Pķ*ratar

Žaš er kunnara en frį žurfi aš segja, aš frį dögum grķsku heimspekinganna og stęršfręšinganna, sem uppi voru nokkrum hundrušum įra fyrir Krists burš og voru upphafsmenn rökhyggjunnar ķ vestręnni menningu, hefur hlutfalliš į milli ummįls hrings og žvermįls hans veriš žekktur fasti og kallašur Pķ.

Pķ er žó óręš tala, žvķ aš žaš er ekki hęgt aš tįkna hana  meš heilli tölu og endanlegum fjölda aukastafa, en góš nįlgun er 3,1415. Fyrirsögnin žżšir žį rśmlega žrefaldur rati, og af öllum sólarmerkjum aš dęma er žaš ekki of ķ lagt um stjórnmįlamennina, sem kalla sig pķrata. Žeir eru lķka óręšir, enda oft į tķšum eins og geimverur śr einhverjum gerviheimi tölvuleikjanna. 

Nżlega varš kapteini pķ*rata į Ķslandi hrošalega į ķ messunni, en af einhverhum įstęšum, sem žessum blekbónda er huliš sjónum, lķkti hśn Skagafirši viš Sikiley į Ķtalķu.  Heimskulegri samanburš er vart hęgt aš hugsa sér, en žarna įtti aš vera einhvers konar skķrskotun til réttarfarsins į bįšum stöšum.  Mann setur hljóšan, en žetta fyrirbrigši, téšur kapteinn, situr į Alžingi og rķfur žar išulega stólpakjaft og hagar sér dólgslega ķ pślti. 

Žaš, sem į Skagfiršinga, ašra Noršlendinga og landsmenn alla er lagt meš fķflaganginum, sem višgengst į žjóšžinginu aš hįlfu allra stjórnarandstöšuflokkanna, er žyngra en tįrum taki. Kapteinninn mį žó eiga žaš, aš hśn hefur bešiš Skagfiršinga afsökunar į téšu frumhlaupi sķnu, og enginn skilur hugrenningatengslin.

Śt er komin bók eftir Margréti Tryggvadóttur, Śtistöšur, žar sem hśn lżsir eldfimu sįlarįstandi félaganna ķ flokksnefnum, sem voru forverar Pķ*rataflokksins.  Žar voru rżtingar ótt og tķtt į lofti og félagsžroski af skornum skammti.  Téšur "kapteinn" virtist hafa litiš į sig sem "prķmadonnu", sem sjįlfkjörin vęri til aš žvęlast śt um allar koppagrundir į kostnaš skattgreišenda, m.a. į Allsherjaržing Sameinušu žjóšanna.   

Afstöšuleysi pķ*ratanna til žingmįla hefur lķka vakiš athygli.  Hafa žeir fęrt fįmenni žingflokksins sem skżringu į žessu undarlega og himinhrópandi skošanaleysi į žingmįlum, sem til umfjöllunar eru hverju sinni. Žeir hafa žó veriš drjśgir ķ umręšum um fundarstjórn forseta, enda lżšręšisįstin borin ķ merg og bein.  Fįmennisśtskżringin er śt ķ hött, žvķ aš žingmönnum ber aš taka afstöšu til mįla sjįlfir og gera upp hug sinn į einstaklingsgrundvelli, grundvelli eigin samvizku, en ekki žess, sem ašrir ķ žingflokkinum kunna aš hafa um mįliš aš segja.  Žetta er aumlegt yfirklór hjį žeim. Engu er lķkara, en žeir upplifi sig ķ gagnvirkum tölvuleik, žar sem žeir setji leikreglurnar sjįlfir.  Margt er nś žröngsżnt, sem į žingiš er vališ og vķša er asklok fyrir himin, en pi*ratarnir fylla žann flokk manna, sem eru svo firrtir, aš žeir lifa ķ gerviheimi, sem žeir halda, aš sé raunheimur.   

Sama er aš segja um mętingar žeirra į žingnefndafundi.  Hśn er afspyrnu léleg.  Žeir viršast einfaldlega vera hśšlatir viš žingstörfin, enda liggja rętur pķratahreyfingarinnar hjį stjórnleysingjum, sem hafa aldrei haft gįning į žingręšinu.  Aš vilja fjölga ķ žessu liši į Alžingi er žess vegna fullkomlega óskiljanlegt, nema sem svišsetning į grķskum harmleik. Vķkur nś sögunni aš Pķ sem leišréttingarstušli opinberra kostnašarįętlana.

Gįrungarnir segja, aš opinberar ķslenzkar kostnašarįętlanir megi margfalda meš Pķ til aš fį śt lokakostnaš.  Žetta er ekki śt ķ hött, og žaš er hęgt aš tilfęra nżlegt og žekkt dęmi, sem styšur žetta, žó aš hlutfalliš sé ekki nįkvęmlega sį flatarmįlsfręšilegi fasti Pķ. Um er aš ręša Hörpuna.  Įętlašur kostnašur Hörpunnar įriš 2002 var ISK 9“736“000“000 eša rśmlega ISK 9,7 milljaršar (mia).  Raunverulegur kostnašur įriš 2010 nam hins vegar ISK 28,0 miö, og lętur nęrri, aš hlutfalliš sé 2,9, sem er tęplega Pķ.

Žetta leišir aušvitaš hugann aš stórverkefni, sem mjög hefur veriš ķ umręšunni, en er undirorpiš grķšarlegri tęknilegri og fjįrhagslegri óvissu, žar sem svo langur og djśpt liggjandi sęstrengur hefur aldrei veriš lagšur sem strengurinn Ķsland-Skotland, sem nś er veriš aš kanna hafsbotninn fyrir aš hįlfu enskra fjįrfesta, aš sagt er. Reka žarf žennan 1200 km langa sęstreng į jafnspennu, sem er svo hį, aš engin žekkt plasteinangrunarefni žola slķkt, heldur brotnar einangrunargildiš fljótlega nišur. Flutningstöpin minnka hratt (kvašratķskt) meš rekstrarspennu, og žar af leišandi veršur rekstrarspennan mikilvęg fyrir hagkvęmnina. 

The Economist hefur birt kostnašartöluna USD 6,0 mia meš öllum tengibśnaši, en įn virkjana.  Ketill Sigurjónsson, sem lętur sig orkumįl miklu varša, opinberlega, og ritar mikiš um žetta hugšarefni sitt į vefsetur sitt, véfengir žessa tölu og telur hana of hįa. Hann gefur žar meš lķtiš fyrir varśšarreglur um kostnašarįętlanir, žegar mikil tęknileg óvissa į ķ hlut, eins og į viš um sęstrenginn og fylgibśnaš hans.  Dr Baldur Elķasson, verkfręšingur, er annarrar hyggju og sagši ķ vištali viš Morgunblašiš, 24. jśnķ 2014, aš įętlaš hafi veriš, aš téšur sęstrengur kosti USD 5,0 milljarša. "Žaš er, aš mķnu mati allt of lįg tala", sagši dr Baldur, sem įętlar kostnašinn "tvöfalda žį tölu og sennilega meira".  Žį eru menn komnir meš Pķ sem leišréttingarstušul į talnabiliš, sem téšur Ketill veifar, į žetta risaverkefni į ķslenzkan męlikvarša, sem nęmi žį einni landsframleišslu Ķslands į įri, og eru žó virkjanirnar enn ótaldar.

Fjarri fer, aš allt of lįgar kostnašarįętlanir séu sérķslenzkt fyrirbęri; skįrra vęri žaš.  Hér verša talin nokkur erlend dęmi, og er hlutfall lokakostnašar og kostnašarįętlunar sżnt meš:

  1. Óeruhśsiš ķ Sidney: 14
  2. Höfušstöšvar norska sešlabankans: 4,4
  3. Hiawatha jįrnbrautarlķnan ķ Minneapolis: 1,9
  4. Nešanjaršarlestakerfi Kaupmannahafnar: 1,5
  5. Jįrnbrautarlķnan Boston-New York-Washington: 1,3

Mešaltal žessarar upptalningar er 4,6, sem er rśmlega Pķ.  Athygli vekur, aš af žessum 5 stórverkefnum eru 3 jįrnbrautarlķnur. 

Nś vill svo til, aš nżlega hefur veriš gerš kostnašarįętlun um hrašlest į milli Flugstöšvar Leifs Eirķkssonar og samgöngumišstöšvar ķ Vatnsmżri. Žaš er sem sagt įhugi fyrir žessu verkefni ķ vissum pólitķskum krešsum, en enginn einkaašili hefur gefiš sig fram til fjįrfestingar. Verkiš felur ķ sér lagningu tvöfaldra teina fyrir lest, sem gęti nįš yfir 200 km/klst hraša, göng undir Straumsvķk, sem kęmu upp ķ Vatnsmżri auk Lękjargötu ķ Hafnarfirši, viš Vķfilsstaši ķ Garšabę og Smįranum ķ Kópavogi, įsamt rafmagnseimreišum, faržegavögnum og flutningavögnum.  Hugmyndafręšin aš baki er gręn, ž.e. aš spara jaršefnaldsneyti og minnka losun gróšurhśsalofttegunda. 

Runólfur Įgśstsson hjį Rįšgjöf og verkefnastjórnun er forsprakki verkefnisins.  Eftir honum er haft baksvišs ķ Morgunblašinu žann 6. jśnķ 2015 į bls 26 viš hliš leišarans:

"Viš erum aš tala um aš draga śr notkun į innfluttu eldsneyti og nota žess ķ staš rafmagn, sem er framleitt meš endurnżjanlegum og umhverfisvęnum hętti.  Orkunżtingin er allt önnur.  Žaš žykir lķka merkilegt, aš žessi lest veršur aš öllum lķkindum knśin gufu, žótt óbeint sé.  Rafmagniš ķ lestina kemur vęntanlega śr gufuaflsvirkjunum į Hellisheiši eša Reykjanesi."

Žessi röksemdafęrsla fyrir hrašlest į milli Keflavķkurflugvallar og Reykjavķkur er anzi gufuleg.  Fyrir dyrum stendur rafvęšing ķslenzka bķlaflotans, svo aš į vęntanlegum afskriftatķma žessarar jįrnbrautalestar veršur ekki sį eldsneytissparnašur, sem "Rįšgjöf og verkefnastjórnun" vill vera lįta.  Umhverfisverndarhliš mįlsins er žess vegna léttvęg. 

Žaš er óvarlegt aš gaspra um, hvašan raforkan kemur til notenda frį sameiginlegu stofnkerfi.  Raforkufęšing hrašlestarinnar veršur a.m.k. į tveimur stöšum til aš draga śr spennufalli, t.d. inn ķ sitt hvorn enda.  Žegar įlag eykst ķ Helguvķk, mį ętla, aš orkan frį Svartsengi og Reykjanesvirkjun fari aš mestu leyti žangaš.  Orkan frį Hellisheišarvirkjun fer ekki sķšur til Noršurįls en til Reykjavķkur.  Žaš er žess vegna órökstudd vęnting, aš lestin verši "gufuknśin", žó aš gufukatlar hafi knśiš fyrstu jįrnbrautarlestirnar.  Ef mįl skipast meš svo ótrślegum hętti, aš einhver fįist til aš fjįrmagna žetta verkefni, žį veršur sś lest aš megninu til knśin meš raforku śr fallvötnum, enda sjį vatnsorkuver fyrir um 70 % orkunnar inn į stofnkerfiš.

"Viš hittum alla hlutašeigandi bęjarstjóra ķ maķ og erum nś aš kynna žetta fyrir bęjarrįšunum og ķ einhverjum tilfellum bęjarstjórnum."

Samkvęmt žessum oršum Runólfs er undirbśningsvinna fyrir hrašlestarverkefniš į undirbśningsstigi, og žess vegna er full įstęša til aš reikna śt, hvort žaš standist lįgmarks aršsemiskröfur, og žaš hefur žessi blekbóndi hér gert, og er śtkoman falleinkunn fyrir žessa višskiptahugmynd.  Žaš veršur enginn fjįrhagslegur įvinningur fyrir faržega slķkrar hrašlestar, en žeir spara um 20 mķn feršatķma.  Öryggi žeirra į leišinni eykst vęntanlega lķka. 

Nś er veriš aš leggja hrašlestarteina į milli Óslóar og Stokkhólms, og žar spara menn 1,5 klst mišaš viš akstur ķ bķl.  Margir fljśga žarna į milli, og višskiptahugmyndin er aš keppa viš flugiš į žessari leiš og bjóša upp į umhverfisvęnni feršamįta žessa leiš.  

R-listinn ķ Reykjavķk (vinstri menn og framsóknarmenn) sżndi žessu verkefni įhuga į sinni tķš og lét gera kostnašarįętlun upp į ISK 30 milljarša į veršlagi žess tķma.  Įriš 2013 var gerš nż kostnašarįętlun af  Rįšgjöf og verkefnastjórnun, sem er žęttinum Pķ hęrri en hin. Nż kostnašar- og tekjuįętlun fyrir hrašlest, Vatnsmżri samgöngumišstöš-Leifur Eirķksson flugstöš, er į žessa leiš samkvęmt Greinargerš Rįšgjafar- og verkefnastjórnunar ehf til Reita hf 2013:

  • Stofnkostnašur: 70-140 mia kr [vķtt óvissubil]
  • Įrlegur rekstrarkostnašur: 1,3 mia kr [virkar lįgur]
  • Faržegafjöldi įriš 2020: 2“130“000 [virkar hįr]
  • Faržegafjöldi įriš 2030: 3“020“000 [virkar mjög hįr]
  • Tekjur įriš 2020: 4,3-6,4 mia kr [2000-3000 kr/far]
  • Tekjur įriš 2030: 6,0-9,1 mia kr [2000-3000 kr/far]

Į žessum grundvelli er unnt aš finna śt, hvort téš hrašlest veršur aršsöm ešur ei m.v. gefnar forsendur.  Ķ stuttu mįli er nišurstaša nśviršisreikninga blekbónda sś m.v. 20 įra afskriftatķma og 10 % innri vexti, aš hrašlestin veršur ekki aršsöm, žó aš vališ sé hagstęšasta višmiš fyrir samžykkt verkefnisins, ž.e. lįgmarksstofnkostnašur og hįmarkstekjur lestarinnar įriš 2030. 

Įrlegur kostnašur hrašlestarinnar veršur į bilinu 9,7 - 18,1 mia kr.  Hugmyndin um hrašlest į Ķslandi til faržegaflutninga er andvana fędd. Vegna žessarar nišurstöšu orkar eftirfarandi stašhęfing ķ téšu

vištali mjög tvķmęlis, og viršist sett fram ķ blekkingarskyni gagnvart sveitarstjórnarmönnum og öšrum, sem ekki gęta sķn į röngum kostnašar- og tekjuįętlunum og loddaralegum fyllyršingum į borš viš žessa hér um téša hrašlest:

"Rekstrarįętlun fyrstu 10 įra gerir rįš fyrir jįkvęšri afkomu fyrirtękisins allt frį byrjun."

Spyrja veršur: jįkvęšri mišaš viš hvaš ?  Alla vega ekki mišaš viš ešlilega aršsemiskröfu fjįrmagns, sem ķ žetta hrašlestarverkefni yrši lagt. Įstęša er til aš vara stjórnvöld viš aš leggja skattfé borgaranna ķ undirbśning žessa verkefnis.  Sišferšisgrundvöllurinn um minni mengun faržega er brostinn meš vęntanlegri rafbķlavęšingu landsins, og fjįrhagsgrundvöllurinn er langt śti ķ buskanum.

  

Russ Roberts, hagfręšingur, hefur kannaš gęši kostnašarįętlana, sérstaklega fyrir jįrnbrautarlestir, og komizt aš žeirri nišurstöšu, aš yfirleitt eru įętlanir um fjölda faržega fjarri žvķ aš rętast, og aš mešaltali verša žeir ašeins helmingur af įętlušum fjölda.  Ekki dugar aš hękka veršiš, žvķ aš žį fękkar žeim enn meira.  Sennilega er ofangreindur įętlašur faržegafjöldi sömu annmörkum hįšur og įętlanir um faržegafjölda yfirleitt.  Žį veršur žessi hrašlest aldrei aršsöm, vegna žess aš hśn mun ķ framtķšinni žurfa aš keppa viš rafknśin ökutęki meš rekstrarkostnaši u.ž.b. 1/10 af rekstrarkostnaši nśverandi ökutękja, sem fara meš faržega til og frį Flugstöš Leifs Eirķkssonar.

Sś er hins vegar hęttan, ef Pķ*ratar stjórnmįlanna nį völdum ķ landinu, aš anaš verši śt ķ eitthvert feigšarflan af žessu tagi meš skattfé almennings, og rķkissjóšur og sveitarsjóšir sitji žį uppi meš bagga, sem numiš gęti 14 miö kr į įri į mešan lestin vęri ķ rekstri.  Žaš er mun verra en Harpan, enda um ferfalt dżrara verkefni aš ręša. Harpan dregur žó aš sér fólk og veitir įnęgju, af žvķ aš hönnunin og framkvęmdin eru aš sumu leyti vel heppnuš, en hępiš er, aš hiš sama geti įtt viš um hrašlest, sem veldur grķšarlegri hįvašamengun, žar sem hśn fer ofanjaršar.

Žaš er ekki sama fyrir pyngju almennings, hvers konar stjórnmįlamenn eru kosnir til valda.  Į sķšasta kjörtķmabili voru hreint ótrślegir ratar ķ fjįrmįlum viš völd.  Žeir skildu ekki, aš óhóflegar skattahękkanir sligušu svo efnahag fjölskyldna og fyrirtękja, aš óhjįkvęmilegum efnahagsbata eftir mikinn hagkerfissamdrįtt seinkaši um a.m.k. 2 įr.  Žeir skildu ekki vofveiflegar afleišingar Icesave-samninganna fyrir kaupmįtt į Ķslandi nęstu įratugina, og žeir skildu ekki afleišingar žess fyrir hag rķkissjóšs Ķslands aš fęra kröfuhöfum föllnu bankanna 2 af nżju bönkunum į silfurfati. 

Žessir margföldu ratar skilja ekki efnahagslögmįlin og skilja ekki, hvernig veršmęti verša til.  Žeir skilja ekki, aš fyrirtęki žurfa gróšahvata til aš stunda veršmętasköpun af hvaša tagi sem er, og til aš stunda sķna starfsemi žurfa fyrirtękin fyrirsjįanlegt rekstarumhverfi og vissu fyrir žvķ, aš stjórnmįlamenn muni ekki gjörbreyta rekstrarumhverfinu meš einu pennastriki.  Af žessum sökum er rétt aš halda margföldum rötum, pķrötum og jafnašarmönnum, sem kunna ekkert annaš viš völd en aš jafna śt eymdinni, frį völdum, og leyfa žeim aš nöldra žar ofan ķ bringu sér.   

 

 

 

 

 

 

 

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband