greiša stórfé fyrir losun umfram kvóta til śtlanda, enda er slķk rįšstöfun fjįr hagstęš fyrir žį, eins og sżnt veršur fram į hér aš nešan.  

Mismunur į įętlašri heildarlosun Ķslendinga tķmabiliš 2013-2020 og śthlutušum losunarheimildum til žeirra er:

ML= 22,3 Mt-15,3 Mt = 7,0 Mt

Mešaleiningarverš yfir žetta "seinna Kyoto-tķmabil" veršur e.t.v. 5 EUR/t CO2, en žaš rķkir žó enn mikil óvissa um žetta verš.  Hitt eru menn sammįla um, aš žaš veršur hęrra į tķmabilinu 2021-2030, e.t.v. 30 EUR/t. 

Lķkleg kaupskylda į kvóta įriš 2021 fyrir tķmabiliš 2013-2020 er žannig:

K=7 Mt x 5 EUR/t = MEUR 35  = miaISK 4,4.

Nś er įhugavert aš finna śt, hversu miklu framręstu landi er hęgt aš bleyta ķ (meš žvķ aš moka ofan ķ skurši) og sķšan aš planta hrķslum ķ sama landiš fyrir žessa upphęš (og veršur žį engin mżri til aftur), og sķšan hver einingarkostnašurinn er į koltvķildinu ķ žessum tvenns konar mótvęgisašgeršum, ž.e. samdrętti losunar og meš bindingu. Svariš veršur įkvaršandi um hagkvęmni žess fyrir rķkissjóš og einkafyrirtęki aš fjįrfesta fremur innanlands en erlendis ķ koltvķildiskvótum.

Samkvęmt Umhverfisrįšgjög Ķslands, 2.11.2017, eru afköst og einingarkostnašur viš žrenns konar ręktunarlegar mótvęgisašgeršir eftirfarandi:

  • Landgręšsla:  2,1 t/ha/įr og 167 kkr/ha
  • Skógrękt:     6,2 t/ha/įr og 355 kkr/ha
  • Bleyting:    19,5 t/ha/įr og  25 kkr/ha

Žį er hęgt aš reikna śt, hversu mörgum hekturum žurrkašs lands, A, er hęgt aš bleyta ķ og planta ķ  hrķslum fyrir miaISK 4,4:

A x (355+25) = 4,4;  A = 11,6 kha = 116 km2

Skógręktin bindur CO2: mBI=6,2 x 11,6k=72  kt/įr.

Bleyting minnkar losun:mBL=19,5x 11,6k=226 kt/įr.

Alls nema žessar mótvęgisašgeršir: 298 kt/įr.

Eftir 25 įr hefur žessi bleyting minnkaš losun um 5650 kt CO2 og skógrękt bundiš (ķ 20 įr) um 1440 kt CO2.

Alls hefur žį miaISK 4,4 fjįrfesting skapaš 7090 kt kvóta į einingarkostnaši 621 ISK/t = 5,0 EUR/t.  

Sé reiknaš meš, aš skógurinn standi sjįlfur undir rekstrarkostnaši meš grisjunarviši, žį viršast mótvęgisašgeršir innanlands nś žegar vera samkeppnishęfar į višskiptalegum forsendum, svo aš ekki sé nś minnzt į žjóšhagslegu hagkvęmnina, žar sem um veršmętasköpun innanlands, nż störf og aukningu landsframleišslu er aš ręša.  Žaš er engum vafa undirorpiš, aš stjórnvöld og fyrirtęki į borš viš millilandaflugfélögin, skipafélögin og stórišjufyrirtękin eiga aš semja viš bęndur og Skógrękt rķkisins um žessa leiš.  

Er nóg landrżmi ?  

Framręst land er um 4200 km2 aš flatarmįli og óręktaš land er 85 % af žvķ, ž.e. 3570 km2.  Sé helmingur af žvķ tiltękur til žessara nota, žarf téš miaISK 4,4 fjįrfesting žį ašeins 6,5 % af tiltęku, óręktušu og framręstu landi, og žaš veršur vafalaust til reišu, ef samningar takast.  

 

 

 


Rafbķlavęšing og heildarlosun CO2

Rafgeymarnir eru Akkilesarhęll rafbķlavęšingarinnar, enn sem komiš er.  Nś er aš koma fram į sjónarsvišiš tękni til aš hlaša žį žrįšlaust, jafnvel į ferš, og er notuš til žess hefšbundin 20. aldar rafsegulsvišstękni, reist į kenningum Michaels Faradays frį 1831 og ešlisfręšilķkingum Mawells, og veršur gerš grein fyrir žessari tęknižróun ķ žessari vefgrein, en fyrst veršur umhverfislegur įvinningur rafbķlavęšingarinnar į Ķslandi settur ķ samhengi viš ašra losun.

Özur Lįrusson įvarpar hinn dęmigerša frambjóšanda til Alžingis ķ Morgunblašsgrein, 26. október 2017,

"Kynntu žér gögnin, įgęti frambjóšandi".

Hann deilir žar réttilega į marga stjórnmįlamenn, sem eru meš loftslagsmįl į vörunum ķ tķma og ótķma, og leggja žį höfušįherzlu į rafbķlavęšinguna, įn žess aš athuga, hvaš landumferšin vegur hlutfallslega lķtiš ķ heildarlosuninni og įn žess aš gera um leiš grein fyrir trśveršugri og skynsamlegri įętlun um aš koma žeim innvišum į laggirnar, sem eru forsenda rafbķla ķ tugžśsunda tali hérlendis.

Özur bendir į ķ téšri grein, aš eldsneytisnżtni farartękja hafi batnaš um 35 % undanfarin 10 įr eša um 3,5 %/įr aš jafnaši, sem er grķšarlega góšur įrangur hjį hönnušum bķlvéla, grindar, yfirbyggingar og innmats.  Hér leggst į eitt beztun bķlvéla meš hermun ķ tölvum, žróun efnistękni og val į ešlisléttari efnum en įšur, og lįgmörkun loftmótstöšu.  

Įriš 2016 notušu landfartęki 274 kt af jaršefnaeldsneyti.  Bętt nżtni um 35 % jafngildir tęplega 150 kt/įr elsdsneytissparnaši įriš 2016 m.v. eldsneytisnżtnina įriš 2006 og minni losun gróšurhśsalofttegunda um rśmlega 470 kt/įr, sem er 4,0 % af heildarlosun Ķslendinga vegna orkunotkunar įriš 2016. Landfartęki losušu žį 864 kt af CO2 eša 7,4 % af heildarlosun Ķslendinga vegna orkunotkunar, sem nam 11,7 Mt. 

"Žį komum viš aš umręšunni um heildarlosun, en žar er rétt aš benda žér į umręšur, sem voru į Alžingi į haustmįnušum 2015.  Ķ svari viš fyrirspurn, er žįverandi umhverfisrįšherra fékk, kemur fram, aš ašeins 4 % af heildargróšurhśsalofttegundum komi frį fólksbķlum hér į landi, 96 % af žeim eru af öšrum völdum !"

Skošum žessar stašhęfingar nįnar:

Landfartęki eru talin nota 93 % eldsneytis samgöngutękja innanlands, og ętla mį, aš fólksbķlar noti 65 % af žvķ.  Eldsneytisnotkun žeirra er žį:

MF=0,93x0,65x295 kt/įr=178 kt įriš 2016, sem veldur koltvķildislosun 561 kt/įr.  Sem hlutfall af heildarlosun vegna orkunotkunar er žetta: 0,561/11,67=4,8 %.  Viškomandi rįšherra hefur į sinni tķš vafalķtiš bętt viš losun frį landbśnaši og śr uppžurrkušum mżrum.  Frį landbśnaši mį ętla, aš komiš hafi 0,7 Mt af CO2eq.  Losun frį framręstu landi var žį (2015) talin nema 11,61 Mt/įr CO2eq, en er nśna talin vera 29,5 % minni samkvęmt Umhverfisrįšgjöf Ķslands ķ Bęndablašinu, 2. nóvember 2017.  Žar er getiš um einingarlosun śr žurrkušum mżrum 19,5 t/ha koltvķildisjafngilda į įri, en hśn var įšur talin vera 27,64 t/ha per įr CO2eq.  Žetta žżšir, aš žurrkašar mżrar senda nś frį sér:

MŽM=19,5x420“000=8,2 Mt/įr CO2eq.  

Žį veršur hlutfall fólksbķla ķ heildarlosun:

0,561/20,6=2,7 %.

Skekkja rįšherrans er sennilega fólgin ķ vanmati į grķšarlegum gróšurhśsaįhrifum millilandaflugsins.  Ķslenzk millilandaflugfélög notušu įriš 2016 32 PJ (Petajoule) af orku, sem samsvarar 66 % af raforkuvinnslu allra vatnsaflsvirkjana landsins, og višurkennt er, aš gróšurhśsaįhrif viš losun gastegunda og fastra agna śr žotuhreyflum ķ hįloftunum eru tęplega žreföld į viš sams konar losun į jöršu nišri.  Žannig nįmu žessi jafngildisįhrif 7,11 Mt CO2 (M=milljón) įriš 2016 eša 59 % af allri losun Ķslendinga vegna orkunotkunar eša 34 % af heild aš losun framręsts lands meštalinni.  Meš žvķ aš bęta henni viš losun vegna orkunotkunar, 11,67 Mt, fęst heildarlosun af mannavöldum į Ķslandi 2016:

MH=20,6 Mt CO2, og losun vegna orkunotkunar er 57 % af heild.

Özur notar of lįg losunargildi fyrir millilandaflug og śreltu töluna fyrir losun framręsts lands, og žess vegna eru hlutfallstölur hans ekki alveg réttar, en įbending hans er rétt: žaš er grķšarlegu pśšri eytt ķ aš minnka mjög litla tölu, 2,7 %. Sķšan įvarpar hann frambjóšandann aftur:

"Žį komum viš aš žvķ, sem žś, įgęti frambjóšandi, telur oftar en ekki [vera] lausnina, sem viš eigum aš drķfa ķ, og žaš helzt į morgun.  Rafbķlavęša žjóšina !  Žaš markmiš er mjög gott og myndi henta okkur sérstaklega vel, svo aš, ef žaš er framkvęmanlegt į žeim hraša, sem žś leggur til, vęri žaš hreint śt sagt frįbęrt.  Žaš er bara ekki svo, žvķ mišur."

Blekbóndi er žó ósammįla Özuri ķ žvķ, aš "frįbęrt" vęri aš "rafbķlavęša žjóšina" į žeim hraša, sem sumir stjórnmįlamenn hafa tjįš sig um, ef žaš vęri hęgt, sem spannar lķklega tķmabiliš 2030-2040 fyrir verklok.  Įstęšan fyrir žvķ, aš žessi mikli hraši er óheppilegur, er sś, aš mótuš tękni er enn ekki komin fram į sjónarsvišiš, heldur er grķšarlega hröš žróun į žessu sviši žessi įrin ķ vetnisrafölum og rafgeymum, svo og ķ endurhlešslu rafgeymanna.

Ķ "The Economist", 28. október 2017, er gerš grein fyrir žróun žrįšlausrar endurhlešslu rafgeymanna ķ greininni, "Proof by induction",  sem reyndar er stęršfręšilegt hugtak og heitir "žrepasönnun" į ķslenzku, svo aš žetta er oršaleikur hjį Englendingunum.

Žessi žrįšlausa hlešslutękni er reist į rafsegulsviši frį segulspólu meš jįrnkjarna ķ mišju, einni eša fleiri ķ palli, sem komiš er fyrir viš yfirborš jaršar og spanar upp straum ķ spólum, sem komiš er fyrir ķ undirvagni rafbķla, sem lagt er yfir pallinum. Žennan straum žarf aš afriša įšur en hann er sendur til rafgeymasetts bķlsins.  Töpin ķ žessu hlešsluferli eru sögš vera 11 %, sem er svipaš og bśast mį viš frį hśstöflu gegnum hlešslutęki og hlešslustreng og aš rafgeymasetti bķls.  Žessum töpum er yfirleitt alltaf sleppt, žegar fjallaš er um orkunżtni rafbķla, sem augljóslega gefur villandi nišurstöšu.  Žessi žróun er frumkvöšlastarfsemi, ašallega ķ Bandarķkjunum, og kostar pallur og móttökubśnašur kominn ķ bķl og tengdur kUSD 2,5-4,0.

Frumkvöšlafyrirtęki ķ New York vill fį aš koma mörgum hlešslupöllum fyrir ķ borginni og leigja ašgang aš žeim.  Bķlstjórar geta žį pantaš tķma gegnum snjallsķmann sinn til pallafnota.  

Bķlaframleišendur eru nś aš taka viš sér meš žetta.  Athygli vekur, aš Toyota hefur tryggt sér afnotarétt af einkaleyfi WiTricity, fyrirtękis ķ Massachusetts, į spanmóttökubśnaši ķ bķla, žótt Toyota vešji į vetnisknśna rafala ķ rafbķlum, en önnur fyrirtęki eru aš žróa eigin bśnaš, t.d. Audi, BMW, Daimler, Ford, Jaguar og Volvo.

Fyrirtękiš Wave ķ Utah įformar aš setja upp aflmikinn pall viš höfnina ķ Los Angeles, sem risagįmalyftari į aš nota žar.  

Af öšrum lķklegum notendum mį nefna leigubķla og strętisvagna.  Žar sem leigubķlar bķša ķ röš og fęra sig smįm saman framar, er upplagt aš koma fyrir spanpalli, og žurfa leigubķlstjórar žį ekki aš fara śt śr bķl til aš hlaša, en nota samt bištķmann til žess.

Sama mį segja um strętisvagnana.  Žeir geta notaš bištķmann til aš hlaša, og geta žeir žį ekiš ķ 16 klst og fullhlašiš sķšan ķ 8 klst.  Žetta er žegar tķškaš ķ Milton Keynes, borg noršvestur af London.  Žar er spanpallur viš sitt hvora endastöš Leišar 7, žar sem hvor spannpallur hżsir 4 spólur, og er heildarafl palls 120 kW.  Hvor spanpallur kostar kUSD 130.  Hjį rekstrarašilanum, eFIS, hefur samt veriš reiknaš śt, aš kostnašur viš hvern slķkan strętisvagn er 0,5 USD/km (54 ISK/km) lęgri en fyrir dķsilknśinn vagn vegna lęgri orku- og višhaldskostnašar.  Įtta vagnar į Leiš 7 aka alls 700“000 km/įr, svo aš sparnašur į Leiš 7 er 350 kUSD/įr.  Žetta žżšir, aš spanpallar og móttökubśnašur ķ vögnum borga sig upp į rśmlega 2 įrum.  Į Ķslandi ętti žessi fjįrfesting aš verša enn aršsamari vegna lęgra raforkuveršs en ķ Milton Keynes. 

Hvers vegna heyrist ekkert frį almenningsfyrirtękinu "Strętó" hér og borgaryfirvöldum annaš en skrautlegar draumsżnir um "Borgarlķnu", sem er svo dżr og óhagkvęm, aš sliga mundi fjįrhag sveitarfélaga höfušborgarsvęšisins um ókomin įr ?  Er ekki kominn tķmi til aš velta um boršum forręšishyggju og flautažyrla, og hefja žess ķ staš samgöngubętur į höfušborgarsvęšinu, sem kosta miklu minna og gagnast öllum žorra fólks ?

 

Miklabraut 

 

 

 

 

 

 

 

 


Stöšnun jafngildir hnignun

Innvišauppbygging ķ landinu hefur veriš ķ umręšunni, einnig ķ nżafstašinni kosningabarįttu, en ekki veriš varpaš nęgilega skżru ljósi į žaš, hvers vegna hśn er naušsynleg.  Bent hefur veriš į bįgboriš įstand samgöngumįla, t.d. žjóšveganna og einnig "žjóšvega raforkunnar", flutningskerfis raforku į milli landshluta, en žaš eru miklu dżpri og afdrifarķkari skżringar į naušsyninni en žęgindatilfinning notendanna.

Sannleikurinn er sį, aš margir umręddra innviša eru naušsynlegir fyrir śtflutningsatvinnuvegi landsins, og žeir standa undir veršmętasköpuninni.  Įframhaldandi velmegun landsmanna hvķlir į aukinni śtflutningsstarfsemi.  Af nśverandi vaxtarbroddum žar mį nefna laxeldi og feršažjónustu, og innvišir, sem žessi starfsemi žarf į aš halda, aš sé ķ góšu lagi, eru vegir, flugvellir, hafnir, raforkukerfi, vatnsveitur, hitaveitur, frįveitur og sorpeyšing.

Įsdķs Kristjįnsdóttir, forstöšumašur efnahagssvišs SA, rak "endahnśtinn" į Višskiptablašiš 2. nóvember 2017, og var sį endahnśtur vandašur og įhugaveršur, eins og allt, sem frį henni kemur:

"Į sķšasta įri var hér einn mesti vöxtur kaupmįttar ķ heiminum, fjórtįnfaldur į viš kaupmįttarvöxt ESB-rķkja.  Ķslenzkar hagtölur tala sķnu mįli.  Įrangurinn er ótrślegur ķ ljósi žess, aš fyrir ašeins nokkrum įrum blasti hér viš alvarlegur skuldavandi eftir framśrkeyrslu sķšustu uppsveiflu.

Śtflutningsgreinar standa nś undir veršmętasköpun hagkerfisins, og hvķlir įframhaldandi velgengni okkar į žvķ, aš vöxtur žeirra sé tryggšur.  Eigi ķslenzka hagkerfiš aš vaxa įfram į sama hraša og aš mešaltali sķšustu įratugi, og śtflutningsgreinar aš halda sķnu vęgi, žį žurfa śtflutningsveršmęti aš vaxa um 1“000 mia [ISK] į nęstu 20 įrum, um 50 mia [ISK)/įr eša 1 mia [ISK]/vika.  Hin Noršurlöndin žekkja žetta samband, og er óumdeilt, aš efnahagsleg velsęld byggir į vexti śtflutningsgreina.  Žar er žaš staša śtflutningsgreina, sem įkvaršar svigrśm til launahękkana.  Į Ķslandi er žaš hiš opinbera." 

Undirstrikun er frį BJo.  

Samtök išnašarins, SI, birtu 5. október 2017 skżrslu sķna "um įstand og framtķšarhorfur innviša į Ķslandi".  Žar kemur fram, aš heildarfjįrfestingaržörf innviša sé nś um mia ISK 370, um 11 % af endurstofnvirši žeirra og 15 % af VLF.  Žetta er ekkert til aš fallast hendur śt af, enda getur rķkissjóšur fjįrmagnaš žetta meš žvķ aš selja hluti ķ Keflavķkurflugvelli, Flugstöš Leifs Eirķkssonar og ķ bönkunum.  Vilji er allt, sem žarf.

Fjįrfestingaržörf ķ ofangreindum innvišum fyrir śtflutningsatvinnugreinarnar, sem njóta ęttu forgangs viš uppröšun ķ tķma, er sem hér segir ķ miaISK og % af heildarinnvišažörf samkvęmt SI:

  • Žjóš- og sveitarfélagavegir  120; 32 %  Ath. 1
  • Orkuflutningur og -dreifing  70;  19 %  Ath. 2
  • Vatnsveitur                  15;   4 %  Ath. 3
  • Sorpeyšing                   13;   4 %  Ath. 4
  • Hafnir                        6;   2 %  Ath. 5
  • Flugvellir                    3;   1 %  Ath. 6
  • Hitaveitur                    2;   1 %  Ath. 7

Ath. 1: Greišar samgöngur į landi eru undirstaša öflugs athafnalķfs um landiš allt og ešlilegrar byggšažróunar ķ landinu.  Vegirnir žurfa aš vera nęgilega breišir og buršarmiklir fyrir žį stęrš ökutękja, sem hagkvęmur flutningarekstur krefst samkvęmt Evrópustašli aš teknu tilliti til vęntanlegs ökutękjafjölda aš aldarfjóršungi lišnum.  Ašgreina žarf umferšarstefnur, žar sem mešalumferš fer yfir 8 žśs. ökutęki į sólarhring og afnema allar einbreišar brżr į žjóšvegum.  Ašgreiningin kallar į a.m.k. 2+1 veg.

Fjįrmögnun meš sölu eigna rķkisins, auknum fjįrveitingum śr rķkissjóši til Vegageršarinnar og einkaframkvęmd, t.d. į Sundabraut og annars stašar, žar sem ökumenn eiga val um ašra leiš.

Ath. 2: Brżnast er aš afnema raforkuskort, tķmabundinn og stöšugan og aš auka afhendingaröryggiš, svo aš óskipulagt straumleysi sé hvergi lengur en 6 mķnśtur į įri.  Helztu verkžęttir eru uppfęrsla Byggšalķnu śr 132 kV ķ 220 kV, samtenging Noršur- og Sušurlands meš jafnstraumsjaršstreng um Sprengisand, hringtenging Vestfjarša og tenging nżrrar 55 MW virkjunar žar viš žessa hringtengingu, jaršsetning allra loftlķna į 66 kV spennu og lęgri og žrķfösun sveitanna um leiš.

Fjįrmögnun meš sölu eigna rķkisins og meš fjįrfestingafé Landsnets, RARIK, OV o.fl. įn gjaldskrįrhękkunar. Nefnd er of lįg fjįrfestingarupphęš, og viršist fjįrfestingaržörf fyrir orkuskiptin hafa veriš vanmetin.  Žannig nemur fjįrfestingaržörf ķ Byggšalķnu og öflugri samtengingu landshluta miaISK 64, sé mišaš viš įętlaša žörf Landsnets fyrir 555 km af loftlķnum og jaršstrengjum. Žį er eftir aš koma raforkukerfi Vestfjarša ķ skaplegt horf og setja dreifikerfi ķ jöršu samhliša žrķfösun sveitanna.  Nęr lagi gętu veriš miaISK 250 ķ žennan žįtt aš meštalinni rafvęšingu hafnanna fyrir orkuskipti fiskveišiflotans.   

Ath. 3: Vatnslindir Ķslands eru grķšarleg aušlind nś į tķmum, žegar alvarlegs vatnsskorts er tekiš aš gęta ķ heiminum, jafnvel ķ Evrópu, s.s. į Ķtalķu.  Vatnsvernd er ein mikilvęgasta umhverfisverndin og er grundvallaratriši fyrir heilsu žjóšarinnar.  Žótt nóg sé af vatninu hér, ber okkur aš fara vel meš žaš, og vatnsveitur eru teknar aš nżta nżja męlitękni til aš stašsetja vatnsleka śr lögnum. Slķkar višgeršir eru kostnašarsamar, en ber aš leggja ķ til aš koma ķ veg fyrir sóun. Aš hafa einvöršungu yfirboršsvatn er neyšarbrauš fyrir vatnsveitur, og allt žéttbżli ętti aš hafa ašgang aš vatni sķušu ķ gegnum jaršveginn.  Nż tękni aušveldar leit aš vatnslindum.

Fjįrmögnun śr sveitarsjóšum og sjóšum rķkisins til sérverkefna.

Ath. 4: Uršun sorps ętti aš heyra sögunni til, og flytja ętti allt sorp ķ sorpeyšingarstöšvar, žar sem žaš er flokkaš og žvķ breytt ķ orku ķ fjarvarmaveitum eša ķ rafmagn og moltu.  

Fjįrmögnun śr sveitarsjóšum og sjóšum rķkisins til sérverkefna. 

Ath. 5: Ķ upphęšinni, miaISK 6, sem nefnd er ķ skżrslu SI til hafnarbóta, er rafvęšing hafnanna fyrir orkuskiptin ekki nefnd, en hśn mun krefjast enn hęrri upphęšar.  Žar er um aš ręša hįspennta orkudreifingu um hafnirnar og samtķmis landtengingu fyrir öll skip, sem legiš geta samtķmis ķ viškomandi höfn.

Fjįrmögnun rafvęšingarinnar śr Orkusjóši, sem njóta ętti aušlindagjalds af orkufyrirtękjunum og hafnarbętur śr hafnarsjóšum, sem ętti aš eyrnamerkja hluta af veišigjöldunum.

Ath.6:  Til aš létta į vegaumferš žarf aš efla flugsamgöngur innanlands.  Nżlega var Hśsavķkurflugvöllur enduropnašur, og mį žakka žaš auknum umsvifum į Hśsavķk ķ tengslum viš feršažjónustu og kķsilver PCC, sem ręsa į ķ desember 2017 og mun vafalaust reynast kjölfestufyrirtęki fyrir byggšina viš Skjįlfanda, enda kunna menn žar til verka.  Innanlandsflugiš getur hjįlpaš til viš aš dreifa įlagi feršamanna um landiš.  Mišstöš innanlandsflugsins er og veršur aš vera į Reykjavķkurflugvelli.  Hśn veršur aldrei ķ Hvassahrauni.  

Fjįrmögnun til eflingar innanlandsflugi meš fjįrfestingum ķ nśverandi flugvöllum og bśnaši į žeim er sjįlfsögš śr rķkissjóši.  

Ath.7:  Į nokkrum stöšum er tekiš aš draga nišur ķ hitaveituholum og bora žarf nżjar.  Bętta tękni viš leit aš heitu vatni žarf aš nżta į nżjum svęšum, sem talin hafa veriš "köld" hingaš til, žvķ aš hitaveita er hagstęšari til hitunar hśsnęšis en rafmagn, ef hitastig vatns śr jöršu er a.m.k. 70°C, og jafnvel lęgra, ef žaš er ķ miklu magni.  Hitaveitufyrirtęki ęttu aš leggja meiri įherzlu į jafnręši višskiptavina meš žvķ aš selja žeim orku ķ staš massa af vatni, žvķ aš nś sitja ekki allir viš sama borš ķ žessum efnum hjį sömu hitaveitu.  Žetta er ešlilegt, žvķ aš lagnir til notenda er mjög mislangar og jafnvel misvel einangrašar.

Fjįrmögnun śr sjóšum hitaveitufyrirtękjanna sjįlfra og eigenda žeirra og śr Orkusjóši.

Katrķn Jakobsdóttir vinnur nś aš žvķ aš mynda rķkisstjórn meš framsóknarmönnum, Samfylkingu og pķrötum.  Žetta er furšusamsetning aš mörgu leyti og alls ekki samstęšasta samsetning, sem hęgt er aš hugsa sér.  Hvernig geta t.d. framsóknarmenn, sem lofušu žvķ fyrir kosningar aš hękka enga skatta, ljįš mįls į rķkisstjórnarsamstarfi meš flokkum, sem eru yfirlżstir skattahękkunarflokkar ?

Téš Katrķn hefur nefnt, aš "stóru mįlin" fyrir žennan "Hrunadans" verši loftslagsmįl og innvišauppbygging.  Žį verša nś mörg kosningamįlanna śtundan, og žaš eru eiginlega svik viš kjósendur aš bjóša žeim upp į žetta, žvķ aš žaš er rangtślkun į kosningaśrslitum, aš kjósendur hafi ašallega veriš aš bišja um vinstri stjórn.

Einn af mörgum göllum vinstri manna er, aš žeir geta ašeins hugsaš sér aš fjįrfesta ķ innvišum meš žvķ aš ženja śt rķkissjóš, annašhvort meš aukinni skattheimtu eša lįntökum rķkissjóšs.  Žeir hafa aldrei viljaš minnka eignasafn rķkisins, jafnvel žótt žar lęgi mikiš fé ašgeršalķtiš, ž.e. meš sįralķtilli įvöxtun.  Žetta mun girša fyrir verulegt uppbyggingarįtak innviša aš hįlfu vinstri stjórnar, nema meš slęmum žensluvaldandi afleišingum.  Žaš er brennt fyrir žaš, aš vinstri menn geti fundiš beztu lausnirnar fyrir hag almennings.  

    

 

 

 

 


Ķslenzk matvęlaframleišsla

Žaš er rétt, sem haldiš er fram, gagnstętt śrtöluröddum, aš vaxandi višskiptatękifęri bķša ķslenzks landbśnašar.  Hann mun hvorki keppa į magni né verši, heldur į gęšum, vottušum gęšum, į öllum svišum ręktunar og eldis.  Įstęšurnar fyrir tiltölulega björtum horfum eru hlżnandi loftslag og vaxandi mešvitund neytenda um mikilvęgi matvęlagęša fyrir heilsufar og vellķšan. Grundvöllur gęšanna er takmarkalķtiš hreint vatn, lķtil loftmengun utan žéttbżlis, hreinn jaršvegur og sęmilega hrein strandlengja og sjór nęst landi, žótt mikiš verk sé óunniš hérlendis til aš koma skolphreinsun ķ bezta mögulega horf.  Hreinsun žess er įbótavant og ekki nóg aš dęla óžverranum śt fyrir stórstraumsfjöru.

Innan ķslenzka landbśnašarins er almenn vitund um styrkleika og veikleika, tękifęri og įhęttur innan žessarar margbreytilegu atvinnugreinar.  Sem dęmi hafa saušfjįrbęndur sett sér markmiš um, aš kolefnisfótspor lambakjötsins hverfi įriš 2022, en žaš nemur nś 28,6 kg CO2eq/kg lambakjöts.  Žetta markmiš er til mikillar fyrirmyndar, mun skipa ķslenzkri saušfjįrrękt ķ fremstu röš ķ umhverfisvernd og mun styrkja samkeppnishęfni hennar innanlands og utan. 

Um framtķš ķslenzks landbśnašar tjįši dr Sęmundur Sveinsson, rektor Landbśnašarhįskóla Ķslands, LbhĶ, sig ķ vištali viš Sigurš Boga Sęvarsson ķ Morgunblašinu, 2. október 2017, undir fyrirsögninni,

"Styrkist sem matvęlaland":

"Hlżnun andrśmsloftsins af völdum gróšurhśsalofttegunda gęti skapaš nżjan veruleika og ašstęšur ķ landbśnaši į Ķslandi.  Višbśiš er, aš hlżnun raski öllum skilyršum til jarš- og kornyrkju ytra, en aftur gętu žau oršiš hagfelldari į Ķslandi."

Žetta žżšir, aš framleišni ķ ķslenzkum landbśnaši mun vaxa į žessari öld, og į sama tķma mun verš į matvęlum fara hękkandi.  Alžjóšleg samkeppnishęfni ķslenzks landbśnašar mun žar af leišandi batna.  Žessar višskiptalega góšu horfur hans įsamt lķfsnaušsynlegu hlutverki viš fęšuöflun handa landsmönnum, bęši viš venjulegar og óvenjulegar ytri ašstęšur, leggur yfirvöldum hérlendis žęr skyldur į heršar aš styšja viš landbśnašinn, žegar į móti blęs, og efla višgang hans og vöxt.  Ķsland er matvęlaframleišsluland og getur oršiš enn meira framleišsluland į lķfmassa jurta og dżra, žegar fram ķ sękir, ef skynsamlega er haldiš į spilunum. Aš mati blekbónda er gręnmeti hvergi betra en frį ķslenzkum bęndum og svo mį lengi telja.

Įfram meš dr Sęmund:

"Žį vitum viš lķka, aš, ef tekst meš ręktun og frišun aš koma gróšurhulu į ķslenzkan eldfjallajaršveg, sem er mjög algeng jaršvegsgerš hér į landi, getur hann bundiš mjög mikiš af koltvķsżringi ķ sig, og žaš vęri mótvęgi viš loftslagsbreytingarnar.  Ķ žessum verkefnum hafa ķslenzkir bęndur hlutverki aš gegna, enda eru žeir mikilvęgir vörzlumenn landsins."

Hér er komiš aš efnilegri nżsköpun innan ķslenzks landbśnašar, sem yfirvöldum ber aš stušla aš, aš hefjist strax, svo aš įvinningur mótvęgisašgerša fari aš gera sig gildandi innan 5 įra.  Žaš er naušsynlegt til aš koma ķ veg fyrir slagsmįl viš ESB śt af tugmilljarša ISK greišslum žangaš frį ķslenzkum fyrirtękjum og rķkissjóši eftir CO2 losunaruppgjör 2031 ķ tengslum viš skuldbindingar Ķslands į Parķsarrįšstefnunni ķ desember 2015 og ašild Ķslands aš sameiginlegri markmišasetningu EES um losun frį stórišjunni, millilandaflugi og millilandasiglingum.

  Į skal aš ósi stemma, og žaš jafngildir žvķ aš kasta atvinnutękifęrum og višskiptatękifęrum į glę aš lįta hjį lķša aš nżta mikiš tiltękt landrżmi į Ķslandi til aš binda koltvķildi.  Einkar athyglisvert, aš ķslenzkur eldfjallajaršvegur getur bundiš óvenjumikiš koltvķildi.  Mešalbinding meš skógrękt hérlendis mun nś nema 7,7 t CO2/ha į įri.  Koltvķildisbindingin getur veriš sameiginlegt verkefni bęnda, stjórnvalda og fyrirtękja, sem sjį fram į, aš žau muni vanta koltvķildiskvóta į nęsta įratugi og e.t.v. sķšar ķ staš žess aš greiša svipašar eša hęrri upphęšir til erlendra ašila fyrir koltvķildiskvóta. Sem dęmi munu įlverin žurfa aš kaupa sér sķvaxandi koltvķildiskvóta, sem gęti numiš 1,0 Mt įriš 2030.  Hann er hęgt aš śtjafna hér meš skógrękt į 130 kha lands.  Žetta landrżmi er fyrir hendi, sem sżnir grķšarlega möguleika ķslenzkra bęnda aš sękja fram ķ atvinnulegum efnum.  Žaš er žjóšhagslega hagkvęmt aš śtjafna CO2 hérlendis ķ staš žess aš senda fślgur fjįr utan.  Rķkissjóšur er eigandi mikilla landareigna, sem leggja mį undir žessa starfsemi, og įbyrgšarmenn hans eiga aš sżna frumkvęši viš aš żta žessari starfsemi śr vör.

Ķ žessu ljósi er s.k. "eyšibżlastefna", sem frįfarandi landbśnašarrįšherra hefur veriš sökuš um aš reka gagnvart saušfjįrbęndum ķ naušum, algert glapręši og eins skammsżn og mest getur veriš.  Žaš į ekki aš kaupa bęndur til aš hętta bśskap vegna tķmabundinna markašserfišleika ķ tiltekinni grein, heldur aš ašstoša žį viš aš koma fleiri stošum undir starfsemina, eins og hér hefur veriš gert aš umręšuefni.  Stęrsta umhverfisvį Ķslands er uppblįstur lands, og öll landgręšsla er vörn gegn žeirri vį, og ķ henni felst mikil umhverfisvernd, žótt hśn feli ķ sér byltingarkennda breytingu į gróšurfari.  

"Viš [LbhĶ] žurfum klįrlega aš styrkja tengslin viš bęndur.  Žvķ vil ég, aš nś verši fariš ķ stefnumótunarvinnu meš bęndum, fulltrśum hagsmunafélaga žeirra og afuršastöšva og leitaš eftir sjónarmišum fólks um, hver žróunin ķ landbśnašinum verši į nęstu įrum - sś vinna veršur grķšarlega žżšingarmikil fyrir mótun į įherzlum skólans til nęstu įra."

Žetta er skynsamlega męlt hjį Sęmundi, rektor.  Afrakstur žessarar vinnu veršur vafalaust tekinn saman ķ skżrslu, sem stjórnvöld landbśnašarmįla geta notfęrt sér og fellt inn ķ sķna stefnumörkun.  Aš lokum sagši Sęmundur ķ žessu vištali:

"Viš žurfum lķka aš horfa til žess, hvernig megi auka virši framleišslu landbśnašarafurša frekar en magn.  Enn fremur veršur aš tryggja sjįlfbęrni ķ framleišslu žessara afurša.  Hér innanlands žarf ekki endilega aš auka framleišsluna, en hśn žarf klįrlega aš verša viršismeiri og til žess žarf žekkingu, og žar gegnir LbhĶ lykilhlutverki."  

Vegna veršfalls erlendis blasir viš fjįrhagsvandi saušfjįrbęnda, vegna žess aš 35 % framleišslunnar eru flutt utan um žessar mundir.  Žaš er engin įstęša fyrir rķkissjóš aš greiša meš śtflutningsvöru, en žaš er full įstęša til aš višhalda lambakjötsframleišslu ķ landinu, m.a. til aš draga śr lķkum į fęšuskorti viš hęttuašstęšur innanlands eša utan. Žį žarf aš styšja viš framleišslu fyrir innanlandsmarkašinn, žegar verš erlendis eru undir kostnaši viš framleišsluna hér. Žetta veršur lķklega bezt gert meš beingreišslum, t.d. į 90 % af innanlandsneyzlunni, sem žį nemur um 5900 t.  Til aš jafna veršsveiflur nišur į viš mį t.d. miša viš afuršaverš til bęnda sķšustu 9 įr į nśvirši.  Žaš nemur 582 ISK/kg, en afuršaverš ķ įr er 369 ISK/kg.  Mismunurinn er 213 ISK/kg, og uppbótin veršur žį 213 kISK/t x 5900 t/įr = 1,3 miaISK/įr.  Žessu fé er betur variš til aš višhalda byggš og atvinnustarfsemi ķ dreifbżli en til aš leggja nišur bśskap, sem meš žvķ aš ašlaga sig markašsašstęšum er lķkleg til bęttrar afkomu og aršsemi ķ framtķšinni, eins og rektorinn benti į.

Ein er sś grein landbśnašarins, sem meiri opinbera umfjöllun hefur hlotiš en saušfjįrręktin, og žaš er fiskeldiš, sem żmist er stundaš sem strandeldi eša landeldi, en veršur ķ framtķšinni e.t.v. stundaš ķ stórkvķum fyrir utan firšina, eins og Noršmenn eru aš hefja tilraunir meš nśna.  Mestur vöxtur hérlendis er ķ laxeldi, en žar hefur įsteytingarsteinninn veriš strok eldislaxa śr strandkvķum, og sķšan ganga žeirra upp ķ nęrliggjandi įr og hrygning žeirra žar.  

Hnķfurinn stendur ķ kśnni meš žaš, hvort įhęttan sé nś oršin įsęttanlega lķtil til aš leyfa umtalsvert laxeldi ķ Ķsafjaršardjśpi, a.m.k. 15 kt/įr ķ fyrsta įfanga.  Laxeldisfyrirtękin į Ķslandi, sem sjókvķaeldi stunda, hafa nś innleitt nżja og traustari gerš eldiskvķa og tileinkaš sér nż og stranglega skjalfest vinnubögš samkvęmt norskum gęšastašli.  Fyrsta reynslan af žessari nżju tękni er svo jįkvęš, aš af henni mį draga žį įlyktun, aš strokhlutfalliš śr eldiskvķunum sé svo lįgt, aš m.v. 30 kt/įr ķ Ķsafjaršardjśpi žurfi ekki aš bśast viš hęrra hlutfalli eldislax ķ įm Ķsafjaršardjśps en 4 % af villtum laxi žar, sem er leyfilegt hįmark samkvęmt Hafrannsóknarstofnun.  

Žaš eru grķšarlegir hagsmunir ķ hśfi fyrir žróun byggšar og atvinnustarfsemi į Vestfjöršum, aš yfirvöld dragi ekki lappirnar viš aš opna į žessa starfsemi ķ Ķsafjaršardjśpi, svo aš einhverju nemi.  Žaš hangir reyndar svo mikiš į spżtunni, aš varšar žjóšarhag, žvķ aš laxeldiš er svo öflug grein, aš framtķšar starfsemi hennar ķ Ķsafjaršardjśpi getur haft męlanleg įhrif į landsframleišsluna.  Žess vegna vęri engin gošgį, aš Alžingi mundi setja sérlög um laxeldi žar, sem mundi žį verša fordęmisgefandi rammi fyrir sjókvķaeldi almennt.

Geldlax hefur veriš nefndur sem valkostur, en geldingin veriš bęši ómannśšleg og dżr og fiskurinn žrifizt illa ķ kjölfariš.  Sś ašferš hefur ekki veriš vęnleg, en nś berast tķšindi frį Noregi um lķffręšilega ašferš, sem hindrar myndun kynkirtla ķ fiskinum.  Ašferšin žykir lofa góšu, og hśn snżst ekki um erfšabreytingu.  Fiskifréttir sögšu frį žessu 19. október 2017 ķ greininni:

"Risaskref ķ įttina aš eldi į geldlaxi":

"Ķ fréttatilkynningu frį Nofima [rannsóknarstofnun norska matvęlaišnašarins] segir, aš fiskurinn, sem um ręšir, lķti eins śt og hegši sér rétt eins og frjór lax.  Hins vegar mętti hugmyndin, sem žessi nišurstaša byggir į, mikilli tortryggni, žegar hśn var upphaflega kynnt, en ašferšin byggir į žvķ, aš fiskurinn er ekki erfšabreyttur, heldur įtt viš myndun įkvešinna bošefna, svo aš kynkirtlamyndun veršur fiskinum ómöguleg."

Mikiš vatn į eftir aš renna til sjįvar įšur en eldi geldfisks hefst į Ķslandi, žar sem téš ašferš er nż af nįlinni, miklar rannsóknir eftir ķ Noregi og sķšan leyfisferli į Ķslandi.  Aš bķša eftir geldfiski er ekki gild afsökun stjórnvalda fyrir žvķ aš draga lappirnar ķ žessu leyfismįli fyrir laxeldi ķ Ķsafjaršardjśpi.  Žaš er ekki eftir neinu aš bķša fyrir Hafró aš endurskoša afstöšu sķna į grundvelli nżrra upplżsinga eša ella fyrir Alžingi aš setja sérlög um žessa starfsemi.  

 

 

 

 

 

 


Orkuflutningskerfi ķ bóndabeygju

Rafmagn śr sjįlfbęrum orkulindum, hitaveitur frį jaršvarmalindum og hagkvęm nżting sjįvaraušlindanna umhverfis Ķsland, mynda undirstöšu samkeppnishęfs nśtķma samfélags į Ķslandi.  Įn einhvers žessa vęru žjóšartekjur į mann ekki į mešal hinna hęstu ķ heimi, heldur jafnvel undir mišbiki ķ Evrópu, orkukostnašur landsmanna vęri hundrušum milljarša ISK hęrri į įri en nś er, og mengun vęri svo miklu meiri, aš sjóndeildarhringur vęri ekki ķ meira en 100 km fjarlęgš, heldur e.t.v. ķ 50 km fjarlęgš.  Allar žessar 3 nįttśruaušlindir skipta žess vegna sköpum fyrir landsmenn ķ brįš og lengd.

Žaš er hins vegar ekki nóg aš virkja endurnżjanlegar orkulindir og setja žar upp rafala meš višeigandi bśnaši, aš bora holur eftir heitu vatni og aš veiša fiskinn; žaš veršur aš koma vörunni til neytandans, svo aš allir framleišsluliširnir gręši, birgirinn, notandinn og hiš opinbera.  Žetta er yfirleitt ekki vandamįl, en žaš er žó oršiš aš meiri hįttar žjóšarvandamįli, hversu miklir annmarkar eru af mannavöldum į žvķ aš flytja raforkuna frį afhendingarstaš virkjunar og til dreifiveitu, sem flytur hana til kaupandans. Rķkisvaldiš getur ekki lišiš, aš eitt įr lķši į eftir öšru, įn žess aš mikilvęg atvinnusvęši fįi nęgt rafmagn, svo aš ekki sé nś minnzt į ófullnęgjandi afhendingaröryggi į Vestfjöršum.  Vekur furšu langlundargerš žingmanna ķ NA-kjördęmi, aš žeir skuli ekki hafa lagt fram žingsįlyktunartillögu um žetta mikla hagsmunamįl Eyfiršinga.  

Ašallega stafar žetta af andstöšu ķbśa viš loftlķnulögn ķ sjónmįli śr hlašvarpanum.  Stundum finnst žeim, aš žeir njóti ekki įvinnings af lķnunni til samręmis viš óžęgindi og "sjónmengun", sem žeir telja sér trś um, aš  stafa muni af nżrri loftlķnu, jafnvel žótt sś gamla hverfi.  

Landsnet (LN) žarf ķ slķkum tilvikum aš koma til móts viš ķbśana og sżna žeim fram į, aš fyrirtękiš hafi lįgmarkaš sjónręn įhrif mannvirkisins, eins og tęknilega er hęgt.  Žetta žżšir, aš minnst įberandi lķnustęši er vališ, t.d. frį žjóšvegi séš, lķnuturnar valdir žeirrar geršar, aš žeir falli sem bezt aš landslaginu og lķna fęrš ķ jöršu į viškvęmustu stöšunum (aš dómi sveitarstjórnar) ķ žeim męli, sem tęknilega er fęrt.  Hafi žetta allt veriš skipulagt og kynnt, ętti viškomandi sveitarstjórn aš bera skylda til aš samžykkja framkvęmdina įn tafar og veita henni öll tilskilin leyfi, enda hlżtur andstęš afstaša aš valda sveitarfélaginu stórtjóni, a.m.k. til lengdar.  

Sem dęmi um kreppuįstand ķ einu héraši vegna ófullnęgjandi flutningsgetu raforku žangaš mį taka Eyjafjörš og vitna ķ baksvišsgrein Helga Bjarnasonar ķ Morgunblašinu, 13. október 2017,

"Kreppir aš um orku į Eyjafjaršarsvęšinu":

""Stašan er vond og langt ķ śrbętur", segir Elva Gunnlaugsdóttir, verkefnastjóri hjį Atvinnužróunarfélagi Eyjafjaršar.  Hśn segir, aš orkuskortur hamli uppbyggingu.

"Viš höfum veriš aš reyna aš koma okkar svęši aš, m.a. hjį Ķslandsstofu, en žar hrista menn bara hausinn.  Viš erum ekki aš ręša um stórišju, en til aš atvinnulķfiš geti haldiš įfram aš blómstra, žarf orku, sem er til ķ kerfinu.  Žaš vantar bara leišir til aš koma henni til okkar", segir Elva."

Hömlur af žessu tagi eru verri en nokkur višskiptahöft, žęr eyšileggja alls konar tękifęri fyrirtękja og einstaklinga og lama samkeppnihęfni svęšisins.  Žaš varšar žjóšarhag, aš stjórnvöld taki žessi mįl föstum tökum strax.

"Įrni V. Frišriksson, formašur samtaka atvinnurekenda į Akureyri og ķ nįgrenni, segir, aš vegna žess, hversu flutningsgetan er lķtil til og frį Akureyri, séu fyrirtękin eins og į enda kerfisins.  Žegar önnur hvor leišin lokast, sérstaklega austurlķnan, sem er öflugri en vesturlķnan, skapist vandamįl hjį notendum.  Žeir, sem séu viš endann, verši verr śti en ašrir, žegar flökt verši į rafmagninu.  Bilanir, sem verši langt ķ burtu, geti bitnaš į žeim.  

Öflug fyrirtęki eru ķ matvęlaframleišslu į Akureyri, eins og mjólkursamlag og bjórgerš.  Einnig žjónustufyrirtęki og fyrirtęki ķ mįlmišnaši."

Hér kemur fram, aš gagnvart öšrum mesta žéttbżliskjarna landsins getur LN ekki uppfyllt grundvallarreglu sķna um afhendingaröryggi raforku, s.k. (n-1) reglu, sem snżst um, aš notendur eigi ekki aš verša fyrir tjóni af einni stakri bilun ķ flutningskerfinu.  Jafnframt žekkist žaš hvergi ķ žróušum löndum, aš bilun hjį öšrum raforkunotanda ķ meira en 200 km fjarlęgš valdi flökti į spennu og tķšni hjį öšrum notanda, langt śt fyrir fjölžjóšleg višmišunarmörk, svo aš tjón verši į bśnaši og framleišslu.  Žetta setur ķslenzka flutningskerfiš ķ hóp frumstęšra flutningskerfa og hamlar veršmętasköpun ķ landinu.  Žetta įstand er gjörsamlega óvišunandi, og nżkjöriš Alžingi veršur aš fjalla af festu og alvöru um śrlausnir, vęntanlega undir forystu žingmanna NA-kjördęmis.

Įrlegur mešalkostnašur vegna ófyrirséšra bilana į stofnkerfi raforku 2005-2015 var miaISK 1,5 į veršlagi 2015.  Žį er ótališ tjón af völdum bilana ķ dreifiveitum og hjį notendum, en stundum verša bilanir hjį notendum af völdum spennusveiflna meš upptök ķ stofnkerfi eša dreifiveitu.  Langflestar fyrirvaralausar bilanir uršu į Vestfjöršum, 150 hjį Orkubśi Vestfjarša (OV) įriš 2016, og ķ flutningskerfi Landsnets verša įrlega um 30 slķkar bilanir į 132 kV Vesturlķnu og ķ 66 kV kerfinu į Vestfjöršum, alls um 180 raforkutruflanir į įri eša annan hvern dag aš jafnaši.  Algerlega óvišunandi įstand raforkukerfis į stóru og sķfellt mikilvęgara landsvęši.   

Eftir žvķ, sem įlagiš į Vestfjöršum eykst meš miklum fjįrfestingum ķ atvinnulķfi žar, t.d. ķ laxeldi, žį veršur hver straumleysismķnśta dżrari.  Meš sama įframhaldi veršur žess ekki langt aš bķša, aš ófullnęgjandi raforkugęši kosti Vestfiršinga 2,0 miaISK/įr, ef ekkert veršur aš gert. Meš svo frumstętt raforkukerfi veršur ekki unnt aš efla atvinnulķf į Vestfjöršum sem vert vęri og annars vęri raunhęft.  Samkvęmt nśverandi buršaržolsmati Hafrannsóknarstofnunar bera Vestfiršir u.ž.b. 50 kt/įr af laxi til slįtrunar.  Varlega įętlaš mun žaš standa undir 40 miaISK/įr ķ veltu, en įrlegt tjón vegna rafmagnstruflana gęti numiš 5 %/įr af žessari veltu.   Žetta er fyrir nešan allar skrišur og sżnir, aš OV og LN verša aš einhenda sér žegar ķ staš ķ naušsynlegar umbętur.  Žęr hafa žegar bešiš allt of lengi. 

Rafmagnsgęši į Vestfjöršum geta ekki oršiš fullnęgjandi meš žvķ einvöršungu aš fęra loftlķnur ķ jöršu og mynda hringtengingu allra helztu ašveitustöšva.  Til višbótar er Vestfiršingum naušsyn aš verša sjįlfum sér nógir um raforku, en žvķ fer fjarri, aš svo sé nś og vantar rśmlega helming af aflžörfinni eša um 22 MW.

Orku- og aflžörf Vestfiršinga mun vaxa hratt į nęstu įrum, ef žróun atvinnulķfsins žar gengur aš óskum, og gęti aflžörfin numiš 120 MW įriš 2040 meš 80 kt/įr fiskeldi (landker meštalin), 10“000 manna byggš, rafbķlavęšingu, rafvęšingu hafnanna og repjuvinnslu fyrir fiskeldiš.

Aš rįšast fljótlega ķ virkjun Hvalįr į Ströndum, 55 MW, er alls engin gošgį, žvķ aš sś žróun atvinnulķfs, sem aš ofan er nefnd, felur ķ sér 80 MW višbótar aflžörf įriš 2040 m.v. 2016 og fullnżtingu virkjunarinnar strax eftir gangsetningu meš sölu į orku śt fyrir Vestfirši.  Į innan viš einum įratugi munu Vestfiršir geta tekiš til sķn alla orku Hvalįrvirkjunar og Vestfiršingar žurfa žį nżja vatnsaflsvirkjun.

Hér er um aš ręša byltingu į högum Vestfiršinga, sem er framkölluš meš öflugri uppbyggingu fiskeldis, sem flestir žingmanna NV-kjördęmis geta vafalķtiš stutt.  Slķkur stušningur er naušsynlegur, žvķ aš žessi atvinnužróun er śtilokuš įn innvišauppbyggingar, sem m.a. felur ķ sér klęddan og buršarmikinn lįglendisveg frį Bolungarvķk og sušur til Bķldudals og frį Patreksfirši til Bjarkarlundar.  

ipu_dec_5-2011 

 

 


Sęstreng bar ekki hįtt ķ kosningabarįttu 2017

Sęstrengur į milli Ķslands og Skotlands hefur stundum vakiš talsverša umręšu hérlendis, en hafi hann boriš į góma ķ nżafstašinni kosningabarįttu um sęti į Alžingi, hefur slķkt fariš fram hjį blekbónda.  Žann 19. október 2017 birtist žó skrżtin grein ķ sérblaši Višskiptablašsins, "Orka & išnašur", žó ótengd kosningabarįttunni aš žvķ, er viršist, og veršur vikiš aš téšri grein ķ žessum pistli.

Aš lķtt rannsökušu mįli ętlar blekbóndi aš halda žvķ fram, aš stjórnmįlaflokkarnir hafi ekki tekiš skżra afstöšu meš eša į móti aflsęstreng til śtlanda.  Slķkt afstöšuleysi er hęgt aš réttlęta meš žvķ, aš enginn viti enn, hvernig kaupin muni gerast į eyrinni og fyrr sé ekki tķmabęrt aš taka afstöšu.  Hér veršur sżnt fram į ķ stuttu mįli, aš enginn višskiptagrundvöllur er eša veršur fyrir žessari hugmynd.  Įšur en menn fara aš męla žessu verkefni bót ęttu žeir aš sjį sóma sinn ķ aš leggja fram śtreikninga, sem benda til žjóšhagslegrar hagkvęmni verkefnisins. Annars er įróšur fyrir žessum sęstreng śr lausu lofti gripinn. 

Meš vķsun til grundvallarafstöšu ęttu stjórnmįlaflokkarnir hins vegar aš vera ķ fęrum nś žegar aš styšja viš hugmyndina um téšan sęstreng eša aš hafna henni.  Žessi grundvallarafstaša snżst um žaš, hvernig sišferšilega er réttmętt aš nżta nįttśruaušlindir Ķslands.  Į aš reyna aš hįmarka veršmętasköpun śr aušlindunum hér innanlands og žar meš aš nżta žęr til aš skapa fjölbreytilega atvinnu hér innanlands, eša į aš senda žęr utan sem hrįvöru og lįta ašra um aš beita hugviti sķnu og markašssamböndum til veršmętasköpunar ?  Žrišji kosturinn er, eins og vant er, aš gera ekki neitt.  Žaš heitir ķ munni sumra "aš lįta nįttśruna njóta vafans" og er ofnotuš klisja.

Tökum dęmi af įlišnašinum į Ķslandi. Hann notar mikla raforku, eša um 14,5 MWh/t Al og framleišslan er um 0,98 Mt/įr Al. Ętla mį, af upplżsingum um tekjur hans og kostnaš aš dęma, aš jafnašarlega verši um 40 % af veltu hans eftir ķ landinu. 

Įlverin eru fjölžęttir og flóknir vinnustašir, sem gera miklar kröfur til sjįlfra sķn um gęši, umhverfisvernd og öryggi starfsmanna.  Allt krefst žetta hįtęknilausna, enda eru fjölmargir verkfręšingar, tęknifręšingar, išnfręšingar o.fl. sérfręšingar aš störfum fyrir ķslenzku įlverin, bęši į launaskrį žeirra og sem verktakar. 

Žess vegna er afuršaverš ķslenzku įlveranna talsvert hęrra en hrįįlsveršiš, s.k. LME.  Mį reikna meš 20 % "premķu" eša višbót aš jafnaši, svo aš um USD 2500 fįist nś fyrir tonniš af įli frį Ķslandi.  Žessi framleišsla vęri śtilokuš hérlendis įn nżtingar hinna endurnżjanlegu orkulinda Ķslands, og žess vegna mį draga žį įlyktun, aš meš veršmętasköpun hérlendis śr raforkunni fįist: 69 USD/MWh (=2500 x 0,4/14,5) fyrir raforkuna ķ staš um 30 USD/MWh, sem įlverin kaupa raforkuna į.  Veršmętasköpunin innanlands nemur tęplega 40 USD/MWh, sem žżšir 2,3 földun orkuveršmętanna fyrir landsmenn meš žvķ aš nżta orkuna innanlands.  

Er mögulegt fyrir sęstreng aš keppa viš 69 USD/MWh ?  Svariš er nei, śtreikningar blekbónda hér aš nešan benda eindregiš til, aš sęstrengur sé engan veginn samkeppnisfęr viš stórišju um raforkuna į Ķslandi.  Til marks um žaš er śtboš į vegum National Grid, brezka Landsnets, ķ haust um kaup į umhverfisvęnni orku inn į landskerfiš.  Mun lęgri verš voru bošin en įšur hafa žekkzt, t.d. var raforka frį vindmyllum śti fyrir ströndum ("offshore windmills") bošin į 57,5 GBP/MWh, sem samsvaraši 76 USD/MWh.  Žaš veršur alls ekki séš, aš Englendingar (Skota vantar ekki umhverfisvęna raforku) muni vilja kaupa raforku frį Ķslandi viš hęrra verši en žeir geta fengiš innlenda, endurnżjanlega orku į.

Gerum samt rįš fyrir, aš vegna nišurgreišslna brezka rķkisins til vindmyllufyrirtękjanna mundu Englendingar vilja kaupa orku frį Ķslandi viš enda sęstrengsins ķ Skotlandi (žį er eftir aš flytja orkuna til Englands meš talsveršum kostnaši) fyrir 80 USD/MWh.  

Žetta er raunar hęrra en žjóšhagslegt virši raforkunnar į Ķslandi, en munu ķslenzku virkjanafyrirtękin fį į bilinu 30 - 69 USD/MWh ķ sinn hlut fyrir raforkuvišskiptin viš Englendinga ?  Lęgra veršiš lętur nęrri aš vera mešaltal nśverandi verša fyrir orku til įlveranna, og hęrra veršiš er lįgmark žjóšhagslega hagkvęms raforkuśtflutnings.

  Virkjanafyrirtękin mundu fį ķ sinn hlut śr Englandsvišskiptunum: VV=80-FG = 0 (sbr śtskżringar aš nešan).   

ž.e. mismun enska orkuveršsins og orkuflutningsgjaldsins um sęstrenginn og endamannvirki hans.  Blekbóndi gerši sér lķtiš fyrir og reiknaši śt, hvaša gjald eigandi sęstrengskerfisins yrši aš taka, svo aš fjįrfesting hans gęti skilaš 8 %/įr aršsemi yfir 25 įra afskriftartķma aš teknu tilliti til 10 % orkutapa um žessi mannvirki og 2 %/įr af stofnkostnaši ķ annan rekstrarkostnaš. 

Ef gert er rįš fyrir 1200 MW flutningsgetu mannvirkjanna og 90 % nżtingu į žeim į įri aš jafnaši m.v. fullt įlag, nemur orkusalan śt af mannvirkjunum 8,6 TWh/įr.  (Žetta er um 45 % af nśverandi orkusölu į Ķslandi.)  Sé gert rįš fyrir stofnkostnaši sęstrengsmannvirkja 4,7 MUSD/km, eins og gefiš hefur veriš upp fyrir sambęrilegt sęstrengsverkefni į milli Ķsrael og meginlands Grikklands, žį mun "ĶSSKOT" verkefniš kosta MUSD 5“640.

Nišurstaša śtreikninganna į žessum forsendum er sś, aš fjįrmagnskostnašur (vextir og afskriftir) nema 535 MUSD/įr og rekstrarkostnašur alls er 149 MUSD/įr.  

Heildarkostnašurinn nemur 684 MUSD/įr, sem śtheimtir flutningsgjald um mannvirkin: FG=80 USD/MWh. 

Įsgeir Magnśsson, blašamašur, er höfundur įšur nefndrar greinar,

"Hverfandi įhrif sęstrengs į orkuverš".  

Heiti greinarinnar er illa rökstutt, en hśn er reist į skżrslu frį brezku Landsvirkjun.  Mį benda į žveröfuga reynslu Noršmanna, en norskir raforkuseljendur hafa freistazt til aš selja of mikla orku utan og žį lękkaš svo mikiš ķ mišlunarlónum Noregs, aš žeir hafa oršiš aš flytja inn rįndżra orku til aš koma ķ veg fyrir orkuskort.  Į Ķslandi er mišlunargetan tiltölulega mun minni en ķ Noregi, og hér veršur aš sama skapi meiri hętta į vatnsleysi į veturna, sem žį mundi śtheimta innflutning į margföldu innlendu raforkuverši.  Hér er um hreinręktaša spįkaupmennsku aš ręša meš alla raforkunotendur hérlendis sem tilraunadżr og hugsanleg fórnarlömb. 

Žaš er ótrślega yfirboršsleg umfjöllun um orkumįl ķ téšri grein Andrésar, žar sem hvaš rekur sig į annars horn.  Hér veršur birtur śrdrįttur til aš sżna, hversu lįgt er hęgt aš leggjast ķ įróšri fyrir samtengingu raforkukerfa Ķslands og Englands (um Skotland), sem į sér marga tęknilega og umhverfislega annmarka, sem ekki verša geršir aš umręšuefni hér:

"Kęmi til žess [tengingar raforkukerfa Englands og Ķslands-innsk.BJo], mį ljóst vera [svo !], aš sęstrengur myndi auka tekjur af orkusölu hér į landi [ofangreindir śtreikningar benda til annars-innsk.BJo], auka gjaldeyrisflęši til landsins og rjśfa markašseinangrun raforkumarkašarins hér į landi [Englendingar mundu verša stęrsti einstaki raforkukaupandinn.  Žaš felur ķ sér mikla višskiptalega įhęttu. - innsk. BJo].  Ķ framhaldi af žvķ myndu rekstrarskilyrši stórišju į Ķslandi taka aš breytast [eru refirnir ekki til žess skornir ? - innsk.BJo], žó aš žaš tęki sinn tķma vegna žeirra löngu samninga, sem žar eru ķ gildi. [Orkusamningar til langs tķma, 25-35 įra, eru ekki sķšur ķ hag virkjanafjįrfestisins, žvķ aš meš slķka afkomutryggingu fęr hann hagstęšari lįnakjör - innsk. BJo.]  Segja mį, aš stórišjan hafi veriš notuš til orkuśtflutnings, en hśn getur tęplega keppt viš beinan orkuśtflutning um sęstreng til lengdar.  [Fyrri setningin er rétt, en sś seinni kolröng, eins og śtreikningar blekbónda hér aš ofan sżna - innsk. BJo.]

Įhrif sęstrengs į atvinnulķf gętu žvķ reynzt töluverš, en sjįlfsagt žykir mörgum ekki sķšri įvinningur ķ umhverfisįhrifum žess, aš stórišjan geti vikiš. [Žetta er amböguleg mįlsgrein og viršist reist į dylgjum um, aš stórišjan mengi.  Žegar um stęrstu raforkunotendurna hérlendis, įlverin, er aš ręša, er umhverfissporiš hverfandi og t.d. ekki merkjanlegt ķ gróšri viš Straumsvķk og ķ lķfrķkinu śti fyrir ströndinni vegna öflugra mengunarvarna - innsk. BJo.]  Fyrir nś utan hitt, aš žannig leysi hrein og endurnżjanleg ķslenzk orka af hólmi mengandi og óafturkręfa orkugjafa erlendis. [Žetta er hundalógķk, žvķ aš orkukręf išjuver hérlendis, sem hętta rekstri, verša aš öllum lķkindum leyst af hólmi meš mengandi og ósjįlfbęrum orkugjöfum erlendis - innsk. BJo.]

Žekkingarlaust fólk um orku- og išnašarmįl finnur oft hjį sér žörf til aš tjį sig opinberlega meš afar neikvęšum og grunnfęrnislegum hętti um žennan mįlaflokk.  Žaš viršist skorta skynsemi til aš įtta sig į žvķ, aš žaš hlżtur aš gera mįlstaš sķnum óleik meš žvķ aš tśšra tóma vitleysu.

Hér hefur veriš sżnt fram į, aš orkuśtflutningur um sęstreng frį Ķslandi til Skotlands meš landtengingu viš England getur ekki stašiš undir neinum virkjanakostnaši į Ķslandi vegna naušsynlegs flutningsgjalds um sęstrengsmannvirkin.  Sęstrengurinn veršur sennilega aldrei samkeppnisfęr viš orkusękinn išnaš į Ķslandi.   

Tröllkonuhlaup

 

 

 

 

 

 


Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband