Fęrsluflokkur: Stjórnmįl og samfélag

Rśssneski heimspekingurinn og félagsfręšingurinn Grigory Yudin

Nś, seint og um sķšir, viršist vera aš renna upp ljós fyrir Vestur-Evrópuleištogunum, aš Evrópu stafar tilvistarhętta af Rśsslandi og žaš veršur undir hęlinn lagt, hversu gagnlegur hernašarstušningur mun berast frį Bandarķkjunum, ef/žegar ķ haršbakkann slęr. Nś bķtur Evrópa śr nįlinni meš aš hafa sofiš į veršinum frį lokum Kalda strķšsins 1989 og hunzaš heri sķna.

Frakkar hafa frį forsetatķš Charles de Gaulle, hershöfšingja, žann steininn klappaš, aš Evrópužjóširnar ęttu aš efla herstyrk sinn, jafnvel undir sameiginlegri herstjórn, en vegna NATO hefur žetta sjónarmiš ekki hlotiš hljómgrunn fyrr en nś.  Samstaša um aš senda evrópskt herliš inn ķ Śkraķnu til aš berjast žar viš hliš Śkraķnumanna hefur žó ekki nįšst.  Gjammiš ķ Kreml sem višbögš viš žvķ er žó ekki annaš en gelt ķ grimmum og tannlausum hundi.  Hernašaryfirburšir NATO gagnvart Rśsslandi eru 4-5 faldir į öllum svišum hernašar, enda er landsframleišsla Rśsslands ekki meiri en Spįnar. 

Rśssneski heimsspekingurinn og félagsfręšingurinn Gegory Yudin spįši žvķ, aš "strķš Rśsslands gegn Śkraķnu yrši hörmung (e. disaster) fyrir Rśssland į allan mögulegan hįtt".  Hann var einn örfįrra rśssneskra sérfręšinga žeirrar skošunar ķ febrśar 2022, aš strķš į milli Rśsslands og Śkraķnu vęri óhjįkvęmilegt. Ķ grein, sem birtist 2 dögum fyrir innrįsina, spįši Yudin žvķ, aš meirihįttar strķš vęri yfirvofandi, aš Rśssar mundu verša ginnkeyptir fyrir įsökunum Kremlar į hendur Vesturveldunum og aš višskiptažvinganir hefšu engin įhrif į Pśtķn - allt gekk žetta eftir. 

Hann sagši, aš Pśtķn žyrfti "višvarandi strķš" til aš halda almenningi ķ skefjum.  Į móti kvaš hann breišfylkingu strķšsandstęšinga mundu myndast ķ Rśsslandi.  Nś er spurning, hvaš gerist ķ kjölfar aftöku ašalstjórnarandstęšingsins Navalny og kosningaskrķpaleiks til forsetaembęttis. 

 

"Strķšiš er nś endalaust.  Meš žvķ eru engin nįanleg markmiš, sem leitt geta til lykta žess.  Žaš heldur einfaldlega įfram, af žvķ aš [ķ hugarheimi Pśtķns] eru žeir óvinir, og žeir ętla aš drepa okkur, og viš viljum drepa žį.  Fyrir Pśtķn er žetta tilvistarbarįtta viš óvin til aš eyšileggja hann."

Yudin er prófessor ķ stjórnmįlalegri heimsspeki ķ Moskvuhįskóla fyrir félags- og hagfręši.  Ķ mótmęlum gegn strķšinu var hann barinn og lagšur inn į sjśkrahśs. 

Hann var lķka einn hinna fyrstu til aš greina žżšingu uppreisnarinnar gegn Pśtķn, sem leidd var af foringja Wagner-mįlališanna, Yevgeny Prigozhin. 

Hann benti į, aš Prigozhin hafši sakaš hernašarforystu Rśsslands um lélega skipulagningu, sem leitt hefši til svika viš og fórna į rśssneskum hermönnum, og į sama tķma dró hann ķ efa rökin fyrir strķšinu ķ Śkaķnu. Hann hélt žvķ fram, aš allt strķšiš vęri afleišing innantóms žjóšernismonts Pśtķns, af žvķ aš Śkraķnuforseti, Volodymyr Zelensky, hefši veriš opinn fyrir samningavišręšum ķ upphafi. 

Viš eitt tękifęri hefši Prigozhin kallaš rśssnesku forystuna "gešsjśka drullusokka og hįlfvita" fyrir aš įkveša aš "fleygja aftur nokkum žśsundum rśssneskra drengja inn ķ kjöthakkavél til aš drepast eins og hundar". 

Vönduš greining Yudins į tilhneigingum og stemningu ķ rśssnesku samfélagi leišir til einnar įlyktunar: ę fleiri Rśssum finnst, aš landiš sé komiš ķ blindgötu. Ennfremur kemst hann aš žeirri nišustöšu, aš žaš sé algerlega śtilokaš fyrir Rśssland aš vinna. 

Ķ Śkraķnu er engin sżnileg leiš til rśssnesks sigurs, žótt handbendiš Donald Trump nįi markmiši sķnu, žvķ aš Evrópa mun sjį Śkraķnu fyrir naušsynlegum stušningi, žótt takmarkašur sé.  Pśtķn spinnur upp svišsmyndir fyrir óhjįkvęmilegan rśssneskan sigur: Fyrst įtti aš nįst aušveldur sigur meš žvķ aš żta Kęnugaršsstjórninni frį völdum, sķšan meš žvķ aš leggja undir sig Donbas, žį meš eyšileggingu lķfsnaušsynlegra innviša ķ Śkraķnu og valda alvarlegum orkuskorti ķ Evrópu sķšast lišinn vetur, sķšan meš žvķ aš bķša eftir žreytu vestręnna rķkja viš stušning viš Śkraķnu meš vopnasendingum.  Margir Rśssar voru fśsir til aš leggja trśnaš į veruleikafirrtan spuna Pśtķns, en fįir geta nś lįtizt trśa žvķ, aš góšur endir sé ķ sjónmįli.  Fremur liggur ósigur ķ loftinu, og žótt um bannorš sé aš ręša ķ opinberri umręšu, eins og var ķ Žrišja rķkinu į sinni tķš, skżtur žvķ ę oftar upp ķ einkasamtölum. Viš opinber tękifęri, į mešan į Prigozhin-uppeisninni stóš, żjaši Pśtķn žó aš möguleikanum į ósigri meš žvķ aš hefja mįls į "rżtingsstungu ķ bakiš". 

Žaš er eftirtektarvert, aš Prigozhin mętti ķ uppreisn sinni sįralķtilli mótspyrnu frį yfirstéttinni, sem žagši aš mestu ķ heilan sólarhring.  Almenningur fagnaši og embęttismenn ašhöfšust ekkert, žegar her Prigozhins hélt til Moskvu įn teljandi višnįms rśssneska hersins.  Žetta segir žį sögu, aš allir séu oršnir hundleišir į sjśklegum stjórnarhįttum Pśtķns.      


Śkraķna og önnur lönd Evrópu

Flest Evrópurķkin hafa vanrękt varnir sķnar sķšan Jįrntjaldiš féll og kommśnistastjórnir Austur-Evrópu žar meš.  Žau hafa teyst į varnarmįtt Bandarķkjanna og skjöldinn, sem NATO-ašildin veitir žeim.  Tvennt hefur valdiš algjöru endurmati žeirra į öryggi sķnu.  Gįleysisleg og algerlega įbyrgšarlaus ummęli handbendis rśssneskra ólķgarka, Donalds Tumps. (Žeir hafa foršaš honum frį gjaldžroti einu sinni.  Hann į hvergi heima, nema į bak viš rimlana.  Hvenęr veršur hann dęmdur fyrir landrįš ?) DT lét hafa eftir sér žau ótrślegu ummęli, sem gert hefšu śt af viš framavonir allra, nema hans, aš yrši hann forseti BNA aftur, og Rśssar réšust į NATO rķki, sem ekki hafa nįš markmiši NATO um įrleg śtgjöld til hermįla, mundi Bandarķkjaher ekki verja žau, heldur hvetja Rśssa til aš hertaka žau.  Žessi mašur er greinilega ekki meš öllum mjalla.

Hitt atrišiš, sem vakiš hefur Evrópu upp af Žyrnirósarsvefni hins eilķfa frišar, var innrįs Rśssahers ķ Śkraķnu 24.02.2024, sem augljóslega er tilraun gerspilltra Kremlverja til aš hneppa Śkraķnu ķ nżlenduįnauš og er ašeins fyrsta skref žeirra til aš hneppa öll Varsjįrbandalagsrķkin ķ nżlenduįnauš.  Žessi rķki fara ekki ķ grafgötur um žetta óžverrabragš Kremlarfantsins og hervęšast nś sem mest žau mega.

  Eftir mikiš japl og jaml og fušur eru Žjóšverjar nś loksins aš taka forystu um varnir Evrópu eftir aš vera lausir śr višjum Rśssa um orkuafhendingu.  Forysta Žżzkalands višist hafa sannfęrzt um hęttuna, sem landinu og hagsmunum žess stafar af śtženslustefnu einręšisrķkis ķ austri og hefur sett hertólaverksmišjur Žżzkalands į full afköst og veriš er aš auka framleišslugetuna, m.a. meš verksmišju Rheinmetall ķ Śkraķnu. 

Į mešan mannfall Rśssa ķ Śkraķnu fer yfir 400 k, hefur óvinur žeirra, sem žeir reyna aš hręša frį stušningi viš Śkraķnu - Evrópa - aftur į móti brżnt sverš sitt.  Öll 31 NATO-rķkin og Svķžjóš hafa hafiš ęfinguna "Stašfastur varnarher" til aš framkalla žaš, sem varnarmįlarįšherra Breta, Grant Shapps, kallar "reassurance against the Putin menace". 

U.ž.b. 90 k hermenn frį öllum NATO-löndunum (Landhelggisgęzlan frį Ķslandi ?) taka žįtt ķ žessari miklu heręfingu.  Upphaflega veršur einblķnt į eflingu yfirrįša NATO į öllu Atlantshafinu og ķ Noršur-Ķshafinu.  Ķ sķšari žęttinum veršur ęft aš senda herliš um alla Evrópu til varnar, frį Ķshafinu og aš austurvęng NATO. Žetta er umfangsmesta heręfing NATO ķ 35 įr.  Žannig vęri tķminn ranglega valinn nś hjį rśssneskum varšmanni į finnsku landamęunum aš hleypa "óvart" af skoti. 

Žrišjungur rśssneskra hermanna į vķgstöšvunum fellur, og er žaš sama hlutfall og ķ Rauša hernum ķ Heimsstyrjöldinni sķšari.  Ašaldaušaorsökin er blóšmissir vegna śtlimasįrs.  Ašalupphafsmešferš  sęršra rśssneskra hermanna į sjśkrahśsi er aflimun.  Aš komast į sjśkahśs er martröš.  Flestir sęršra rśssneskra hermanna eru fluttir į bķlum aš vķgvallarsjśkrahśsum viš landamęri Rśsslands, og tekur feršin aš jafnaši einn sólarhring.  Eftir fyrstu ašgerš žar bķša žessir sęršu hermenn eftir flugferš langt inn ķ Rśssland, sem yfirleitt tefst.

Hreinlęti og sótthreinsun er ekki višhaft ķ rśssneska hernum, og heldur ekki ķ herteknum žorpum og borgum, t.d. Mariupol.  Faraldrar geta žess vegna hafizt žarna senn. 

Rśssland hefur misst 6442 skrišdreka frį 24.02.2022 til 31.01.2024. Žetta eru fleiri skrišdrekar en tóku žįtt ķ byrjun innrįsarinnar.  Rśssar nota nś 50 įra gamla skrišdreka, uppfęrša frį 7. įratugi 20. aldarinnar.  Žį hafa rśssar į tķmabilinu misst 12090 brynvarin bardagatęki, 12691 ökutęki og eldsneytisflutningabķla, 9620 fallbyssur, 671 loftvarnarkerfi, 984 fjölflugskeytapalla, 332 flugvélar, 325 žyrlur, 7404 dróna and 25 herskip og -bįta. 

Hermenn, sem fylla sköršin, eru illa žjįlfašir.

Til samanburšar misstu Rįšstjórnarrķkin 15 k menn ķ innrįsinni ķ Afganistan, og ķbśar žeirra voru nęstum tvöfalt fleiri en Rśsslands nś.  

Į sjó er staša Rśssa enn verri en į landi og ķ lofti.  Žrišjungur Svartahafsflota žeirra hefur veriš eyšilagšur meš śkraķnskum sjįvardrónum, og afgangurinn hefur flśiš Krķmskagann og halda sig til hlés ķ rśssneskum höfnum, og rśssnesk eldflaugaskip hafa flśiš śt śr Svartahafi.  Svartahafiš er nś į valdi Śkraķnu, og kornśtflutningur landsins fer nś óįreittur af hryšjuverkarķkinu um Svartahafiš. 

Mistakasmišurinn Pśtķn er aš verša uppiskroppa meš fallbyssufóšur og hertól.  Honum hefu tekizt aš mynda almenna samstöšu gegn sér ķ heiminum og einkum ķ Evrópu, žar sem menn sjį söguna endurtaka sig aš breyttu breytanda.  Žótt Frakkar hafi lįtiš tiltölulega lķtinn hernašarstušning ķ té viš Śkraķnumenn fram aš žessu, hefur nś franski forsetinn opinberlega bryddaš upp į žvķ, aš Evrópurrķkin sendi hermenn sķna til aš berjast viš hliš Śkraķnumanna.  Žetta óttast Kremlarmafķan mjög, enda kom strax hlęgileg tilkynning śr Kremlarkjaftinum um, aš žar meš vęri NATO komiš ķ strķš viš Rśssland.  Žetta er innantóm hótun.  Rśssland getur ekki unniš strķš viš NATO.  Žvķ lyki löngu įšur en allsherjar herśtboš gęti fariš fram ķ Rśsslandi. 

Ein milljón manns į herskyldualdri hefur flśiš Rśssland sķšan "sérstaka hernašarašgeršin" hófst.  Įrin 2022-2023 laut rśssneski herinn į tķmabili ķ lęgra haldi fyrir śkraķnska hernum meš žeim afleišingum, aš Śkraķnumenn nįšu aš frelsa 40 % af herteknu landi. 

 

Žżzki kanzlarinn, Olaf Scholz, hafši vonandi rétt fyrir sér, žegar hann kvaš nżtt tķmabil runniš upp, žar sem nżtt Žżzkaland kęmi fram į sjónarsvišiš, sem vęri reišubśiš aš axla nżjar skyldur.  Žar meš hefur garminum Pśtķn tekizt žaš, sem bandamönnum Žżzkalands tókst ekki: aš fį Žżzkaland til aš axla hernašarlegt forystuhlutverk ķ Evrópu.  Ķ Heimsstyrjöldinni seinni įtti Wehrmacht ķ höggi viš bandarķskan vopnaišnaš į  austurvķgstöšvunum, sem sį Rauša hernum fyrir stórum hluta af skrišdrekum hans, flutningabķlum og fallbyssum.  Žaš, sem heldur Rśsslandi į floti nśna, eru Kķna og Ķran.   

  

 

 

 

 


Pyrrosarsigur Rśssa - aš mķga ķ skóinn sinn

Barry Gander, Kanadamašur, sem bżr ķ Connecticut ķ Bandarķkjunum, ritar um samtķmaatburši af žekkingu ķ Mastodon@Barry.  Um mišjan febrśar 2024 skrifaši hann um Śkraķnustrķš 21. aldarinnar, og veršur hér stušzt viš grein, sem heitir: "Today it is 400.000".

Fjöldi fallinna rśssneskra hermanna ķ Śkraķnu hefur nś fariš yfir 400 k sķšan hin ósvķfna og skammarlega innrįs hófst 24.02.2022.  Žetta žżšir um 550 manns į dag og undanfarnar vikur hefur talan veriš 950 į dag, sem sżnir ķ hnotskurn, hversu grķšarlega mikla įherzlu gerspillt stjórnvöld ķ Kreml leggja į žaš aš knésetja lżšręšislega kjörin stjórnvöld Śkraķnu ķ Kęnugarši. Mannfalliš ķ bardögum um borgina Avdevka, nęrri Donetsk borg, hefur veriš grķšarlegt, og hśn féll um mišjan febrśar 2024 ķ hendur Rśssa, rśstir einar. Brezk leynižjónusta spįir 500 k Rśssum föllnum ķ Śkraķnu viš įrslok 2024.  Enginn veit, hvar vķglķnan veršur žį, en žaš er ljóst, aš haršstjórinn ķ Kreml ętlar aš gera Śkraķnu aš nżlendu Rśsslands.  Žaš mega Vesturlönd ekki lįta kśgarann ķ Kreml komast upp meš į 21. öld, enda vęri žį öryggi og stöšugleika ķ Evrópu ógnaš alvarlega. 

Į sama tķma og Rśssar hafa misst 400 k, hafa 70 k śkraķnskir hermenn falliš og ašrir 120 k sęrzt.  Žannig hefur 1 śkraķnskur hermašur falliš į móti 5,7 Rśssum, sem er hįtt hlutfall og vitnar um ólķka herstjórnarlist. Stašan versnar enn fyrir Rśssa, žegar mįlališar į borš viš Wagner-herinn eru teknir meš ķ reikninginn.  Tala fallinna žar er um 100 k.  Hlutfalliš hękkar žį ķ 7,1. 

Ķ byrjun janśar 2024 voru meira en 320 k rśssneskir hermenn ķ Śkraķnu.  Śkraķna er meš 800 k framlķnuhermenn ķ žjónustu, og 500 k verša kvaddir ķ herinn fyrir sumariš 2024.  Žaš gefur 1,3 M undir vopnum, žjįlfašir og einbeittir ķ aš verja fósturjöršina gegn ruglušum villimönnum aš austan. 

Rśssar berjast meš undirmönnunarhlutfall 1:2,5, en innrįsarher er jafnan talinn žurfa aš vera meš yfirmönnunarhlutfall 3:1.  Rśssar hafa hins vegar haft meira af skotfęrum og rįšiš ķ lofti, ef drónarnir eru undanskildir.  Meš tilkomu F16 orrustužotna ķ herafla Śkraķnumanna munu žeir nį yfirhöndinni ķ lofti.  Žegar žeir jafnframt fį Taurus stżriflaugarnar žżzku, munu verša kaflaskil ķ žessum įtökum austurs og vesturs.

Enginn viti borinn stjórnmįlamašur meš sęmilega hernašarrįšgjafa hefši rįšizt meš jafnveikum herafla inn ķ Śkraķnu og Pśtķn gerši 24.02.2022.  Hann er dómgreindarlaus fantur, sem lifir ķ óraunveruleikaheimi fortķšaržrįar.  Haft er eftir Lafrov, utanrķkisrįšherra Kemlarklķkunnar, žegar hringt var ķ hann um innrįsarnóttina og hann spuršur, hver hefši eiginlega rįšlagt forsetanum žetta.  Lafrov sagši žį efnislega, aš Pśtķn hlustaši ašeins į 3 rįšgjafa, og žaš vęru Ķvan grimmi, Pétur mikli og Katrķn mikla. 

Leyniskżrsla frį herforingjarįši og pólitķskri elķtu Rśsslands til Pśtķns, "Conclusions of the war with NATO in Ukraine", klykkti śt meš, aš 5 M rśssneska hermenn žyrfi til aš vinna slķkt strķš.  (Voru ekki 6 M ķ Rauša hernum, sem rak Wehrmacht til Berlķnar ?) Pśtķn sigaši 250 k hermönnum inn ķ Śkraķnu 24.02.2024, og žį voru 300 k ķ śkraķnska hernum, og žeir voru betur žjįlfašir. 

Sķšar žennan dag komu nokkrar tylftir olķgarka saman ķ Kreml.  Žeir voru mešvitašir um, aš Vesturveldin mundu hrinda af staš refsiašgeršum gegn Rśssum.  "Allir voru gjörsamlega rįšžrota", er haft eftir einum fundarmanna, en žeir sįu illa fenginn auš sinn (aš mestu žżfi frį rśssneska rķkinu) ķ algjöru uppnįmi. 

Žaš lķtur śt fyrir, aš Pśtķn hafi ķmyndaš sér rķkisstjórn Zelenskys vera veika og óvinsęla, og almenning ķ Śkraķnu upptekinn viš vandamįl fjįrhagslegs ešlis.  Hann óttašist, aš rśssnesk įhrif ķ Śkraķnu fęru dvķnandi, einkum vegna djśptękara samstarfs Kęnugaršs viš Bandarķkin og NATO-bandamenn žeirra.  Hann leit į Evrópu sem veika og sundraša.  Angela Merkel, kanzlari Žżzkalands, sem hann skemmti sér viš aš hręša meš hundum sķnum, af žvķ aš hśn óttašist hunda, var aš lįta af völdum, Bretland vęri ķ óreišu eftir śrsögnina śr ESB og COVID ylli uppnįmi um alla Evrópu.  Hann óttašist ekki NATO: NATO vęri veikt og sunduržykkt. Kjįninn trśši eigin įróšri.  

Allt voru žetta ranghugmyndir vitstola manns, og Rśssar gjalda žęr dżru verši meš ógnarlegu mannfalli og hergagnatapi upp į hundruši mrdUSD.  Mannfalliš og hergagnatapiš ķ bardögunum um Avdevka, žar sem Rśssar unnu nżlega Pyrrosarsigur, sżnir, aš Moskva hefur ekki "lęrt lexķuna um, hvernig į aš standa almennilega aš vélahernaši", samkvęmt Riley Bailey, Rśsslandssérfręšingi hjį "The Institute for the Study og War".   

Beztu deildir rśssneska hersins hafa veriš eyšilagšar og allt, sem eftir er af honum, eru illa žjįlfašir herkvašningarmenn, gamlir skrišdrekar og brynvaršir bķlar.  Į mešan fęr Śkraķnuher nśtķma bśnaš og beztu žjįlfun og herstjórnarlist.

Undirbśningsleysi jafngildir alvarlegum afleišingum.  Ķ desember 2022 greindu rśssneskir sįlfręšingar u.ž.b. 100 k hermenn, sem žjįšust af įfallastreituröskun. Žessi fjöldi er įbyggilega meiri, af žvķ aš višverutķmi hermannanna į vķgvöllunum er mjög langur.  Um žetta stóš ķ brezkri skżrslu: 

"With a lack of care for its soldiers“ mental health and fitness to fight, Russia“s combat fighting effectiveness continues to operate at sub-optimal levels".  

 


Orš af viti frį žingflokksformanni

Žingflokksformašur Framsóknarflokksins rekur ķ stuttu og lauslegu mįli umręšur į žingi aš hennar frumkvęši um orkumįl ķ Morgunblašsgrein 27. janśar 2024 undir fyrirsögninni:

"Orkumįl ķ stóra samhenginu"

Ingibjörg Ķsaksen lżkur grein sinni meš eftirfarandi rökréttu įlyktun:

"Nišurstašan hlżtur aš vera sś, aš aukin virkjun og framleišsla į raforku įsamt betra dreifikerfi [og flutningskerfi - innsk. BJo] žjóni hagsmunum okkar allra ķ stóra samhenginu."

Afturgöngurnar, sem iška žaš aš setja sig į hįan hest, afneita stašreyndum, berja hausnum viš steininn, og kasta fram fullyršingum śt ķ loftiš, komu lķtillega viš sögu hjį Ingibjörgu:

"Žįtt fyrir aš sérfręšingar innan orkuišnašarins hafi lengi bent į aukna orkužöf žjóšarinnar og yfirvofandi orkuskort hér į landi, žį eru greinilega ašilar, sem enn eru ekki sannfęršir um vandann.  

Eftirspurn eftir raforku hér į landi er oršin meiri en framboš, og samfélagiš er hvatt til žess aš spara orku, hvort sem um er aš ręša fyrirtęki eša heimili.  Ę oftar gerist žaš, aš fyrirtęki neyšast til žess aš brenna olķu til aš halda daglegri starfsemi sinni gangandi ķ samręmi viš samninga vegna ótryggšrar orku, sem mikilvęgir eru til aš fullnżta kerfiš.  Ķ žessu felst kostnašur fyrir okkur öll įsamt žeim neikvęšu umhverfisįhrifum, sem slķk brennsla hefur ķ för meš sér."

Žeir, sem stinga hausnum ķ sandinn og afneita boršleggjandi stašreyndum um orkuskort, eru hinir sömu og enn žvęlast fyrir öllum raunhęfum śrręšum til śrlausnar.  Ingibjörg nefnir hér ekki žingflokk vinstri gręnna, žótt žar séu "the usual suspects", en fleiri furšufugla af žessu tagi hefur flotiš į fjörur Alžingis og sitja žar nś mörgum til ama. 

Žessi hegšun heitir vanręksla, og hafa stjórnmįlamenn hlotiš dóm fyrir slķka synd gegn žjóšarhagsmunum.  Nś gangast menn upp ķ žvķ aš vanrękja skyldur sķnar og bera fyrir sig heimskuvašal į borš viš, aš "nįttśran verši aš njóta vafans". Embęttismenn margir hverjir eru lķtt skįrri, og mętti žar nefna Orkustofnun sem dęmi, en nśverandi gagnsleysi žeirrar stofnunar fyrir fólkiš ķ landinu hefur birzt ķ atburšum tengdum jaršeldunum į Sušurnesjum. 

"Žó svo aš heimili og lķtil og mešalstór fyrirtęki, verši aš mestu óhult, ef til skömmtunar į raforku kemur, žį žurfum viš aš horfa į stóru myndina.  Ef viš öflum ekki meiri raforku og dreifum henni į sem beztan mįta, žį mun žaš hafa talsverš įhrif į atvinnulķf hér į landi.  Stórnotendur raforkunnar okkar bera žungann af skeršingum į raforku.  Um er aš ręša žjóšhagslega mikilvęg fyrirtęki, sem skila samfélaginu talsveršum śtflutningstekjum, og žaš kom nokkuš į óvart, aš talsmenn sumra flokka į Alžingi hefšu takmarkašar įhyggjur af žvķ, aš slķkar skeršingar eigi sér staš ķ rekstri žeirra meš tilheyrandi įhrifum į vöru žeirra og žjónustu."

Žaš eru sósķalistķsk višhorf aš hafa horn ķ sķšu fyrirtękja og leggja jafnvel heilar atvinnugreinar ķ einelti. Žannig hefur višhorf sósķalista hérlendis frį upphafi stórišju į Ķslandi mótazt af fordómum og fįvizku, žótt žeir viti varla lengur įstęšurnar.  Nś eru oft tilfęršar umhverfisįstęšur, sem er śt ķ hött, žvķ aš eins og fyrrverandi Orkumįlastjóri, Jakob Björnsson, rafmagnsverkfręšingur, žreyttist ekki į aš benda į, t.d. ķ blašagreinum, leggur engin hérlend atvinnugrein jafnmikiš aš mörkum til lofslagsmįla į heimsvķsu og mįlmišjuverin.

Ingibjörg Ķsaksen hefur meš žessarri blašagrein sżnt, aš hśn hefur sig upp fyrir lįgkśruna į Alžingi, og gęti hęglega farizt stjórn į rįšuneyti vel śr hendi. 

"Žegar öllu er į botninn hvolft, žį veršum viš aš įkveša  ķ hvernig [hvers konar] samfélagi viš viljum bśa.  Viljum viš takmarka orku fyrir stórnotendur og žar meš gera žį naušbeygša til aš nżta óhreina raforkukosti  ķ sķnum rekstri, eša viljum viš tryggja, aš stór og stöndug fyrirtęki hafi nęgjanlega orku fyrir hendi til aš skapa śtflutningstekjur, sem skila sér til framkvęmda į mikilvęgum innvišum og ķ velferš samfélagsins ? Hér er įtt viš öflug fyrirtęki, sem flokkast sem stórnotendur og bjóša upp į haldbęrar vörur og/eša žjónustu.  Hér žufum viš aš gera greinarmun į milli slķkra fyrirtękja og annarra stórnotenda į borš viš rafmyntagröft, en ekki setja alla stórnotendur undir sama hatt."

Žarna sżnir Inibjörg góšan skilning į žjóšhagslegu mikilvęgi orkukręfrar starfsemi meš langtķma samninga um raforkukaup, fjöldann allan af fjölbreytilegu vel launušu starfsfólki ķ vinnu og mikla og vaxandi veršmętasköpun meš aukinni sérhęfingu.  

 

   

 


Skaginn til fyrirmyndar

Žaš er óvenjulegt aš sjį vitręna, einróma samžykkt stórs sveitarfélags um mįlefni, sem tengjast įtakalķnum ķ stjórnmįlum.  Morgunblašiš gerši žó grein fyrir einni slķkri 27. janśar 2024 undir fyrirsögninni:

"Skagamenn óttast raforkuskeršingu til stórišju".

Til marks um, aš įlyktun sveitarfélagsins tengist įtakalķnu ķ landsmįlum er, aš drjśgur hluti eins rķkisstjórnarflokkanna gengur um og bošar hverjum, sem heyra vill, žį draumórakenningu śtibśsins Landverndar, aš hagkvęmt og pólitķskt rétt sé aš ljśka žeim kafla ķ ķslenzkri višskiptasögu aš selja raforku til orkukręfrar starfsemi į sviši mįlmvinnslu.  Hvernig slķk bįbilja fęr fętur ķ stjórnmįlaflokki, sem bżšur fram į landsvķsu, en mun sennilega ekki hafa erindi sem erfiši ķ nęstu Alžingiskosningum, er óskiljanlegt og efamįl, aš djśpsįlfręšingurinn Sigmund Freud eša nślifandi kollegar hans gętu śtskżrt žaš af viti. 

Aš žessu sögšu er rétt aš snśa sér aš hinni gagnmerku frétt Ólafs E. Jóhannessonar:

""Bęjarstjórn Akraneskaupstašar hefur alvarlegar įhyggjur af stöšu raforkumįla og žeirri stöšu, sem frekari orkuöflun er ķ.  Stašreyndin er, aš žegar eru skeršingar į orku, og skortur į orku er farinn aš hafa įhrif į fyrirtęki, sem veita hundrušum ķbśa Akraness atvinnu og setur störf žeirra og lķfsafkomu ķ hęttu."

Svo segir ķ įlyktun bęjarstjórnar Akraneskaupstašar, sem samžykkt var meš atkvęšum allra bęjarfulltrśa  į fundi bęjarstjórnarinnar, sem haldinn var s.l. žrišjudag [23.01.2024], en tilefni įlyktunarinnar er yfirvofandi raforkuskeršingar til stórišju, sem bošašar hafa veriš vegna yfirvofandi raforkuskorts ķ landinu." 

Téšur raforkuskortur er landshlutabundinn viš svęši, sem ekki hafa nógu öfluga tengingu viš stęrstu virkjun landsins, Fljótsdalsvirkjun. Žetta į viš um athafnastaši į Austurlandi į borš viš Vopnafjörš og Höfn ķ Hornafirši įsamt vesturhluta landsins.  Ef Landsnet hefši fengiš aš hraša uppbyggingu nżrrar Byggšalķnu noršur um og vestur til Klafa ķ Hvalfirši, žyrfi ekki aš skerša žegar umsamda raforkuafhendingu ķ vetur, en efir sem įšur mundi rafmagn til nżrrar starfsemi vanta.  Vinstri hreyfingin gręnt framboš og mešreišarsveinar hennar hafa lagzt žversum gegn žeirri Byggšalķnu, sem Landsnet hefur forhannaš og telur skynsamlegasta kostinn. Eins og fyrri daginn eru beturvitar legió og hafa allt ašra skošun į mįlinu.  Hverjum žykir sinn fugl fagur, og beturvitar hlusta ekki į raffręšileg og fjįrhagsleg rök.  Dyntir žeirra um śtlit lķnunnar og legu hafa fengiš óheyrilegt vęgi, sem miklum kostnaši og mengun vegna olķubruna hefur valdiš. 

"Ķ įlyktuninni segir, aš um 20 % af heildaratvinnutekjum ķbśa Akraness komi [verši] til vegna framleišslu fyrirtękja į Grundartanga, Noršurįls og Elkem, og skortur į raforku, til lengri eša skemmri tķma, hafi bein įhrif į afkomu ķbśa sveitarfélagsins.

 Nśverandi įstand og horfur geti leitt til tapašra starfa og minnkandi veršmęta, sem leiša muni af sér samdrįtt og lakari lķfskjör.  

Bęjarstjórnin skorar į stjórnvöld aš leita allra leiša til aš styšja viš frekari orkuöflun og hraša uppbyggingu į virkjunum og endurbótum į flutningskerfi raforku."

Žetta eru orš ķ tķma töluš og hįrrétt hjį bęjarstjórninni.  Įstandiš er ķ boši afurhaldsafla, sérvitringa, sem leggjast gegn frekari nżtingu orkulindanna į grundvelli fordildar um, aš sišferšilega rangt sé aš grķpa į nokkurn hįtt inn ķ sköpunarverkiš.  Žetta er alger žvęttingur, enda er žetta fyrirslįttur til aš draga dul į žaš, sem aš baki bżr.  Andstaša žessa sérvitringahóps er raunverulega viš hagvöxtinn.  Sérvitringarnir vilja draga śr neyzlu almennings, en ekki auka hana, eins og verkalżšsforingjarnir, sem lķka lifa ķ annarlegum heimi og hreykja sér hįtt og vilja stjórna Sešlabankanum, sem er aš slį į neyzluna til aš hęgja į veršbólgunni. 

Žaš vekur athygli, aš sambęrileg bęjarstjórnarsamžykkt hefur ekki sézt aš sinni frį Hafnarfirši.  Menn verša aš gera sér grein fyrir žvķ, aš meš manngeršum og skipulögšum orkuskorti eru forsendur brostnar fyrir sölusamningum raforku til stórišjuveranna.  Eigendur žeirra sömdu um aš taka į sig orkuskort af nįttśrunnar völdum, sem įętlašur var um 10 % af rekstrartķmanum, en nś dynja raforkuskeršingar į stórišjunni į nęstum   hverju įri og bśast mį viš žeim įrlega śt žennan įratug. 

Ekki nóg meš žaš, heldur vofir nś yfir forgangsorkuskeršing stórišju ķ krafti nżrrar lagasetningar.  Bęjarstjórn Akraness hefur gert sér grein fyrir alvarleika stöšunnar og segir rķkisstjórninni aš hysja upp um sig buxurnar og leggja fyrir Alžingi frumvarp til sérlaga um virkjanir og flutningslķnur.  Žaš veršur aš höggva į hnśtinn nś, žegar allt er komiš ķ óefni.

""Ķ atvinnuteknagreiningu Byggšastofnunar eru um 20 % atvinnutekna ķbśa Akraneskaupstašar vegna framleišslu įn fiskvinnslu, og viš vitum, aš langstęrsti hlutinn af žeirri sneiš er vegna starfseminnar į Grundartanga. Žar eru mešallaun góš, en ég ętla ekki aš skjóta į neina upphęš, hvaš žetta gęti žżtt ķ töpušum śtsvarstekjum, ef samdrįttur veršur", segir Haraldur Benediktsson, bęjarstjóri Akraneskaupstašar ķ samtali viš Morgunblašiš."

Žetta er grķšarlega alvarlegt mįl, sem viršist hafa fariš fyrir ofan garš og nešan hjį landsfešrum og -męšrum, žvķ aš annars hefšu žau žegar gert raunhęfar rįšstafanir til aš leysa višfangsefniš, sem žegar vęru komnar til framkvęmda.  Ķ stašinn kemur oršhengilshįttur frį flokki forsętisrįšherrans um, aš sżna verši fram į orkuskortinn įšur en samžykkt verši, aš hefjast handa, og śtibśiš, Landvernd, leggst gegn öllum śrbótum į žessu sviši, nś sķšast Vatnsdalsvirkjun, sem žó mį kalla boršleggjandi verkefni fyrir Vestfiršinga til aš leysa brżnan orkuvanda Vestfjarša.  Orkurįšherra er eins og karlinn ķ tunglinu, sem horfir hryggum augum į, fer meš rullu, en gerir ekkert, sem gefur von um śrbętur į orkuskorti.

Fróšlegt vištal var viš forstjóra Elkem į Ķslandi um mįliš ķ Morgunblašinu 09.02.2024.  Elkem kaupir ekki ótryggša orku, heldur forgangsorku meš einhverjum afslętti gegn samningsbundnum réttindum Landsvirkjunar til aš krefjast endurkaupa į hluta orkunnar, sem žį aš sjįlfsögšu er ekki afhent.  Žetta hefur sķšan ķ desember 2023 valdiš grķšarlegri framleišsluskeršingu hjį Elkem į Ķslandi meš tekjutapi upp į um 1 mrdISK/mįn, sem mišaš viš įętlašar įrstekjur 2024 um mrdISK 25 er tilfinnanlegt og getur hęglega leitt til minni fjįrfestinga móšurfélagsins ķ žessu dótturfélagi og uppsagna starfsmanna.  

""Viš eigum mjög mikiš undir fyrirtękjunum, og mörg žjónustufyrirtęki į svęšinu eiga grķšarlega mikiš undir starfsemi fyrirtękjanna į Grundartanga.  Į mešan žau eru ķ skeršingum, erum viš aš ógna framtķš žeirra og vaxtarmöguleikum žeirra lķka", segir Haraldur og bendir į, aš raforkuskeršing hafi bęši bein og einnig afleidd įhrif ķ tilviki žjónustufyrirtękjanna."

Žaš, sem Haraldur, bęjarstjóri, er aš benda į ķ sambandi viš orkukręfu fyrirtękin, er, aš žau hafa margfeldisįhrif ķ žjóšfélaginu, eins og önnur framleišslufyrirtęki, sem flytja nįnast alla framleišslu sķna śt į erlenda markaši.  Žetta žżšir, aš margfalda mį starfsmannafjöldann meš u.ž.b. 3, žegar finna į śt jafngildisfjöldann, og sama į viš um fé, sem fyrirtękin nota hér innanlands ķ annaš en launakostnaš.  Ef žessi fyrirtęki draga saman seglin vegna raforkuskorts, er vį fyrir dyrum og rekstrarhęfni žeirra ķ hśfi. Hafa einhver višbrögš komiš frį išnašarrįšherranum af žessu tilefni ?  Ef žau birtast ekki senn, er išnašarrįšuneytiš oršiš nafniš tómt.   

 

 


Afkįraleg staša orkumįla hérlendis

Sjįlfskaparvķtin eru verst.  Ķslendingum hefur boriš gęfa til aš nżta hluta endurnżjanlegra og nįnast kolefnisfrķrra orkulinda landsins til aš knżja atvinnulķfiš aš töluveršu leyti og til heimilishalds og hśsnęšisupphitunar aš nįnast öllu leyti.  Um 15 % heildarorkunotkunarinnar er enn meš jaršefnaeldsneyti og fer jafnvel vaxandi žessi misserin vegna öfugsnśinnar andstöšu sérvitringa (jašarhópa (borderline)), sem ķ ótrślegri forheimskun hafa undanfarin įr lagzt gegn nįnast öllum virkjunum yfir 10 MW aš stęrš og uppsetningu buršugra (220 kV) flutningslķna į milli landshluta, sem ętlaš er aš auka afhendingaröryggi raforku ķ öllum landshlutum, draga śr orkutöpum į leišinni og bęta nżtingu uppsafnanlegs vatns mišlunarlónanna. 

 

Viš höfum alla burši og tęknilega möguleika į aš halda įfram aš skjóta stošum undir atvinnulķf og efnahagslķf landsins meš žvķ aš hefja framkvęmdir af krafti viš virkjanir og lķnur.  Žaš er nóg til af óvirkjašri orku fyrir landsmenn um fyrirsjįanlega framtķš.  Téšir sérvitringar eiga bakhjarla į Alžingi, bęši į mešal stjórnarliša og stjórnarandstöšu, og geta žess vegna enn flękzt fyrir framfaramįlum, į mešan hinir taka sig ekki saman ķ andlitinu og setja žeim stólinn fyrir dyrnar aš fremja óhęfuverk sķn į framfarasókninni til "gręnnar" orkuframtķšar.  Stjórnmįlamenn lįta eins og žeir komi af fjöllum um orkuskortinn, og žeir forhertustu afneita honum.  Žegar kemur aš lausnum, sem duga, vappa žeir eins og kettir ķ kringum heitan graut. 

Žann 27. janśar 2024 skrifaši vanur mašur śr atvinnulķfinu, fyrrum stórnotandi raforku og nś framleišandi raforku, Tómas Mįr Siguršsson, forstjóri HS Orku, fróšlega grein ķ Morgunblašiš um skrżtna stöšu orkumįlanna hérlendis undir fyrirsögninni:

"Barįttan um skortinn":

 

"Fyrsta śtgįfa frumvarpsins [atvinnuveganefndar um heimildir til aš bregšast viš raforkuskorti - innsk. BJo] var gölluš.  Žar var ķ stuttu mįli kvešiš į um, aš ķ orkuskorti kęmi žaš nęr alfariš ķ hlut annarra raforkuframleišenda en Landsvirkjunar aš męta eftirspurn umfram spįr į almennum markaši.  Žessir framleišendur eru HS Orka og ON.  Um 60 % af allri raforkuframleišslu landsins, sem Landsvirkjun beinir til stórnotenda, vęru stikkfrķ.  

Žetta er ósanngjarnt,eins og lesa mįtti śr flestum umsögnum, sem bįrust um frumvarpiš.  Ķ umsögn Samkeppniseftirlitsins segir t.a.m.: "Meš hlišsjón af öllu famangreindu męlir Samkeppniseftirlitiš gegn žvķ, aš fyrirliggjandi frumvarp verši óbreytt aš lögum.  Į žessu stigi mįlsins telur eftirlitiš, aš frumvarpiš, verši žaš óbreytt aš lögum, sé til žess falliš aš styrkja stöšu Landsvirkjunar į kostnaš minni keppinauta og vinna gegn samkeppni."  

Frumvarpsdrögin komu śr Orkustofnun, en handrit hefur greinilega borizt henni frį forstjóra Landsvirkjunar, sem ekki hefur aukiš hróšur sinn meš opinberri framgöngu sinni ķ žessu skortsmįli, sem hefur veriš raunaleg og lķtt sęmandi žeirri stöšu. Ķ a.m.k. eldri samningum viš stórnotendur er kvešiš į um, aš ķ "force majeure" įstandi, ž.e. žegar glķmt er viš afleišingar óvišrįšanlegra afla, megi skerša umsamda forgangsorku til žeirra hlutfallslega jafnmikiš og til almenningsveitna.  Hinn lögfręšilegi vandi nś er, aš raforkuskorturinn stafar af stjórnendamistökum og vanrękslu, sem ekki er sambęrilegt viš bilanir ķ bśnaši eša nįttśruhamfarir.  

"Atvinnuveganefnd įttaši sig į vanköntunum, og fumvarpiš tók góšum breytingum viš 2. umręšu ķ žinginu.  Mįlinu var samt frestaš fram yfir įramót.  Žį "var ljóst, aš innan Landsvirkjunar vęri vilji til aš vinna aš farsęlli nišurstöšu, žar sem tekiš yrši miš af skyldum Landsvirkjunar til aš tryggja raforkuöryggi", eins og sagši ķ fréttum (mbl.is, 17.12.2023, "Afgreišslu raforkufrumvarps festaš").

Fljótlega kvaš žó aftur viš fyrri tón hjį forstjóra Landsvirkjunar, sem talaši į nż fyrir fyrstu śtgįfu frumvarpsins og tók ķ greinaskrifum og vištölum aš gefa ķ skyn "leka į milli markaša".  Rįšizt var į undirritašan og HS Orku meš dylgjum og samfelldum rangfęrslum ķ grein į visir.is, sem ekki veršur setiš undir."

Er of mikiš aš lķkja Herši Arnarsyni, forstjóra Landsvirkjunar, viš fķl ķ postulķnsbśš ? Žegar hann fęr ekki yfirgangssömum vilja sķnum famgengt viš žingmenn, eins og viš ósjįlfstęša embęttismenn, žį trompast hann og ber į borš žvętting og skęting ķ fjölmišlum.  Žessi hegšun er óešlileg og óvenjuleg ķ orkugeiranum, žar sem yfirleitt sitja prśšmenni į fleti fyrir.  Žaš er heilbrigšismerki į geiranum, aš ofstopanum ķ forstjóra langstęrsta orkufyrirtękisins skuli vera andęft og fjarstęšum hans sópaš śt ķ hafsauga.  

"Enginn efast um, aš orka sé oršin af skornum skammti hér į landi.  Óskilvirkt leyfisveitingaferli er fariš aš bķta ķ, bęši hvaš varšar virkjanir og flutningskerfi.  Landsvirkjun į ekki ein aš gegna žvķ hlutverki aš sinna orkuöryggi.  Žvert į móti er veriš aš leggja til, aš fariš sé eftir tillögum tveggja vinnuhópa, sem hafa unniš aš mįlinu ķ umboši stjórnvalda.  Žar er bent į żmsar leišir og til žrautavara, aš allir framleišendur leggi til orku jafnt og ķ hlutfalli viš heildarframleišslu.  Sem betur fer tók atvinnuveganefnd žį vinnu til greina og breytti frumvarpinu til samręmis.  Landsvirkjun getur ekki haldiš žvķ fram, aš sś śtfęrsla leggi fyrirtękinu óvęntar skyldur į heršar, žvķ [aš] fyrirtękiš tók fullan žįtt ķ vinnu ofangreindra vinnuhópa."

Ķ fyrstu mįlsgreininni horfir höfundurinn fram hjį sérvitringahópinum, sem grafiš hefur svo undan orkugeiranum ķslenzka, aš hann er nśna ófęr um aš fullnęgja raforkumarkašinum meš žeim afleišingum, aš olķu er brennt ķ verksmišjum, žar sem rafmagn vęri notaš, vęri žaš fįanlegt.  

Segja mį, aš Tryggvi Felixson, hagfręšingur og fyrrverandi formašur Landverndar, hefur löngum veriš talsmašur žessa hóps.  Eftir hann birtist grein ķ Morgunblašinu 1. febrśar 2024 meš yfirskriftinni:

"Yfirvegun eša óšagot ķ orkumįlum":

"Af famangreindum tölum veršur ekki annaš séš en višunandi jafnvęgi sé fram undan ķ raforkumįlum. Horfurnar ķ frekari orkuöflun og bęttri nżtni eru įgętar.  Aldrei veršur hęgt aš śtiloka tķmabundnar žrengingar vegna lélegra vatnsįra.  Yfirdrifnar yfirlżsingar, sem fram hafa komiš um, aš allt sé hér į vonarvöl ķ raforkumįlum eru einmitt žaš, yfirdrifnar.  M.v. flestar ašrar žjóšir mętti segja, aš viš séum aš drukkna ķ raforku.  Aš lįta sér ekkert detta ķ hug annaš en aš virkja endalaust til aš greiša śr meintum orkuskorti kann ekki góšri lukku aš stżra.  M.a. er naušsynlegt aš skoša žjóšhagslega hagkvęmni žess aš nżta žį orku, sem losnar, žegar samningar viš nśverandi stórkaupendur renna śt, til nżrri og aškallandi verkefna ķ orkuskiptum."

Žarna skrifar einn af beturvitum afurhaldsins ķ landinu um orkumįlin.  Eins og hans nótar eru vanir aš gera, setur hann sig į hįan hest, gefur skķt ķ įhyggjur og višvörunarorš kunnįttumanna um orkumįlin og skrifar um "meintan" orkuskort.  Hann er sem sagt ķmyndun starfsmanna ķ orkugeiranum, Samorku, Samtaka išnašarins og żmissa rįšgjafa, sem gerzt žekkja žessi mįl.  Žį mętti spyrja forrįšamenn hins glęsilega hornfirzka félags Skinneyjar-Žinganess, sem ekki fengu keypta forgangsorku į markašinum ķ vetur fyrir rafskautaketil sinn og uršu meš hraši aš kaupa og setja upp olķukyndingu fyrir bręšsluofn sinn.

Hvernig stendur į žvķ, aš gapuxar af ólķku tagi telja, aš žeir komist upp meš žaš aš hefja sig upp fyrir menntaša og virta sérfręšinga og halda žvķ fram, aš svart sé hvķtt ?  Žetta lošir dįlķtiš viš hér, en ętli žeir séu ekki komnir śt ķ skurš nś, sem helzt vilja loka stęrstu išjuverum landsins ?  Žetta vesalings fólk skortir allt sögulegt samhengi, er blautt į bak viš bęši eyrun.  Žaš įttar sig ekki į, aš stórsala til išjuvera myndaši grundvöll aš rafvęšingu landsins hinni sķšari og samtengingu landshlutanna ķ eitt orkusvęši.    

 

 


Vesturlöndum stendur mikil ógn af glóruleysi Rśsslandsstjórnar

Pśtķn, forseti Sambandslżšveldisins Rśsslands, hefur gefiš śt tilskipun um, aš rśssneska rķkinu beri aš vinna aš žvķ nį undir sig öllum löndum, sem voru innan vébanda Rįšstjórnarrķkjanna, og öllum öšrum landssvęšum, sem Rśssakeisari réši įšur.  Til žessara svęša telst m.a. Alaska, sem Bandarķkjamenn keyptu af zarnum 1867.  Žessari tilskipun veršur ašeins lżst sem gešveiki einęšisherra, en hśn hlżtur aš leiša til žess, aš Vesturlönd, einkum Evrópurķkin, sjįi skriftina į veggnum og endurhervęšist. Samžykkt Rįšherrarįšs Evrópusambandsins (ESB) 01.02.2024 į mrdEUR 50 fjįrhagsstušningi viš Śkraķnu yfir 4 įr ber aš fagna, en handbendi Pśtķns, Viktor Orban, forsętisrįšherra Ungverjalands, skipti um afstöšu til mįlsins, svo aš samžykktin verš einróma.  

 Ef Donald Trump veršur nęsti forseti Bandarķkjanna, er ógnin geigvęnleg, žvķ aš žessi fasisti mun svķkja Śkraķnu og Eystrasaltslöndin og sķšan öll önnur rķki Varsjįrbandalagsins sįluga ķ hendur sįlufélaga sķns, Pśtķns.  Hvernig hann bregzt viš kröfunni um Alaska, er efišara aš ķmynda sér.  

Nś standa Rśssar blóšugir upp aš öxlum i Śkraķnu.  Vesturlönd verša aš įtta sig į žvķ, aš Śkraķnumenn śthella nś blóši sķnu ekki einvöršungu til varnar frelsi og sjįlfstęši eigin lands, heldur allrar Evrópu. Žessi rśssneska śtženslustefna og hatur į Vesturlöndum er ekki bundin viš einn mann ķ Kreml, heldur hefur žessi vitfirring veriš viš lżši frį stofnun rśssneska keisaradęmisins fyrir um 300 įrum. Fleiri evrópsk keisaraveldi voru illa haldin af žessari įrįttu į 19. og 20. öld, en 2 heimsstyrjaldir hafa lęknaš viškomandi žjóšir af įrįsarhneigš og śtženslustefnu.

Rśssneska žjóšin er fįtęk og fjölmargir lifa undir fįtęktarmörkum, enda višgengst ęgileg spilling og misrétti ķ Rśsslandi.  Rśssar hafa reynzt ófęrir um aš innleiša lżšręši hjį sér og sjśklegt hugarfar og afstaša til annarra žjóša hefur ekki breytzt žar.  Žar veršur engin breyting til batnašar, nema rķkiš sundrist, sem gęti oršiš viš nišurlęgjandi tap rśssneska hersins ķ įtökunum viš śkraķnska herinn.  Meš óbreyttum stušningi Vesturlanda veršur žaš žó ekki, og afstaša Bandarķkjamanna ręšur žar mestu um.  Žaš er ótrślegt, aš bandarķska žingiš skuli ekki lķta į fjįrhagsstušning į formi hergagna og annars viš Śkraķnu sem mjög hagkvęma fjįrfestingu ķ framtķšinni. Ętlar skammsżnin og blindnin aš verša Vesturlöndum aš falli ?

Börkur Gunnarsson, kvikmyndaleikstjóri, er żmsum hnśtum kunnugur ķ Śkraķnu og hefur dvališ žar.  Hann hefur frętt lesendur Morgunblašsins um kynni sķn af Śkraķnumönnum.  Grein hans 22. janśar 2024 bar yfirskriftina:

       "Innrįs Pśtķns hefur allt önnur menningarleg įhrif en hann ętlaši":

"En menningarbreytingarnar ķ Śkraķnu eru žaš, sem ég hef mestan įhuga į.  Sem įhugamašur um sagnfręši las ég mér mikiš til um sögu žeirra rķkja, sem myndušu Sovétrķkin.  Žį var hefš [į] mešal sovézkra sagnfręšinga aš gera lķtiš śr žvķ, aš žaš voru norręnir menn, sem įttu mikilvęgan žįtt ķ risi Kyiv, en margir rśssneskir sagnfręšingar efušust um heimildir, sem studdu žaš.  Žaš hentaši ekki stefnu Kremlar, aš vķkingar frį Noršurlöndunum ęttu eitthvaš ķ žvķ stórveldi, sem Kyiv rķkiš var frį 10. öld og fram til įrsins 1240, aš Mongólar sigrušu her rķkisins, myrtu flesta ķbśana og brenndu höfušborgina til grunna.  

En žegar ég tók vištal viš forstöšumann śkraķnska žjóšminjasafnsins ķ höfušborginni, varš mér ljóst, aš ķ dag gera Śkraķnumenn mikiš śr žessum uppruna.  Kenningin er ekki ašeins rökum reist, heldur hentar hśn žeim, sem nś stjórna."

Žaš voru ašallega sęnskir vķkingar ķ višskiptaerindum  eftir fljótum Śkraķnu į leiš aš Svartahafi og nišur aš Miklagarši, sem sįu sér hag ķ bandalagi viš haršduglega heimamenn, sem žarna įttu ķ hlut, og mį segja, aš lengi hafi logaš ķ gömlum glęšum żmissa tengsla norręnna manna viš Śkraķnumenn.  Žaš hefur komiš ķ ljós ķ blóšugri barįttu Śkraķnumanna viš arfaka Mongólaveldisins, Rśssana, einkum efir innrįsina 24. febrśar 2024. 

Blinda vestręnna leištoga lżšręšisrķkja į söguna og framtķšina er tilefni til įfallastreituröskunar.  Žannig hefur žaš alltaf veriš meš žeirri afleišingu, aš hurš hefur skolliš nęrri hęlum ķ 2 heimsstyrjöldum ķ višureigninni viš śtženslusinnuš einręšisrķki. Bandarķkin komu žį til hjįlpar, enda var rįšizt į žau ķ seinna skiptiš og strķši lżst į hendur žeim, en svo bregšast krosstré sem önnur tré.  Fasistinn, sem nś um stundir stefnir hrašast į Hvķta hśsiš, en kann aš verša settur į bak viš lįs og slį vegna afbrota sinna, er ašdįandi einręšisherra heimsins į borš viš Pśtķn og hefur hótaš žvķ aš draga Bandarķkin śt śr NATO.  Hvers konar hrikalegt döngunar- og śrręšaleysi er žaš į mešal rķkisstjórna fjölmennustu žjóša Evrópu aš hafa ekki nś žegar stóreflt hergagnaframleišslu sķna til aš geta stašiš myndarlega viš bakiš į Śkraķnumönnum og birgt upp eigin herafla og gert hann bardagahęfan į nż ?  Į mešal Evrópužjóšanna eru góšar undantekningar, og mį žar telja Pólverja, Eystrasaltsžjóširnar og Finna. 

Žann 23. janśar 2024 birtist önnur grein ķ Morgunblašinu eftir sama höfund, Börk Gunnarsson.  Fyrirsögn hennar var žessi:

"Ekki viss um, aš hann finni įstina sķna ķ Śkraķnu - Karlarnir berjast og konurnar fara".

Žar gat m.a. aš lķta eftirfarandi:

"Annar piltur, sem ég hitti, er ólmur aš komast aftur į vķgstöšvarnar og talar um, aš žaš sé hneyksli, hvaš Śkraķna fįi lķtinn fjįrhagslegan stušning frį Evrópusambandinu, ungir śkraķnskir menn séu aš deyja fyrir Vesturlandabśa, į mešan žeir sitji bara uppi ķ sófa og hįmi ķ sig kartöfluflögur. Mašur fęr samvizkubit yfir ręšum hans.  Žvķ [aš] žaš er mikiš til ķ žeim.  Viš eigum meira aš segja fólk į Vesturlöndum, sem gerir lķtiš śr fórnum śkraķnsku žjóšarinnar."

Hiš sķšast nefnda er hrollvekjandi stašreynd, sem naušsynlegt er aš horfast ķ augu viš. Žessi lżšur getur veriš af tvennum toga: annars vegar Rśssadindlar, sem hafa veriš heilažvegnir af įróšri Kremlar.  Žetta eru oft undanvillingar, sem af einhverjum sjśklegum įstęšum hafa fyllzt hatri į lifnašarhįttum Vesturlanda og fyrirlitningu į lżšręšisfyrirkomulaginu.  Sįlfręšilega eru žetta einstaklingar svipašrar geršar og ašhylltust nazisma į fyrri tķš.  Hins vegar er um aš ręša naflaskošara meš asklok fyrir himin og hafa žar af leišandi engan skilning į žvķ, hvers konar įtök eiga sér staš ķ heiminum nśna né hvers vegna Śkraķnumenn leggja nś allt ķ sölurnar til aš halda fullveldi lands sķns og sjįlfstęši.  Naflaskošararnir hafa engar forsendur til aš įtta sig į hrikalegum afleišingum žess fyrir eina žjóš aš lenda undir jįrnhęl Rśssa.  Ķ tilviki Śkraķnumanna mundi žaš jafngilda tortķmingu žjóšarinnar.  Rśssneski björninn er višundur ķ Evrópu 21. aldarinnar.  

Aš lokum skrifaši Börkur:

"Ég hef sjaldan upplifaš jafnlitla jólastemningu yfir hįtķšarnar, en annaš hefši veriš undarlegt.  Innrįs Rśssa ķ Śkraķnu hefur ekki ašeins leitt til dauša tugžśsunda ungra śkraķnskra manna, lagt heimili hundruša žśsunda ķ rśst, heldur einnig rśstaš heilbrigši og sįlarheill tugmilljóna manna žjóšar, fjölskyldum žeirra og börnum, sem munu vaxa śr gasi algjörlega trįmatķseruš.  En į mešan getur ķslenzkur almenningur boršaš kartöfluflögur ķ rólegheitum ķ sófanum sķnum og jafnvel veriš meš yfirlętislegar samsęriskenningar og ręktaš ķ sér samśš meš innrįsarhernum, en ekki fórnarlömbunum."  

Hvernig halda menn, aš fólki verši innanbrjósts, sem gengur til hvķlu aš kveldi vitandi, aš hśsiš žeirra gęti oršiš skotmark fjandmannanna um nóttina ?  Hernašur Rśssa er eindęma lįgkśrulegur.  Aš gera saklausar fjölskyldur aš skotmarki ónįkvęmra flauga og dróna sinna ķ staš hernašarmannvirkja er fyrirlitlega heigulslegt atferli, en Rśssar eru til alls vķsir.  Žeir eru į afar lįgu plani bęši sišferšilega og tęknilega.  Fįtęktin, andleg og veraldleg, er yfiržyrmandi.  

 

 


Rįšherra grefur undan grunnatvinnuvegi landsmanna

Žaš hefur aldrei veriš neitt vit ķ tiltektum Svandķsar Svavarsdóttur į rįšherrastóli.  Sem matvęlarįšherra hefur hśn žó bitiš höfušiš af skömminni, og stefndi fyrir vikiš ķ vantraust į störf hennar į Alžingi įšur en hśn fór ķ veikindaleyfi. Ósvķfni hennar nęr śt fyrir žjófamörk, žvķ aš hśn brżtur lög viljandi meš żmsum gjöršum sķnum ķ rįšuneytinu.  Žetta er ólķšandi meš öllu, enda stefnir ķ milljarša ISK skašabótakröfur gegn rķkissjóši vegna rįšuneytisverka Svandķsar 2023. Žessi ósköp eru sem betur fer sjaldgęf.  

Drög aš frumvarpi matvęlarįšherra um sjįvarśtveginn ętti rķkisstjórnin aš draga til baka, žvķ aš žaš er ekki heil brś ķ žeim, frumvarpiš er meš öllu óžarft og reyndar stórskašlegt fyrir žjóšarbśiš.  Žetta er ašför sósķalista aš vel reknum einkarekstri.  Ef slķkt fyrirfinnst einhvers stašar, reyna sósķalistar aš verša sér śti um įstęšur til aš varpa žrśgandi byršum rķkisins į starfsemina.  Žaš er glórulaus hegšun gegnvart fyrirtękjum ķ samkeppnisreksti į erlendri grundu, og jafnstaša fyrirtękjanna gagnvart öšrum innlendum fyrirtękjum er meš öllu fyrir borš borin. Svo langt er gengiš, aš lķkja mį skattheimtunni viš eignaupptöku.  Meš žessari hugmynd rįšherra aš lagafrumvarpi er stigiš stórt skref ķ įtt til žjóšnżtingar, sem er hinn blauti draumur allra sósķalista, žótt žjóšnżtingar eigi sér einvöršungu hrakfallasögu. 

Fremsti fręšimašur landsins į sviši hagfręši sjįvarśtvegs skilaši umsögn ķ samrįšsgįtt um téš afkvęmi sósķalistans, og birti Morgunblašiš nokkur atriši žašan žann 18. janśar 2024 undir fyrirsögninni: 

"Frumvarpiš veiki sjįvarśtveginn":

"Ragnar Įrnason, prófessor emeritus ķ hagfręši viš Hįskóla Ķslands, segir ķ umsögn um drög Svandķsar Svavarsdóttur, matvęlarįšherra, aš frumvarpi til laga um sjįvarśtveg, sem sjį mį ķ samrįšsgįtt stjórrnvalda, aš žar sé ekki gerš gangskör aš žvķ aš bęta stjórnun fiskveiša og gera žęr skilvirkari žannig, aš framlag žeirra ķ žjóšarbśiš geti vaxiš. Žess ķ staš sé haldiš įfram į žeirri braut aš žrengja aš fyrirtękjum ķ sjįvarśtvegi, leggja į žau auknar byršar og hękka enn frekar sérstaka og brenglandi skattheimtu į žau.

Ragnar segir afleišingarnar óhjįkvęmilega verša annars vegar veikari sjįvarśtvegur, sem mun, žegar fram ķ sękir, ekki geta stašizt samkeppni viš sjįvarśtveg annarra žjóša, sem ekki žurfa aš bera svona byršar, og veršur žvķ aš gefa eftir ķ samkeppninni um afla og į fiskmörkušum ķ heiminum, og hins vegar minna framlag sjįvarśtvegsins ķ žjóšarbśiš meš tilheyrandi kjaraskeršingu fyrir alla landsmenn." 

Vinnubrögš rįšuneytis, sem leiša til žeirra illu afleišinga fyrir žjóšarhag, sem prófessorinn fyrrverandi lżsir hér aš ofan, eru forkastanleg og įbyrgšarlaus.  Žau eru eins laus viš faglega nįlgun ķ žįgu lands og žjóšar og hęgt er aš hugsa sér og eins löšrandi ķ pólitķskum gešžótta af vinstri vęngnum og hugsazt getur.  Slķk vinnubrögš veršskulda žį umsögn, aš žau grafi undan grunnatvinnuvegi landsmanna. 

"Ragnar gerir einnig athugasemd viš mjög mikla hękkun į gildandi veišigjaldi, sem frumvarpsdrögin leggja til. 

Ķ fyrsta lagi er lagt til, aš veišigjald į uppsjįvarfisk verši hękkaš śr 33 % af gjaldstofni ķ 45 %. 

Ķ öšru lagi veršur hętt aš heimila frįdrįtt veišigjalds frį hefšbundnum tekjuskatti.  Žaš samsvari 25 % - 60 % hękkun į virku veišigjaldshlutfalli efir žvķ, hvernig tekjuskattur į fyrirtęki er metinn (tekjuskattur į fyrirtęki įriš 2023 var 20 % og fjįrmagnsskattur 22 %.  Skattur į śtgreiddan arš var žvķ 37,6.). 

Ķ žrišja lagi gera frumvarpsdrögin rįš fyrir, aš virkt tekjuskattshlutfall į sjįvarśtvegsfyrirtęki verši 53 % og 70,6 % į botnfiskveišar og 65 % og 82,6 % į uppsjįvarveišar, en virka tekjuskattshlutfalliš er summa venjulega tekjuskattshlutfallsins, 20 % og 37,6 % og veišigjaldsins, sem er 33 % į botnfiskveišar og 45 % į uppsjįvarveišar.  Bendir Ragnar į, aš hlutföll séu svo hį, aš margir myndu kenna žaš viš ofurskatta."

Skattheimta af žessu tagi er gjörsamlega ótęk og jašrar viš aš vera stjórnarskrįrbrot, žvķ aš hśn er eiginlega eignaupptaka rķkisins.  Žar aš auki er hśn gróft brot į jafnręšisreglu, sem fyrirtękin eiga rétt į aš njóta gagnvart skattheimtu. Aš fara fram meš nokkuš eins og žetta vitnar um pólitķskt ólęsi, žvķ aš Sjįlfstęšisflokkurinn getur ekki samžykkt žetta og ekki setiš ķ rķkisstjórn meš rįšherra, sem leggur ašra eins óhęfu fram. 

Flokksrįšsfundur Sjįlfstęšisflokksins ķ įgśst 2023 samžykkti žetta um rķkisfjįrmįl og skatta:

"Skattkerfisbreytingar, sem Sjįlfstęšisflokkurinn hefur haft forystu um į sķšustu 10 įrum, hafa fyrst og fremst mišaš aš žvķ aš einfalda skattkerfiš, létta byršar launafólks og auka kaupmįtt, styrkja afkomu fyrirtękja, hvetja žau til fjįrfestinga og byggja undir nżsköpun og žróun.  Halda veršur įfram į sömu braut og huga sérstaklega aš barnafjölskyldum, m.a. meš breytingum į barnabótakerfinu og hękkun hįmarksgreišslu ķ fęšinggarorlofi.  Sjįlfstęšisflokkurinn leggst alfariš gegn frekari įlögum į fólk og fyrirtęki."

Žarna eru tekin af öll tvķmęli um žaš, aš Sjįlfstęšisflokkurinn samžykkir ekki fekari skattahękkanir į fólk og fyrirtęki, žótt undantekning hafi veriš gerš meš žaš vegna neyšarįstands ķ Grindavķk.  Žannig mįtti Svandķsi Svavarsdóttur vera žaš ljóst, aš hśn vęri komin śt į hįla braut stjórnarslita meš ofurskattlagningu į sjįvarśtveginn, sem ķ frumvarpsdrögum hennar felast.  Pólitķsku raunsęi er ekki fyrir aš fara, heldur vašiš įfram ķ blóra viš nišurstöšu undirbśningsvinnunnar fyrir óžarft frumvarp og ķ blóra viš öll helztu hagsmunafélög, sem aš sjįvarśtvegi koma.  Žarna er einsżni og pólitķsku ofstęki Vinstri hreyfingarinnar gręns frambošs rétt lżst.    

 

  

 

                                                                                                                           


Heilbrigšiskerfi Vesturlanda eiga ķ djśpstęšum vanda

Meš hękkandi mešalaldri og hlutfallslegri fjölgun eldri borgara yfir 65 įra aldri stefna heilbrigšiskerfi Vesturlanda ķ žrot.  Žetta į ķ rķkum męli viš į Ķslandi.  Žjóšin er ung, en "eldist hratt" og er ekki tiltakanlega mešvituš um hollt lķferni, matarręši og hreyfingu, eins og śtlitiš ber meš sér.  Žess vegna stefnir ķ óefni, bęši meš hina opinberu žjónustu og heildarkostnaš hins opinbera viš aš fįst viš sjśkdóma borgaranna. Ekki hefur landlęknir bętt śr skįk ķ verki, žótt heimasķša embęttisins gęti bent til annars. Žetta embętti varš sér žokkalega til skammar, žegar fréttist af śkraķnskum sįlfręšingi hérlendis, sem sótti um starfsleyfi til embęttisins.  Žaš brįst viš meš žvķ aš senda inn beišni um umsögn til rśssneskra yfirvalda.  Eru engin mörk į heimsku embęttismanna ?

Žegar fįriš geisaši hér 2020-2021, sem nefnt er COVID-19, hér bara Kófiš, žį stóš embęttiš og undirembętti žess, Sóttvarnalęknir, fyrir móšursżkislegri įróšursherferš fyrir alls kyns skašlegum frelsisskeršingum og bólusetningum meš handónżtum og skašlegum tilraunabóluefnum (m-RNA), og heilbrigšisrįšherrann, Svandķs Svavarsdóttir, gaf śt reglugeršir į fęribandi samkvęmt forskrift žessara embętta. Žaš žarf aš fara ofan ķ saumana į žessari embęttisfęrslu hérlendis til aš draga af henni lęrdóma, žvķ aš fleiri faraldrar munu berast hingaš til lands og verša skeinuhęttari en Kófiš.  Žį žarf löggjöfin og višhorfin ķ rįšuneytinu og embęttum žess aš vera heilbrigšari og sjįlfstęšari en raun var į ķ Kófinu.  

Ef višhorf dr Janusar Gušlaugssonar til heilsueflingar aldrašra nęšu meiri hljómgrunni hérlendis, er engum vafa undirorpiš, aš eldri borgarar landsins vęru viš betri heilsu nś en raun er į.  Versti óvinurinn er leti og sérhlķfni ofan į óhollt matarręši, og žį er aušvitaš vošinn vķs og stutt ķ aš verša lyfjažręll, sem er įvķsun į eymd og volęši.  Vitlaust lķferni lendir fljótlega ķ fanginu į vanbśnu og žunglamalegu aš mestu rķkisreknu heilbrigšiskerfi eša réttara sagt sjśklingakerfi rķkissjóšs. 

Morgunblašiš telur, aš nżta megi betur og sóa minna ķ žessu kerfi, en hvernig ?  Forystugrein blašsins 9. janśar 2024 hét:

"Heilbrigšara heilbrigšiskerfi":

"Hiš vištekna svar viš vandanum er, aš auka verši fjįrframlög, en žó geršist žetta [danska heilbrigšiskerfinu hrakaši frį seinustu aldamótum - innsk. BJo], um leiš og mjög var bętt ķ opinber fjįrframlög til heilbrigšiskerfisins og fastrįšnum lęknum fjölgaši um 75 %.  Įrangurinn hefur hins vegar lįtiš į sér standa.

Dönum hefur vissulega fjölgaš į žessum tķma, en alls ekki ķ sama męli [og kostnašurinn - innsk. BJo], ašeins um 11 %.  Žjóšin hefur lķka gamlazt - um aldamót voru um 14 % Dana yfir 65 įra aldri, en eru nś 19 % - sem er talsvert, en vel višrįšanlegt. 

Framfarir ķ lęknavķsindum hafa fjölgaš mešferšarśrręšum og aukiš eftirspurn, en framfarirnar hafa lķka leitt til skjótari og aušveldari lękninga.  Meira eftirlit og betri og snemmbęrari greiningar minnka einnig kostnaš, og miklar vonir eru bundnar viš gervigreind. 

Flest bendir til, aš vandi danska heilbrigšiskerfisins sé žvķ ekki fjįrskortur, heldur sóun.  Aš kerfiš sé of dżrt og mannafli illa nżttur; aš žröngar faglegar skilgreiningar verši til žess, aš léttvęgari verkefnum sé ofhlašiš į žį, sem hafa mesta menntun og reynslu, en starfskraftar žeirra, sem hafa minni menntun og reynslu, vannżttir.  Aš ašalvandinn felist ķ stjórnun og skipulagi." 

Hvers konar sjśkdómseinkennum rekstrar er veriš aš lżsa žarna ?  Žetta eru dęmigerš einkenni opinbers rekstrar, sem harla ólķklegt er, aš finnist į samkeppnismarkaši ķ einkarekstri. Žaš er rķkinu um megn aš stunda svona flókinn rekstur meš sęmilegu móti, og skiptir žį ekki mįli, hvaša land į ķ hlut.  Byltingar éta börnin sķn, svo aš affarasęlast er aš brjóta rekstur heilbrigšiskerfisins upp og bjóša hann śt ķ stęršum, sem taldar eru henta śtbošum.  Sjśkratryggingar Ķslands yršu verkkaupinn af ķslenzkum einkageira į heilbrigšissviši.  Sparnašur kęmi lķklega strax fram, og ekki žarf aš óttast gęšarżrnun, enda yrši eftirlit meš gęšunum. 

"Skipulagsvandinn veršur ašeins leystur, ef stjórnendur og starfsfólk hafa rétta hvata, hvata ķ kerfinu sjįlfu, žar sem męlikvaršinn er ekki fjįrframlög, heldur įrangurinn. 

Žvķ er erfitt aš koma viš ķ mišstżršu, opinberu kerfi, žar sem rķkiš er bęši greišandi og žjónustuveitandi.  Ķ Danmörku hefur veriš stungiš upp į, aš allir veitendur og birgjar - opinberir sem einkafyrirtęki - sitji viš sama borš, fyrir opnum tjöldum, og keppi um verkefni og innkaup įn žess, aš hvikaš sé frį markmišum um jafnan ašgang landsmanna aš heilbrigšiskerfinu, óhįš efnahag.

Eins žurfi samanburšarhęfar upplżsingar um heilbrigšisstofnanir aš liggja fyrir, t.d. um įrangur, mistök og legudaga; kostnaš veikindadaga og starfsmannaveltu.  Bęši til aš efla neytendavitund og -val og skapa sanngjarnt samkeppnisumhverfi meš ešlilegum hvötum og ašhaldi.  Allir myndu njóta įvinnings žess, en sóun haldiš ķ skefjum. 

Hreinskilin umręša um žaš mį ekki heldur bķša į Ķslandi.  Heilbrigšiskerfiš er gott, en žaš žarf aš verša miklu betra.  Til žess eru allir kostir."

Žaš eru įhöld um žaš, hvort ķslenzka heilbrigšiskerfiš geti talizt gott nś um stundir. Žessi danska tillaga um allsherjar samkeppni um heilbrigšisžjónustu til aš vega aš rótum stjórnlausrar kostnašaraukningar hins opinbera vegna hennar er góšra gjalda verš og kann aš vera framkvęmanleg ķ Danmörku, en hér gęti hśn veriš of stór ķ snišum til aš komast nokkurn tķmann til framkvęmda.   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


Strķš ķ Evrópu - afturhvarf til fortķšar

Įriš 1938 var haldinn fundur fjögurra žjóšarleištoga ķ hinni fögru höfušborg Bęjaralands, München, einręšisherrans og rķkisleištogans Adolfs Hitlers og hins ķtalska bandamanns hans Benitos Mussolinis, einręšisherra Ķtalķu, annars vegar og hins vegar Nevilles Chamberlain, forsętisrįšherra Breta, og forsętisrįšherra Frakka, Daladier, en 2 sķšar nefndu žjóširnar voru ašilar aš Versalasamningunum 1919. Žetta voru naušungarsamningar, trošiš upp į Žjóšverja ķ refsingarskyni og til aš halda žessari žjóš nišri meš feiknarlegum strķšsskašabótum, sem standa įttu yfir til 1960.  

Į žessum tķma var forystufólk lżšręšisžjóšanna haldiš žeim grundvallarmisskilningi, aš hęgt vęri aš sešja landagręšgi einręšisstjórnar ķ śtrįs meš skįk af öšru landi.  Žetta er ekki hęgt, žvķ aš einręšisstjórn stórveldis rekur heimsvaldastefnu leynt og ljóst, og ķ tilviki nazistastjórnarinnar ķ Berlķn var žaš "Drang nach Osten" ķ aušugt svęši Śkraķnu aš nįttśruaušlindum, sem rķkisleištoginn hafši bošaš ķ Mein Kampf.  

Žżzkaland rak fyrst žį stefnu aš innlima žżzkumęlandi svęši Evrópu ķ Stór-Žżzkaland. Ķ tilviki Münchenarfundarins voru Žżzkalandi eftirlįtin Sśdetahéruš Tékkóslóvakķu, sem var veitt fullveldi ķ kjölfar heimsstyrjaldarinnar fyrri. Hitler hafši skynjaš į Münchenarfundinum, aš forysturķki lżšręšisrķkja Evrópu vildu frišmęlast viš vaxandi Žżzkaland og mat žaš svo, aš žau vęru svo ófśs til aš grķpa til vopna gegn Žżzkalandi, aš jafnvel samningsbrot og nżir landvinningar mundu ekki duga til.  Žess vegna skipaši hann Wehrmacht strax aš gera įętlun um hertöku allrar Tékkóslavakķu, og fįeinum mįnušum eftir yfirlżsingu Chamberlains ķ brezka žinginu um "friš į vorum tķmum" lét Hitler til skarar skrķša gegn tékkóslóvakķska hernum, sem var töluvert vel vopnum bśinn, en Wehrmacht įtti samt aušveldan leik, sennilega vegna afskiptaleysis Vesturveldanna og svika innan Tékkóslóvakķu.  Hitler komst upp meš žennan gjörning og "Anschluss" eša sameiningar Žżzkalands og Austurrķkis ķ Stór-Žżzkaland į sama įrinu.  Leišin aš enn frekari landvinningum ķ Evrópu var rudd. 

Nśverandi Vesturveldi standa frammi fyrir žvķ ótrślega į 21. öld, aš heimsvaldadraumar Rśssa hafa brotizt fram, og sķšan 2014 stendur Rśssland ķ strķši viš nįgrannarķki sitt ķ vestri, Śkraķnu, og hefur žegar nįš undir sig um 20 % landrżmis Śkraķnu, ž.į.m. hinn žżšingarmikla Krķmskaga fyrir yfirrįšin į Svartahafi og botni žess, en žar undir munu vera aušlindir, eins og ķ jöršu ķ austurhluta landsins. Įriš 2006 réšust Rśssar į Georgķu og tóku sér sneiš af landinu. Skefjalaust stķš hefur svo stašiš yfir frį innrįs Rśssa ķ Śkraķnu 24.02.2022 meš um 300 k manna lišsafla og ógrynni tękja og tóla.  Śkraķnumenn hafa stašiš sig mjög vel ķ vörninni og sums stašar nįš til baka landi sķnu.

Óskiljanlegar vöflur hafa veriš į Vesturveldunum ķ hernašarašstošinni viš Śkraķnu.  Ef Vesturveldin hefšu tekiš ķ upphafi žį sjįlfsögšu stefnu m.t.t. eigin öryggis og frišar ķ Evrópu aš afhenda Śkraķnumönnum žau vopn og žjįlfa žį į žau, sem žeir hafa bešiš um og duga mundu Śkraķnumönnum til aš reka glępsamlegan Rśssaher af höndum sér og ganga frį flugher žeirra og ofansjįvarflota, sem skotiš hafa flugskeytum į skotmörk, sem ekkert hernašarlegt gildi hafa, žį vęri įtökum ķ Śkraķnu lokiš nśna, og Rśssar ęttu nóg meš aš glķma viš innanlandsvanda og vęntanlega uppreisnir kśgašra minnihlutahópa ķ Sķberķu og Kįkasus. 

Žaš er eins og leištogar Vesturveldanna hafi ekki dregiš rétta lęrdóma af sögunni.  Staša Śkraķnu nś er svipuš og staša Tékkóslóvakķu 1938.  Vesturveldin brugšust žó snöfurmannlegar viš 2022 en 1938, en hįlfkįkiš og óįkvešnin eru óvišunandi og bjóša hęttunni heim. 

Žann 12. janśar 2024 birtist ķ Morgunblašinu forystugrein undir fyrirsögninni:

"Varnir Evrópu".  

"Tómlęti Evrópurķkja į borš viš Žżzkaland og Frrakkland um eigin varnir er žar mikiš įhyggjuefni, hvaš žį aš žau hafi burši til žess aš halda fjarlęgum, en lķfsnaušsynlegum, ašfangaleišum opnum lķkt og ķ Raušahfi.

Eins og Śkraķnumenn žekkja er Joe Biden hikandi ķ hernašarstušningi, en Donald Trump, sem vel kann aš sigra hann ķ haust, hefur ķtrekaš, aš Evrópa geti ekki reitt sig į hernašarmįtt Bandarķkjanna, ef hśn er óviljug til aš kosta eigin varnir.  Ef Kķna léti til skarar skrķša gegn Taķvan, er lķka alls óvķst, aš Bandarķkin vęu fęr um aš sinna vörnum Evrópu, eins og žyrfti. 

Herši Evrópurķkin sig ekki ķ stušningi viš Śkraķnu og hefji žau ekki tafarlausa uppbyggingu į eigin vörnum, kann žaš aš reynast um seinan eftir 3-5 įr aš ętla aš verja frišinn."

Žetta er hįrrétt hjį Morgunblašinu og furšulegt, aš į löggjafarsamkomunum ķ Evrópu skuli ekki hafa myndazt samstaša og skilningur į stöšunni og hlutskipti lżšręšisrķkjanna, en žaš er aš verjast įsęlni einręšisrķkjanna.  Til "aš verja frišinn" žarf tęknilega, višskiptalega og hernašarlega yfirburši gagnvart einręšisrķkjunum, en žau verstu žeirrar tegundar um žessar mundir eru Rśssland, Ķran og Kķna. 

Donald Trump er fasisti og žess vegna vargur ķ véum og sem slķkur stórhęttulegur öryggi Vesturveldanna.  Hvers konar spark ķ afturendann žarf kratinn Olaf Scholz eiginlega til aš lįta gjöršir fylgja oršum ("die Wende") og endurvķgbśa Žżzkaland, ef ógnin um einangrunarstefnu Bandarķkjanna dugar ekki.  Donald Trump mun ella svķkja Evrópu ķ hendur fasistanum Putin ķ Kreml, ef hann kemst ķ ašstöšu til žess.  Žetta eru miklir višsjįrtķmar. 

Eina gamla stórveldiš ķ vestanveršri Evrópu, sem stendur sķna pligt, er Bretland.  Śtgjöld žeirra til hermįla nį lįgmarks višmiši NATO, og Bretar hafa hvaš eftir annaš brotiš ķsinn ķ hernašarstušningi viš Śkraķnu.  Nś nżveriš var Rishi Sunak ķ Kęnugarši og undirritaši žar gagnkvęman varnarsįttmįla Bretlands og Śkraķnu. 

Žann 13. janśar 2024 birtist ķ Morgunblašinu grein eftir Ninu L. Khrushcheva, prófessor ķ alžjóšamįlum viš "The New School".  Hśn bar fyyrirsögnina:

"Vesturlönd verša aš horfast ķ augu viš raunveruleikann ķ Śkraķnu".

Nišurlag hennar var efirfarandi:

"Žaš eru 3 sennilegar śtkomur žessara ašstęšna:

Ķ fyrsta lagi skuldbinda Vesturlönd sig aftur til aš styšja Śkraķnu.  En pólitķskar hindranir eru miklar.  Andstaša Repśblikana ķ Bandarķkjunum og ungverskt og nś sķšast slóvakķskt neitunarvald ķ ESB.  Jafnvel žótt žeim verši rutt śr vegi, mun Śkraķna eiga ķ erfišleikum meš aš manna herafla sinn meš nżjum hermönnum.  

Ķ annarri atburšarįs legši NATO til herafla ķ Śkraķnu.  Žótt Pśtķn hafi aldrei haft ķ hyggju aš rįšast inn ķ ašildarrķki NATO [žaš er ekki višhorfiš į austurjašri NATO-innsk. BJo], gęti umręšan um, aš rśssneskur sigur ķ Śkraķnu myndi leiša til annarra rśssneskra innrįsa, oršiš til aš réttlęta aškomu vestręns herafla.  Hęttan er sś, aš Stalķngrad-įhrifin myndu magnast; Rśssar myndu rķsa upp til aš verja móšurlandiš, og óstöšugleiki myndi yfirtaka Evrópu.

Ķ žrišju atburšarįsinni fyndu Vesturlönd leišir til aš eiga  samskipti viš Kreml.  Rśssland er langt frį žvķ aš vera óbrjótanlegt, en žaš er ekki į barmi hruns, og Pśtķn į sér lķklega nokkur įr framundan sem forseti.  Jafnvel žótt honum yrši vikiš frį völdum, mundi djśpstętt vantraust Rśssa į Vesturlandabśum ekkert minnka.  Ķ ljósi žessa og hins harša veruleika, aš ólķklega muni Śkraķna endurheimta allt landsvęši sitt, ęttu Vesturlönd aš einbeita sér aš žvķ aš efla varnir Śkraķnu og bśa sig undir aš grķpa hvert tękifęri, sem gefst, til aš taka žįtt ķ raunhęfum višręšum viš Kreml."

Žaš er ekkert til, sem heitir raunhęfar frišarvišręšur viš Kreml.  Ef samiš er um vopnahlé viš Kremlverja įšur er rśssneski herinn hefur veriš rekinn śt śr Śkraķnu allri, er um friškaup viš glępsamlegan einręšisherra aš ręša, sem allir ęttu aš vita, aš veitir bara svikalogn žar til śtženslurķkiš fylkir liši į nż og ręšst aftur til atlögu.  Til aš Rśssar sitji į sįrs höfši į eigin torfu, verša žeir aš skilja, aš žeir eru ekki ķ neinum fęrum til aš verša einhvers konar "herrarķki" ķ Evrópu lķkt og į dögum Rįšstjórnarrķkjanna.  Rįšstjórnarrķkin verša aldrei endurvakin, enda er hatriš og fyrirlitningin į Rśssum oršiš mikiš ķ Austur-Evrópu vegna glępsamlegs framferšis ķ Śkraķnu.  

 

 

 


« Fyrri sķša | Nęsta sķša »

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband