Af hlerunum og fleiri óyndisśrręšum

Engir atburšir hafa haft verri įhrif į samskipti forystumanna Vesturveldanna og reyndar um heimsbyggš alla um įratuga skeiš en uppljóstranir Bandarķkjamannsins Edwards Snowdens.  Edward vann hjį verktaka į mįla hjį NSA, National Security Agency, sem mun hafa veriš stofnaš til eftir 9/11 2001, en žį losnaši djöfullinn śr grindum.

Uppljóstranir ES bera vott um vęskilsleg višhorf ķ Washington DC, žar sem svikizt er aftan aš nįnustu bandamönnum, hvaš žį öšrum, meš vęgšarlausum hlerunum frį kanzlara og nišur śr.  Žeir, sem njósnaš er um, eru aušvitaš ekki allir hvķtžvegnir englar, og stunda vafalķtiš margir hverjir svipaša išju sjįlfir, žó aš lķklega ekki ķ svo miklu umfangi sem bandarķsk stjórnvöld. 

Hvar er keppnisandinn og ķžróttamennskan aš gera sig sekan um slķka lįgkśru ?  Sišleysiš og tvķskinnungurinn ķ Gušs eigin landi rķšur ekki viš einteyming.  Sķzt skal žó halda žvķ fram hér, aš ašrir séu meš englavęngi.  Sé svo, eru žeir a.m.k. anzi svišnir oršnir.  Ķ Lundśnum hafa menn t.d. löngum ęriš kręfir veriš į sviši njósna og afkóšunar dulmįls, eins og fręgt er frį višureigninni viš Žrišja rķkiš, en radarinn, leynižjónustan og rįšning į dulkóša Wehrmacht įttu drjśgan žįtt ķ aš snśa taflinu viš ķ hildarleik Sķšari heimsstyrjaldarinnar.  

Edward Snowden viršist nś vera oršinn óvinur Bandarķkjanna nr 1 og var fyrir vikiš um tķma eins og hundeltur héri, og forkólfur Pķrata hérlendis lét um tķma sem hśn ynni aš žvķ aš śtvega honum landvistarleyfi į Ķslandi.  Hvers konar stjórnmįlaįstand hefši žį myndazt į milli BNA og Ķslands ?  Frį žvķ aš Bandarķkjaher hvarf af Mišnesheiši, hefur vinskapurinn ekki veriš upp į marga fiska, og engu var lķkara en Ķslendingar vęru ķ ónįš hjį Sešlabanka Bandarķkjanna įriš 2008, žegar hęst įtti aš hóa og landiš var skiliš eftir į flęšiskeri statt į mešan ašrar Noršurlandažjóšir, sem um žaš bįšu, fengu opna lįnalķnu frį "Federal Reserve" og til sešlabanka sinna. 

Framkoma Engilsaxa ķ Whitehall, ķ Englandsbanka, ķ Hvķta hśsinu og Sešlabanka BNA gagnvart ķslenzku rķkisstjórninni og Sešlabanka Ķslands ķ október 2008 var fyrir nešan allar hellur og hefur enn ekki veriš skżrš aš neinu marki fyrir ķslenzku žjóšinni. 

Žaš veršur ennfremur aš fįst śtskżring į žvķ, hvers vegna brezka Verkamannaflokksstjórnin gerši sér far um aš gera Ķslendingum allt til miska, sem hśn gat, og magna žann vanda, sem aš fjįrmįlakerfi Ķslands stešjaši.  Brezka rķkisstjórnin lagši lykkju į leiš sķna meš virkjun hryšjuverkalaga til aš koma Ķslandi į kné, į sama tķma og hśn bjargaši öllum öšrum bönkum į brezkri grundu.  Žetta er almenningi enn rįšgįta.  Bretar verša aš gera hreint fyrir sķnum dyrum ķ žessum efnum til aš um heilt geti gróiš į milli žjóšanna.  Hafši brezka leynižjónustan upplżsingar, sem mönnum eru ekki haldbęrar į Ķslandi enn žann dag ķ dag ?  Žaš er ekki allt sem sżnist og ekki unnt aš śtiloka neitt ķ žessum efnum.     

Bandarķkjastjórn reyndi mikiš til aš hafa hendur ķ hįri téšs Snowdens, en įn įrangurs, og leikur kattarins aš mśsinni endaši meš žvķ, aš sjįlfur Vladimir Putin skaut yfir Snowden tķmabundnu skjólshśsi.  Nišurlęging hins hnignandi vesturheimska stórveldis varš enn sįrari fyrir vikiš. 

Žaš žarf enga mannvitsbrekku til aš geta sér til um fyrirętlun Rśssa.  Hśn er aš reka fleyg ķ samstöšu Vesturveldanna.  Žjóšverjar eru mjög sįrir vegna žess vantrausts og jafnvel tortryggni, sem njósnir NSA og MI5 sżna, aš rķkir ķ garš endursameinašs Žżzkalands į mešal Engilsaxa, žrįtt fyrir fagurgala žeirra.  Žeir ķhuga žess vegna aš skjóta yfir Snowden skjólshśsi, žegar tķmi hans hjį Rśssum veršur į enda runninn.  Žaš yrši óneitanlega sterkur leikur ķ žeirri refskįk, sem uppljóstranir Snowdens hafa fram kallaš, en yrši fleinn ķ holdi vestręnnar samvinnu, sem leitt gęti til upplausnar NATO.  Slķkur gjörningur žjónar varla langtķma hagsmunum Žżzkalands. 

Nś er komiš ķ ljós, hverju žessi įkafi viš aš handsama žrjótinn Snowden sętti.  Žaš er svo mikiš ķ hśfi, aš naušsynlegt er aš koma žeim bošskapi greinilega til skila, aš žeir, sem ķhuga aš leka viškvęmum upplżsingum śt um hegšun bandarķskra stjórnvalda, skuli hundeltir, ofsóttir og handteknir og Guš mį vita hvaš, hvar sem til žeirra nęst. Žetta er ófélegt višhorf forystumanna forysturķkis lżšręšisrķkjanna ķ heiminum, ef satt er.

Um mįnašamótin nóvember-desember 2013 kynntust Ķslendingar žvķ į eigin skinni, hvaš žaš getur žżtt, aš persónulegar upplżsingar um fólk verši fyrir hunda og manna fótum.  Įbyrgšarlaus varzla persónulegra gagna er hneyksli, en hvaš mį žį segja um tilraun til aš breiša yfir ósómann, sem virtist vera į feršinni ķ upphafi ?  Allt veršur žetta mįl mun ömurlegra, žegar fréttir berast af žvķ 3. desember 2013, aš tvisvar - žrisvar sinnum į tveggja įra tķmabili hafi meš nokkrum įrangri veriš rįšizt til atlögu viš tölvukerfi viškomandi sķmafyrirtękis įn žess aš gripiš vęri til teljandi varna ķ kjölfariš.  Slķkt andvaraleysi er vķtavert og veršur aš draga hęfni stjórnenda, sem slķkt lįta henda sig, til aš bera įbyrgš į tęknilegri starfsemi og umsżslu viškvęmra gagna fyrir fjölda fólks, ķ efa. Enn og aftur opinbera opinberir eftirlitsašilar algert haldleysi sitt.  Vissi Póst-og fjarskiptastofnun ekkert um fyrri įrįsirnar ?  Póst- og fjar viršist ekki hafa rennt grun ķ slęlega frammistöšu undir sķnum verndarvęng.  Svariš į ekki aš vera aš ausa fé ķ eftirlitiš.  Žvert į móti.  Žaš į aš draga śr fjįrveitingum žangaš, en auka kröfur um innra eftirlit og herša višurlög viš brotum leyfishafa.  Lagarammi starfsemi sķmafyrirtękjanna ber vott um veiklyndi.  Fyrir vanrękslu af žessu tagi eiga aš liggja višurlög um hįar fébętur til višskiptavina og heimild til sviptingar rekstrarleyfis, ef allt keyrir um žverbak.  Markašurinn mun reyndar vafalaust refsa viškomandi grimmilega fyrir amlóšahįttinn.   

Bandarķkjamenn hafa bakaš grundvelli vestręns lżšręšis, frelsi einstaklingsins til athafna įn žess yfirvöldin horfi beinlķnis yfir öxlina į honum, ómęlanlegt tjón.  Stóri bróšir Orson Wells frį 1984 er į mešal vor ķ öllum sķnum ömurleika.  Hvķlķk nišurlęging og sišleysi. 

Leynižjónustur hafa stundaš žennan óskunda aš hlera sķmtöl frį žvķ, aš nżting į gagnmerkri uppfinningu Bells hófst.  Margir fleiri hafa gerzt sekir um hleranir og einnig sį, er hér knżr lyklaborš.  Žaš var fyrir hįlfri öld, žegar strįksi af einhverjum įstęšum var inni ķ bę og ekki sįst til.  Žį var lyft upp tóli og hlustaš į samtöl, einkum ef hringt var į vissa bęi žar ķ Vatnsdalnum, og förum ekki nįnar śt ķ žaš, aš hętti Kristjįns Ólafssonar.

Hérlendis žarf aš sżna dómara fram į, aš rķkir hagsmunir séu ķ hśfi viš rannsókn sakamįls og aš lķklegt sé, aš hlerun sķmtala einstaklinga geti aušveldaš rannsókn og/eša sönnunarfęrslu.  Ef rök eru tilfęrš um, aš rķkir almannahagsmunir séu ķ hśfi, er lķklegt, aš dómari hlusti į žaš og taki tillit til ķ dómsśrskurši. 

Žaš gefur auga leiš, aš hlerun hins opinbera į sķmtölum og samtölum innan veggja heimila meš upptökutękjum, er alvarleg įrįs į frišhelgi einkalķfs.  Persónuvernd er į yfirboršinu meš strangar kröfur um lögmęti sķmtalaupptöku og myndatöku hvers konar, en žegar til kastanna kemur, er einkalķf almennings berskjaldaš og nįnast ekkert einkalķf, ef einhverjum žursum dettur ķ hug, aš žaš kunni aš vera įhugavert fyrir hiš opinbera aš komast aš, hvers kyns er.  Žursar misnota hér tęknina skefjalaust, og hérlendis hafa żmsir į tilfinningunni, aš dómarar séu nokkuš lausbeizlašir, žegar saksóknarar standa andspęnis žeim meš beišni um rof į frišhelgi einkalķfs.  Hér eru menn komnir śt į hęttulega braut, og ekki sér fyrir endann į žessari öfugžróun.   

Žjóšverjar eru mörgum öšrum viškvęmari ķ žessum efnum, žó aš žeir lįti sér ekki allt fyrir brjósti brenna.  Žaš stafar af fortķš žżzku žjóšarinnar į 20. öldinni, sem var rysjótt og stormasöm undir heimsveldissinnušum keisara, foringja og žżlyndra alręšissinnašra stjórnmįlaflokka, enda lénsskipulagiš žį aš lķša undir lok, og hinar vinnandi stéttir borgara og verkamanna aš taka viš valdataumunum.  Mišstéttin var aš brjótast til valda og żta ašlinum til hlišar.  Žaš kostaši blóš, svita og tįr. 

GESTAPO (Leynižjónusta rķkislögreglunnar) hélt uppi öflugri upplżsingaöflun og persónunjósnum ķ Žrišja rķkinu og hernumdum löndum Wehrmacht undir stjórn Heinrichs Himmlers, Rķkislögreglustjóra og ęšsta stjórnanda SS-varnarsveitanna (Schutzstaffel).  Meš žessum hrikalegu valdatękjum Žrišja rķkisins var megniš af Evrópu tekin hrešjataki į strķšsįrunum og žjóšernishreinsanir framkvęmdar.  Žaš eimir enn eftir af hugarfari žjóšernishreinsana ķ Evrópu, sbr Balkanstrķšiš, hręšilega, ķ lok 20. aldarinnar, og mešferšina į Sķgaunum (Rómafólki) vķša um Evrópu ķ upphafi 21. aldarinnar.     

STASI (Öryggislögregla rķkisina) ķ lepprķki Rįšstjórnarrķkjanna į hernįmssvęši Rśssa ķ Žżzkalandi var meš nefiš ofan ķ hvers manns koppi ķ DDR og hélt uppi miklu snušri vestan megin einnig.  Almenningur fór ekki varhluta af žessu og var įkaflega var um sig og varkįr ķ oršavali.  Aš bśa ķ einręšisrķki er žrśgandi, af žvķ aš engum er aš treysta, og Stóri bróšir gat leynzt alls stašar, og žaš hefur veriš grķšarlegur léttir fyrir žżzku žjóšarsįlina aš losna viš žessa andlegu kśgun.  Allt var žaš framferši valdhafanna fyrirlitlegt.  

Žess vegna hefur žaš veriš reišarslag fyrir Žjóšverja nśtķmans aš frétta af hlerunum Bandarķkjastjórnar į einkasķma kanzlara Žżzkalands, hvaš žį öšrum, öflugasta og einum nįnasta bandamanni sķnum.  Hvaš mega kažólikkar heimsins segja nśna, žegar komiš hefur ķ ljós, aš pįfinn ķ Róm er einnig fórnarlamb žessara dęmalausu hlerana ?  Hvaš į žetta eiginlega aš žżša ?  Er žetta fķflagangur óvita, sem kunna ekki meš öfluga tękni aš fara, svo aš sišlegt sé ? 

Allt spratt žetta upp eftir hryšjuverk ofstękisfullra hatursmanna vestręns frelsis og lżšręšis, en višbrögšin, hnżsnin, sem nś hefur veriš flett ofan af, grefur undan grunngildum hins vestręna heims.  Žaš eru grunngildin, sem hryšjuverkamenn vilja feig.  Sjįlfir eru žeir andlega į steinaldarstigi.  Žaš mun reynast skammgóšur vermir aš hafa yfirburši ķ tękni, vķsindum og hergögnum, ef sįlarlķfiš er morkiš og andinn vesęll.  

Umfang hlerana Bandarķkjamanna er meš ólķkindum og opinberar sišlausa embęttismenn ķ Gušs eigin landi.  Žetta framferši vitnar um rotnun og heigulshįtt ķ forysturķki hins vestręna heims.  Mįliš er žess vegna grafalvarlegt, vegna žess aš engrar išrunar og yfirbótar sér merki, eins og Žjóšverjar žó höfšu manndóm til aš sżna, eftir aš žeir stofnušu sitt Sambandslżšveldi įriš 1949, Bundesrepublik Deutschland.  Forystumenn Žjóšverja meš Dr Konrad Adenauer, kanzlara og fyrrverandi borgarstjóra ķ Köln, tóku af skariš og lżstu óbeit og andśš į gjöršum fyrirrennara sinna, og žjóšin tók undir meš žeim.  Engrar išrunar veršur į hinn bóginn vart ķ Hvķta hśsinu.  Slķkt er ills viti.  Forseti BNA varš sér og žjóš sinni til minnkunar, žegar hann sagšist vera hęttur ķ bili aš hlera sķma Angelu Merkel, en ekki sżndi hann išrun, žó aš hann léti sem hann mundi ekki taka upp sömu hįttsemi į nż.  Žaš er vel skiljanlegt, aš Žjóšverjar kunni ekki aš meta žessa framkomu.      

Heimurinn allur er nś ķ hlutverki indķįnanna, frumbyggja Noršur-Amerķku, sem įttu sér stórmerkilega menningu, en kśrekarnir léku hörmulega og kśgušu illilega.  Ķ žetta sinn er žó lķklegast, aš hin svķviršilega įrįs į einkalķf bandamanna Bandarķkjamanna verši aš bjśgverpli, sem hitti žį sjįlfa illa fyrir.  Hver žarfnast óvina, sem į slķka vini ?  Sišbótar er žörf.  Hvar er Marteinn Lśther nśtķmans ?  Er hann į róandi lyfjum og mun žess vegna aldrei hafa sig neitt ķ frammi ?  Gerilsneyšing, andleysi og flatneskja rétttrśnašarins tröllrķšur hśsum.

Nś į vel viš Heimsósómakvęši Skįld-Sveins frį 1614 meš žessu erindi:

"Vesöl og snauš er veröld af žessu klandri,

völdin efla flokkadrįtt ķ landi,

harkamįlin hyljast mold og sandi,

hamingjan bannar, aš žetta óhóf standi."

Heimsósómi Skįld-Sveins 1614

 

  

Žżzkaland eftir 1989

 

    

      

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband