Er Novavax C-19 bˇluefni­ ÷ruggt og skilvirkt Ý senn ?

H÷fundi ■essa vefseturs ■ykir jafnan fengur a­ skrifum sŠnska lŠknisins Sebastians Rushworth, ekki sÝzt um Kˇfsmßlefni.á H÷fundur vefsetursins hefur ■řtt og birt hÚr greinar SR um ni­urst÷­ur athugana ß skilvirkni AstraZeneca, Biontech-Pfizer og Moderna bˇluefnanna gegn C-19 og hŠttuna ß hjartav÷­vabˇlgu af v÷ldum tveggja sÝ­ar nefndu efnanna, sem eru ˙r hˇpi mRNA-bˇluefna.áá

N˙ er komi­ nřtt efni ß marka­inn Ý Evrˇpu, og gerir SR hÚr grein fyrir prˇfunum ß ■vÝ:

"╔g hef fengi­ margar bei­nir um 6 mßna­a skei­ n˙ a­ skrifa um Novavax-C-19 bˇluefni­.á ╔g hef ekki vilja­ ■a­ hinga­ til, a­allega af ■vÝ a­ ˇljˇst hefur veri­, hvort vestrŠn rÝki mundu sam■ykkja efni­ ß marka­.á N˙ ■ar sem ■a­ hefur veri­ sam■ykkt til notkunar Ý ESB, hafa forsendur breytzt, og mÚr finnst Úg ekki geta fresta­ ■essu lengur.á

╔g břst vi­, a­ ßstŠ­a ■ess, a­ svo margir eru spenntir fyrir Novavax-bˇluefninu, sÚ, a­ ■a­ er reist ß hef­bundinni tŠkni, sem oft hefur veri­ notu­ ß­ur, en ekki nřtilkominni tŠkni, sem notu­ er vi­ ger­ mRNA- og ferju-bˇluefna, en fßanleg bˇluefni hinga­ til Ý BNA og ESB hafa veri­ einskor­u­ vi­ ■ß flokka. M÷rgum finnst meira ÷ryggi a­ hef­bundinni tŠkni ß ■essu svi­i.

Novavax-bˇluefni­ samanstendur af tvennu: Sars-CoV-2 broddprˇteininu og hjßlparefni (efni, sem setur ˇnŠmiskerfi lÝkamans Ý vi­brag­sst÷­u gagnvart hŠttulegu a­komuefni og setur ■annig ˇnŠmiskerfi­ Ý gang til a­ fßst vi­ broddprˇteini­).á ═ sta­ ■ess a­ sprauta genatŠknilegri forskrift Ý Š­ til a­ fß frumur til a­ framlei­a broddprˇtein veirunnar sjßlfar (eins og ß vi­ um fyrri 4 sam■ykkt bˇluefni) er broddprˇteininu sprauta­ inn beint.áá

Fyrsta landi­ til a­ vi­urkenna Novavax-bˇluefni­ var IndˇnesÝa, sem sam■ykkti ■a­ til notkunar Ý nˇvember [2021].á Ůa­ ■ř­ir, a­ engin langtÝma eftirfylgd almennrar notkunar hefur ßtt sÚr sta­ enn ■ß.á Allt, sem vi­ h÷fum Ý hendi, eru brß­abirg­a ni­urst÷­ur slembivalsrannsˇkna.á Ůa­ ■ř­ir, a­ vi­ h÷fum enn enga hugmynd um sjaldgŠf aukaßhrif og munum ekki hafa enn mßnu­um saman.á Nokkrar milljˇnir manna h÷f­u ■egar fengi­ AstraZeneca-bˇluefni­ [ferjubˇluefni] ß­ur en yfirv÷ldum var­ ljˇst, a­ ■a­ gat valdi­ alvarlegum blˇ­t÷ppum, og milljˇnir manna h÷f­u einnig fengi­ Moderna- og Pfizer-bˇluefnin [mRNA-bˇluefni] ß­ur en ljˇst var­, a­ ■au geta valdi­ hjartav÷­vabˇlgu.á A­ ■essum varnagla slegnum skulum vi­ n˙ athuga, hva­ brß­abirg­a ni­urst÷­ur slembivalsrannsˇkna fŠra okkur.

Fyrstu rannsˇknarni­urst÷­ur um Novavax-bˇluefni­ birtust Ý "The New England Journal of Medicine" Ý maÝ [2021]. Me­ slembivali var 4387 manneskjum Ý Su­ur-AfrÝku gefi­ anna­hvort bˇluefni­ e­a saltvatnslyfleysa. Tilraunin var ger­ ß lokamßnu­um ßrsins 2020, ■egar beta-afbrig­i­ var rÝkjandi Ý Su­ur-AfrÝku.á Eins og Ý fyrri covid-bˇluefnarannsˇknum, var Štlunin me­ rannsˇkninni a­ komast a­ getu bˇluefnisins til a­ koma Ý veg fyrir smit me­ einkennum, sem voru skilgreind sem covid-19 lÝk sj˙kdˇmseinkenni a­ vi­bŠttu jßkvŠ­u covid-prˇfi.

Me­alaldur ■ßtttakenda var 32 ßr og vi­varandi sj˙kdˇmseinkenni voru sjaldgŠf, svo a­ ■etta var hˇpur Ý lÝtilli hŠttu ß alvarlegum sj˙kdˇmi.á Ůegar ■essi sta­reynd er tengd tilt÷lulega fßmennum hˇpi ■ßtttakenda (fyrir bˇluefnisrannsˇkn), var enginn m÷guleiki ß, a­ rannsˇknin gŠti gefi­ nokku­ nytsemlegt til kynna um getu bˇluefnisins til a­ koma Ý veg fyrir alvarlegan sj˙kdˇm.á Ůannig var ■etta Ý raun tilraun til a­ komast a­ raun um getu Novavax-bˇluefnisins vi­ a­ hindra venjulegt kvef Ý heilbrig­u ungu fˇlki.

KÝkjum n˙ ß ni­urst÷­urnar:

Eins og Ý fyrri birtum bˇluefnarannsˇknum, voru g÷gn um skilvirknina birt a­eins 2 mßnu­um eftir sprautun.á Vi­ tveggja mßna­a m÷rkin h÷f­u 15 bˇluefnis■egar sřnt einkenni covid-19 Ý samanbur­i vi­ 29 lyfleysu■ega.á Ůetta gefur hlutfallslega ßhŠttuminnkun 49 % gagnvart beta-afbrig­inu 2 mßnu­um eftir bˇlusetningu, sem veldur vonbrig­um.á Ůetta er undir 50 % ßhŠttuminnkuninni, sem eftirlitsa­ilar setja sem lßgmark til sam■ykktar bˇluefnis.

Ůetta veldur enn meiri vonbrig­um, ■egar haft er Ý huga, a­ skilvirkni varnarinnar gegn smitum me­ einkennum nŠr lÝklega hßmarki 2 mßnu­um frß bˇlusetningu og fellur sÝ­an hratt - ■etta er mynztur, sem sÚst ß ÷llum ÷­rum sam■ykktum covid-bˇluefnum, og ■a­ er mj÷g lÝklegt, a­ hi­ sama eigi vi­ um ■etta bˇluefni.á

Ennfremur, beta-afbrig­i­ er l÷ngu horfi­.á Hin sam■ykktu bˇluefnin vir­ast hafa litla e­a enga getu til a­ hindra smit af n˙verandi rÝkjandi afbrig­i, ˇmÝkron (■ˇtt ■au vir­ist enn hafa verulega getu til a­ milda einkennin). HÚr Ý SvÝ■jˇ­ er fˇlk jafnlÝklegt til a­ smitast af C-19, hvort sem ■a­ hefur veri­ bˇlusett e­a ekki,á en ■a­ eru enn mun minni lÝkindi ß a­ lenda Ý gj÷rgŠzlu vegna alvarlegs C-19, ef fˇlk hefur veri­ bˇlusett.á Ůa­ er engin ßstŠ­a til a­ halda, a­ eitthva­ sÚ ÷­ruvÝsi me­ ■etta bˇluefni.á

H÷ldum ßfram og lÝtum ß ÷ryggishli­ina.á Íryggisg÷gn voru einv÷r­ungu birt fyrir undirhˇp sj˙klinga og ■ß a­eins fyrir fyrstu 35 dagana eftir bˇlusetningu me­ fyrsta skammti.á Ůa­ litla, sem ■arna var ■ˇ, virka­i ekki upp÷rvandi.á Ůa­ voru tv÷falt fleiri alvarleg sj˙kdˇmstilvik, sem ■÷rfnu­ust lŠknisme­h÷ndlunar, Ý hˇpi bˇlusettra en ˇbˇlusettra (13 ß mˇti 6), og tv÷falt fleiri bˇlusettir me­ mj÷g alvarleg einkenni Ý hˇpi bˇlusettra en ˇbˇlusettra (2 ß mˇti 1).á Til a­ gŠta ■ˇ sanngirni ver­ur a­ geta ■ess, a­ sj˙klingafj÷ldinn er allt of lÝtill til a­ gera ■a­ kleift a­ draga nokkrar ßlyktanirá um ÷ryggi­ ß grundvelli ■essara takm÷rku­u gagna, svo a­ vi­ bÝ­um me­ a­ kve­a upp dˇm.á

Sn˙um okkur a­ annarri rannsˇkninni Ý r÷­inni, sem birt var Ý "The New England Journal of Medicine" Ý september [2021].á Ůetta var mun stŠrri rannsˇkn en s˙ fyrsta me­ 15┤187 manns ß Bretlandi, sem me­ slembivali fengu anna­hvort Novavax e­a saltvatnslyfleysu.Eins og vi­ fyrri rannsˇkn var veri­ a­ athuga getu bˇluefnisins til a­ koma Ý veg veg fyrir smit me­ einkennum.á Rannsˇknin stˇ­a yfir frß sÝ­la 2020 ■ar til snemma ßrs 2021 ß tÝma, ■egar alfa-afbrig­i­ var rÝkjandi, svo a­ ni­urst÷­ur hennar eiga a­allega vi­ um ■a­ afbrig­i.á Af ■ßtttakendum voru 45 % haldnir sj˙kleika, sem mundi geta leitt yfir ■ß alvarlegan sj˙kdˇm, og me­alaldur ■ßtttakenda var 56 ßr.á

Hver var­ svo ni­ursta­an ?

┴ me­al ■ßtttakenda, sem fengur 2 skammta af bˇluefninu, voru 96 C-19 smit Ý lyfleysuhˇpnum, en a­eins 10 Ý bˇluefnishˇpnum ß 3 mßna­a tÝmabili eftir seinni sprautuna.á Ůetta gefur skilvirkni ß fyrstu mßnu­unum upp ß 90 %, sem er svipa­ og Ý Moderna- og Pfizer-bˇluefnarannsˇknunum.á Einn enda­i ß spÝtala vegna C-19 Ý lyfleysuhˇpnum, en enginn Ý bˇluefnahˇpnum - svo a­ ■vÝ mi­ur aftur voru ekki nŠgilega margar sj˙krah˙ssinnlagnir, til a­ hŠgt vŠri a­ segja nokku­ um getu bˇluefnisins til a­ hindra alvarleg veikindi (■ˇ er nokku­ ljˇst af ■essari rannsˇkn, a­ jafnvel Ý tilviki fˇlks Ý hˇpi me­ tilt÷lulega mikla ßhŠttu er heildarßhŠtta sj˙krah˙ssinnlagnar vegna C-19 lÝtil - af 96 manns Ý lyfleysuhˇpinum, sem fengu C-19, ■arfna­ist a­eins einn innlagnar ß sj˙krah˙s.á

Sn˙um okkur n˙ a­ ÷rygginu.á Íryggisg÷gn eru a­eins fßanleg fyrir tÝmabili­ frß 1. sprautu ■ar til 28 d÷gum eftir seinni sprautu, svo a­ vi­ vitum ekkert um langtÝma ßhrifin, en ß ■essum tÝma voru engin merki um alvarlegt heilsutjˇn af v÷ldum bˇlusetninganna.á Ůa­ voru ■ˇ 44 alvarleg slŠm tilvik Ý bˇlusetningarhˇpnum, og 44 alvarleg slŠm tilvik Ý lyfleysuhˇpnum. Einn Ý bˇlusetningarhˇpnum veiktist af hjartav÷­vabˇlgu ■remur d÷gum eftir seinni skammtinn, sem veitir vÝsbendingu um, a­ Novavax geti valdi­ hjartav÷­vabˇlgu, alveg eins og Pfizer- og Moderna-bˇluefnin gera.á

Sn˙um okkur ■ß a­ lokarannsˇkninni, sem birtist Ý "The New England Journal of Medicine" Ý desember [2021]. H˙n var ger­ Ý BNA og MexÝkˇ fyrri hluta ßrs 2021.á Eins og Ý ß­ur greindri rannsˇkn, eiga ni­urst÷­urnar a­allega vi­ alfa-afbrig­i­.á 29┤949 ■ßtttakendur voru slembivaldir fyrir anna­hvort Novavax-bˇluefni­ e­a saltlausnarlyfleysu.á Eins og Ý fyrri rannsˇknunum tveimur var Štlunin a­ komast a­, hvort bˇluefni­ kŠmi Ý veg fyrir smit me­ einkennum og ■au aftur skilgreind sem kunnugleg einkenni um C-19 auk jßkvŠ­rar PCR-greiningar.á Mi­t÷lualdur ■ßtttakenda var 47 ßr, og 52 % ■eirra voru haldnir sj˙kleika, sem gŠti valdi­ ■eim alvarlegri sj˙kdˇmi en ella, ef ■eir veiktust af C-19.

Hverjar voru ■ß ni­urst÷­urnar ?

A­ 70 d÷gum li­num frß seinni sprautu h÷f­u 0,8 % lyfleysuhˇpsins greinzt me­ C-19, en a­eins 0,1 % bˇluefnahˇpsins.á Ůetta gefur hlutfallslega ßhŠttuminnkun 90 %, sem er sambŠrilegt fyrri athugun.á ŮvÝ mi­ur voru engar upplřsingar veittar um sj˙krah˙ssinnlagnir, sem Úg břst vi­ a­ ■ř­i, a­ af ■essum 29┤949 ■ßtttakendum hafi enginn ■arfnazt sj˙krah˙ss■jˇnustu vegna C-19, ■annig a­ eins og Ý fyrri tilvikum er ˇm÷gulegt a­ segja til um, hvort bˇlusetningin dregur markvert ˙r sj˙krah˙ssinnl÷gnum.

A­ 28 d÷gum li­num frß annarri sprautu h÷f­u 0,9 % ■ßtttakenda Ý bˇluefnishˇpnum or­i­ fyrir alvarlegum sj˙kleika Ý samanbur­i vi­ 1,0 % ■ßtttakenda Ý lyfleysuhˇpnum.á Ůa­ er upp÷rvandi.á

JŠja, t÷kum ■etta saman.á Hva­a ßlyktanir getum vi­ dregi­ af ni­urst÷­um ■essara athugana ?

═ fyrsta lagi vernda­i bˇluefni­ fˇlk me­ skilvirkum hŠtti gegn sřkingu af alfa-afbrig­i C-19 me­ einkennum 2-3 mßnu­um eftir bˇlusetningu (sem au­vita­ segir okkur ekkert um verndarskilvirkni bˇlusetningarinnar 6 mßnu­um e­a ßri eftir sprautun).á Ůessar upplřsingar eru n˙ a­ mestu einv÷r­ungu af s÷gulegu tagi, ■ar sem alfa er l÷ngu horfi­, og vi­ lifum ß skei­i ˇmÝkron.á Ef Novavax-bˇluefni­ er svipa­ a­ verndarßhrifum og bˇluefnin 4, sem ß­ur hafa veri­ sam■ykkt, ■ß er ■a­ lÝklega gagnslaust vi­ a­ hindra smit af ˇmÝkron.á

═ ÷­ru lagi er ˇm÷gulegt ˙t frß ■essum bˇluefnisprˇfunum a­ ßkvar­a, hvort Novavax-bˇluefni­ dregur eitthva­ ˙r hŠttu ß ■÷rf ß sj˙krah˙ssinnl÷gnum vegna C-19, af ■eirri einf÷ldu ßstŠ­u, a­ ekki var­ nŠgilega miki­ um sj˙krah˙ssinnlagnir ■ßtttakendanna.á A­ ■vÝ s÷g­u gizka Úg ß, a­ bˇluefni­ verndi e.t.v. Ý einhverjum mŠli gegn ■÷rf ß sj˙krah˙ssinnl÷gnum og vist ß gj÷rgŠzlu, eins og hin sam■ykktu bˇluefnin gera. ═ raun gerir ■etta bˇluefni hi­ sama og hin - veldur ˇnŠmisvi­brag­i vi­ broddprˇteininu, sem fannst Ý upphaflega Wuhan-afbrig­inu, og heildarni­urst÷­um prˇfananna svipar mj÷g til prˇfunarni­ursta­na fyrir Moderna- og Pfizer-bˇluefnin.á

═ heildina benda g÷gnin til gˇ­s ÷ryggis bˇluefnisins, me­ jafnvŠgi ß milli bˇluefnishˇps og lyfleysuhˇps var­andi alvarleg slŠm tilvik af ÷­rum toga en C-19. SjaldgŠfar aukaverkanir koma ■ˇ ekki Ý ljˇs Ý slembi˙rvalsathugunum me­ a­eins nokkur ■˙sund ■ßtttakendum. Til a­ komast a­ ■eim er langtÝma eftirfylgd miklu stŠrra ■ř­is nau­synlegt.á Ůa­ er n˙na ˇm÷gulegt a­ vita, hvort Novavax-bˇluefni­ getur valdi­ hjartav÷­vabˇlgu, eins og mRNA-bˇluefnin, e­a blˇ­tappa, eins og ferjubˇluefnin, e­a einhverjum allt ÷­rum slŠmum aukaverkunum.á N˙na er ■ess vegna ˇgerlegt a­ kve­a upp ˙r me­ ■a­, hvort ■etta bˇluefni er ÷ruggara, sÝ­ur ÷ruggt e­a ÷ryggislega jafngilt ■egar sam■ykktum bˇluefnum."á á

á١tt bˇluefni­, sem hÚr var til umfj÷llunar, sÚ annarrar ger­ar en bˇluefnin, sem notu­ hafa veri­ ß ═slandi gegn C-19, ß ■a­ sammerkt me­ ■eim a­ vera ˙relt, ■.e. ■a­ gagnast ekki gegn ˇmÝkron-afbrig­inu og endingin gagnvart vernd gegn alvarlegum veikindum er mj÷g lÚleg, og alvarleg sj˙kdˇmseinkenni eru mj÷g sjaldgŠf af v÷ldum ˇmÝkron.á Ofurßherzla Ýslenzkra yfirvalda ß bˇlusetningar gegn ˇmÝkron, einnig bˇlusetningar barna, er ˇskiljanleg og felur Ý sÚr sˇun opinbers fjßr og tÝma fˇlks, svo a­ ekki sÚ minnzt ß ˇ■arfa t÷ku ßhŠttu me­ heilsufar, einkum ungs fˇlks (undir fertugu).á á

á

á

á

á


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

Athugasemdir

1 Smßmynd: Ragnhildur Kolka

Gˇ­ yfirfer­. Ůa­ er rÚtt, ■etta bˇluefni er ˙relt gagnvart omicron, en ■a­ er ˇlÝklegt til a­ vera jafnmikill ska­valdur og hin sem n˙ ■egar eru sam■ykkt hÚr ß landi. Ůa­ virkar nefnilega eins og skamhlaup mi­a­ vi­ hin bˇluefnin sem beinlÝnis kalla ßá framlei­slu Ý bˇluefnis■eganum sjßlfum. Ůessu er sprauta­ eins og hverjum ÷­rum ˇnŠmisvaka Ý fˇlk ß sama hßtt og HPV bˇluefni­ sem sprauta­ er Ý ungar st˙lkur Ý dag.

En ■etta er ekki lausnin vi­ covid vandanum og vi­ ver­um bara a­ vona a­ omicron sjßi um a­ klßra ■etta fyrir okkur. Kapphlaupi­ vi­ st÷kkbreytingarnar er spretthar­ara en n˙tÝma tŠkni rŠ­ur vi­.á

Ragnhildur Kolka, 21.1.2022 kl. 14:47

2 Smßmynd: Bjarni Jˇnsson

Einmitt, Ragnhildur, ■essu bˇluefni svipar til hef­bundinna bˇluefna.á Eins og hverju mannsbarni mßtti ljˇst vera, eru opinberar h÷mlur ß starfsemi og samkomuhald haldlÝtlar og sporna sennilega ekkert gegn ˙tbrei­slu smita af v÷ldum ˇmÝkron.á Ůa­ er ekki meiri ßstŠ­a til a­ vera me­ greiningar, smitrakningar, sˇttkvÝ og einangrun gagnvart ˇmÝkron en gagnvart hßlsbˇlgu.á ═ nŠsta mßnu­i mun fara a­ gŠta lř­ˇnŠmis.á ┴ englandi hafa allt a­ 60 % sj˙klinga, sem greinzt hafa me­ C-19, lagzt inn af ÷­rum ßstŠ­um.á Ătli sta­an sÚ ekki svipu­ hÚr.á Opinberar sˇttvarnarh÷mlur eru ekki lengur rÚttlŠtanlegar me­ vÝsun til ßlags ß sj˙krah˙sin, en sˇttvarnarlŠknir rÝgheldur Ý ˙tivistarresepti­ sitt.á Svona er algert ˇrß­ a­ stjˇrna einu ■jˇ­fÚlagi.áá

Bjarni Jˇnsson, 21.1.2022 kl. 17:58

3 Smßmynd: Ragnhildur Kolka

Ůeir vita ekki hvernig ■eir eiga a­ tŠkla a­stŠ­urnar. Rß­leggingar sˇttvarna um ■ri og jafnvel fjˇr-bˇlusetningar og svo au­vita bolusetningar barna eru komnar Ý hrˇpandi andst÷­u vi­ veruleikann eins og sÝfellt fleiri eru a­ uppg÷tva. Tr˙ sÚrfrŠ­inganna ß al■jˇ­avaldi­ hefur leitt ■ß ß villig÷tur n˙ gera ■eir sÚr grein fyrir a­ ■eir tapa andlitinu ef ■eir vi­urkenna mist÷k sin.

Nu er veri­ a­ reyna a­ vinna tÝma me­ ÷rum smßbreytingum ß sˇttvarnareglum Ý von um a­ almenningur taki ekki eftir kuvendingunni sem nřja veiru afbrig­i­ er a­ kalla fram.á

Ragnhildur Kolka, 21.1.2022 kl. 22:50

4 Smßmynd: Bjarni Jˇnsson

N˙ er Kßri Stefßnsson b˙inn a­ gefa sˇttvarnaryfirv÷ldum landsins lÝnuna opinberlega.á Ůa­ ger­i hann Ý athyglisver­um Vikuloka■Štti ß Gufuradݡinu Ý morgun, ■ar sem hann tˇk upp hanzkann fyrir rÝkisstjˇrnir KatrÝnar Jakobsdˇttur gagnvart Ůorger­i KatrÝnu Gunnarsdˇttur, sem var me­ innantˇmt pˇlitÝskt glamur a­ venju, en var Ý sßrum undan sver­al÷gum Kßra, sem h˙n kva­ lßta sig lÝta ˙t eins og aumingja.á Forma­urinn var­ a­ gjalti, en Kßri "gaf grŠnt ljˇs" ß afnßm sˇttkvÝa og einangrunar a­ mestu, enda eru Evrˇpu■jˇ­ir n˙ ■egar teknar a­ feta ■ß lei­.á HÚrlendis Štti a­ henda ÷llu ■essu hrˇfatildri "sˇtta" Ý rusli­ strax og spara ■annig m÷rgum mikla ß■jßn og samfÚlaginu ÷llu grÝ­arlegan kostna­.áá

Bjarni Jˇnsson, 22.1.2022 kl. 14:50

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband