Orkuöflun og -flutningar

"Žegar kyndugur kemur til kęns, hefur kęnn ekki viš", segir mįltękiš.  Kyndug frįsögn birtist ķ Morgunblašinu, 7. febrśar 2017, skrifuš af Žorsteini Įsgrķmssyni undir fyrirsögninni:

"Ašgerša žörf ķ orkumįlum",

um skżrslu erlendra sérfręšinga fyrir Orkustofnun, Landsvirkjun og Landsnet.  Af frįsögninni aš dęma spannar skżrslan ašallega "selvfölgeligheder", einföld, vel žekkt sannindi, og meira eša minna hępnar nišurstöšur höfundanna.  Frįsögnin hófst žannig:

"Haldi almennur vöxtur ķ raforkunotkun įfram hér į landi į nęstu įrum įn žess, aš fjįrfest verši ķ frekari orkuframleišslu, munu Ķslendingar standa frammi fyrir mögulegum vanda varšandi orkuöryggi į komandi įrum.  Žetta kemur fram ķ skżrslu, sem unnin var af sérfręšingum frį hįskólastofnununum MIT ķ Bandarķkjunum og IIT Comillas į Spįni um orkuöryggi fyrir Orkustofnun, Landsvirkjun og Landsnet."

Žaš lżsir ótrślegu rįšleysi og vandręšagangi į raforkumįlasvišinu hérlendis, aš talin skuli vera žörf į žvķ aš semja sennilega rįndżra skżrslu ķ śtlöndum um framboš og eftirspurn raforku į Ķslandi.  Žaš blasir viš, aš vegna rafvęšingar samgöngutękja į landi einvöršungu muni almenn raforkunotkun į Ķslandi vaxa um 40 % į nęstu 20 įrum, og er žį ótalin rafvęšing skipaflotans og flugflotans į įrunum 2030-2050.  Žessu til višbótar blasir viš ķ nįnustu framtķš įlagsaukning upp į 525 MW vegna rafvęšingar framleišsluferla og nżrra verksmišja til kķsilframleišslu. Žetta nżja įlag, 525 MW, jafngildir fjóršungsaukningu nśverandi vetrarįlags.  Į móti žessu viršast ašeins vera į döfinni virkjanir aš aflgetu 480 MW (Žeistareykir, Bśrfell 2, Tungufljót, Reykjanes, Hvammsvirkjun, Bjarnarflag, Krafla 2, Blönduveita), svo aš stašan er óbjörguleg. Žessar višbętur fela ķ sér nįnast enga aukningu mišlunargetu sunnan heiša. Um žaš er hęgt aš vera skżrsluhöfundunum sammįla, aš orkuskortur blasir viš, en dugir ekki heilbrigš skynsemi til aš segja mönnum žaš.  Ef heilbrigš skynsemi hefur ekki hrifiš, žį gerir śtlend skżrsla žaš varla heldur. 

Ętlar Landsvirkjun kannski aš halda uppteknum hętti og fęla menn frį rafvęšingu, eins og hśn hefur hagaš sér gagnvart fiskimjölsverksmišjunum meš žreföldun raforkuveršsins ?  

Eigandinn veršur aš grķpa ķ taumana, žegar višhaldiš er orkuskorti meš litlu framboši til žess aš spenna upp veršiš į ótryggšu rafmagni.  Žessi bolabrögš nį engri įtt.  

Ritstjórn Morgunblašsins hefur įhyggjur af varasamri og viškvęmri stöšu raforkumįlanna, og žaš er góšra gjalda vert, en įhyggjurnar žurfa aš nį til ęšstu stjórnar rķkisins og krystallast ķ raunhęfum višbrögšum.  Forystugrein Morgunblašsins,

"Orkuöryggi er forgangsmįl",

žann 10. febrśar 2017, endar žannig:

"Sjįlfsagt er oršiš aš leggja rķka įherzlu į aš bęta bęši flutningskerfi og framleišslu orku hér į landi.  Žaš felur óhjįkvęmilega ķ sér, aš leggja žarf lķnur og byggja virkjanir.  Slķkt žarf aš gera, svo aš vel fari ķ umhverfinu, en orkuöryggiš veršur aš vera forgangsmįl."

Allt er žetta satt og rétt, og blekbóndi getur auk žess fullyrt, aš žaš er tęknilega mögulegt og fjįrhagslega višrįšanlegt aš sameina žetta tvennt, ž.e. aš sjį öllum landslżš fyrir nęgri orku af beztu gęšum įn stórkarlalegra inngripa ķ įsżnd landsins į viškvęmum stöšum.  Vilji og pólitķsk forysta er allt, sem žarf.

Eitt af vandamįlunum er, aš žaš er enginn įbyrgur aš lögum gagnvart žvķ, aš hér verši ekki afl- og orkuskortur.  Žaš vęri engin gošgį aš fela stęrsta leikaranum į svišinu, Landsvirkjun, žetta hlutverk meš lagasetningu, um leiš og fyrirtękinu vęri mörkuš eigendastefna, en hana vantar sįrlega nśna, enda örlar į vindhanahegšun ķ ęšstu stjórn fyrirtękisins.

"Ignacio J. Perez-Arriaga, prófessor viš MIT, kynnti skżrsluna og sagši vandamįliš hér į landi vera rafmagnskerfi, sem er einangraš og geti žar af leišandi lent ķ vandręšum, ef upp koma vandamįl viš orkuframleišslu, t.d. ef vetur er hlżr og lķtiš um vatn til aš fylla mišlunarlón.  Sagši hann einnig flutningskerfiš hér ekki vera nęgilega gott, žar sem stķfla gęti myndazt į milli vestur- og austurhlutans." 

Blekbóndi er helzt į žvķ, aš téšur prófessor viš MIT ķ Boston taki hér rangan pól ķ hęšina.  Meš auknum hlżindum į Noršur-Atlantshafi bśast flestir viš aukinni śrkomu į eyjunum žar.  Ef frį er talin veiking Golfstraumsins, virka loftslagsbreytingarnar til aukinnar vinnslugetu raforku ķ vatnsaflsvirkjunum og fremur minna įlags en hitt vegna hlżinda, žegar lónsstašan er lęgst. 

Öllum var ljóst fyrir śtkomu žessarar skżrslu, aš Akkilesarhęll ķslenzka raforkukerfisins er flutningskerfi Landsnets.  Fyrirtękiš kemst hvorki lönd né strönd meš naušsynlegar framkvęmdir sķnar, af žvķ aš skilningsleysi er of śtbreitt ķ žjóšfélaginu į mikilvęgi žeirra og grķšarlegum žjóšhagslegum kostnaši af žvķ, aš Byggšalķnan skuli vera fulllestuš įrum saman og geti žannig ekki flutt afl aš višbótar įlagi.   Fyrirtękiš ber žó vafalaust sķna sök į žvķ framkvęmdaleysi, sem leitt hefur til stórtjóns ķ samfélaginu.  Kannski hefur žaš ekki veriš ķ stakkinn bśiš stjórnkerfislega og fjįrhagslega til aš leysa mįlin.  Žvķ veršur aš breyta strax, enda fer hęttan į hagsmunaįrekstrum vegna óešlilegs eignarhalds Landsnets ekkert į milli mįla.

 Ef ętti hins vegar aš tengja rafkerfiš viš śtlönd, mundi žaš žżša grķšarlegar lķnubyggingar frį virkjunum og nišur aš landtökustaš sęstrengs eša sęstrengja. Aš koma ķ veg fyrir orkuskort į Ķslandi meš žvķ aš leggja sęstreng til Skotlands er "overkilling", sem lķkja mį viš aš skjóta gęs meš eldflaug. Slķkt er algert órįš, og er betur lįtiš ógert. Ef erfitt er aš fį leyfi til aš styrkja nśverandi stofnkerfi fyrir innanlandsnotkun, žį mun nś seint sękjast aš fį leyfi fyrir lķnulögnum žvers og kruss aš landtökustaš sęstrengs.  Um hann er algerlega tómt mįl aš tala.  Žvķ fyrr sem stjórnvöld įtta sig į žvķ, žeim mun betra. 

Hvaš er til rįša meš Landsnet ?  Fyrirtękiš er į milli steins og sleggju og eiginlega į milli vita, žvķ aš žaš er ķ eigu 4 stęrstu raforkufyrirtękja landsins, Landsvirkjunar (64,7 %), RARIK (22,5 %), OR (6,8 %) og OV (6,0 %), en "stjórn Landsnets skal vera sjįlfstęš gagnvart öšrum fyrirtękjum, sem stunda vinnslu, dreifingu eša sölu raforku".  Žessi tvķskinnungur hefur veriš viš lżši frį stofnun fyrirtękisins įriš 2005, og gęti hafa stašiš žvķ fyrir žrifum. Mįl er aš linni, enda aldrei ętlaš aš vara til frambśšar. 

Landsnet starfar samkvęmt sérleyfi į markaši, žar sem engin samkeppni er leyfš.  Viš slķkar ašstęšur er ešlilegast, aš rķkissjóšur yfirtaki eignarhaldiš hiš fyrsta į fyrirtękinu meš samningum viš gömlu eigendurna um afsal eigna og fjįrmögnun kaupanna į 10 įrum meš aršgreišslum frį orkufyrirtękjum, sem žaš į eša į hlut ķ. 

Žaš žarf aš efla fjįrhag Landsnets samhliša žessu og veita žvķ jafnframt svigrśm til skuldabréfaśtgįfu og lįntöku, svo aš hęgt verši aš auka fjįrfestingar verulega og borga žęr nišur į löngum tķma ķ staš gegndarlausra hękkana į gjaldskrį, eins og veriš hafa, sem eiga ekki śr žessu aš verša umfram byggingarvķsitölu, til almennings.

Meš žessum hętti fęr fyrirtękiš fjįrhagslegt svigrśm til aš semja viš heimamenn um raunhęfar lausnir į flutningaleišum raforku, sem nś eru meira og minna strandašar.  Žaš veršur ekki hęgt aš leysa flutningsvandamįlin įn meira af jaršstrengjum į 132 kV og 220 kV en veriš hafa į döfinni, og slķkt kostar meira fé ķ brįš, en afhendingaröryggi gęti vaxiš ķ kjölfariš og višhaldskostnašur minnkaš. 

Byggšalķnan veršur aš fara  vķša ķ jöršu ķ byggš, og tęknilega og fjįrhagslega veršur hęgt aš koma į naušsynlegri tengingu į milli Noršur- og Sušurlands meš jafnstraumsstreng "undir" hįlendiš į nęsta įratugi.  Leysa mį fyrst śr brįšum vanda Eyjafjaršar og Norš-Austurlands meš meiri orkuvinnslu ķ Žingeyjarsżslum og flutningi orku žašan ķ vestur, noršur og austur meš nżjum loftlķnum og jaršstrengjum.  Žar meš veršur létt į flutningsžörf eftir Byggšalķnu frį Vesturlandi til Noršurlands. Vestfiršir meš hratt vaxandi laxeldi og ķbśafjölgun žarfnast hringtengingar innan 5 įra į 132 kV.  

Ennfremur er haft eftir prófessor Perez-Arriaga

""En meš vaxandi eftirspurn žurfiš žiš aš framleiša meira rafmagn", segir hann og vķsar žar til lķtilla og mešalstórra notenda.  [Žetta er eins vķst og 2x2=4 og mikils vert aš fį stašfestingu į žvķ eša hitt žó-innsk. BJo]  "Vandamįliš meš uppbygginguna hér er aš hans sögn, aš žaš vantar oft frumkvęšiš, auk žess sem engin opinber orkustefna er til um, hvert stefna skuli ķ žessum efnum, ž.e. hvort auka eigi framleišslu og žį hversu mikiš, og hvernig orkuvinnsla eigi aš vera ķ forgangi.""

Žetta er hįrrétt athugaš hjį skżrsluhöfundum og mį žį segja, aš glöggt sé gests augaš.  Orkustofnun veitir virkjanaleyfi, en ręšur ekki tķmasetningu virkjunar.  Hśn ętti aš fį slķka žvingunarheimild gagnvart Landsvirkjun, ef stefnir ķ óefni meš orku- eša afljafnvęgiš.  Orkustefnu rķkisins er brżnt aš móta nś į kjörtķmabilinu aš beztu manna yfirsżn og ķ kjölfariš, einnig į kjörtķmabilinu, eigendastefnu rķkisins fyrir Landsvirkjun, svo aš žeir grķšarlegu fjįrmunir rķkisins, sem žar eru bundnir, nżtist į žjóšhagslega hagkvęmastan hįtt. Er žaš meš sęstrengsdašri og vindmyllulundum ? 

Žaš er tvennt af žvķ, sem žarf aš leiša til lykta meš ofangreindri vinnu.  Žegar orkustefna landsins veršur mótuš, er brżnt aš taka Verkefnastjórn Rammaįętlunar til endurskošunar, svo aš meira faglegt jafnvęgi verši ķ mati į röšun virkjanakosta.  Orkustofnun gęti hęglega yfirtekiš žessa vinnu. 

Prófessor Perez-Arriaga skriplar į skötunni ķ lok frįsagnarinnar:

"Perez-Arriaga segir, aš mišaš viš stöšuna ķ dag og įętlaša žróun ķ raforkunotkun ęttu Ķslendingar aš geta stundaš "business as usual" įfram til 2020 og aš ekki sé hętta į skertu orkuöryggi, nema ķ algerum undantekningartilvikum, t.d. ef komi mjög hlżir vetur eša žurrir og ef ekki nęst aš safna nęgjanlegu miklu ķ mišlunarlónin yfir sumartķmann."

Žetta er mjög vafasöm framsetning į stöšu raforkuafhendingar og jafnvęgis į milli frambošs og eftirspurnar til 2020.  Ķ fyrsta lagi fara ekki saman hlżir vetur og vatnsskortur, eins og įšur er bent į, ķ öšru lagi er atvinnulķfiš į öllu noršanveršu landinu nś žegar svelt af völdum flutningsfyrirtękisins og Landsvirkjunar (allt of dżr ótryggš orka) og ķ žrišja lagi veršur afljafnvęgiš ķ jįrnum į veturna eftir aš Thorsil kemur inn meš fyrri įfanga sinn, 87 MW, žangaš til nęsta heilsįrsvirkjun į eftir Žeistareykjum kemst ķ gagniš. (Bśrfell 2 er bara sumarvirkjun.) 

Nżr išnašarrįšherra og žar meš orkurįšherra žarf aš lįta hendur standa fram śr ermum og brjóta blaš aš hįlfu rķkisvaldsins ķ mįlaflokki, žar sem rķkiš er beinn gerandi og örlagavaldur um mikla hagsmuni.   

 Aflmestu spennar landsins

 h_my_pictures_falkinn


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband