Fęrsluflokkur: Bloggar

Forgangsröšun Björns Lomborg

Björn Lomborg, forseti Kaupmannahafnarhugveitunnar og gistifręšimašur viš Hoover stofnun Stanford-hįskóla, hefur veriš išinn viš aš skrifa um meinlokurnar ķ stefnu stjórnvalda ķ löndum heimsins gagnvart žvķ, sem žau nefna hlżnun heimsins. Į žessu hafa flestir skošanir, en fįir djśpstętt vit į višfangsefninu. Žess vegna er margt skrafaš og skeggrętt įn žess, aš nokkur lausn sé ķ sjónmįli, enda tröllrķšur hręsnin hśsum.

Er sś umręša aš miklu leyti reist į sandi vegna žekkingarleysis og er žess vegna śt og sušur, blašur og fögur fyrirheit į fjölmennum rįšstefnum.  Žegar heim af žessum rįndżru og koltvķildismyndandi rįšstefnum er komiš, er lķtiš sem ekkert gert ķ mįlunum. Skyldu ķbśar Noršur-Amerķku, sem upplifšu fimbulkulda į eigin skinni ķ desember 2022, taka mikiš mark į blašri um heimsendaspįdóma vegna hlżnunar andrśmsloftsins ? 

Enginn dregur ķ efa, aš vaxandi styrk koltvķildis ķ andrśmslofti fylgir hlżnun, en žaš er ofureinföldun į flóknu fyrirbęri aš halda žvķ fram, aš žetta eitt muni stjórna loftslagsbreytingum nęstu įratuga.  Nefna mį įhrif brennisteins frį eldfjöllum og mönnum, sem hefur kęlandi įhrif, og aš hękkaš hitastig andrśmslofts leišir til aukinnar varmageislunar śt ķ geiminn samkvęmt lögmįli Max Plank um samband hitastigs efnis og geislunarafls frį žvķ.  Lķkön IPCC gefa miklu hęrri śtkomu į hitastigi en sķšan hefur reynzt vera raunin samkvęmt nįkvęmustu fįanlegu męlingum, sem t.d. dr John Christy, "director of the University of Alabama/Huntsville“s Earth System Science Center, ESSC", hefur birt og lagt śt af. 

Žann 20. desember 2022 birtist ķ Morgunblašinu grein eftir téšan Björn og Jordan B. Peterson, prófessor emeritus viš Toronto-hįskóla, žar sem žeir leitast viš aš śtskżra algert įrangursleysi ķ loftslagsmįlum m.t.t. til hįleitra markmiša į heimsrįšstefnum.  Greinin bar bjartsżnislega fyrirsögn:

"Vegurinn įfram: Nż framtķšarsżn".

Žar gat aš lķta m.a.:

"Įriš 2015 geršu leištogar heimsins tilraun til aš takast į viš höfušvandamįl mannkynsins [svo ?] meš žvķ aš setja sér markmišin um sjįlfbęra žróun - 169 skotmörk, sem hęfš skyldu verša, žegar įriš 2030 rynni upp.  Sį listi innihélt öll hugsanleg ašdįunarverš markmiš: śtrżmingu fįtęktar og sjśkdóma, stöšvun styrjalda og loftslagsbreytinga, verndun lķffręšilegrar fjölbreytni og bętta menntun."

Į rįšstefnum IPCC męta tugžśsundir, og margir žeirra eru nestašir aš heiman meš įhugamįl, sem žeim finnst sér skylt aš berjast fyrir, aš fari inn į mįlefnaskrį rįšstefnunnar ķ lokin.  Örfįir eša engir rįšstefnugesta hafa hugmynd um, hvernig er skynsamlegast aš koma mįlefnum sķnum og markmišum ķ höfn, žegar rįšstefnunni hefur veriš slitiš, og margir rįšstefnugesta hafa hętt sér śt į hįlan ķs og vita lķtiš, hvaš žeir eru aš tala um.  Ķ öllu žessu felst skżringin į hinum vonlausa fjölda markmiša, sem samžykkt eru ķ lok rįšstefnunnar ķ kjölfar hrossakaupa og rifrildis um aukaatriši. 

Žaš veršur hins vegar aš hafa kvarnir ķ staš heila til aš įtta sig ekki į, aš nišurstašan af miklum fjölda markmiša er sś sama og af engu markmiši.  Af žessum sökum veršur aš įlykta, aš hugur fylgi ekki mįli, rįšstefnan sé skrķpaleikur, svķfandi ķ tómarśmi, enda er eftirfylgnin ómarkviss.

Rįšstefnur IPCC breyta sįralitlu, en fjöldi manns er kominn į loftslagsspenann, og dómsdagsspįmenn hręša stjórnmįlamenn og almenning til aš inna af hendi fjįrframlög til aš halda hringekjunni įfram.

"Įriš 2023 er vegferšin hįlfnuš, ef mišaš er viš tķmabiliš 2016-2030.  Hins vegar erum viš langan veg frį žvķ aš vera hįlfnuš meš markmišin.  M.v. stöšu mįla munu žau nįst hįlfri öld sķšar en ętlaš var."

Hvaš hiš kjįnalega loftslagsmarkmiš frį 2015 varšar um helzt aš halda hlżnun jaršar frį išnvęšingu undir 1,5°C, en annars endilega undir 2°C, benda birtar hitamęlingar IPCC til, aš nešra markiš nįist ekki og jafnvel efra markiš ekki heldur, en męlingar Johns Christy benda ekki til, aš nešra markinu verši nįš į nęstu įratugum. 

Žaš er mjög erfitt fyrir jaršarbśa aš tengja ašgeršir sķnar viš hitastigshękkun, sérstaklega fyrir žį, sem upplifa haršnandi vetrarkulda (Noršur-Amerķka -48°C ķ desember 2022 og mannskašavešur ķ kuldum ķ Japan lķka). 

Žer lķka erfitt fyrir ķbśa hérlendis, aš fį heila brś ķ talnaleik forsętisrįšherra, nś sķšast, aš Ķslendingar žurfi aš draga śr losun koltvķildis um 55 % m.v. 2005. Losun Ķslendinga er svo hlutfallslega lķtil į heimsvķsu, aš engu mįli skiptir fyrir hlżnun jaršar.  Žį er losun vegna orkunotkunar į mann ein sś minnsta, sem žekkist. Losun išnašarins į hvert framleitt tonn er sömuleišis ein sś minnsta, sem žekkist.  Aš rembast eins og rjśpan viš staurinn meš ęrnum tilkostnaši viš aš bęta einn bezta įrangurinn er einber hégómi og stafar af hégómagirnd stjórnmįlamanna. 

"Žvķ er žaš löngu tķmabęrt, aš viš skilgreinum og forgangsröšum žeim markmišum, sem mestu skipta.  Žaš er einmitt žaš, sem Kaupmannahafnarhugveitan (e. Copenhagen Consensus) hefur gert ķ samstarfi viš nokkra Nóbelsveršlaunahafa og rśmlega 100 hagfręšinga ķ fremstu röš.  Hśn hefur skilgreint į hvaša vettvangi hver króna getur gagnazt hve mest.

Viš gętum, svo [aš] dęmi sé tekiš, flżtt žvķ mjög aš binda enda į hungur.  Žrįtt fyrir aš žar hafi ašdįunarveršur įrangur nįšst sķšustu įratugi, [fį] 800 milljónir manna enn žį ekki nóg aš borša.  Į žeim vettvangi getur rannsóknarvinna hagfręšinga [og lķffręšinga - innsk. BJo] lyft grettistaki."  

Grķšarlegum upphęšum hefur veriš variš og er veriš aš verja ķ fįfengilega hluti eins og vindmyllur, žróun žeirra, smķši, uppsetningu og rekstur - allt saman ķ nafni loftslagsvandans, žótt žetta sé rįndżrt, mengandi og landskemmandi fyrirbrigši.  Tólfunum er kastaš, žegar myndir berast af śšun ķsašra vindmylluspaša meš mišur hollum ķsvara. Gjörninginn ętti alls ekki aš leyfa hérlendis ķ mengunarvarnarskyni.

Til aš kóróna vitleysuna eru vķšast reist gaskynt raforkuver meš vegna óįreišanleika raforkuvinnslu meš vindorku.  Žetta er mjög óskilvirk rįšstöfun fjįrmuna og sorgleg ķ ljósi žess, aš nżžróuš kjarnorkuver eru handan viš horniš til aš leysa orkužörf heimsbyggšarinnar. 

"Okkur er ķ lófa lagiš aš fęra veršandi męšrum lķfsnaušsynlega nęringu.  Sį dagskammtur vķtamķns og annarrar naušsynlegrar fęšu kostar rśma USD 2 (ISK 283) į hverja manneskju.  Meš slķkri ašstoš žroskast heili fóstursins örar, sem sķšar į ęvinni skilar sér ķ meiri velmegun.  Hver USD, sem variš er ķ žaš, svarar žannig til andviršis USD 38 (ISK 5371) af félagslegum gęšum.  Hvers vegna gerum viš žetta ekki ?  Vegna žess aš ķ višleitni okkar til aš gera öllum til hęfis verjum viš litlu fé ķ hvern žįtt og yfirsjįst um leiš nytsamlegustu lausnirnar."  

Barįtta rķkja heimsins gegn meintri loftslagshlżnun er ķ fęstum tilvikum rekin į skynsemisgrundvelli.  Ef svo vęri hérlendis, mundu stjórnvöld hér lżsa žvķ yfir, aš žau telji of mikla umhverfisbyrši felast ķ uppsetningu vindmyllužyrpinga m.v. viš samfélagslega įvinninginn, sem er neikvęšur nśna, af žvķ aš vindmyllužyrpingar munu leiša til hękkunar rafmagnsveršs hér.

Žį verši hętt viš aš moka ofan ķ skurši į kostnaš hins opinbera, enda hafa veriš fęršar ófullnęgjandi vķsindalegar sönnur į einhlķtan įrangur slķkrar ašgeršar fyrir losun gróšurhśsalofttegunda.  Hins vegar viršast landgręšsla og skógrękt ótvķrętt vera til bóta og vera hagkvęmar. 

Žaš er ennfremur skynsamlegt śt frį loftslags- hagkvęmnisjónarmišum aš setja kraft ķ virkjanir hefšbundinna ķslenzkra orkulinda jaršgufu og vatnsfalla.  Žaš er óskiljanlegt, aš umhyggjan fyrir andrśmsloftinu og óttinn viš hlżnun af völdum CO2 lendir miklu aftar ķ forgangsröšuninni hjį żmsum en hégómleg fordild um, aš žessar hreinu og endurnżjanlegu orkulindir nįttśrunnar skuli ekki snerta, žvķ aš slķkt śtheimti röskun į nįttśrunni, žó aš nįttśrukraftarnir séu sjįlfir sķfellt aš breyta landinu. 

Ķ lok greinarinnar skrifušu žeir félagarnir Björn og Jordan žetta:

 "Eitt er žó algerlega augljóst: viš veršum aš gera žaš bezta fyrst.

Žar er hiš eina sanna įramótaheit komiš, og žaš er hvort tveggja persónulegt og alžżšlegt.  Meš žvķ er leišin ķ įtt til betra lķfs vöršuš.  Lįtum göngu okkar feta žann veg, žegar viš veltum žvķ fyrir okkur, hvernig viš ętlum aš heilsa nżju įri."

Žann 20. desember 2022 birtist afar fróšleg grein ķ Morgunblašinu eftir Hauk Įgśstsson, kennara.  Hśn bar fyrirsögnina:

"Hvaš er vindmylla ?"

Til aš gefa mynd af mengunarhęttunni og aušlindanotkun vindmylluframleišenda stóš žetta:

"Öxull, sem gengur śt śr enda skżlisins, tengist gķrkassa, sem stżrir snśningshraša rafalans.  Bremsubśnašur jafnar hrašann, auk žess sem spöšunum er stżrt ķ sama skyni.  Ķ žessum bśnaši eru nokkur hundruš lķtrar af sértękri smurolķu, sem fylgzt er meš og skipt um u.ž.b. žrišja hvert įr.  Mörg dęmi eru um žaš, aš olķan leki. 

 Rafalinn er bśinn sķseglum (permanent magnets).  Ķ žeim eru fįgęt jaršefni, skašleg umhverfinu ķ framleišslu og endurvinnslu eša eyšingu.  Žau eru aš mestu unnin ķ Kķna (um 90 %), sem er lķka rįšandi ķ nįmi žeirra śr jöršu [t.d. ķ Afrķku - innsk. BJo].  Ķ rafalanum og öšrum rafbśnaši er kopar (um 1500 kg) og įl (um 840 kg) - auk stįls.  [Magntölur eiga viš 2 MW rafal - innsk. BJo.]  Ķ bśnašinum ķ tękjaskżlinu eru lķka, samkvęmt Freeing Energy, um 20,5 t af steypujįrni, rśmt 1 t af stįli og um 51 t af krómi.  

Rafbśnašur fellir rafmagniš, sem framleitt er, aš raforkukerfinu, sem myllan tengist.  Bśnašurinn er ķ lokušu rżmi og honum žjappaš saman sem framast er unnt, sem veldur mikilli hęttu į skammhlaupum.  Ķ rżminu er gjarnan [einangrunar] gas, sem kallast SF6 (Sulphur hexafluoride).  Žaš hefur afar litla rafleišni, en er samkvęmt Norwegian SciTech News (2020) 22.000-23.500 sinnum öflugri gróšurhśsalofttegund en CO2 og hefur 3.200 įra lķftķma [ķ andrśmsloftinu - innsk. BJo]. Žetta gas hefur sloppiš śt ķ verulegum męli, t.d. ķ Žżzkalandi, og er oršiš vel męlanlegt žar."

 Žessi upptalning ętti aš sannfęra flesta um, aš vindmyllur eru slęm fjįrfesting til aš minnka losun gróšurhśsalofttegunda eša til aš draga śr mengun į jöršunni.  Žį gefur nś auga leiš, aš žessi fjįrfesting į alls ekkert erindi ķ ķslenzka nįttśru, žvķ aš hrun einnar vindmyllu, t.d. ķ óvešri, getur valdiš  alvarlegu mengunarslysi og óafturkręfri mikilli losun gróšurhśsalofttegunda.  Hśn er af allt annarri og miklu hęrri stęršargrįšu en t.d. losun sama magns af CH4 - metani, žvķ aš žaš er "ašeins" um 22 sinnum öflugri gróšurhśsalofttegund en CO2 og brotnar nišur ķ andrśmsloftinu į um 50 įrum.  

Hryllingssaga Hauks Įgśstssonar um mengunarhęttuna af vindmyllum heldur įfram:

"Til žess aš nį [hįmarks] styrk m.v. žyngd eru spašarnir geršir śr trefjaplasti; gler- eša kolžrįšum, sem žaktir eru meš epoxķresķni.  Į 2 MW Vestas-myllu vega žeir um 7 t hver.  Epoxķresķn eru mikiš unniš śr olķutengdum efnum meš efnafręšilegum ašferšum.  Į 2 MW myllu er snśningsžvermįl spašanna um eša yfir 100 m, og hrašinn į spašaenda getur nįš vel yfir 200 km/klst.  Til aš minnka mótstöšu eru spašarnir hśšašir aš utan.  Hśšin slitnar af og berst śt ķ umhverfiš sem öragnir.  Spašana er almennt ekki unnt aš endurvinna.  Žeir eru žvķ oftast uršašir, žegar žeir eru oršnir ónothęfir."

Hér er um aš ręša efni, sem ekkert erindi eiga inn ķ ķslenzka nįttśru og lķfkešju, žvķ aš žau eru sennilega tornišurbrjótanleg (frįvirk) og safnast žess vegna upp ķ lķfkešjunni.  Hefur Umhverfisstofnun vit į aš gera višeigandi kröfur til žeirra efna, sem hver vindmylla getur dreift śt ķ umhverfiš ķ venjulegum rekstri og viš slys ? 

Žaš er engin žörf į aš dreifa žessum mannvirkjum um óspillt vķšerni landsins hagkerfisins vegna, og žess vegna er engin įhętta įsęttanleg.  Öšru mįli gegnir um hefšbundnar ķslenzkar virkjanir.  Fyrir žęr er žörf, enda eru žęr miklu hagkvęmari, og mengunarhęttan af žeim er hverfandi ķ samanburši viš žau ósköp, sem hér hafa veriš upp talin, og landžörf į MW sömuleišis mun minni. 

 

 

     


Nišurlęging höfušborgarinnar

Žaš er alveg sama, hvar boriš er nišur.  Nišurlęging höfušborgarinnar į žeim tķma, sem "good for nothing persons" undir forystu Samfylkingarinnar hafa veriš žar viš völd, er alger, og žessi sjįlfhęlna einskis nżta stjórnmįlahreyfing, sem ķ krafti forsjįrhyggju sósķalismans žykist vera ķ stakk bśin aš hafa vit fyrir öšrum, kann ekki fótum sķnum forrįš, žegar til kastanna kemur. 

Ef mótdręgir atburšir verša, sem krefjast skjótra og fumlausra višbragša stjórnendanna, er žaš segin saga, aš allt fer ķ handaskolum.  Samfylkingin er bśin aš ganga af stjórnkerfi borgarinnar daušu.  Nś eru hęfileikasnaušir stjórmįlamenn sem stjórnendur yfirgripsmikilla mįlaflokka lįtnir stjórna mįlaflokkum, sem öflugir embęttismenn meš fullt vald į tęknihlišum sinna mįlaflokka, stjórnušu įšur af röggsemi undir beinni stjórn borgarstjóra. Žaš er borin von um breytingar til batnašar ķ borginni, į mešan rįšstjórnarfyrirkomulag Samfylkingarinnar er žar viš lżši.   

Dęmi um žetta er embętti borgarverkfręšings, sem aflagt var, og viš tók m.a. umhverfis- og skipulagsrįš Reykjavķkur.  Žetta er ķ anda gömlu sovétanna eša rįšanna, sem kommśnistaflokkur Rįšstjórnarrķkjanna rašaši sķnu fólki ķ.  Hvernig fór fyrir Rįšstjórnarrķkjunum ?  Žau hrundu 1991 vegna rotnunar innan frį.  

Eftir mikla snjókomu, hvassvišri og kulda helgina 18.-19. desember 2022 kom ķ ljós alvarleg brotalöm ķ snjómokstri borgarinnar.  Hśn stóš sig miklu lakar en nįgrannasveitarfélögin.  Var žį m.a. kallašur til śtskżringa formašur ofangreinds rįšs borgarinnar, sem virtist vera nżdottinn ofan śr tunglinu og ekki vita ķ žennan heim né annan.  Varš žessari formannsdulu žaš helzt fyrir aš leita blóraböggla utan borgarkerfisins, og uršu verktakar fyrir valinu og žvašraši um handbók, sem vęri ķ smķšum. Meiri veršur firringin (fjarlęgšin frį raunveruleikanum) ekki.  Allt er žetta eins lįgkśrulegt og hugsazt getur.  

Lķtiš skįnaši mįliš, žegar leitaš var rįša hjį nżjustu mannvitsbrekkunni, sem inn ķ žetta sovétkerfi borgarinnar gekk eftir sķšustu sveitarstjórnarkosningar meš slagorš į borš viš breytum borginni, varš óšara formašur borgarrįšs og į aš taka viš borgarstjóraembęttinu af fallkandidatinum Degi B. Eggertssyni.  Verkvit vęntanlegs borgarstjóra  lżsti sér mjög vel meš žeirri uppįstungu, aš borgin skyldi kaupa nokkra pallbķla meš tönn framan į.  Hjį borginni leišir blindur haltan, og firringin er allsrįšandi.  

Ekki veršur hjį žvķ komizt ķ kuldakastinu ķ desember 2022 aš minnast į hlut Orkuveitu Reykjavķkur-OR og dótturfélaga ķ velferš ķbśa höfušborgarsvęšisins. Nżlega kom framkvęmdastjóri ON, dótturfélags OR, sem sér um orkuöflun og hefur algerlega lįtiš hana sitja į hakanum undandarinn įratug, meš spekingssvip ķ  fréttatķma sjónvarps allra landsmanna og bošaši žar žį  kenningu ķ tilefni vetrarkulda, aš óskynsamlegt vęri aš afla heits vatns til aš anna toppįlagi hjį  hitaveitunni.  Žetta er nżstįrleg kenning um hitaveitužjónustu fyrir almenning.  Tķmabil meš -5°C til -10°C, eins og var į jólaföstunni į höfušborgarsvęšinu, getur varaš vikum saman.  Ef ekkert borš er haft fyrir bįru, eins og nś viršist vera uppi į teninginum hjį OR og dętrum, gerist einmitt žaš, sem geršist ķ ašdraganda jóla, aš ein bilun veldur svo stórfelldum vatnsskorti (20 %), aš loka veršur öllum śtilaugum į höfušborgarsvęšinu ķ 2 sólarhringa og hefši getaš varaš lengur.  Žetta er óbošleg stefna.  Miša į viš s.k. (n-1) reglu, sem žżšir, aš ķ kerfinu er borš fyrir bįru til aš halda uppi fullri žjónustu, žótt ein eining bili į hįįlagstķma.  Žį er lķka naušsynlegt svigrśm til fyrirbyggjandi višhalds fyrir hendi į hverjum tķma. 

Hér gętir fingrafara Samfylkingarinnar, eins og alls stašar ķ borgarkerfinu.  Hśn lętur borgarsjóš blóšmjólka OR til aš standa straum af gęluverkefnum sķnum og silkihśfum, en fórnar fyrir vikiš hagsmunum ķbśanna, sem ekki hafa ķ önnur hśs aš venda, nema aš flytjast um set a.m.k. 50 km. 

Žarna er Samfylkingunni rétt lżst.  Hśn smjašrar fyrir almenningi og žykist allt vilja gera fyrir alla į kostnaš sameiginlegra sjóša, en hikar ekki viš aš fórna hagsmunum almennings til aš geta haldiš uppi sukkinu, sem völd hennar ķ Reykjavķk hvķla į. Stefna Samfylkingarinnar er reist į botnlausri skattpķningu og skuldasöfnun, sem er eitruš blanda, sem getur ekki gengiš upp til lengdar, enda er nś komiš nįlęgt  leišarenda og allt ķ hönk.

Morgunblašiš gerši sorglegum stjórnarhįttum Samfylkingarinnar veršug skil ķ forystugrein 20. desember 2022:

"Grįtlegt aš horfa upp į nišurlęginguna".

Hśn hófst žannig:

"Žaš er sįrt til žess aš vita, hvernig komiš er fyrir borginni okkar, höfušborginni. Žaš er sama, hvert litiš er. Hvernig gat žetta fariš svona illa ?  Stóru mįlin sżna žetta og sanna.  Fjįrmįl borgarinnar og žį ekki sķšur vandręšin ķ skipulagsmįlum hennar.  Žetta tvennt er aušvitaš nęgjanlega yfiržyrmandi, enda mun hvert žaš sveitarfélag bįgt, žar sem bęši fjįrhagsstaša og skipulagsmįl hafa veriš keyrš ķ žrot af fullkomlega óhęfum stjórnendum, sem hafa ekki auga fyrir slķkum žįttum og sitja žó keikir ķ stólunum ķ Rįšhśsinu, sem žeir voru į móti žvķ, aš yrši byggt og žar meš fyrir žeim, sem gętu gert betur, en aldrei verr."

Samfylkingin hefur eyšilagt stjórnkerfi borgarinnar meš sovétvęšingu sinni, rįšsmennsku, og žar meš varšaš leiš höfušborgarinnar til glötunar.  Stjórnmįlamennirnir, sem öllu rįša ķ rįšum borgarinnar, eru óhęfir stjórnendur; žaš er ekki ofmęlt hjį ritstjóra Morgunblašsins, enda sżna  verkin merkin.  Žaš er sama, hversu hęfir embęttismenn eru rįšnir inn ķ svona kerfi.  Žeir fį ekki tękifęri til aš njóta sķn undir rįšunum, eins og samanburšur į frammistöšu Véladeildar borgarverkfręšings foršum tķš og umhverfis- og skipulagssvišs nś ķ snjómokstri sżnir glögglega. 

Ritstjórinn vék aš mannvitsbrekkunni, sem nś er afleysingaborgarstjóri og hefur valdiš villurįfandi kjósendum Framsóknarflokksins ómęldum vonbrigšum į undraskömmum tķma:

"En įsamt borgarfulltrśum minnihlutans hefur formašur borgarrįšs, sem vann óvęntan sigur og hefur į örfįum mįnušum siglt meš mįlefni borgarinnar śr öskunni ķ eldinn, lįtiš óhęfan borgarstjóra, sem keyrt hefur fjįrmįl og skipulagsmįl ķ rjśkandi rśst, teyma sig śt į berangur spillingur.  Allt er žetta meš ólķkindum."  

Žeim mun verr gefast heimskra manna rįš, sem žeir koma fleiri saman, var einu sinni sagt, og žaš hefur berlega sannazt ķ Rįšhśsi Reykjavķkur.  Žaš gafst afleitlega aš fjölga borgarfulltrśum og hefur reynzt rįndżrt.  Mišaš viš meginkosningaloforš Framsóknar ķ borginni hefur efsti mašur listans reynzt ómerkur orša sinna.  Engin breyting til batnašar hefur oršiš į högum borgarinnar viš komu hans ķ pólitķkina.  Hann lętur feršaglaša lękninn teyma sig į asnaeyrunum, hvert sem er.

"En tilfallandi mįl opinbera einnig stjórnleysi og aumingjadóm.  Og žaš gerši svo sannarlega snjóhrķš og erfiš įtt, sem hvorugt var af verstu gerš, žótt slęmt vęri.  Žegar ķ staš varš algerlega ófęrt um alla borg !  Rķkisśtvarpiš "RŚV" spurši mann hjį borginni, sem var sagšur eiga aš bregšast viš atvikum eins og žessum, śt ķ öngžveitiš, sem varš.  Hann višurkenndi aftur og aftur, aš žetta hefši ekki veriš nęgjanlega gott, og var sś jįtning žó óžörf.  En hann bętti žvķ viš til afsökunar, aš borgin hefši ašeins "tvęr gröfur" - "TVĘR GRÖFUR", sem nota mętti ķ verkefni af žessu tagi, og hefšu žęr ekki haft undan.  Engu var lķkara en "RŚV" hefši fariš žorpavillt og nįš sambandi viš 150 manna sveitarfélag śti į landi, žar sem alls ekki vęri śtilokaš, aš tvęr gröfur hefšu getaš hjįlpaš til aš halda 200 m ašalgötu sveitarfélagsins opinni."

Žaš er deginum ljósara nś ķ skammdeginu, aš višbśnašarįętlun borgarinnar gagnvart hrķšarvišri er hvorki fugl né fiskur eša innleišing hennar hefur fariš fyrir ofan garš og nešan, nema hvort tveggja sé.  Viš blasir ónżtt stjórnkerfi borgarinnar, enda er žetta rįšstjórn meš silkihśfum stjórnmįlanna, sem hefur safnaš öllum völdum ķ sķnar hendur og lagt sķna daušu hönd žekkingarleysis og rįšleysis į verkstjórn borgarinnar.  Tiltękur tękjafloti borgarinnar nśna er miklu minni en į dögum borgarverkfręšings og gatnamįlastjóra, sem įšur fyrr voru įbyrgir fyrir snjómokstri ķ borginni undir yfirstjórn borgarstjóra.  Aš venju, žegar eitthvaš bjįtar į, hvarf borgarstjóri, og mun Dagur hafa skroppiš til Sušur-Afrķku.  Rįšstjórnarkerfi hans er ónżtt, og žaš veršur aš fleygja žvķ į öskuhaugana įšur en nokkur von getur vaknaš um tök į žessum mįlum.  Sķšan veršur aš rįša menn meš bein ķ nefinu og verkžekkingu til aš skipuleggja višbśnaš og framkvęma hann eftir žörfum.  Stjórnunarleikir silkihśfanna eru dramatķskir sorgarleikir óhęfra leikara. 

Aš lokum sagši ķ téšri forystugrein:

"Į mešan borgin var og hét og var ekki stjórnaš af óvitum, žį hafši hśn öfluga sveit Véladeildar borgarinnar, sem bśin var beztu tękjum, sem völ var į ķ landinu.  Einatt, žegar von var atburša, eins og uršu ķ gęr, žį fęrši borgarstjórinn ķ alvöru borg sig inn ķ höfušstöšvar Véladeildar borgarinnar, sem var hiš nęsta höfušstöšvum borgarverkfręšings, og fylgdist meš višbrögšum öflugra sveita fram eftir nóttu.  En nś žarf ekki annaš en smįa snjósnerru og golužyt, til aš öllu sé siglt ķ strand ķ borg manna, sem treysta į 2 litlar gröfur ķ vešurneyš.

Nišurlęging borgarinnar ķ fjįrmįlaólestri og strandi skipulagsmįla, sem eru žó helztu afreksverk Dags. B. Eggertssonar, er bersżnileg, en žegar fjįrmįlabrall leggst viš umferšaröngžveiti, sem sķfellt versnar, er oršiš fįtt um fķna drętti."

Žetta er athygliverš frįsögn fyrrverandi borgarstjóra um stjórnarhętti ķ skilvirku stjórnkerfi borgarinnar, eins og žaš var įšur en vinstri menn rśstušu žvķ og stofnušu rįšin, žar sem stjórnmįlamenn Samfylkingar og fylgifiska fara meš öll völd įn žess aš hafa nokkra stjórnunargetu eša verksvit.  Borgarstjórinn móšgar ekki afęturnar ķ rįšunum meš žvķ aš taka fram fyrir hendur žeirra og setja žar meš hagsmunabandalag vinstri klķkanna ķ uppnįm. Žó er til neyšarstjórn ķ borginni, žar sem borgarstjóri er ķ formennsku, en hśn var ekki kölluš saman, žótt įstęša hefši veriš til, enda borgarstjóri aš spóka sig į sušurhveli jaršar. 

Menn taki eftir žvķ, aš hinir hęfu embęttismenn, borgarverkfręšingur og gatnamįlastjóri, sįu įstęšu til žess, aš borgin réši sjįlf yfir öflugum tękjaflota af beztu gerš.  Amlóšar Samfylkingarinnar og fylgitunglanna reiša sig hins vegar alfariš į verktaka įn žess aš hafa gengiš frį almennilega öruggum samningum viš žį.  Hvers vegna er dęminu ekki snśiš viš til öryggis og verktökum leigšar vélarnar meš įhöfn į sumrin, žegar borgin žarf ekki į žeim aš halda, en yfirleitt er törn hjį verktökum ?  Aš auki žarf sérśtbśnaš, eins og snjóblįsara, sem blįsa  snjónum upp į vörubķlspalla, žvķ aš mikil vandręši myndast annars viš heimreišar ašliggjandi lóša og į gangstéttum.   

 

 

  

 


Er valdframsališ til ESA/ACER minni hįttar ?

Hér veršur įfram haldiš meš žżšingu į grein Mortens Harper, lögfręšings hjį samtökunum "Nei til EU", NtEU, um dóm Lögmannsréttarins ķ mįli NtEU gegn norska rķkinu:

"Meginvišfangsefniš viš mat į žvķ, hvort valdframsal megi samžykkja samkvęmt stjórnarskrįrįkvęši nr 26.2 meš einföldum meirihluta, eša hvort žaš śtheimti 3/4 męttra žingmanna ķ meirihlutanum samkvęmt stjórnarskrįrįkvęši nr 115, er, hvort framsališ er minni hįttar eša ekki.  Žetta hugtak er žó ekki tilgreint ķ stjórnarskrį Noregs, heldur hefur žaš žróazt ķ tķmans rįs, og hafa lögspekingar deilt um žaš.  Lögmannsrétturinn leggur til grundvallar s.k. kenningu um minni hįttar valdframsal.  Um vald ESA samkvęmt ACER-reglugeršinni, kafla 8, er eftirfarandi tilfęrt ķ dóminum:

"Žegar um er aš ręša gerš valdframsals, er til umręšu framkvęmdavald į formi stjórnvaldslegs fyrirskipanavalds gagnvart rekstrarašila. Žetta er takmörkun į völdum framkvęmdavalds.  Žaš felur ķ sér, aš eftirlits- og stjórnunarmöguleikar rķkisstjórnarinnar eru fjarlęgšir.  Žetta hefur lķka žżšingu fyrir eftirlit žingsins og įbyrgš gagnvart stjórnarskrį.  Lögmannsrétturinn telur samt sem įšur, aš žetta sé ekki kjarni formlegs valdframsals, žar sem samžykki norsku stjórnsżslustofnunarinnar RME žarf til aš framkvęma og fylgja eftir įkvöršunum ESA gagnvart fyrirtękjum ķ Noregi.  (...)

Einkenni valdsins ķ raun leitar ķ sömu įtt, žar sem tilgangurinn er ekki yfiržjóšleg stjórnun, heldur aš reglunaryfirvöld landanna reyni aš verša samstiga.  Śr žessu er samt dregiš meš žvķ aš fyrirkomulagiš virkar nęstum eins og kerfi til aš skera śr um žrętur į milli reglunarstjórnvalda landanna." (Sķšur 34-35.) 

Löggmannsrétturinn skrifar enn fremur:

"Orkumarkašspakki 3 reglar orkusvišiš og višskipti meš rafmagn.  Žetta snertir žjóšfélagslega og stjórnmįlalega hagsmuni meš mjög mikla žżšingu. (...) Ķ heild hefur Orkumarkašspakki 3 mikla žżšingu fyrir norska orkustefnu. 

Völd ESA samkvęmt ACER-reglugeršinni eru hins vegar į sviši tęknilegra og faglegra višfangsefna į rekstrarsviši og takmarkast viš notkun innviša į milli landa (sęstrengi til śtlanda)." (Sķša 35.) 

Įlyktunin er, aš valdframsal samkvęmt ACER-reglugeršinni, kafla 8, er "minni hįttar".  Aš sömu nišurstöšu kemst Lögmannsrétturinn um heimild ESA til aš fyrirskipa norskum orkufyrirtękjum aš afhenda gögn og heimildina til aš sekta žau, ef žessu er ekki hlżtt (reglugeršin um višskipti yfir landamęri, kafli 20 og kafli 22, nr 2):

"Valdramsališ hefur aš mati Lögmannsréttarins mjög takmarkaš umfang og hefur ekki umtalsverš įhrif į žjóšfélagslegu og stjórnmįlalegu hagsmunina, sem eru fyrir hendi į orkusvišinu."  (Sķša 37.)

Lögmannsrétturinn telur mįliš ekki vafa undirorpiš:

"Einnig aš afloknu heildarmati getur aš dómi Lögmannsréttarins ekki leikiš vafi į, aš žaš tvenns konar valdframsal, sem er efni žessa mįls, er minni hįttar." (Sķša 37.)

Aš loknum lestri žessa tyrfna texta Landsréttarins norska veldur žaš ekki undrun, aš NtEU hafi įfrżjaš dómi hans til Hęstaréttar Noregs.  Dęma žarf um, hvort RME (orkulandsreglari ACER) sé norskt stjórnvald samkvęmt norskum lögum og stjórnarskrį.  

 


Norskir dómstólar geta endurskošaš mat Stóržingsins į stjórnarskrįrįkvęši

Hér veršur haldiš įfram žżšingu į grein Mortens Harpers, lögfręšings hjį "Nei til EU", NtEU, um dómsorš og greinargeršir Lögmannsréttarins ķ deilumįli NtEU viš norska rķkiš um atkvęšagreišsluna um Orkupakka 3. 

"Mįliš vekur lķka upp spurninguna um žaš, hversu langt dómstólarnir geti gengiš ķ aš yfirfara eigiš mat Stóržingsins.  Rķkiš hefur lagt žunga įherzlu į eigiš stjórnarskrįrmat Stóržingsins sem röksemd gegn mįlsókninni.  NtEU hefur hins vegar haldiš žvķ fram, aš rétturinn verši aš framkvęma nįkvęma og vandaša rżni į žvķ, hvort skilyršin til aš nota stjórnarskrįrgrein nr 26.2 ķ staš gr. nr 115 séu uppfyllt. 

Lögmannsrétturinn fellst aš nokkru leyti į žetta višhorf NtEU:  

 "Aš loknu heildarmati sķnu hefur Lögmannsrétturinn - ķ vafa - komizt aš žeirri nišurstöšu, aš athugun dómstólanna į žvķ, hvort valdframsal sé léttvęgt (lķtiš inngrķpandi ķ žjóšlķfiš) eigi aš vera nokkuš öflugri en žaš, sem venjulega į viš um stjórnarskrįrįkvęši, sem stżra vinnulagi annarra greina rķkisvaldsins eša innbyršis valdsviši. Ķ ljósi kröfu stjórnarskrįrinnar, gr. 115, um aukinn meirihluta, og aš hér er um aš ręša aš gera undantekningu viš žį stjórnarskrįrbundnu reglu, aš framkvęmd valds skal vera į hendi norskra valdstofnana, leggur Lögmannsrétturinn meiri įherzlu į aš taka tillit til minnihlutaverndarinnar en į žau raunatriši, sem rķkiš hefur vķsaš til. Meš vķsun til žrķskiptingarinnar er Lögmannsrétturinn žannig žeirrar skošunar, aš sannprófunin (rżnin) verši sambęrileg žeirri, sem gildir um mįlefnaflokkinn efnahagsleg réttindi."  (Sķšur 23-24.)

RÉTTURINN FINNUR TVENNS KONAR VALDFRAMSAL Ķ OP3

"Samantekiš fól samžykkt Stóržingsins 22. marz 2018 ķ sér tvenns konar valdframsal", skrifar Lögmannsrétturinn og śtlistar:

"Ķ fyrsta lagi var vald framselt til ESA til aš gefa RME (orkulandsreglara ESB ķ Noregi) fyrirmęli um tęknileg višfangsefni ķ sambandi viš notkun innviša į milli landa, sbr ACER reglugeršina, kafla 8.

Ķ öšru lagi var framselt fyrirmęla- og sektarvald til ESA samkvęmt reglugerš um orkuvišskipti į milli landa, kafla 20 og kafla 22, nr 2, og žar meš dómsvald til EFTA-dómstólsins." (Sķšur 33-34.)

Lögmannsrétturinn fjallar nįnar um valdframsal ķ ACER-reglugeršinni žannig:

"Samkvęmt ACER-reglugeršinni, kafla 8, hefur ACER/ESA vald ķ sambandi viš innviši į milli landa til aš "taka įkvöršun um stjórnunarvišfangsefni, sem voru į valdsviši innlendra stjórnvalda, ž.į.m. um skilyrši fyrir ašgangi og rekstraröryggi". 

(...)

Lögmannsrétturinn undirstrikar, aš kafli 8 veiti ekki heimild til aš taka įkvaršanir um t.d. aš leggja nżja (sę)strengi, aš reisa orkuver, breyta eignarhaldsreglum eša aš gefa śt framkvęmda- eša rekstrarleyfi.  (...) Rafmagnsveršiš veršur til į markaši.  Veršmyndun į markaši veršur vitaskuld fyrir įhrifum af žįtttöku Noregs ķ innri orkumarkaši ESB.  NtEU hefur rétt fyrir sér um, aš ACER/ESA getur óbeint haft įhrif į rafmagnsveršiš meš framlagi sķnu til žess, aš žetta sé skilvirkur markašur meš virkum innvišum fyrir orkuflutninga milli landa.  Lögmannsrétturinn getur samt ekki séš, aš nokkuš sé hęft ķ, aš formleg völd ACER/ESA til įkvaršanatöku sé įhrifavaldur į rafmagnsveršiš."  (Sķšur 27-28.)

Um orkulandsreglarann (RME) er fariš eftirfarandi oršum ķ dóminum:

"Žar sem endanleg įkvöršun, sem varšar Noreg, er tekin hjį RME, sem er norsk stjórnsżslustofnun, eru völd ESA yfir RME bara af žjóšréttarlegu tagi.  Ķ samręmi viš hefšbundin fręši mį žess vegna halda žvķ fram, aš ekkert valdframsal hafi oršiš til ESA.  Aš RME - til aš uppfylla kröfur EES-regluverksins - er stofnsett sem óhįš stjórnsżslustofnun, sem [rķkiš] getur ekki gefiš fyrirmęli, samtķmis sem ESA eru veitt völd til aš taka réttarlega bindandi įkvaršanir um fyrirmęli til RME, veldur hins vegar žvķ, aš Lögmannsrétturinn - eins og mįlsašilarnir - lķtur svo į, aš įtt hafi sér staš formlegt valdframsal til ESA." (Sķša 29.)

Lögmannsrétturinn fjallar žó ekki nįnar um hlutverk RME sem orkureglara, sem įhrif hefur į hagsmunaašila ķ Noregi.  Lögbundna sjįlfstęšiš gagnvart valdhöfum rķkisins veldur žvķ, aš ekki er unnt aš telja RME vera venjulega norska stjórnvaldsstofnun, og meta hefši žurft, hvort völd RME sé višbótar vķdd ķ valdframsalinu. Fyrirmęla- og sektarvaldiš, sem ESA hefur, gildir um aš afla gagna beint frį orkufyrirtękjunum, ķ raun frį Statnett varšandi Noreg [Statnett er norska Landsnet]. 

"Žaš er óumdeilt, aš žetta jafngildir valdframsali til ESA", skrifar Lögmannsrétturinn (sķša 30) og bętir viš, aš enn hafi slķkar įkvaršanir ekki veriš teknar."

 Hér veršur lįtiš stašar numiš ķ hluta 2 af 3 žżšingum į grein Mortens Harpers um nżlegan dóm į millidómsstigi ķ Noregi um žį kröfu NtEU aš fį śrskurši Stóržingsins um aš višhafa einfalt meirihlutaręši viš atkvęšagreišslu um OP3 hnekkt.  Žaš mį hverjum leikmanni vera ljóst, aš żmislegt ķ mįlatilbśnaši samtakanna hlaut hljómgrunn ķ Lögmannsréttinum, žótt nišurstaša hans yrši, aš valdframsališ til ESA/ACER vęri lķtiš inngrķpandi ķ žjóšlķfiš, heldur vęri ašallega žjóšréttarlegs ešlis. Ķ 3. og lokapistlinum um žetta veršur einmitt fjallaš um žaš, hvort valdframsališ hafi veriš įhrifalķtiš į žjóšlķfiš eša ekki.     


Hvaša žżšingu hefur ACER-dómur lögmannsréttarins norska ?

Hérlendis hefur hlakkaš ķ verjendum innleišingar orkulöggjafar Evrópusambandsins (ESB) į Ķslandi meš misvišeigandi hętti yfir dómi Borgaržings Lögmannsréttarins ķ mįli samtakanna "Nei til EU", NtEU, gegn norska rķkinu.  Deilan snżst um, hvort Stóržinginu hafi veriš heimilt ķ marz 2018 aš įkveša aš lįta ašeins einfaldan meirihluta rįša śrslitum atkvęšagreišslu um Orkupakka 3, OP3, eša hvort žinginu hafi boriš samkvęmt Stjórnarskrį Noregs aš višhafa kröfu um aukinn meirihluta, sem jafngildir a.m.k. 75 % stušningi a.m.k. 2/3 Stóržingsmanna, ž.e. a.m.k. 50 % stušningi allra žingmannanna.

Morten Harper, lögfręšingur og leištogi greininga hjį NtEU, skrifaši um mįliš į vefsetur samtakanna 8. desember 2022, og žar sem sjónarmiš hans og tślkun kunna aš vekja įhuga sumra hérlendis, fer hér į eftir žżšing į fyrsta hluta af žremur ķ grein hans:

"Žann 7. desember [2022] var kvešinn upp dómur ķ ACER-mįlinu ķ Borgaržingi lögmannsrétti.  Ķ réttinum sįtu 3 fagdómarar og 2 leikmenn, og dómurinn var samhljóša.  Tökum nišurstöšuna fyrst:

  "Įlyktun Lögmannsréttarins er, aš Stóržingiš gat veitt heimild til stašfestingar į samžykkt nr 93/2017 frį EES-nefndinni samkvęmt ašferšinni, sem fyrirskrifuš er ķ Stjórnarskrįnni, gr. 26, liš 2.  Įfrżjun Nei til EU er žess vegna hafnaš." (Dómsorš, s. 37.)

Žótt rķkiš hafi hlotiš mešbyr, žarf NtEU samt ekki greiša mįlskostnaš rķkisins ķ žingréttinum og lögmannsréttinum. Lögmannsrétturinn rökstyšur žetta meš žvķ, aš mįliš hafi fjallaš um "umdeild, óśtkljįš og grundvallandi lagaspurningar, sem séu verulega samfélagslega įhugaveršar" (sķša 38).

RÉTTURINN METUR FORMLEGT VALDAFRAMSAL

Lögmannsrétturinn tekur fram, aš žaš, sem metiš er ķ mįlinu, er valdaframsal til aš taka įkvaršanir, sem eru bindandi ķ Noregi; ekki umfang orkuregluverks, sem bindur Noršmenn sem žjóš (žjóšréttarlegar skuldbindingar). "Lögmannsrétturinn undirstrikar, aš  framkvęmdin sé reist į strangri ašgreiningu į milli formlegs og raunverulegs valdaframsals ...", eins og segir ķ dóminum (s. 16), žar sem einnig stendur:

   "Spurningin um valdframsal til alžjóšlegra stofnana hefur į sķšustu įratugum oršiš raunhęfara višfangsefni, ekki sķzt vegna EES-samningsins, sem gekk ķ gildi 1. janśar 1994. Žetta stendur einkum ķ sambandi viš, aš ESB-samvinnan hefur stöšugt fęrzt ķ įtt til aukinnar samręmingar og stjórnunar meš myndun ESB-stofnana meš yfiržjóšlegt vald til įkvöršunartöku, sem hefur beina verkun ķ ašildarlöndunum.  Innan EES-samstarfsins hefur lausnin venjulega veriš sś aš veita ESA samsvarandi vald til įkvaršanatöku meš verkun ķ EFTA-löndunum aš žvķ gefnu, aš įkvaršanirnar endurspegli ķ heild sinni gjörninga ESB.  Um žaš eru samt dęmi, aš vald hafi veriš fęrt til ESB-stofnana.  Vķsaš er til umfjöllunarinnar ķ HR-2021-655-P, Greinargerš, atriši 3.3-3.8." (Sķša 15.)

 Ennfremur skrifar rétturinn, aš EES-samningurinn og norsk samžętting ķ orkumarkaš ESB jafngildi verulegu valdframsali ķ raun:

"Žįtttaka Noregs į Innri orkumarkaši ESB og žjóšréttarlegar skuldbindingar okkar į žessu sviši hefur mikla žżšingu fyrir stjórnun norskra orkumįla.  Hśn hefur t.d. įhrif bęši į afhendingaröryggiš og veršmyndunina į rafmagni ķ Noregi.  Eins og meš EES-samninginn sem slķkan felur žetta ķ raun ķ sér verulegt valdframsal.  Žessar įhrifarķku og umfangsmiklu žjóšréttarlegu skuldbindingar eru engu aš sķšur ķ sjįlfum sér įn vafa innan samningsvaldsvišs samkvęmt Stjórnarskrį - liš 2, og eru ekki til śrskuršar ķ žessu mįli.  Stjórnarskrįrspurningin - lagaeftirlitiš - ķ žessu mįli į einungis viš formlega valdiš, sem var framselt viš samžykki Stóržingsins 22. marz 2018, sbr liš 3.1 aš ofan." (Sķšur 25-26.) 

 

UPPSÖFNUN: MARGT SMĮTT GERIR EITT STÓRT

 NtEU hélt žvķ fram, meš vķsun til greinargeršar Hęstaréttar um 4. jįrnbrautarpakka ESB (marz 2021), aš fullveldisframsališ ķ mįlinu verši aš meta sem heild meš öšru valdframsali į orkusvišinu.  Žaš spannar nokkrar reglugeršir Framkvęmdastjórnarinnar og 4. orkupakka ESB, sem aš efni til var žekktur, žegar Stóržingiš tók sķna ACER-įkvöršun ķ marz 2018 (4. orkupakkinn var lagšur fram sem tillaga Framkvęmdastjórnarinnar, hann var samžykktur ķ ESB 2019). Rķkiš hefur hins vegar hafnaš žvķ aš taka tillit til uppsöfnunar, žar sem safnaš er saman nokkrum Stóržingssamžykktum til aš meta, hversu įhrifarķkt valdframsališ hefur veriš.  

NtEU fęr aš nokkru leyti stušning viš žetta sjónarmiš.  Lögmannsrétturinn skrifar:

"Regla um uppsöfnun styšur aš hafa beri hlišsjón af  raunverulegri og skilvirkri minnihlutavernd. Ef tiltekiš valdframsal er einvöršungu metiš einangraš og ekki er höfš hlišsjón af fyrra valdframsali, mun ķ tķmans rįs - smįmsaman - geta įtt sér staš valdframsal, sem er langtum meira en lķtt įhrifarķkt fyrir žjóšlķfiš.   (...)   Į grundvelli einróma greinargeršar Hęstaréttar og meš tilliti til raunverulegrar og skilvirkrar minnihlutaverndar leggur Lögmannsrétturinn til grundvallar geršum sķnum, aš reglan um uppsöfnun sé ķ gildi viš mat. Aš mati Lögmannsréttarins nęr minnihlutaverndin lengra en bara til aš hindra snišgöngu."(Sķša 19.) 

Ennfremur segir ķ dóminum:

 "Lögmannsrétturinn telur, aš varšandi spurninguna um aš heimila valdframsal til ESB/EES-stofnana į orkusvišinu verši aš hafa ķ huga valdframsal, sem įšur hafi fariš fram į žessu sviši. Žar sem įšur hefur ekki fariš fram valdframsal į orkusviši, hvorki meš sjįlfum EES-samninginum eša seinni lagagjöršum fram aš og meš Orkumarkašspakka 2, fjallar Lögmannsrétturinn ekki nįnar um, hvaša sértękari kröfur veršur aš gera t.d. til mįlefnalegs og tķmanlegs samhengis į milli valdframsala." (Sķša 20.)

Hér veršur réttinum reyndar į fingurbrjótur.  Žaš er rangt, aš įšur hafi ekki įtt sér staš valdframsal į orkusvišinu.  Reglugerš (EB) 1228/2003 um višskipti meš rafmagn, sem var hluti af ESB-Orkumarkašspakka 2 og var innleiddur ķ EES įriš 2007, felur ķ sér bęši upplżsingaskyldu og og sektarheimild.  Ķ įliti sķnu 8. desember 2004 komst Lagadeild Stóržingsins aš žeirri nišurstöšu, aš valdiš til aš sekta "meš vafa" vęri įhrifalķtiš (sjį frv. 4 S (2017-12018), sķšu 28).

Lögmannsrétturinn styšur ekki sjónarmiš NtEU um, aš einnig sķšari tķma valdframsal skuli taka meš ķ reikninginn:

"Aš mati Lögmannsréttarins getur uppsöfnunarreglan ašeins virkaš "aftur į bak ķ tķma". Žetta gildir óhįš žvķ, hversu sterk mįlefnaleg eša tķmanleg tenging er viš framtķšar framsal." (Sķša 20.)

Rétturinn telur heldur ekki, aš žęr 4 reglugeršir Framkvęmdastjórnarinnar, sem eru višbętur viš Orkupakka 3 og voru teknar inn ķ EES-samninginn 2021, "réttarlega séš varpi ljósi į innihald og umfang valdsins, sem var framselt įriš 2018" (sķša 33). 

Samt stendur ķ dóminum, aš "vald ESA til aš taka įkvaršanir, sem varša RME [orkulandsreglara Noregs] sem óhįš stjórnvald [var] aukiš" (sķša 32)."

Lögmannsrétturinn fellst aš sumu leyti į rök NtEU, en žaš hefur alltaf veriš ljóst, aš til aš snśa viš įkvöršun Stóržingsins fyrir rétti ķ Noregi žyrfti hiš pólitķska deilumįl aš vera hafiš yfir lagalegan efa.  Samt veršur nś žessi leiš reynd til žrautar fyrir Hęstarétti Noregs. Žetta deilumįl sżnir, hversu hępiš er aš kveša į um žaš ķ stjórnarskrį, aš žingiš geti metiš žaš sjįlft, hvers konar kröfur eigi aš gera um atkvęšagreišslu žess, ž.e. hvort einfaldur meirihluti skuli duga eša regla um aukinn meirihluta višhöfš.  Žaš hlżtur jafnan aš vera freistandi ķ įgreiningsmįlum, žegar einfaldur meirihluti žings vill framselja vald til erlendrar stofnunar, žar sem landiš er ekki fullgildur ašili, aš lįta einfaldan meirihluta duga.  

Annar hluti af žremur žessarar greinar Mortens Harpers veršur birtur ķ nęsta pistli hér į vefsetrinu.  

 

 

 

 


Nż skattheimta veldur kollsteypu ķ strandbyggšum Noregs

Nżlega bįrust fregnir af fįheyršri fyrirhugašri višbótar skattheimtu norsku rķkisstjórnarinnar undir forsęti forrķks krata, Jonasar Gahr Störe, af atvinnustarfsemi, sem hefur veriš hryggjarstykkiš ķ byggšum mešfram endilangri strandlengju Noregs. Fyrir vikiš varš strax fjįrmagnsflótti śr greininni, fyrirtęki lögšu fjįrfestingar į ķs og geršu įętlanir um aš draga śr starfsemi og fękka starfsfólki. Žetta mun valda atvinnuleysi ķ byggšunum, ef śr veršur, og fólksflótta.  Žannig er žetta skólabókardęmi um skašleg įhrif rķkisvaldsins, žegar žaš veršur of gķrugt og gengur of hart aš fyrirtękjunum. 

Žetta sżnir lķka vanžekkingu embęttismanna og stjórnmįlamanna į atvinnustarfseminni, samkeppnishęfni hennar og burši til aš bera miklu meiri skattheimtu en fyrirtęki ķ annars konar starfsemi žurfa aš bśa viš. Hiš opinbera veršur aš gęta jafnręšis og mešalhófs. Ef kżrin er ofmjólkuš, eyšileggst jśgriš strax, kżrin veikist og hęttir aš gefa nokkuš af sér, og fólkiš į bęnum lepur fyrir vikiš daušann śr skel.  Vönduš greining veršur aš vera undanfari nżrrar skattheimtu.  

Gunnlaugur Snęr Ólafsson, blašamašur, tók saman  fróšlega fréttaskżringu ķ 200 mķlum Morgunblašsins 1. desember 2022 um žaš, hvernig rķkisstjórn Noregs viršist fara offari ķ skattheimtu į sjókvķaeldi viš Noregsstrendur. Ofurskattheimta į aldrei viš og sķzt, žegar samkeppnisgreinar į alžjóšlegum mörkušum eiga ķ hlut, og tķmasetningin er alslęm, žvķ aš nś haršnar į dalnum į matvęlamörkušum Evrópu og vķšar. Žaš gęti leitt til lękkunar į dżrum matvęlum, ef ódżrari stašgönguvara er fyrir hendi.  Fréttaskżring Gunnlaugs bar fyrirsögnina:

"Ringulreiš vegna aušlindagjalds".

Hśn hófst žannig:

"Óhętt er aš segja, aš tillaga norsku rķkisstjórnarinnar um aš innleiša nżjan aušlindaskatt, s.k. grunnleigu, į sjókvķaeldi hafi falliš ķ grżttan jaršveg ķ samfélögunum mešfram strandlengju landsins.  Skattahękkunin, sem lögš er til, hefur haft żmsar hlišarverkanir, sem ekki viršist hafa veriš gert rįš fyrir viš mótun tillögunnar.  Fyrirtęki hafa hętt viš fjįrfestingar, gripiš til uppsagna, og norska rķkisstjórnin hefur žurft aš minnka gjaldstofn nżs aušlegšarskatts sem og [aš] bęta upp hundruša milljóna tap norska fiskeldissjóšsins, "Havbruksfondet"." 

Hér er hrapaš ótrślega aš višbótar gjaldtöku, og jafnvel vafamįl, hvort nokkur žörf var į einhverri višbótar gjaldtöku.  Fyrir vikiš og vegna orkumįlanna koma nś norsku stjórnarflokkarnir afar illa śt ķ fylgisathugunum į landsvķsu, og mį segja, aš Mišflokkurinn hafi bešiš afhroš, en hann er dęmigeršur dreifbżlisflokkur, og fjįrmįlarįšherrann er formašur hans.  Fylgi Verkamannaflokksins hefur rżrnaš minna, en tęp 3 įr eru ķ nęstu Stóržingskosningar, og stjórnarflokkarnir gętu nįš vopnum sķnum į kjörtķmabilinu. 

"Norska rķkiš gerir rįš fyrir, aš grunnleigan, įsamt tekjuskatti lögašila, geri žaš aš verkum, aš jašarskattar fiskeldisfyrirtękja verši 62 %, en aš skatthlutfalliš verši 51,3 %.  Į móti benda fiskeldis- og vinnslufyrirtękin į, aš grunnleigan, sem lögš er til, bętist viš hękkun aušlegšarskatts į framleišsluleyfi, sem hafa veriš śt gefin, hękkun tekjuskatts lögašila, hęrra framleišslugjald og hęrri aušlindaskatt.  Žaš sé žvķ ķ raun veriš aš leggja 80 % skatt į sjókvķaeldiš."

Hér hefur norsku rķkisstjórninni oršiš alvarlega į ķ messunni.  Enginn heišarlegur atvinnuvegur getur stašiš undir žvķlķkri ofurskattheimtu, og žess vegna er rķkisstjórnin ķ raun aš kippa fótunum undan blómlegri atvinnugrein, og um leiš munu sjįvarbyggšir vķša hrynja.  Žetta eru ótrślegar ašfarir Trygve Magnus Slagsvold Vedum, sem veriš hefur fjįrmįlarįšherra sķšan ķ október 2021 og formašur Mišflokksins sķšan 2014.  Vedum er garšyrkjumašur frį Stange ķ Innlandet og hefur setiš į Stóržinginu sķšan 2005. 

Fylgi Mišflokksins hefur nś hruniš nišur ķ "bjórstyrk".  Vedum veršur aš leišrétta mistök sķn. Fyrirtęki eru ekki mjólkurkżr fyrir hiš opinbera.  Žau eru til aš skapa veršmęti og atvinnu.  Ef žau hagnast og geta žar af leišandi borgaš tekjuskatt, er žaš jįkvętt.  Gjaldheimta af aušlindanotkun og framleišslu er vandmešfarin, og žar veršur aš gęta sanngirni og  jafnręšis, svo aš stjórnvöld skekki ekki samkeppnishęfni um fjįrmagn, starfsfólk og markaši. 

"Ķ kjölfar tilkynningar norsku rķkisstjórnarinnar um nżja grunnleigu af sjókvķaeldi hófu hlutabréf fiskeldisfyrirtękjanna, sem skrįš eru ķ kauphöllina ķ Ósló, aš falla.  Veršmęti žeirra dróst į einum degi saman um mrdNOK 44, um mrdISK 632, eins og gengiš er nś.  Samhliša hafa fyrirtękin sett fjįrfestingar fyrir um mrdNOK 24 į ķs."  

Žetta sżnir, hvaš tilkynningar rįšherra um fyrirętlanir rķkisstjórnarinnar geta veriš afdrifarķkar fyrir fjįrhagsstöšu fyrirtękja og atvinnuöryggi launžega.  Žetta į alveg sérstaklega viš, žegar fyrirętlun rįšherra er ķžyngjandi fyrir fyrirtęki, sem skrįš eru ķ kauphöll.  Žau verša aš stķga varlega til jaršar, og žaš verša lķka viškomandi stjórnvöld og gagnrżnendur žessara fyrirtękja aš gera. Hérlendis hafa fyrirtęki ekki žurft aš žola kollsteypur af žessu tagi af hendi fjįrmįlarįšherra frį dögum "einu hreinu vinstri stjórnarinnar" 2009-2013, en sum hafa mįtt žola miklar įgjafir og jafnvel herferšir ķ fjölmišlum og af hendi fjölmišla. Er žar oft hįtt reitt til höggs af mismikilli fyrirhyggju og ķgrundun.

"Um mišjan nóvember [2022] sagši fiskeldisfyrirtękiš Salmar upp 851 starfsmanni ķ vinnslustöšvum félagsins į Fröya og Senja.  Įstęša uppsagnanna var ķ fréttatilkynningu sögš tillaga rķkisstjórnarinnar um auknar įlögur į greinina, "sem hefur eyšilagt markašinn fyrir langtķma samninga į föstu verši. [...] Slķkir samningar eru venjulega geršir löngu fyrir afhendingu, og eru žeir algjörlega naušsynlegir til aš fylla ašstöšuna af nęgri vinnslustarfsemi", sagši ķ fréttatilkynningunni." 

Axarskapt norsku rķkisstjórnarinnar hefur haft hrapallegar afleišingar fyrir atvinnuöryggi starfsmanna fiskeldisfyrirtękjanna į strönd Noregs.  Įšur en einhverjum hérlendum stjórnmįlamanni dettur nęst ķ hug aš fara fram meš vanhugsašar tillögur um aušlindagjald, framleišslugjald eša hvaša nöfnum, sem tjįir aš nefna gjaldtökuhugmyndir žeirra, ęttu žeir aš leiša hugann aš alvarlegum afleišingum slķkra gjörša hjį fręndum vorum, Austmönnunum.   

 


Fyrsti innlendi rįšherrann

Heimastjórnin 1904 markaši meiri žįttaskil en sś stjórnkerfisbreyting ķ Danaveldi ein og sér gaf tilefni til aš ętla, aš verša mundi.  Įstęša žess var einfaldlega sį mannkostamašur af ķslenzku bergi brotinn, sem til starfans valdist.  Hetjuljómi hefur leikiš um manninn Hannes Hafstein, fyrsta rįšherrann meš skrifstofu ķ gamla og ķburšarlausa stjórnarrįšshśsinu viš Lękjartorg, ķ huga höfundar žessa vefpistils, sķšan hann į ęskuįrum sķnum réšist ķ aš lesa višamikiš nżśtkomiš ęvisögurit žessa manns, sem hann hafši kynnzt örlķtiš viš aš vera lįtinn lęra nokkur kvęša hans utanbókar ķ barnaskóla.

Viš lestur įgętrar yfirlitsgreinar nafna hans, Hólmsteins Gissurarsonar og fręnda žessa höfundar um ęttir Vatnsdęlinga ķ A-Hśnavatnssżslu, ķ Morgunblašinu 13. desember 2022, rifjušust upp kynnin af žessu glęsi- og gįfumenni.

Hannes Hafstein skildi vel, hvaš žjóš hans žurfti mest į aš halda, og meš skįldlegu innsęi sķnu hefur hann vafalaust skynjaš, hvķlķka ofurkrafta yrši hęgt aš beizla meš žjóšinni, ef hśn ašeins fengi žau tękifęri, sem dygšu til atvinnuuppbyggingar.  Tvennt žurfti til aš virkja žessa krafta: erlent fjįrmagn (innlent var ekki til ķ teljandi męli) og verktęknilega žekkingu. Hann lagši grunn aš hvoru tveggja meš žvķ aš laša erlent fjįrfestingarfjįrmagn til landsins, og hann lagši grunn aš verklegum framförum ķ landinu į sviši veitna, vega- og brśargeršar meš žvķ aš skipa Jón Žorlįksson, Landsverkfręšing, 1905. 

Jón Žorlįksson fęddist į Vesturhólum ķ V-Hśnavatnssżslu.  Hann var einn nįnasti og eindregnasti stušningsmašur Hannesar Hafstein į Heimastjórnarįrunum, 1904-1918.  Nś veršur vitnaš ķ téša grein Hannesar Hólmsteins:

  "Stjórnmįlamašurinn Hannes Hafstein":

"En žaš var eins og nż tķš gengi ķ garš įriš 1904, žegar žaš geršist hvort tveggja, aš Ķslendingar fengu heimastjórn og aš nżr banki tók til starfa, Ķslandsbanki, sem įtti įsamt Landsbankanum eftir aš fjįrmagna vélvęšingu fiskiskipaflotans. 

Fyrir einstaka tilviljun varš nś fyrsti ķslenzki rįšherrann skįldiš, sem hafši ort hvaš bezt um framfaražrį žjóšarinnar, Hannes Hafstein.  Ķ dag er žess minnzt, aš 100 įr eru lišin frį lįti hans.  Jafnvel heitir andstęšingar Hannesar višurkenndu į sinni tķš, aš hann vęri ekki ašeins snjallt og rismikiš skįld, heldur lķka glęsimenni, sem vęri gešfelldur ķ viškynningu, vinmargur og vinsęll og kynni aš koma viršulega fram fyrir Ķslands hönd.  

Honum var hins vegar stundum brugšiš um aš hafa ekki ašra hugsjón en eigin frama.  Žvķ fór žó fjarri.  Hannes stóš traustum fótum ķ ķslenzkri stjórnmįlaarfleifš og hafši til aš bera sterka sannfęringu, žótt vissulega vęri hśn milduš af ešlislęgri sįttfżsi og langri reynslu."

Vissulega var Hannes Hafstein hugsjónamašur og meginhugsjón hans var sś aš bęta hag ķslenzku žjóšarinnar meš hjįlp nśtķma tękni og erlends fjįrmagns.  Žetta varš sķšan meginžema framfarasinna hérlendis alla 20. öldina, og aušvitaš mįtti hann kljįst viš żmiss konar dragbķta, en hann įorkaši samt višamiklu verki ķ samstarfi viš Landsverkfręšing sinn og marga ašra, sem sįu, hvaš žurfti aš gera og fundu śt, hvernig ętti aš gera žaš.  Ekki vantar heldur dragbķta į framfarir 21. aldarinnar, og žeir klęšast margir dulargervi landverndar og heimsendaspįmennsku į grundvelli rangs mats į hlżnun andrśmslofts, eins og menn geta séš, ef žeir fletta upp į "Dr John Christy, director of the University of Alabama/Huntsville“s Earth System Science Centre, ESSC". 

"Hannes Hafstein var umfram allt žjóšrękinn og frjįlslyndur framfarasinni.  Ķ minningargrein sagši einn nįnasti samstarfsmašur hans, Jón Žorlįksson, forsętisrįšherra:

"Grundvallarhugsun Hannesar Hafstein ķ sambandsmįlinu hygg ég hafa veriš žį, aš hann vildi afla landinu žeirra sjįlfstęšismerkja og žess sjįlfstęšis, sem frekast var samrżmanlegt žeirri hugsun aš halda vinfengi danskra stjórnmįlamanna og fjįrmįlamanna og įhuga hjį žeim fyrir žvķ aš veita žessu landi stušning ķ verklegri framfaravišleitni sinni."" 

Žarna er vel aš orši komizt, og Jón Žorlįksson mįtti trśtt um vita hugaržel sķns nįna samverkamanns.  Žarna kemur vel fram, hversu raunsęr og mikill raunhyggjumašur Hannes Hafstein var.  Hann notaši žó  skįldlega andagift sķna til aš vķsa sér leiš, en sķšan raunsęiš til aš komast sem hrašast įfram og sem lengst.  Hann vildi ekki ganga svo langt ķ sjįlfstęšismįlinu, aš Danir gęfu Ķslendinga upp į bįtinn.  Hann vildi einfaldlega nżta verkžekkingu žeirra og markašsžekkingu til hagsbóta fyrir landslżš, į mešan honum yxi fiskur um hrygg ķ efnalegu tilliti.

  Žetta minnir dįlķtiš į žróun virkjanatękninnar ķ landinu į 20. öldinni.  Fyrir utan virkjanir bęjarlękjanna var hönnun og verkstjórn aš mestu ķ höndum fyrirtękja į Noršurlöndunum og annars stašar fram aš og meš Bśrfellsvirkjun, en meš henni uršu umskipti ķ verklegum efnum į žessu sviši, og verksmišjan, sem hśn knśši, ISAL ķ Straumsvķk, markaši lķka žįttaskil ķ tęknilegum efnum į išnašarsvišinu.

  Hannes Hafstein var tvķmęlalaust frumkvöšull ķ hópi stjórnmįlamanna um žróun ķslenzkra atvinnuvega inn ķ nśtķmann. Žaš, sem geršist ķ žeim efnum į 20. öldinni, var afrek į evrópskan męlikvarša og žótt vķšar vęri leitaš. 

"Hannes vildi, aš Ķslendingar vęru vinir annarra žjóša, ekki sķzt višskiptavinir žeirra, en hann vildi ekki, aš žeir vęru žegnar žessara žjóša, heldur skyldu žeir rįša eigin mįlum, vera fullvalda žjóš.  En sś fullvalda žjóš gat ekki lifaš į munnvatni og fjallagrösum, heldur žurfti hśn erlent fjįrmagn til aš nżta kosti lands og sjįvar.  Haga varš žvķ mįlum hyggilega, laša śtlendinga aš ķ staš žess aš fęla žį frį."

Žetta er hverju orši sannara, og žetta varš pólitķsk arfleifš žeirra barįttufélaganna, Hannesar Hafstein og Jóns Žorlįkssonar.  Jón Žorlįksson varš įriš 1929 formašur Sjįlfstęšisflokksins, sem žį var stofnašur viš sameiningu Ķhaldsflokksins og Frjįlslynda flokksins.  Sjįlfstęšisflokkurinn hefur allan tķmann stašiš vörš um žetta grundvallarstef ķ framfarasókn žjóšarinnar. Framfarasóknin tafšist mikiš ķ Kreppunni miklu į 4. įratugi 20. aldarinnar, žegar Framsóknarflokkur og Alžżšuflokkur komu į haftabśskap, sem varši hér lengur en ķ nokkru öšru lżšręšisrķki Evrópu, og žjóšin var ekki leyst śr višjum višskiptahaftanna fyrr en Višreisnarstjórnin undir forystu Sjįlfstęšisflokksins komst hér til valda 1959. 

Framsóknarflokkurinn og Alžżšubandalagiš, forveri vinstri gręnna og Samfylkingar, böršust t.d. hatrammlega gegn Bśrfellsvirkjun og ISAL į sinni tķš, en Sjįlfstęšisflokkur og Alžżšuflokkur voru žį ķ raun aš framfylgja stefnu fyrsta rįšherrans og fyrsta formanns Sjįlfstęšisflokksins. Nś hafa afturhaldsöflin tekiš į sig ašra mynd, dulargervi, reynt aš ašlaga sig ašstęšum. 

"Žessa hugsun um afstöšu Ķslendinga til annarra žjóša mį rekja allt til Snorra Sturlusonar [Reykholtshöfšingja], en hann samdi ręšu Einars Žveręings, sem įtti aš hafa veriš flutt į Alžingi įriš 1024, žį er Žórarinn Nefjólfsson bar Ķslendingum boš Ólafs digra um, aš žeir geršust honum handgengnir.  Snorri lętur Einar segja, aš vķst sé žessi konungur góšur, en hitt sé ljóst, aš konungar séu misjafnir, sumir góšir og ašrir ekki, og sé žvķ Ķslendingum bezt aš hafa engan konung.  Ķslendingar skuli hins vegar vera vinir Ólafs konungs og gefa honum gjafir.  Ķ Heimskringlu Snorra er eitt meginstefiš, aš öšru hverju komist til valda konungar, sem heyi strķš og leggi į žunga skatta landslżš til óžurftar."

Aš jįta konungi hollustu gat auk skattskyldunnar vafalķtiš leitt til herskyldu ungra Ķslendinga, ef konungur framkvęmdi herśtboš.  Žį var įkjósanlegra fyrir Ķslendinga aš geta vališ sér flokk strķšandi fylkinga ķ Noregi, eins og Snorri gerši ķ įtökum Skśla jarls og Hįkonar gamla, en žar vešjaši Snorri į rangan hest, sem varš honum dżrkeypt.

Žormóšur Kolbrśnarskįld gekk ķ liš Ólafs digra, varš hjį honum hiršskįld og féll meš honum į Stiklastöšum 1030.  Žegar ör var dregin śr brjósti hans ķ sjśkratjaldi konungsmanna, fylgdu hvķtleitar trefjar meš, sem lķktust fitu. Skįldiš brįst viš meš žvķ aš lofa konung sķnn meš oršunum "og vel hefur konungur vor ališ oss", og féll hann sķšan daušur nišur.  Skįldiš brį sér hvorki viš sįr né dauša.  Žessi forni andi var meš öllu horfinn ķ Kófsfįrinu, sem hér geisaši 2020-2021, žar sem višbrögš stjórnvalda uršu rķkissjóši hrottalega dżr og ollu meira heilsufarstjóni en veiran (SARS-CoV-2) sjįlf. Eins og yfirvöld ķ kommśnistarķkinu Kķna valda samfélagslegar lokanir grķšarlegu tjóni og gera heilsufarlega minna en nokkurt gagn, tefja ašeins framrįs veirunnar, žvķ aš bóluefnin eru mjög gagnslķtil og gera ķ sumum tilvikum illt verra.    

Žaš, sem lį ķ oršum Snorra ķ Reykholti var, aš allt of įhęttusamt vęri fyrir Ķslendinga aš jįtast undir erlent vald, žvķ aš žaš gęti fyrr en sķšar sölsaš undir sig śrslitavald um ķslenzk mįlefni.  Žetta į ķ hęsta mįta viš um žaš, ef innlendir glópar viš einhverjar annarlegar ašstęšur nį aš véla landsmenn til aš ganga ķ Evrópusambandiš.  Aušlindir landsins yršu žį žegar ķ uppnįmi, og viš yršum fęrš aftur į reit, sem er handan Heimastjórnar. Öll hin mikla barįtta yrši unnin fyrir gżg. 

"Ķ innanlandsmįlum fylgdi Hannes Hafstein žeirri frjįlslyndu stefnu, sem hann hafši kynnzt į nįmsįrum sķnum ķ Kaupmannahöfn.  Voru fyrri rįšherraįr hans frį 1904-1909 eitt mesta framfaraskeiš Ķslandssögunnar, eins og alkunna er.  Žjóšin brauzt śr fįtękt ķ bjargįlnir, fólk flykktist śr kotunum ķ žéttbżliš, innlendir kaupmenn leystu erlenda af hólmi, ķslenzkir vélbįtar og togarar drógu björg ķ bś, nżtt fjįrmagn skapašist [viš aukinn śtflutning-innsk. BJo].  Ólķkt žvķ, sem geršist ķ mörgum öšrum Evrópulöndum į žeim įrum, dró śr fólksflutningum vestur um haf.  Žetta var öld hinnar frjįlsu samkeppni, en henni mįtti lżsa meš fleygum oršum Hannesar įriš 1882:

Ég elska žig stormur, sem geisar um grund

og glešižyt vekur ķ blašsterkum lund,

en grįfeysknu kvistina bugar og brżtur

og bjarkirnar treystir um leiš og žś žżtur.  

Keppnislundin kallar einmitt oft og tķšum fram beztu hęfileika fólks til aš nį įrangri į tilteknu sviši, og samkeppni fyrirtękja leišir išulega til aukinnar framleišni og vöru- eša žjónustužróunar, hin bezt reknu eflast og hin lakari leggja upp laupana. Heilbrigš samkeppni er grundvöllur frjįlsra samfélaga og frjįlsra hagkerfa.  Meš žeim hefur manninum tekizt aš hįmarka lķfskjör sķn, og žetta kerfi, sem stundum er kennt viš aušhyggju (kapķtalisma) Adams Smith, hefur leyst fleira fólk śr višjum örbirgšar en nokkurt annaš kerfi.  Lķklegt er, aš Hannesi Hafstein hafi veriš ljóst, aš žetta kerfi yrši fljótfarnasta leišin fyrir Ķslendinga til aš nį öšrum žjóšum ķ lķfskjörum. 

Į dögum Hannesar voru annars konar višhorf lķka uppi, sem afvegaleiddu fólk, og žó ķ enn meiri męli sķšar, žegar villutrśarmenn kommśnismans fóru aš boša fagnašarerindi kommśnismans, sem er reist į draumórum og efnahagslegum bįbiljum.  Žaš hefur alltaf veriš markašur fyrir hjįtrś og hindurvitni.  

 

  

 


Ófullnęgjandi stjórnsżsla

Žaš höfšu żmsir įhyggjur af žvķ viš rįšningu nśverandi forstjóra Orkustofnunar, aš ķ fyrsta skipti ķ sögu stofnunarinnar og forvera hennar var fariš inn į žį braut aš velja ekki til starfans neinn śr röšum tęknimenntašra umsękjenda, s.s. verkfręšing eša tęknifręšing, heldur var stjórnmįlafręšingur valinn śr hópi umsękjenda. Nś žegar hefur komiš ķ ljós, aš ekki hafa stjórnarhęttir Orkustofnunar batnaš viš žessa nżbreytni, heldur žvert į móti, žvķ aš afgreišslutķmi umsókna um leyfi fyrir allstórum virkjunum hefur lengzt verulega.

Afsakanir orkumįlastjóra eru aumkvunarveršar og sżna, aš hana skortir alla tilfinningu fyrir žvķ, sem liggur į aš gera (sense of urgency). Ķ staš žess aš taka stęrstu og žar af leišandi vęntanlega tķmafrekustu umsóknina fyrir strax og senda hana śt ķ umsagnarferli og gera žį annaš į mešan, žį saltar hśn stęrstu umsóknina ķ hįlft įr.  Žetta umsagnarferli er ķ sjįlfu sér umdeilanlegt eftir alla žį kynningu og umsagnarferli, sem įtt hafa sér staš į verkinu, og ętlazt veršur til, aš Orkustofnun hafi allar athugasemdir viš verkiš žegar undir höndum, er hśn fęr umsókn Landsvirkjunar til afgreišslu. 

Žį skżlir orkumįlastjóri sér į bak viš žaš aš gęta žurfi vandvirkni.  Tķmanotkun er enginn męlikvarši į vandvirkni, og nś į žaš eftir aš koma ķ ljós, hvort Orkustofnun hafi lagt eitthvaš markvert til verkefnisins eša hvort tķmanotkunin hafi snśizt um sżndarmennsku og aukaatriši, sem engu mįli skipta. 

Ķ Staksteinum Morgunblašsins var fjallaš um žetta alvarlega stjórnsżslumįl undir fyrirsögninni:

 "Óešlilegar tafir Orkustofnunar".

Samkvęmt reglum um žessi mįl gildir, aš Orkustofnun į aš afgreiša umsókn um virkjunarleyfi innan 2 mįnaša frį žvķ, aš sķšustu gögn berast.  Žaš er aušvitaš mjög įmęlisvert, ef stofnunin kallar inn gögn um umsóknina, sem eru óžörf fyrir afgreišslu mįlsins, til aš hanga į 2 mįnaša tķmafrestinum. Samt er hśn nś žegar bśin aš brjóta žį reglu um afgreišslufrest.

Orkustofnun hefur misskiliš hlutverk sitt, ef veriš er aš endurhanna virkjuninaaš einhverju leyti, enda hefur Orkustofnun hvorki žekkingu né reynslu innan sinna vébanda til žess og er žį komin śt fyrir sitt verksviš.

Ķ téšum Staksteinum stóš m.a.:

"Eitt dęmi um seinagang [opinberra stofnana] er afgreišsla Orkustofnunar į umsókn Landsvirkjunar um virkjunarleyfi vegna Hvammsvirkjunar.  Umsóknin var lögš fram ķ jśnķ ķ fyrra [2021], og žaš tók Orkustofnun rśmlega hįlft įr aš byrja vinnu viš umsóknina, en samkvęmt reglugerš ber aš taka įkvöršun um virkjunarleyfi innan tveggja mįnaša frį žvķ, aš öll gögn hafa borizt."

Žetta eru žvķlķk molbśavinnubrögš, aš engu tali tekur.  Stendur žessari rķkisstofnun gjörsamlega į sama um žann grķšarlega kostnaš, sem sleifarlag af žessu tagi mun hafa ķ för meš sér vegna žess, aš fyrirtęki munu ekki fį afhenta žį orku, sem žau vantar, įrum saman ?  Hvernig komiš er fyrir stofnun fyrrum orkumįlastjóra, Jakobs Björnssonar, rafmagnsverkfręšings og kennara höfundar, er žyngra en tįrum taki. 

"Leyfisveitandanum er ķ lófa lagiš, hversu ķtarleg sem umsókn er, aš kalla eftir frekari gögnum, og žaš var gert ķ žessu tilviki.  Allt žetta įr hefur fariš ķ samskipti Orkustofnunar og Landsvirkjunar."

Ef raunveruleg įstęša vęri fyrir žessari hegšun Orkustofnunar, er um aš ręša vanreifaša umsókn Landsvirkjunar um virkjunarleyfi fyrir Hvammsvirkjun, og žvķ veršur ekki trśaš aš óreyndu.  Öllu lķklegra er, aš žeir, sem véla um žessa umsókn hjį Orkustofnun, skorti naušsynlega fęrni til aš rżna višamikiš tęknilegt višfangsefni į borš viš hönnun žessarar virkjunar.  Žaš er žó öllu verra, aš innan veggja Orkustofnunar viršist skorta skilning į raunverulegu hlutverki hennar ķ žessu sambandi.  Hlutverk stofnunarinnar er ekki aš stunda neins konar hönnunarrżni, žvķ aš Landsvirkjun mun bera fulla įbyrgš į žeirri hönnun, sem hśn leggur fram.  Hlutverk Orkustofnunar ķ žessu samhengi er einvöršungu aš yfirfara virkjunartilhögun og sannreyna, aš hśn uppfylli alla skilmįla, sem Landsvirkjun hefur undirgengizt į undirbśningsstigum.  Žess vegna hafa Orkustofnun veriš sett 2 mįnaša tķmamörk til verkefnisins, sem er sanngjarnt. 

Žaš er hlutverk orkumįlastjóra aš fylgjast meš starfsmönnum sķnum og/eša verktökum og sjį til žess, aš žeir blįsi ekki verkefni sitt śt langt umfram žaš, sem ętlazt er til af žeim.  Nśverandi orkumįlastjóra viršast hafa veriš mislagšar hendur aš žessu leyti. 

"Orkumįlastjóri viršist telja žann tķma, sem žetta hefur tekiš, réttlętanlegan og talar um, aš žurft hefši fleira fólk og aukiš fjįrmagn.  Žį segir orkumįlastjóri mikilvęgt aš vanda vel til verka, sem gefur augaleiš, en žaš felur ekki ķ sér, aš opinberar stofnanir geti tafiš mįl, eins og žeim hentar.  Hér žarf aš vera hęgt aš halda śti skilvirku atvinnulķfi, og hluti af žvķ er, aš hęgt sé aš rįšast ķ virkjanaframkvęmdir innan ešlilegs tķmaramma."

Mįlflutningur orkumįlastjóra er órökstuddur og frasakenndur, eins og žar tali PR-fulltrśi orkumįlastjóra og orkulandsreglara ESB, en ekki sjįlfur orkumįlastjóri Ķslands meš faglega žyngd. Aš bera viš manneklu, žegar inn kemur stórt verkefni, er óbošlegt, žvķ aš mannahald Orkustofnunar į ekki aš miša viš toppįlag.  Orkustofnun įtti aš leigja strax inn kunnįttufólk, t.d. af verkfręšistofu, til aš fįst viš žetta verkefni (verkfręšistofu, sem ekki hefur komiš aš undirbśningsvinnu Landsvirkjunar vegna Hvammsvirkjunar) ķ staš žess aš fórna höndum yfir įlaginu og leggja verkefniš ķ saltpękil ķ hįlft įr og hefja žį umsagnarferli og innköllun višbótar gagna. 

Hver segir, aš Orkumįlastofnun hafi vandaš vel til verka, žegar hśn loksins dró umsóknina upp śr saltpęklinum ķ janśar 2022 ?  Orkumįlastjóri styšur žį einkunn sķna ekki meš neinum dęmum.  Gęši žessarar rżni Orkustofnunar eiga einfaldlega eftir aš koma ķ ljós.  Eftir stendur, aš rįšleysiš viršist mikiš, žegar aš verkstjórninni kemur į žessum bę, enda er hulin rįšgįta, hvernig menntun ķ stjórnmįlafręši į aš gagnast ķ žessum efnum, en lengi skal manninn reyna.  

 


Vestfiršinga vantar virkjun

Stašarval virkjana landsins er mikilvęgt til aš lįgmarka orkutöp, spennusveiflur og til aš hįmarka afhendingaröryggi raforku til notenda hennar.  Žungamišja virkjana landsins er į Žjórsįr/Tungnaįr-svęšinu, sem er tengt Hvalfirši, Straumsvķk og žéttbżlinu sušvestanlands meš öflugum hętti. Sušurland nżtur góšs af tengingu viš Bśrfellsvirkjun, en styrkja mį enn raforkukerfi Sunnlendinga meš tengingu viš vęntanlegar ašveitustöšvar viš virkjanir ķ Nešri-Žjórsį. 

Raforkukerfi Austurlands bżr aš öflugustu virkjun landsins, Fljótsdalsstöš. Į Vesturlandi er engin  stórvirkjun, en öflug ašveitustöš į Brennimel og önnur į Vatnshömrum, en einkum og sér ķ lagi vantar Vestfiršinga trausta virkjun, sem styrkt geti raforkukerfi žeirra. Žar er naušsyn į auknu skammhlaupsafli, svo aš setja megi 60 kV flutningskerfi LN ķ jöršu, og spennustöšugleika. Meš žessu tvennu vęri Vestfiršingum komiš ķ flokk flestra annarra landsmanna gagnvart afhendingaröryggi rafmagns og lķtilli losun koltvķildis viš raforkuvinnslu.  

Ein gleggsta grein, sem um įrabil hefur sézt į prenti hérlendis um virkjanamįl, birtist ķ Morgunblašinu 28. nóvember 2022.  Höfundur hennar er Elķas Jónatansson, forstjóri Orkubśs Vestfjarša, og bar hśn fyrirsögnina:

"Aš virkja og vernda loftslag - hvar į aš virkja".

Hann gerši hnitmišaša grein fyrir stöšu Vestfiršinga ķ orkumįlum:

"Vestfiršingar fį helming raforku sinnar eftir einni 160 km langri Vesturlķnu frį tengivirki Landsnets (LN) fyrir botni Hrśtafjaršar [ašveitustöš Hrśtatungu] ķ tengivirkiš ķ Mjólkį viš Mjólkįrvirkjun.  Orkan į lķklega oftast upptök sķn ķ Blönduvirkjun ķ 100 km fjarlęgš frį Hrśtafirši [orkubśsstjórinn getur vafalaust vķsaš til kerfishermana um žetta]. Orkan er žvķ flutt 260 km leiš  frį orkustöš ķ tengivirkiš ķ Mjólkį meš tilheyrandi töpum.

Hinn helmingurinn er framleiddur innan Vestfjarša, og er Orkubś Vestfjarša (OV) žar stęrsti orkuframleišandinn og eini framleišandinn, sem hefur einhvern varaforša [mišlunargetu], sem heitiš getur ķ lónum viš sķnar virkjanir.  Stęrsta virkjun OV er Mjólkįrvirkjun, 11 MW, en samtals eru virkjanir ķ eigu OV og einkaašila į Vestfjöršum 21 MW." 

Žaš er fljótlegt aš reikna śt įrlegu orkutöpin į žessari 260 km löngu leiš frį Blöndu til Mjólkįr og kostnaš žeirra og kostnašinn fyrir vestfirzka notendur af völdum truflana, sem valda spennusveiflum og straumleysi hjį žeim.  Žar aš auki er fyrirsjįnlega į nęstu įrum žörf fyrir afliš, sem nś er flutt til Vestfjarša, nęr Bönduvirkjun. Af žessum sökum leikur ekki į tveimur tungum, aš um 30 MW virkjun, vel stašsett į Vestfjöršum, er žjóšhagslega hagkvęm.  Vert vęri, aš žingmenn NV-kjördęmis kęmu nś auga į žetta og styddu viš bakiš į rķkisfyrirtękinu Orkubśi Vestfjarša ķ višleitni fyrirtękisins til aš hrinda af staš góšum hugmyndum fyrirtękisins um nęstu žokkalegu vatnsaflsvirkjun į Vestfjöršum.

"Til aš tryggja afhendingaröryggi į Vestfjöršum, žegar flutningslķnur eru straumlausar, hefur veriš komiš upp neti varaaflsvéla vķša um Vestfirši.  Stęrsta varaaflsstöšin er ķ Bolungarvķk, 11 MW dķsilstöš ķ eigu LN, byggš įriš 2015.  Varaaflsstöšin er jafnstór Mjólkįrvirkjun. Į Patreksfirši er 4,7 MW dķsilstöš OV (mikiš endurnżjuš 2018), en OV er meš 11 varaaflsstöšvar um alla Vestfirši, alls 18 MW.  Varaaflsstöš LN og nokkrar varaaflsstöšvar OV eru bśnar sjįlfvirkni og ręsa inn į net į innan viš 90 s, ef raforkunetiš veršur straumlaust vegna bilana eša višhalds.  

Žaš hefur sżnt sig, aš Vestfiršir žurfa ķ dag aš vera meš 100 % (dķsil-) varaafl fyrir raforku til heimilisnota og til žeirra fyrirtękja, sem nota forgangsorku, til aš tryggja įsęttanlegt afhendingaröryggi.  Žį žarf 100 % varaafl ķ formi olķukatla viš straumleysi ķ staš rafkyntu hitaveitnanna.  Varaafl į Vestfjöršum ķ formi dķsilvéla og olķukatla er um 50 MW ķ dag."

Žetta er fróšleg lesning, sem sżnir stöšu raforkumįla į Vestfjöršum, sem er frįbrugšin žvķ, sem ašrir landsmenn bśa viš.  Svo žakkarvert sem žaš er aš bśa viš tiltękt varaafl, er engu lķkara, en žróun raforkumįla Vestfiršinga hafi aš sumu leyti stöšvazt meš tilkomu Vesturlķnu.  Žaš er ekki vegna žess, aš slęmt hafi veriš fyrir Vestfiršinga aš tengjast stofnkerfi landsins, heldur hins, aš hśn er langur leggur, en ekki hringtenging Vestfjarša viš landskerfiš ķ lķkingu viš žaš, sem ašrir landsmenn bśa viš.  Aš hringtengja Vestfirši viš landskerfiš er dżrt og tekur sinn toll af landinu.  Hagkvęmara og meiri landvernd er ķ žvķ fólgin aš virkja vatnsfall eša vatnsföll į vel völdum stöšum į Vestfjöršum m.t.t. stöšugleika kerfisins og afhendingaröryggis raforku.  Til žess aš losna aš mestu viš aš brenna olķu ķ varaaflsstöšvum žurfa Vestfiršir aš verša sjįlfum sér nógir um rafmagn frį virkjunum sjįlfbęrra orkulinda, og 60 kV flutningskerfi LN žarf aš setja ķ jöršu svo fljótt sem aušiš er til aš draga śr bilanatķšni og neikvęšum įhrifum į įsżnd lands.

OV mundi žį einvöršungu flytja inn raforku um Vesturlķnu, į mešan višhald eša višgeršir fara fram ķ virkjunum fyrirtękisins, og gęti jafnvel flutt raforku til landskerfisins į sumrin, žegar hitunarįlagiš hefur minnkaš, og slķkur flutningur gęti bętt stöšu mišlunarlóna Landsvirkjunar.  Allt viršist žetta vera žjóšhagslega hagkvęmt, enda kostar varaaflvélaorkan 70 ISK/kWh, sem er 13-falt heildsöluverš til almenningsveitna um žessar mundir. 

"Žaš er hęgt aš koma upp virkjun innan svęšisins ķ seilingarfjarlęgš frį mestu notkuninni, sem hefur nęgilegt afl og nęgilegt vatn ķ lónum til aš męta orkužörf innan Vestfjarša, žegar flutningslķnur inn į Vestfirši verša straumlausar.  Meš žvķ aš slķk virkjun sé nęgilega aflmikil til aš męta aflžörfinni innan Vestfjarša įsamt öšrum virkjunum, žį žarf ķ flestum tilvikum ekki aš ręsa dķsilknśiš varaafl.  Žar sem afliš ķ virkjuninni er aušvitaš ekki dķsilknśiš, heldur vatnsafl, er ķ raun bśiš aš tryggja afhendingu meš vatnsafli og varaafliš žį oršiš gręnt.

Meš byggingu virkjunar er ekki einungis veriš aš snśa viš žeirri stefnu aš auka sķfellt viš varaafliš ķ formi dķsilvéla, heldur mun draga stórkostlega śr notkun žess varaafls, sem fyrir er, eša um 90 %. 

 

Nęrtękasta dęmiš um slķka virkjun er 20-30 MW virkjun ķ Vatnsdal ķ Vatnsfirši, en meš tilkomu virkjunarinnar, sem er einungis ķ 20 km fjarlęgš frį Mjólkįrvirkjun, gęti straumleysistilvikum hjį 90 % Vestfiršinga fękkaš um 90 % og olķunotkun vegna varaafls einnig minnkaš um 90 %."   

Hér er um mjög mikiš hagsmunamįl Vestfiršinga og landsmanna allra aš ręša, eins og Elķas Jónatansson śtskżrir žarna vel.  Žaš er kominn tķmi til aš rétta hlut Vestfiršinga ķ orkulegum efnum, og žess vegna ęttu žingmenn og orkurįšuneyti aš taka vel ķ žessa hugmynd OV.  Vonandi verša ekki bśnar til óžarfa blżantsnagaratafir į žetta verkefni, en vegna stašsetningarinnar žarf lķklega sérstakan atbeina umhverfis-, orku- og loftslagsrįšherra, og mun žį reyna į hann aš lįta nś nś meiri hagsmuni vķkja minni hagsmunum śr vegi.  

    

 


Stefnumarkandi um vindmyllužyrpingar

Ljóst er, aš fjįrmagni hefur ķ of miklum męli veriš beint ķ afkastalķtil tęki meš lįga nżtni og óreglulega framleišslugetu til aš breyta vindorku ķ raforku ķ heiminum, t.d. ķ Evrópu. Žetta įsamt andvana fęddri hugmyndafręši um aš mynda frišelskandi gagnkvęmt hagsmunasamband lżšręšisrķkja og einsflokksrķkja, sem aušveldlega viršast breytast ķ einręšis- og alręšisrķki, hefur valdiš hrollvekjandi stöšu orkumįla ķ Evrópu, žar sem daušsföll af völdum kulda gętu tķfaldast af völdum orkukreppu ķ vetur, verši hann  haršur.  Ķ Śkraķnu geta eldflaugaįrįsir hryšjuverkarķkis ķ austri į orkukerfi landsins valdiš enn meiri hörmungum. Eru örlög Śkraķnu žyngri en tįrum taki.  Žar lįta hermenn og almennir borgarar lķfiš fyrir fullveldi lands sķns.  Śkraķnumenn vita og skilja og allra žjóša bezt, aš yfirrįš Rśsslands jafngilda įnauš.  Žeir eru bśnir aš fį meira en nóg af aš vera hnepptir ķ žręldóm af villimönnum.  

Evrópa hefur hundsaš žróun kjarnorkunnar, sem ein getur meš raunhęfum hętti leyst jaršefnaeldsneyti af hólmi.  Bretar eru žó aš vakna śr dvala aš žessu leyti, og brezka rķkiš hefur nś skuldbundiš sig til aš kaupa kķnverskt fyrirtęki śt śr samsteypu, sem reisir kjarnorkuver į Englandi. 

Hérlendis eru hįreist įform um aš reisa vindmyllužyrpingar vķšs vegar um landiš , t.d. 687 MW į Vesturlandi og a.m.k. 500 MW į Austurlandi.  Žį eru ótalin mikil įform į Noršurlandi og Sušurlandi, t.d. hjį rķkisfyrirtękinu Landsvirkjun.  Žaš gętir vanmats į neikvęšum įhrifum vindmyllužyrpinga į landiš og landnżtingu annarra hagsmunaafla, s.s. ķbśa frķstundabyggša, bęnda og feršažjónustunnar.  Žį hefur lķtil grein veriš gerš fyrir įhrifunum į veršlagningu raforku til almennings, sem vafalaust veršur til meiri hękkunar en nżjar hefšbundnar virkjanir ķ landinu munu valda. 

Umręšan um įhrifin į raforkukerfiš er einsleit og žvķ er haldiš fram, aš vindmyllur vinni vel meš vatnsorkuverum, muni minnka įlag žeirra og spara mišlunarvatn.  Žessi samkeyrsla getur hins vegar rżrt nżtni vatnsorkuveranna svo mikiš, aš vatnssparnašur verši lķtill sem enginn. 

Morgunblašiš tók stefnumarkandi afstöšu gegn mikilli vindorkuvęšingu landsins ķ gagnmerkum leišara blašsins 29. nóvember 2022, sem hét:

  "Nį aš hręša lķtil börn".

Sķšari hluti hans var žannig:

"Žaš er engin samstaša meš žjóšinni um aš eyšileggja įsżnd landsins og śtbķa žaš meš nišurgreiddum vindmyllum, sem eru ótryggur orkugjafi og knśinn įfram af įróšri um loftslagshamfarir, sem hefur stašiš ķ 3 įratugi, og į žeim tķma hefur samt ekkert gerzt til aš skipta um orkugjafa ķ heiminum.  En hamagangurinn er žó ekki til einskis. Upplżst er, aš börn į aldrinum 7-12 įra (70 % žeirra) eru heltekin af ótta viš loftslagsósköpin, sem tryggi, aš žau nįi ekki fulloršinsaldri. 

Viš Ķslendingar höfum "nįš žvķ marki", sem öšrum žjóšum er sett, įšur en žaš geršist ķ Kyoto.  Hefšu spįr žašan stašizt, vęru ķsbirnir viš žaš aš deyja śt vegna eyšingar nįttśrulegs umhverfis žeirra.  En ķsbjörnum hefur fjölgaš verulega sķšan žį ! Barnaleg ķslenzk yfirvöld lofa aš henda milljaršatugum śt ķ buskann til aš stušla aš žvķ, aš ašrar žjóšir nįi žessum "markmišum" !  Rétt er aš taka fram, aš Kķna, Indland, Indónesķa og Rśssland meš sķna fįu ķbśa gera ekkert meš fyrirętlanirnar.  Joe Biden slęr burtu flestum hömlum af višskiptabanni gegn Venesśela, svo aš žašan megi hann kaupa olķu !"

Žetta er ekki lķtil įdrepa.  Žaš er einmitt helzti ljóšurinn į mįlflutningi hlżnunarpostulanna, aš žeir taka allt of djśpt ķ įrinni įn žess aš hafa annaš fyrir sér en meingallaš spįlķkan, sem er meš grķšarlega slagsķšu til hękkunar m.v. nįkvęmustu raunmęlingar, sem völ er į.  Hér er um gegndarlausan og fótalausan hręšsluįróšur aš ręša, eins og dęmiš af ķsbjörnunum sżnir.  Loftslagskirkjan er komin ķ fótspor ofsatrśarsafnaša, og slķkir eru stórhęttulegir viškvęmum sįlum. 

Steinar Ingimar Halldórsson, verkfręšingur, ritaši merka grein ķ Morgunblašiš 29.11.2022, žar sem hann vakti mįls į žeim vandkvęšum viš samrekstur stórra vindmyllužyrpinga viš vatnsorkuverin, aš įlagsbreytingar žeirra, žegar vindmyllur taka upp hluta įlags žeirra eša missa įlag, munu gera kerfisstjórn Landsnets erfišara fyrir en nś er aš reka heildarkerfiš nįlęgt hįmarksnżtni.  Francis-hverflar vatnsorkuveranna geta falliš um 10 % ķ nżtni, ef rennsliš sveiflast annašhvort upp eša nišur frį kjörstöšu. Žetta į viš žann hluta hverflanna, sem tekur žįtt ķ reglun kerfisins hverju sinni.

Greinina nefndi Steinar Ingimar:

 "Įvinningur vindmylla er ofmetinn",

og hófst hśn žannig:

"Ķ september [2022] sagši Morgunblašiš frį greiningu į efnahagslegum įhrifum uppbyggingar vindorkuvera į Vesturlandi, alls 687 MW af vindafli.  Ķ greiningunni eru įrlegar skatttekjur rķkissjóšs og sveitarfélaga af starfsemi vindorkuveranna metnar MISK 900 eša 0,3 ISK/kWh. Til samanburšar var mešalverš forgangsorku įn flutnings 5,3 ISK/kWh įrin 2020 og 2021.  Skatttekjur af vindmyllum segja ekki alla söguna, og śtkoman er ekki jafnlofandi fyrir skattgreišendur, žegar stóra myndin er skošuš." 

Framleišslukostnašur vindmyllužyrpinga af žvķ tagi, sem nota į hér, er lķklega um 50 USD/MWh eša 7,1 ISK/kWh, sem er 34 % hęrra en ofangreint verš frį virkjun hérlendis.  Ķ markašskerfi aš hętti ESB, sem dótturfélag Landsnets vinnur nś aš undirbśningi fyrir, og meiri eftirspurn en hefšbundnu virkjanirnar geta annaš, munu vindmyllužyrpingarnar fį sitt bošna verš, og hęsta veršiš įkvaršar sķšan markašsveršiš til allra notenda į žessum markaši. Žetta gęti žżtt um 10 % hękkun raforkukostnašar heimila og fyrirtękja įn langtķmasamninga. 

Nś mį spyrja sig, hversu mikiš nżtni vatnsorkuverflanna mį minnka til aš vega upp į móti ofangreindum opinberu gjöldum af vindmyllužyrpingunum. Žaš eru um 170 GWh/įr eša rśmlega 1 % af raforkuvinnslu vatnsorkuveranna.  Žaš mį ętla, aš vaxandi óróleiki į raforkukerfinu meš tilkomu mikilla vindmyllužyrpinga geti valdiš meira nżtnitapi ķ kerfinu en žetta, svo aš uppsetning vindmylla til aš spara vatn og auka tekjur samfélagsins er unnin fyrir gżg. Er anaš śt į vindmylluforašiš af glópsku einni saman ?    

 


« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband