Jįkvęš žróun laxeldis

Laxeldi ķ sjókvķum er meš minnst kolefnisspor allra eldisašferša, sem framleiša dżraprótein.  Meš miklu ofstęki og fjįraustri hefur veriš efnt til haršvķtugs samblįsturs gegn žessari fullkomlega löglegu atvinnugrein, sem sennilega fellur undir stjórnlagagrein um atvinnufrelsi.  Svo rammt kvešur aš žessu, aš vart getur veriš žar allt meš felldu, enda er beitt fullyršingum, sem eru algerlega śt ķ loftiš, t.d. aš ķslenzku laxastofnarnir séu ķ žeirri hęttu aš verša fyrir erfšamengun og verši žess vegna aš vķkja af bśsvęšum sķnum fyrir "śrkynjušum" eldislaxi.  Žaš er alveg nżtt af nįlinni, ef sterkari tegund žarf aš vķkja fyrir veikari tegund, enda skrifa erfšafręšingar Hafrannsóknastofnunar ekki undir žessa kenningu.  Žvert į móti.  Žeir strika yfir hana.

Ķslenzku laxastofnarnir eiga undir högg aš sękja, en žaš į sér allt ašrar skżringar, sem žarf aušvitaš aš komast til botns ķ.  Ein af ašferšunum til aš rétta stofnana af er aš setja žį undir vķsindalega veišistjórnun ķ staš žess aš lįta gręšgi veiširéttarhafa rįša feršinni.  Rannsaka žarf, hvort veiša og sleppa ašferšin geri illt verra og geti jafnvel ķ sumum tilvikum flokkazt undir dżranķš.

Žaš er hér verulegur maškur ķ mysunni, enda er engu lķkara en veriš sé meš herferšum aš hengja bakara fyrir smiš.  Meš öšrum oršum er auglżsingaherferš og undirskriftasöfnun til aš hvetja Alžingi til aš leggja nišur trausta starfsgrein į Vestfjöršum og Austfjöršum ein risavaxin smjörklķpa. Hver fjįrmagnar žį smjörklķpu ?

Ķ 200 mķlum Morgunblašsins 2. maķ 2024 er gerš grein fyrir einni af mörgum endurbótum, sem fyrirtęki ķ greininni meš gęša- og umhverfismetnaš til aš bera, standa aš.  Svo vel vill til, aš sjókvķaeldiš į Ķslandi nżtur tęknilegs og markašslegs stušnings frį bakhjörlum sķnum ķ Noregi, sem ofstękismenn ķ hópi sefasżkislegra andstęšinga žessarar starfsemi hafa fariš ósvķfnum oršum um.  Skżtur hatur į erlendu eignarhaldi skökku viš śr žeim herbśšum, žar sem ķ hópi veiširéttarhafa eru moldrķkir, erlendir landeigendur į Ķslandi.  Allar vestręnar žjóšir fagna erlendri fjįrfestingu ķ atvinnustarfsemi landa sinna, en gagnvart fjįrfestingu ķ landi hafa vķša veriš settir meiri varnaglar en hér eru viš lżši. Ętlar afturhaldiš aldrei aš lįta af órökréttum andróšri sķnum gegn beinum erlendum fjįrfestingum ķ atvinnulķfinu ?

Veršur nś vitnaš ķ téšar 200 mķlur:

"Hröš tęknižróun į sér nś staš innan fiskeldis ķ įtt aš hringrįsarhagkerfi, žar sem bętt nżting skilar betri umgengni [viš] nįttśruna og aukinni žjóšhagslegri hagkvęmni. Eitt af merkilegustu verkefnum ķ žeim efnum eru eru tilraunir ķ Noregi meš samžęttingu žararęktunar og laxeldis.

Fóšur er einn stęrsti kostnašarlišur ķ laxeldi, og ķ Noregi fįst fyrir hvert kg af fóšri um 0,86 kg af laxi, en žar eru framleidd um 1,3 Mt/įr af laxi.  Hér į landi er framleišslan ķ kringum 45 kt/įr [3,5 % af norsku framleišslunni], og mį žvķ reikna meš, aš fóšuržörfin sé [rśmlega] 52 kt/įr. 

Framleišsla fóšurs, rétt eins og ķ öšrum bśskap, krefst hrįefnis og orku meš tilheyrandi umhverfisįhrifum.  Žaš er žvķ óęskilegt, aš um helmingur [?] nęringarefna ķ laxafóšri glatast og dreifist um nęrliggjandi svęši viš sjókvķarnar.  En hvaš, ef žaš vęri hęgt aš nżta žessi nęringarefni ķ ašra framleišslu ?

Žaš er einmitt spurningin, sem norska nżsköpunarfyrirtękiš Folla Alger AS leitar nś svara viš ķ samstarfi viš rannsóknarfyrirtękiš SINTEF [Senter for industriell teknologisk forskning-2200 manna brimbrjótur norskrar tęknižróunar ķ Žrįndheimi], fiskeldisfyrirtękiš Cermaq, norska tęknihįskólann NTNU [įšur NTH-Norsk teknologisk höyskole - innsk. BJo] og Hįskóla Noršur-Noregs (Nord Universitet)." 

Hér er um grķšarlega įhugavert verkefni aš ręša, einnig fyrir Ķslendinga, sem geta oršiš sjįlfum sér nógir um framleišslu dżrafóšurs.  Meš žvķ aš nżta žarann eru slegnar 3 flugur ķ einu höggi.  Botnfall minnkar og hvķldartķmi eldissvęšisins getur stytzt, viš žaraslįttinn fęst efnivišur ķ fóšurgerš og kolefnisspor fiskeldisins, sem var lķtiš, minnkar enn.

"Framleiddur hefur veriš žari hér į landi meš slętti, en ašeins tilraunir hafa veriš geršar meš žararęktun į Ķslandi.  Nordic Kelp, sem hefur gert tilraunir meš ręktun beltisžara ķ Patreksfirši, hóf tilraunina vegna vaxtar laxeldis į Vestfjöršum meš von um, aš žarinn mundi draga śr umhverfisįhrifum sjókvķaeldisins.  Hafa stofnendur vķsaš til žess, aš žara-, skeldżra og lindżraręktun gęti virkaš sem nįttśrulegt sķukerfi fyrir śrgang, sem fellur til viš sjókvķaeldi."

 

"Reynist svo, aš žararęktun geti einnig nżtzt ķ fóšurgerš, gęti slķkt skapaš fjölda möguleika hér į landi, en uppi er įform um aš reisa į Ķslandi grķšarstóra fóšurverksmišju fyrir fiskeldi.  Hafa Sķldarvinnslan og BioMar unniš aš žvķ aš skipuleggja uppbyggingu fóšurverksmišju, en Sķldarvinnslan er framleišandi fiskimjöls og lżsis, sem er dżrasta hrįefniš ķ fóšurgerš." 

Žaš viršist sjįlfsagt aš reikna meš ręktušum žara frį fiskeldinu inn ķ žessa nżju fóšurverksmišju, svo og śrgang frį ķslenzka matvęlaišnašinum, ef hann er talinn heppilegur ķ laxafóšur. 

"Viš žetta bętast tilraunir vķsindamanna viš tęknihįskólann NTNU, sem hafa gert tilraunir meš aš nżta afskurš og annan afgang, sem fellur til viš vinnslu laxafurša ķ framleišslu į laxamjöli og -lżsi.

Ljóst žykir, aš samžętt hringrįsarhagkerfi ķ laxeldinu geti skilaš mun minna umhverfisspori sem og fleiri störfum auk umfangsmikils sparnašar fyrir žjóšarbśiš [meš gjaldeyrisskapandi dżrafóšurverksmišju - innsk. BJo]."
 
Žetta er gott dęmi um žaš, hversu vel sjókvķaeldi į laxi į leyfilegum stöšum fyrir žaš į Ķslandi fellur aš ķslenzku athafnalķfi og veršmętasköpun.  Žaš er kjörin atvinnugrein į Vestfjöršum samhliša śtgerš, landbśnaši og žjónustu viš feršamenn.  Greinin er rekin undir strangri löggjöf og vķsindalegri rįšgjöf Hafrannsóknarstofnunar.  Mjög varlega er fariš af staš, og meš tęknibśnaši ķ stöšugri žróun og meiri žekkingu og reynslu starfsmannanna batnar reksturinn stöšugt, sem mun m.a. koma fram ķ minni sleppingum.  Eftir žvķ, sem bezt er vitaš, hafa žęr hingaš til engin skašleg, langtķma įhrif haft į ķslenzku laxastofnana.  Vegna meira rekstraröryggis mun hęttan į slķku įfram verša hverfandi, žótt framleišslan į landsvķsu fari upp ķ 100 kt/įr.  
Į Austfjöršum er einnig rekiš įbyrgt og framsękiš laxeldi ķ sjókvķum, en žar hefur sś starfsemi minna vęgi ķ heildaratvinnustarfsemi landshlutans en į Vestfjöršum, t.d. vegna öflugs išnašar og sjįvarśtvegs.  
 
 

 

 

 


Bloggfęrslur 11. maķ 2024

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband