Hiš opinbera fitnar, eins og pśkinn į fjósbitanum

Žaš er sterk tilhneiging ķ samtķmanum til aš ženja hiš opinbera śt og žar meš aš fjölga starfsmönnum į launaskrįm žess.  Heilbrigšis- og umönnunarkerfiš er dęmi um žetta, og undirliggjandi kraftur žar er öldrun žjóšarinnar, en heilsufar eldri borgara er miklu bįgbornara en vera žyrfti, sem stafar af óhollum lifnašarhįttum ķ allsnęgtažjóšfélaginu. Žaš er vandlifaš ķ henni versu. Lyfjaįtiš er yfiržyrmandi og allt of lķtiš mark tekiš į nęringarrįšgjöfum og žjįlfunarsérfręšingum į borš viš Janus Gušlaugsson. Žegar allt er komiš ķ óefni, er heimtaš "quick fix", en slķkt er ekki til. 

Grunnskólakerfiš hefur žanizt śt aš mannafla ķ mun meira męli en nemendafjöldinn.  Aš sama skapi hefur įrangur nemenda 10. bekkjar versnaš aš mati OECD og PISA-prófdómaranna, enda eru komnar alls konar ašrar starfsstéttir inn ķ kerfiš en įšur tķškušust žar.  Žegar nemendum var rašaš eftir getu ķ bekkjardeildir, var minna įlag į kennurum ķ tķmum, žótt ķ bekkjardeild vęri yfir 30 manns, og įrangur nemenda var aš jafnaši betri en sķšar varš, žegar "kerfi įn ašgreiningar" hafši haslaš sér völl.  Er einhver ķ stakk bśinn til aš mótmęla meš rökum žessum tveimur stašhęfingum, sem hér eru settar fram sem tilgįtur įn eigin rannsóknar.  Ef ekki, hvers vegna er žį višhöfš sś žrįkelkni į grunnskólastiginu aš višhalda žessari ašferšarfręši, sem er óframkvęmanleg meš góšu móti og hefur reynzt afspyrnu illa (dregiš mešaltalsįrangur nišur) ?

Žann 9. febrśar 2024 birti Magdalena Anna Torfadóttir fróšlega yfirlitsfrétt um umfang hins opinbera į višskiptafréttasķšu Morgunblašsins undir slįandi fyrirsögn:

"Rįšstafar annarri hverri krónu".

Hśn hófst žannig:

"Hiš opinbera velti įriš 2022 um mrdISK 1650, sem žżšir, aš žaš rįšstafar tęplega annarri hverri krónu, sem veršur til ķ hagkerfinu.  Hlutfalliš hefur vaxiš jafnt og žétt, allt frį lżšveldisstofnun, žegar um 5. hver króna fór um hendur hins opinbera [ž.e. śr 20 % ķ 50 % į 78 įrum, eša um 0,4 % VLF/įr aš mešaltali - innsk. BJo].

Žetta er mešal žess, sem kom fram ķ skżrslu Višskiptarįšs, sem kynnt var į Višskiptažingi rįšsins ķ gęr [08.02.2024].  Gunnar Ślfarsson, hagfręšingur Višskiptarįšs, kynnti skżrsluna og nišurstöšur hennar.  Ķ skżrslunni er fjallaš um hiš opinbera, og hvernig megi bęta žjónustu žess til lengri tķma litiš.

"Ķ ljósi umfangs rķkis og sveitarfélaga er rétt aš rżna, hvernig žessum fjįrmunum er variš, hvar og hvernig megi gera betur, og hvort hiš opinbera žurfi aš sinna öllum žeim verkefnum, sem žaš hefur nś į sinni könnu", segir ķ skżrslunni."

Umfang opinbers rekstrar į Ķslandi vex meš ósjįlfbęrum hętti.  Žingmenn og sveitarstjórnarmenn hafa veriš of leišitamir žrżstihópum og fyrir vikiš fórnaš mikilvęgum hagsmunum skattborgaranna og žjóšarinnar allrar, sem sżpur seyšiš af óskilvirku bįkni, sem er ekki nęgilega vel stjórnaš og mikil byrši fyrir  avinnulķfiš.  Ķ EES-samninginum er mikil įherzla lögš į, aš hiš opinbera gęti sķn ķ hvķvetna aš skekkja ekki samkeppnisstöšu, žar sem žaš er į markaši ķ samkeppni viš einkafyrirtęki.  Į žessu er misbrestur hérlendis, sem er ein įstęša ofženslu bįknsins.  Rķkisśtvarpiš er skżrt dęmi um žetta, en žaš er mjög óešlilegt, aš žaš keppi um auglżsingar į mišlamarkaši, žvķ aš žaš getur notaš skattfé til aš višhalda markašsrįšandi stöšu sinni.  Menningar- og višskiptarįšherra talar og skrifar mikiš og stundar pólitķk ķ anda lżšskrums, en gerir fįtt af viti og ž.į.m. nęsta lķtiš, sem mįli skiptir, til aš minnka umsvif rķkisrekna risans į fjölmišlamarkaši, sem stöšugt fęrir śt kvķarnar sem opinbert hlutafélag įn lagaheimilda til žess. 

Landsvirkjun er annars konar dęmi um rķkisfķl ķ postulķnsbśš.  Žar er aš vķsu ekki um rķkisframlög aš ręša, heldur aršgreišslur til rķkisins, en hegšunin er įmęlisverš, og hana veršur aš skrifa į lyndiseinkenni forstjórans, sem nżlega gekk hart fram um setningu laga um višbrögš viš skorti į rafmagni į markaši, sem įttu aš hlaša enn meira undir Landsvirkjun, og dylgjaši žessi forstjóri žar um "leka į milli markaša", ž.e. aš ašrir en Landsvirkjun hyglušu stórfyrirtękjum į kostnaš almennra neytenda. Allt košnaši žaš nišur hjį honum, enda bitu menn frį sér.  Į Alžingi var hętt viš žessa lagasetningu, enda hśn einskęr vitleysa frį Orkustofnun og rįšuneyti orkumįla.  Eftir stendur, aš Landsvirkjun eyšileggur alla raunverulega samkeppni į raforkumarkaši vegna stęršar sinnar og žeirrar stašreyndar, aš megniš af tekjum hennar kemur frį stórnotendum į grundvelli langtķmasamninga, sem rķkiš veitti Landsvirkjun forgang aš įn samkeppni.  Žar af leišandi mega stjórnendur fyrirtękisins alls ekki traška ķ salatinu.  Meira aš segja Samkeppnisetirlitiš męlti gegn téšri skömmtunarlagasetningu.  Hvenęr gerir stofnunin frumkvęšisathugun į samkeppni į raforkumarkaši ?

Heilbrigšiskerfiš er mikiš vandręšabarn į rķkissjóši, enda aš mestu fjįrmagnaš af honum.  Nś er langt komiš eša jafnvel bśiš aš meta alla helztu verkžętti Landsspķtalans til kostnašar og spķtalinn farinn aš fį greitt samkvęmt innsendum reikningum, enda hafa ekki heyrzt nśna žau relubundnu harmakvein um fjįrmagnsskort, sem landsmenn įttu aš venjast.  Žetta kerfi gerir Sjśkratryggingum kleift aš bjóša fyrirhafnarlķtiš śt verkžętti, sem hęgt er aš śthżsa innanlands og jafnvel į Evrópska efnahagssvęšinu, er śtbošiš er stórt.  Žaš veršur aš ganga śt frį žvķ sem vķsu, aš Sjśkratryggingar Ķslands nżti śtbošsleišina śt ķ yztu ęsar og gefi ķslenzkum sérhęfšum lęknastofum tękifęri til aš hagnżta fjįrfestingar sķnar ķ nannauši, hśsnęši og tękjabśnaši, og spari um leiš skattgreišendum landsins stórfé. 

Kostnašur viš hvern grunnskólanemanda hefur vaxiš mikiš į žessari öld og į sama tķma hefur įrangur hans versnaš ķ alžjóšlegu samhengi.  Nemendur koma meš furšulega gloppótta žekkingu śt śr grunnskóla.   Kerfiš žarf žess vegna aš stokka upp.  Vęri ekki rįš aš veita skólunum meira sjįlfstęši og żta undir samkeppni žeirra į milli, t.d. meš birtingu mešaltala śr PISA fyrir hvern skóla ?  Skólarnir gętu t.d. rįšiš žvķ, hvernig žeir raša ķ bekkjardeildir og męttu flokka nemendur ķ deildir eftir getustigi, eins og gert var įšur fyrr meš góšum įrangri. 

"Svanhildur Hólm stżrši stżrši umręšum meš Žorbjörgu Helgu Vigfśsdóttur, stofnanda Kara Connect, og Andra Heišari Kristinssyni, fyrrverandi leištoga Stafręns Ķslands.  Žau ręddu m.a. žęr įskoranir og hindranir, sem verša į vegi tęknifyrirtękja ķ samskiptum viš opinberar stofnanir.  Žorbjörg Helga lżsti m.a. samskiptum sķnum viš opinberar stofnanir, žį sérstaklega embętti Landlęknis, sem lagt hafa stein ķ götu félagsins og starfsemi žess.  Hśn sagši, aš žrįtt fyrir yfirlżsinar stjórnmįlamanna um nżsköpun ķ heilbrigšiskerfinu og mikilvęgi žess aš leita nżrra lausna ķ žjónustu, vęri žvķ ekki fylgt eftir meš almennilegum hętti."  

Embętti Landlęknis viršist vera steinrunniš apparat, sem er mjög umhendis aš veita almenningi žjónustu.  Frammistašan ķ Kófinu var fyrir nešan allar hellur, žar sem beitt var ótępilegum og dżrum höftum į umgengni fólks, sem hafši alvarlegar afleišingar fyrir hagkerfiš og andlega lķšan fólks.  Žetta voru ašgeršir, sem snišgengu mešalhófsreglu stjórnsżslulaga rżršu pesónufrelsi įn umtalsveršrar gagnsemi.  Eins og spįš var um į grundvelli fręša um žessi mįl, varš dįnartķšnin ķ kjölfar ašgeršanna hęrri en efni stóšu til.  Žar bętti ekki śr skįk sś stefna embęttisins aš beita margķtrekušum sprautunum gegn veirunni meš tilraunaefnum į brįšabirgšaleyfi Lyfjaefirlits Evrópu.  Af žeim hafa hlotizt margvķslegir skašar į heilsu fólks, en varnarvirknin dalaši mjög hatt eftir inngjöf.  Tilraunaefnin hefšu aš réttu lagi ekki komizt ķ gegnum hefšbundiš prófunarferli lyfja, og žaš vekur mikla furšu, aš enn skuli žau vera ķ brśki hérlendis.  

"Ķ fyrrnefndri skżrslu Višskiptarįšs kemur fram, aš undanfarin 30 įr hefur fjöldi starfsfólks ķ stjórnsżslunni tęplega tvöfaldazt.  Įriš 1995 störfušu 387 manns ķ um 11 rįšuneytum, en ķ dag starfa 724 ķ 12 rįšuneytum.

"Aš mati Višskiptarįšs sżnir žróunin, aš verulega skorti į hagręšingu hjį hinu opinbera [rķkinu ķ žessu tilviki - innsk. BJo].  Leiša mį lķkur aš žvķ, aš lög um réttindi og skyldur starfsmanna rķkisins leggi stein ķ götu stjórnvalda til aš bregšast viš, žegar verkefni breytast, falla nišur eša nż verša til.  Tękifęri til meira hagręšis ķ starfsmannahaldi eru vannżtt, og stafręn umbylting viršist frekar hafa veriš nżtt til aš auka umfang stjórnarrįšsins en annaš.  Žaš ętti ekki aš vera nįttśrulögmįl, aš stöšugt fjölgi ķ stjórnarrįšinu, žótt į žessu tķmabili hafi starfsmönnum einungis fękkaš į įrunum 2013-2016", segir ķ skżrslunni."

Höfundar skżrslu Višskiptarįšs hljóta aš hafa kynnt sér Lögmįl Parkinsons, sem einmitt fjallar um hina rķku tilhneigingu innan opinberrar stjónsżslu aš ženjast śt, engum til gagns. Žar aš auki eru 2 utan aš komandi kraftar aš verki.  Į įrunum 2009-2013 var ķ gangi umsókn um ašild aš Evrópusambandinu (ESB), og žar į bę var óspart fundiš aš fįmenni og getuleysi ķslenzkrar stjórnsżslu.  Vafalaust brįst hin "fyrsta tęra vinstri stjórn" hart viš žessu, og aldrei hefur veriš undiš ofan af žeirri fjölgun, enda į sér staš umfangsmikil innleišing ESB-reglugerša og -tilskipana, sem śtheimtir starfsfólk.  Žį mį ekki gleyma žvķ, aš sķšan įriš 2017 hefur haršsvķrašur mišstżringar- og rķkisafskiptaflokkur leitt hér rķkisstjórn og sett af staš gęluverkefni og gęlustofnanir, sem eru óžörf fyrir rķkisreksturinn.    

Žaš var žarfur gjörningur hjį Višskiptarįši aš benda į talnalegar stašreyndir mįlsins, en žróunin var viš bśin og er bein afleišing vanhugsašrar įkvaršanatöku kjósenda og Alžingismanna.  Žaš er ekki hęgt aš snśa žessari óheppilegu žróun viš, nema henda vinstri mönnum śt śr stjórnarrįšinu og hętta aš rembast viš aš ašlaga löggjöf smįrķkis aš löggjöf stórrar rķkjasamsteypu. 

  

   

 

              


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband