Virkjanir og sveitarfélögin

Nįnast öll raforka frį virkjunum landsins fer inn į stofnkerfi raforku, og žannig eiga allir landsmenn aš hafa jafnan ašgang aš henni, žótt misbrestur sé į žvķ ķ raun, bęši hvaš afhendingaröryggi og spennugęši įhręrir. Žaš hefur of lķtill gaumur veriš gefinn aš sveitarfélögunum, žar sem virkjanirnar eru stašsettar, enda er žaš ešlileg ósk heimamanna, aš hluti virkjašrar orku verši til rįšstöfunar ķ viškomandi sveitarfélögum, ef eftirspurn skapast. 

Žetta višhorf kom fram ķ góšri Morgunblašsgrein eftir Harald Žór Jónsson, oddvita og sveitarstjóra ķ Skeiša- og Gnśpverjahreppi 9. janśar 2023 undir fyrirsögninni:

"Forsenda orkuskipta į Ķslandi fyrir įriš 2040".

Žar stóš m.a.:

"Ég leyfi mér aš fullyrša, aš orkuskipti žjóšarinnar gangi ekki eftir, nema haldiš verši įfram aš virkja žetta mikilvęga orkusvęši.  Žegar rķkisstjórn Ķslands setti hins vegar markmiš um orkuskipti fyrir Ķsland, įtti ekkert samtal eša samrįš sér staš um žaš viš sveitarfélögin, en samt er žaš svo, aš žaš eru žau, sem žurfa aš setja virkjanir og tengd mannvirki į ašal- og deiliskipulag sitt įsamt žvķ aš heimila framkvęmdir.  Naušsynlegt er aš hefja samtališ [į] milli rķkis og sveitarfélaga strax, til žess aš orkuskiptin raungerist."

Žetta er žörf og löngu tķmabęr įbending.  Aš samskipti rķkisvalds, stęrsta rķkisorkufyrirtękisins og  sveitarfélaga į orkusvišinu skuli vera ķ lamasessi, eins og höfundurinn rekur, ber vitni um ómarkviss vinnubrögš af hįlfu rķkisvaldsins og rķkisorkufélaganna, og er žessi meinbugur sennilega hluti af skżringunni į žeirri ślfakreppu, sem ķslenzk orkumįl eru ķ.  

Žjóšarskśtunni hefur veriš siglt inn ķ įstand raforkuskorts.  Hann er ekki tķmabundinn, eins og löngum įšur fyrr, heldur langvarandi. Hann stafar ekki einvöršungu af skorti į rafölum til aš svara eftirspurninni, einnig frį nżjum notendum, heldur vegna ónógrar söfnunargetu mišlunarlóna virkjananna, sérstaklega į Tungnaįr/Žjórsįr-svęšinu. 

Aš auka aflgetu virkjananna mun magna orkuvandann, žvķ aš aukiš vatnsrennsli žarf til aš knżja nżja rafala og/eša stęrri rafala.  Ašalvandinn er sį, aš mišlunargeta Žórisvatns er of lķtil.  Til aš bęta śr skįk žarf 6. įfanga Kvķslaveitu, nżtt Tungnaįrlón og Noršlingaölduveitu.  Hvammsvirkjun-95 MW, Holtavirkjun-57 MW og Urrišafossvirkun-140 MW munu bęta mjög śr skįk, žvķ aš žar mun bętast viš um 290 MW afgeta įn žess aš auka žörfina į mišlunargetu.

Landsvirkjun viršist vilja leysa ašstešjandi orkuvanda meš vindmyllužyrpingum.  Žaš er žjóšhagslega óhagkvęmt, af žvķ aš ašrir valkostir til aš auka afl- og orkugetu raforkukerfisins eru hagkvęmari og vegna žess aš mun meiri landverndar- og mengunarbyrši veršur af vindmyllužyrpingum en vatnsorkuvirkjunum (mišlunum og vatnsaflshverflum meš rafölum, spennum, rofum stżribśnaši). Nśna hafa einvöršungu um 0,6 % landsins fariš undir mišlanir, stöšvarhśs, ašrennsli og frįrennslu, flutningslķnur og vegagerš vegna orkumannvirkja.  Landžörf vindmyllužyrpinga ķ km2/GWh/įr er tķföld į viš vatnsaflsvirkjun meš mišlun, ef koma į ķ veg fyrir gagnkvęm skašleg įhrif vindmyllanna vegna vindhvirfla (tśrbślens), sem dregur śr nżtni og veldur titringi.  Žaš er meš eindęmum, ef Orkustofnun, Skipulagsstofnun, Umhverfisstofnun og rįšuneyti orku, umhverfis og loftslags ętla aš hrekja Landsvirkjun frį góšum lausnum į vatnsorkusviši til aš koma į jafnvęgi į milli frambošs og eftirspurnar raforku ķ landinu og yfir ķ alveg afleitar lausnir vindorkuhverflanna. 

  "Ég er mikill virkjanasinni.  Ég geri mér grein fyrir žvķ, hvaš sś gręna orka, sem viš framleišum į Ķslandi, hefur gert fyrir lķfsgęši žjóšarinnar.  Sem sveitarstjóri og oddviti Skeiša- og Gnśpverjahrepps er mér falin sś mikla įbyrgš aš reka sveitarfélagiš. Tryggja hagsmuni ķbśanna.  Tryggja žaš, aš samfélag okkar vaxi og dafni.  Tryggja, aš lķfsgęši okkar aukist.  Er ešlilegt aš breyta byggš ķ fallegri nįttśru, sem er hluti af lķfsgęšum ķbśanna, yfir ķ virkjanasvęši, sem hefur sjónręnt įhrifasvęši upp į meira en 50 km2, til aš tryggja 1-2 störf til framtķšar ķ nęrumhverfi virkjunarinnar ?  Ég held, aš flestir viti svariš.  Eitthvaš meira žarf aš koma til." 

Žaš er vafasamt aš heimfęra žęr fórnir, sem žessar lżsingar oddvitans og sveitarstjórans draga upp mynd af, upp į Hvammsvirkjun.  Stöšvarhśsiš veršur lķtt įberandi, og varla mun bera meira į stķflunni en brś, enda veršur žar akfęrt yfir, og mun sś vegtenging yfir Žjórsį verša sveitarfélögunum beggja vegna lyftistöng. Inntakslóniš veršur alfariš ķ įrfarveginum og mun fegra sveitina.  Sjónręna įhrifasvęšiš, sem hann gerir mikiš śr, eykur fjölbreytnina ķ sveitinni, gerir hana nśtķmalega og mun draga aš henni gesti. 

Žaš er t.d. ekki hęgt aš bera nįttśruinngrip žessarar virkjunar saman viš vindmyllužyrpingu į žessum slóšum.  Slķkt mannvirki fęlir frį vegna hįvaša og grķšarlegt jaršrask į sér staš vegna graftrar fyrir undirstöšum į stóru svęši, žar sem eru vegslóšar og skuršir fyrir rafstrengi frį vindmyllum aš ašveitustöš.  

"Ein af undirstöšum lķfsgęša į Ķslandi er orkuöflun, sem į sér staš į landsbyggšinni.  Samt er žaš skrifaš ķ raforkulög, aš uppbygging atvinnu, sem žarf mikla raforku, raungerist aldrei ķ dreifbżli.  Hvers vegna ?  Vegna žess aš žaš er sérstök veršskrį fyrir dreifingu į raforku ķ dreifbżli og viš, sem bśum į landsbyggšinni žurfum aš greiša hęrra verš fyrir dreifingu į rafmagninu en žeir, sem bśa ķ žéttbżli.  Viš žurfum aš greiša hęrra verš fyrir orku, sem veršur til ķ okkar nęrumhverfi en žeir, sem nota hana ķ žéttbżliskjörnum, tugum og hundrušum km frį framleišslustaš.  Žessu žarf aš breyta strax."

Žetta er alveg rétt hjį höfundinum og hefur ķtrekaš veriš bent į žetta misrétti hér į vefsetrinu og lagšar til leišir til śrbóta. Žaš, sem oddvitinn og sveitarstjórinn vill, er, aš Landsvirkjun veiti sveitarfélögunum, sem hlut eiga aš veitingu framkvęmdaleyfis fyrir Hvammsvirkjun, ašgang aš hluta af orku frį virkjuninni.  Žaš er ešlilegt sjónarmiš, aš frį ašveitustöšinni, sem reist veršur viš Žjórsį til aš taka viš orku frį virkjunum Nešri-Žjórsįr og tengja hana viš stofnkerfi landsins, verši rofar fyrir orku innan sveitarfélaganna, u.ž.b. 10 MW.  Ķ grein höfundar segir, aš stofnkostnašur Hvammsvirkjunar verši lķklega um mrdISK 50.  Žį mį reikna śt, aš kostnašur viš žessa orkuvinnslu veršur um 38,9 USD/MWh (5,6 ISK/kWh), og er žaš sanngjarnt verš frį virkjuninni til innansveitarnota, en til višbótar kemur flutningskostnašur aš ašveitustöšinni, og Landsvirkjun žyrfti aš nišurgreiša dreifinguna, žar til stjórnvöld loksins leišrétta téša mismunun notenda dreifiveitnanna.  Žį er hins vegar höfušverkur sveitarfélaganna, hverjir eiga aš njóta žessara vildarkjara ? 

Aš lokum stóš ķ žessari athyglisveršu grein:

"Ef orkuskipti žjóšarinnar eiga aš geta įtt sér staš, žį žarf rķkisstjórn Ķslands og žingmenn į Alžingi aš hefja samtališ viš sveitarstjórnir į landsbyggšinni um sanngjarna skiptingu į aušlindinni, sem orkan er. Tryggja žarf jafnt verš į dreifingu raforku ķ dreifbżli og žéttbżli.  Tryggja žarf, aš nęrsamfélagiš, žar sem orkan į uppsprettu, njóti įvinnings af žeim veršmętum, sem hśn skapar, ekki bara į framkvęmdatķma viš byggingu virkjana, heldur sem hlutdeild ķ žeim veršmętum, sem verša til į hverjum tķma meš orkuframleišslunni. Žaš samtal žarf aš hefjast strax til aš tryggja, aš farsęl orkuskipti žjóšarinnar nįi fram aš ganga fyrir įriš 2040."

Žarna viršist oddvitinn og sveitarstjórinn fara fram į gjald til viškomandi sveitarfélaga af orkunni frį Hvammsvirkjun, ef hśn er seld į hęrra verši en nemur framleišslukostnaši virkjunarinnar (38,9 USD/MWh=5,6 ISK/kWh).  E.t.v. er hęgt aš semja tķmabundiš um slķkt, en aš auki koma fasteignagjöld ķ hlut sveitarfélaga, žar sem mannvirki eru stašsett, og aršurinn af rķkisfyrirtękjunum kemur ķ hlut žessara ķbśa, eins og annarra ķbśa landsins.  


Bloggfęrslur 2. febrśar 2023

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband