ŮverŠingar og Nefjˇlfssynir

Hannes Hˇlmsteinn Gissurarson, prˇfessor Ý stjˇrnmßlafrŠ­i vi­ H═, rita­i skemmtilega grein Ý Morgunbla­i­ 17. jan˙ar 2023 Ý tilefni af 75 ßra afmŠli ritstjˇrans, DavÝ­s Oddssonar.á Hann lag­i ■ar ˙t af kenningu sinni um rau­an ■rß­, sem lŠgi um nßnast alla ═slandss÷guna, var­andi vi­horf ■jˇ­arinnar til Šskilegra samskipta vi­ erlend rÝki. Kenningin er einf÷ld og r÷kstudd af Hannesi me­ fj÷lda dŠma af Ýslenzkum h÷f­ingjum.á Mß ekki Štla, a­ al■ř­unni hafi veri­ svipa­ fari­ og h÷f­ingjunum a­ ■essu leyti ?

Fyrirs÷gn greinarinnar gefur til kynna meginstef hennar:

"SÚrsta­a og samsta­a: Tveir ßsar ═slandss÷gunnar".

H˙n hˇfst ■annig:

"Landnemarnir frß Noregi h÷f­u ekki b˙i­ lengi Ý ■essu landi, ■egar ■eir tˇku a­ lÝta ß sig sem sÚrstaka ■jˇ­.á Sighvatur, skßld, ١r­arson orti Ý AusturfararvÝsum um hin "Ýslenzku augu", sem hef­u duga­ sÚr vel.á Um svipa­ leyti, ßri­ 1022, ger­u ═slendingar sinn fyrsta millirÝkjasamning, og var hann vi­ Nor­menn um gagnkvŠman rÚtt ■jˇ­anna [Ý hvoru landi].á Segja mß, a­ eftir ■a­ hafi 2 ßsar ═slandss÷gunnar veri­ sÚrsta­a ■jˇ­arinnar annars vegar og samsta­a me­ ÷­rum ■jˇ­um hins vegar."

á

áLandnemarnir voru alls ekki allir frß Noregi, heldur hafa erf­afrŠ­irannsˇknir sřnt fram ß, a­ umtalsvert hlutfall landnßmsmanna var Štta­ur af Skotlandi og skozku eyjunum og vÝ­ar.á Margir ■eirra voru kristnir og h÷f­u tileinka­ sÚr bˇklist (lestur og skrift).á Vestmenn ■essir voru margir hverjir skßldskaparmenn, og h÷f­u lŠrt til skßldskapar Ý skˇlum. Ůeir ur­u sÚrfrŠ­ingar Ý skßldskap, og ═slendingar hÚldu ■essari hef­ vi­.á SlÝkir menn frß ═slandi ur­u eftirsˇtt skßld hjß norskum h÷f­ingjum, m.a. vi­ hir­ Noregskonungs, og mß nefna Ëlaf, Kolbr˙narskßld, sem var Ý vist hjß Ëlafi, digra, bar­ist me­ honum ß Stiklast÷­um Ý ŮrŠndal÷gum og mŠlti hin ˇdau­legu or­ ß banastundinni, er ÷r var dregin ˙r brjˇsti hans Ý sj˙kratjaldi ■ar, og hvÝtar tŠjur hengu ß ÷rvaroddinum: "Vel hefur konungur ali­ oss", en a­ svo b˙nu fÚll hann dau­ur ni­ur.á

Vegna blanda­s og sÚrstaks uppruna landnßmsmanna, sem hefur leitt af sÚr a.m.k. 2 tungumßl Ý landinu ß 10. ÷ld e­a ÷llu heldur nokkrar mßllřzkur af norsku og gelÝsku, er e­lilegt, a­ ═slendingar hafi frß ÷ndver­u hvorki geta­ liti­ ß sig sem Nor­menn nÚ Skota, heldur sÚrstaka og sjßlfstŠ­a ■jˇ­, ═slendinga.á Afkomendur hinna hei­nu norsku landnema voru a­ řmsu leyti ÷flugastir, og ■a­ er athyglisvert, a­ ■eir vir­ast mˇta s÷guna, og sÚrstaklega ■ˇ, hvernig h˙n er ritu­, me­ fyrstu landnßmsmennina ˙r Nor­urvegi, og Gula■ingsl÷gin til grundvallar fyrstu Ýslenzku l÷gbˇkinni, en ekki var ■ˇ dregin dul ß hlut skozkra h÷f­ingja Ý landnßminu, t.d. Au­ar, dj˙p˙­gu, sem nam Dalina, og h÷f­ingjar ß hennar skipum nßmu vÝ­a land, t.d. ß Nor­urlandi.

"HÚr ß landi voru engir konungar til a­ spilla fri­num. [Enginn konungur stjˇrna­i landnßminu, heldur var ■a­ einstaklingsframtak skipstjˇrnarmanna vÝ­a a­, sem h÷f­u enga ■÷rf fyrir konung og h÷f­u margir hverjir or­i­ fyrir bar­inu ß konungum.á Ůetta var ÷nnur sÚrsta­a ═slendinga, sem ßtti eftir a­ mˇta s÷guna. Innsk.-BJo.]á ═ ■vÝ var sÚrsta­a landsins ekki sÝzt fˇlgin a­ s÷gn go­ans ß Ljˇsavatni.á En Ůorgeir lag­i ■ˇ til Ý s÷mu rŠ­u, a­ ═slendingar tŠkju upp s÷mu tr˙arbr÷g­ og grann■jˇ­irnar.á Samsta­an me­ ÷­rum ■jˇ­um vŠri ekki sÝ­ur mikilvŠg en sÚrsta­an."

Kristnitakan hef­i ekki geta­ fari­ fram me­ pˇlitÝsku samkomulagi ß Al■ingi 999-1000, nema kristnir og hei­nir hef­u b˙i­ saman Ý landinu, blanda­ ge­i saman, bundizt blˇ­b÷ndum og hagsmunab÷ndum Ý 4-5 kynslˇ­ir og unni­ saman ß hÚra­s■ingum og ß Al■ingi Ý 3-4 kynslˇ­ir, fari­ Ý g÷ngur og rÚttir og stunda­ vi­skipti innbyr­is og vi­ erlenda kaupmenn. Ůingheimi var gert ljˇst me­ sendibo­a frß Noregskonungi, Ëlafi Tryggvasyni, a­ landsmenn gŠtu ekki vŠnzt fri­samlegrar samb˙­ar vi­ Noreg og norska kaupmenn, nema ■eir k÷stu­u hei­ninni fyrir rˇ­a og lÚtu skÝrast til kristni. SlÝkar s÷gur fˇru af vÝkingakˇnginum Ëlafi Tryggvasyni, a­ landsmenn ger­u sÚr grein fyrir, a­ kˇngsi hef­i bŠ­i vilja og getu til a­ standa vi­ or­ sÝn. Ůar me­ stˇ­u ÷ll spjˇt ß hei­na hˇpinum ß Al■ingi, og var Ůorgeiri, go­a ß Ljˇsavatni, fali­ a­ semja mßlami­lun, sem hann ger­i me­ snilldarlegum hŠtti ß 2-3 sˇlarhringum. SÝ­an er tala­ um leggjast undir feld, ■egar leysa ■arf erfi­ ˙rlausnarefni.á á á

á"Einni ÷ld sÝ­ar gat a­ lÝta svipa­an samleik sÚrst÷­u og samst÷­u Ý frßs÷gn annars sagnaritara [en Ara, frˇ­a, Ůorgilssonar - innsk.BJo], Snorra Sturlusonar, frß umrŠ­um ß Al■ingi ßri­ 1024.á ═slenzkur hir­ma­ur Ëlafs, digra, Noregskonungs, ١rarinn Nefjˇlfsson, haf­i bo­i­ ═slendingum a­ ganga honum ß h÷nd.á Einar ŮverŠingur flutti ■ß um ■a­ rŠ­u, sem Snorri hefur eflaust sami­ sjßlfur, a­ ═slendingar Šttu a­ vera vinir konungs, en ekki ■egnar.á ١tt Einar efa­ist ekki um, a­ Ëlafur, digri, vŠri ßgŠtur, vŠru konungar misjafnir, sumir gˇ­ir og a­rir ekki, og vŠri ■vÝ bezt a­ hafa engan konung."á

Ůetta var viturlega mŠlt hjß Einari, ŮverŠingi, ˙r fja­urstaf Snorra Sturlusonar.á Ůessi sagnameistari og h÷f­ingi Ý flˇknum stjˇrnmßlaheimi Sturlungaaldar var a­ s÷nnu ekki hallur undir ■ann konung, sem var honum samtÝ­a Ý Noregi, Hßkon, gamla, en hann var heldur enginn vinur hans, eins og Einar bo­a­i, a­ ═slendingar skyldu kappkosta, enda var slÝkt sennilega ˇgj÷rningur fyrir ═slendinga, ■.e. a­ njˇta vinfengisá konungs ßn ■ess a­ ganga erinda hans ß ═slandi.

Snorri var prestur og enginn herma­ur, eins og BŠjarbardagi var til vitnis um, og hann beitti aldrei miklum ßhrifum sÝnum ß Al■ingi Ý ■ßgu konungs. Hann var tr˙r kenningu sinni, ■ˇtt margrŠ­ur persˇnuleiki vŠri.á Aftur ß mˇti var hann Ý vinfengi vi­ Sk˙la, jarl, sem ger­ist keppinautur Hßkonar um Š­stu v÷ld Ý Noregi,en laut Ý lŠgra haldi.á

Refsivald konungs nß­i ■ß ■egar til ═slands 1241, 21 ßri fyrir ger­ Gamla sßttmßla, sem sřnir pˇlitÝska ßstandi­ Ý landinu, og mun fyrrverandi tengdasonur Snorra, Gissur Ůorvaldsson Ý Hruna, sem var handgenginn ma­ur konungi, hafa fengi­ skipun um a­ taka Snorra Sturluson af lÝfi.á Er ■a­ eitt mesta nÝ­ingsverk ═slandss÷gunnar, enda var ■ess grimmilega hefnt me­ Flugumřrarbrennu, ■ˇtt Gissur bjarga­i sÚr ■ar naumlega ofan Ý sřrukeraldi. Fyrir undirgefni HaukdŠlah÷f­ingjans fÚkk hann jarlsnafnbˇt frß feigum kˇngi.áá

"Ă sÝ­an hafa mßlsmetandi ═slendingar skipzt Ý 2 flokka.á ŮverŠinga, sem vilja vinfengi vi­ a­rar ■jˇ­ir ßn undirgefni, Ý senn sÚrst÷­u og samst÷­u, og Nefjˇlfssyni, sem eiga ■ß ˇsk heitasta a­ herma allt eftir ÷­rum ■jˇ­um, vilja fˇrna allri sÚrst÷­u fyrir samst÷­u."

áH÷fundur ■essa vefpistils hefur alla tÝ­ tali­ ■a­ liggja Ý augum uppi, a­ ekkert vit sÚ Ý ■vÝ fyrir smß■jˇ­ langt nor­ur Ý Atlantshafi a­ taka allt gagnrřnilaust upp eftir ÷­rum ■jˇ­um, sem b˙a vi­ allt a­rar a­stŠ­ur.á Ůa­ hefur alla tÝ­ veri­ a­all ═slendinga a­ hir­a ■a­ ˙r menningu, tŠkni og si­um annarra, sem nytsamlegt getur talizt hÚrlendis, og laga ■a­ a­ a­stŠ­um okkar, laga ■a­ a­ si­um okkar, tungunni og lagaumhverfi. HÚr var t.d. engin ■÷rf ß sameiningartßkni, konungi, til a­ sameina h÷f­ingjana Ý barßttu vi­ erlend ßrßsar÷fl. ═slenzka kirkjan sameina­i vŠntanlega gelÝska og germanska kirkjusi­i.á ═slendingar h÷fnu­u JßrnsÝ­u Magn˙sar, konungs, lagabŠtis, og fengu Ý sta­inn Jˇnsbˇk, sem studdist vi­ Grßgßs. Heilbrig­ Ýhaldssemi hefur reynzt ═slendingum vel.á Ůeir hafa ekki veri­ byltingarmenn, ■ˇtt ■eir hafi veri­ fljˇtir a­ tileinka sÚr nřjungar, sem ■eir sßu, a­ gagn vŠri hŠgt a­ hafa af.áá

═slendingar fengu sÝna stjˇrnarskrß ˙r hendi Danakonungs 1874, og var­ ekki verulegur ßgreiningur um hana, enda var h˙n eiginlega samevrˇpsk ■ß og sÝ­an hverja bragarbˇtina ß fŠtur annarri ß stjˇrnskipuninni, ■ar til sambandi­ vi­ Danakˇng var rofi­ me­ nßnast einrˇma stofnun lř­veldis ß Ůingv÷llum 17. j˙ni 1944 ß afmŠlisdegi sjßlfstŠ­ishetjunnar, Jˇns Sigur­ssonar.

Ůa­ gekk hins vegar miki­ ß, ■egar framsřnir og vÝ­sřnir menn beittu sÚr fyrir stofna­ild landsins a­ varnarsamt÷kum lř­rŠ­is■jˇ­a Evrˇpu og Nor­ur-AmerÝku, NATO.á AndstŠ­ingar a­ildar voru af ˇlÝku tagi, bŠ­i einlŠgir ŮverŠingar og har­svÝra­ir komm˙nistar, dŠmiger­ir Nefjˇlfssynir, sem sßu SovÚt-═sland Ý hillingum.

Hin mikla ■vers÷gn n˙tÝmans ß ═slandi, ■egar strÝ­ geisar Ý Evrˇpu, er, a­ forsŠtisrß­herrann er forma­ur stjˇrnmßlaflokks, sem hangir ß nau­syn varnarleysis, eins og hundur ß ro­i e­a steingervingur Ý Evrˇpu.á SlÝk afsta­a er ekki Ý anda ŮverŠinga, sem vilja samst÷­u me­ lř­rŠ­is■jˇ­um gegn einrŠ­is■jˇ­um, sem sřnt hafa glŠpsamlegt e­li sitt me­ hry­juverkum gagnvart varnarlausum Ýb˙um Ý ┌kraÝnu. SlÝk samsta­a tryggir ŮverŠingum eftirsˇtt frelsi.

SlÝka villimenn ß valdastˇli Ý R˙sslandi ver­ur a­ kve­a ni­ur, og eymdarkveinstafir ■eirra um, a­ ┌kraÝnumenn megi ekki skjˇta ß ■au skotm÷rk Ý R˙sslandi, ■a­an sem eldflaugar og drˇnar eru send til a­ valda manntjˇni og eignatjˇni Ý ┌kraÝnu, eru ekki svaraver­ir, enda si­blindingjar, sem ■ar vŠla. Ůjˇ­armor­ er n˙ frami­ Ý ┌kraÝnu fyrir opnum tj÷ldum.á HvÝlÝkur vi­bjˇ­ur !

Hˇtanir glŠpagengis Kremlar, s.s. tr˙­sins Medvedevs,á um a­ beita Ý refsingarskyni kjarnorkuvopnum eru hlßlegar, ■vÝ a­ yfirbur­ir Vesturveldanna ß svi­i herna­ar eru slÝkir, a­ ■eir munu ekki komast upp me­ neitt slÝkt, en munu kalla yfir sig slÝkan ey­ingarmßtt, a­ r˙ssneska sambandsrÝki­ ver­i ˙r s÷gunni a­ eilÝfu.á á

"Ůegar ═slendingar ur­u nau­ugir a­ ganga ß h÷nd Noregskonungi ßri­ 1262, skildu ■eir ■a­ til Ý sßttmßla, a­ ■eir fengju haldi­ Ýslenzkum l÷gum og a­ opinberir sřslunarmenn skyldu Ýslenzkir vera. Lei­togi ■jˇ­arinnar Ý sjßlfstŠ­isbarßttunni, Jˇn Sigur­sson, vÝsa­i ˇspart til ■essa sßttmßla, ■egar hann r÷kstuddi tilkall hennar til sjßlfsforrŠ­is. En um lei­ var Jˇn eindreginn stu­ningsma­ur verzlunarfrelsis.á "Ů˙ heldur, a­ einhver svelgi okkur.á Lßtum ■ß alla svelgja okkur Ý ■eim skilningi, a­ ■eir eigi vi­ okkur kaup og vi­skipti", sag­i hann Ý brÚfi til brˇ­ur sÝns ßri­ 1866.á "Frelsi­ kemur a­ vÝsu mest frß manni sjßlfum, en ekkert frelsi, sem snertir mannfÚlagi­, kemur fram, nema Ý vi­skiptum, og ■au eru ■vÝ nau­synleg til frelsis.""

Nefjˇlfssynir Ý landinu 1262 hafa ekki sam■ykkt Gamla sßttmßla nau­ugir, heldur f˙sir, enda h÷f­u sumir ■eirra unni­ a­ innlimum ═slands Ý norska konungsrÝki­ um ßratuga skei­.á ═ n˙tÝmanum bar­ist einn k˙nstugur fřr fyrir ■vÝ, ß­ur en hann umturna­ist Ý byltingarkenndan sˇsÝalista, sem er ÷nnur fur­uleg hugdetta, a­ ═sland yr­i fylki Ý Noregi, ■ˇtt ■ßverandi stjˇrnv÷ld Noregs hafi veri­ ■vÝ algerlega afhuga, enda hugmyndin frßleit og reist ß nau­hyggju Nefjˇlfssona um, a­ ═slendingar geti ekki sÚ­ sÚr farbor­a ß eigin spřtum.á Ůeir hafa ■ˇ rŠkilega sanna­ mßtt sjßlfstŠ­is til a­ knřja hÚr framfarir og a­ tryggja hÚr efnalega hagsŠld.áá

Ůa­ var ßrei­anlega raunhŠft og rÚtt vi­horf Jˇns Sigur­ssonar, forseta, a­ frelsi­ kemur mest frß einstaklinginum sjßlfum og a­ verzlunarfrelsi er undirsta­a frelsis samfÚlagsins.á Frjßls verzlun og vi­skipti hafa reynzt undirsta­a efnalegra framfara ß ═slandi, sem hvergi Ý Evrˇpu ur­u meiri en ß ═slandi ß 20. ÷ldinni. Frjßls vi­skipti ═slands vi­ l÷nd Evrˇpusambandsins, ESB, eru n˙ bundin ß klafa ■vinga­rar samrŠmingar vi­ l÷ggj÷f ESB, sem augljˇslega ßtti a­ vera undanfari inng÷ngu Ý ESB.á Ekki er vÝst, a­ Jˇni Sigur­ssyni, forseta, hef­i hugnazt ■etta fyrirkomulag, enda varla hŠgt a­ kalla ■etta frjßls vi­skipti, ■ˇtt ■au sÚu a­ mestu leyti tollfrjßls. Nefjˇlfssonum finnst, a­ stÝga ■urfi skrefi­ til fulls, en ŮverŠingar eru beggja blands Ý ■essu mßli.

á

áá


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband