Leikrit viš frumskipun Landsréttar

Žaš er vandaverk aš bśa til kerfi fyrir skipun lögfręšinga ķ dómaraembętti, sem tryggi kjörsamsetningu dómarahóps, hvort sem dómararnir eiga aš starfa ķ Hérašsdómi, Landsrétti eša Hęstarétti, og žaš žarf aš vanda mjög val į einstaklingum ķ öll dómaraembętti.  Žar žarf aš vera valinn mašur ķ hverju rśmi. Lķklega er bezt, aš sama fyrirkomulag rķki į valinu fyrir öll 3 dómsstigin. Nśverandi fyrirkomulag žarfnast endurskošunar aš mati dómsmįlarįšherra og margra annarra.   

Sigrķšur Andersen, dómsmįlarįšherra, ritaši fróšlega grein ķ Morgunblašiš sunnudaginn 4. jśnķ 2017, "Hlutverk Alžingis": 

 "Fyrirkomulag viš skipan dómara hefur veriš meš żmsum hętti fram til žessa og mismunandi eftir žvķ, hvort viš į Hęstarétt eša hérašsdómstól. Dómsmįlarįšherra skipaši įšur fyrr hęstaréttardómara eftir umsögn Hęstaréttar, en 3 manna dómnefnd fjallaši um umsękjendur hérašsdóma įšur en rįšherra tók įkvöršun um skipun.  

Įriš 2010 var sett į laggirnar 5 manna dómnefnd, sem hefur sķšan fjallaš um umsękjendur um bęši stöšur hérašsdómara og hęstaréttardómara.  Um leiš var vęgi nefndarinnar aukiš žannig, aš rįšherra hefur veriš bundinn viš nišurstöšu hennar.  Žó er žaš ekki fortakslaust,  žvķ aš sérstaklega er kvešiš į um, aš rįšherra geti vikiš frį mati nefndarinnar, en žį veršur hann aš bera žaš undir Alžingi.  

Ķ greinargerš meš frumvarpi meš žessari breytingu er sérstaklega įréttaš, aš veitingavaldiš sé hjį rįšherra.  Žaš sé enda ešlilegt, aš valdiš liggi hjį stjórnvaldi, sem ber įbyrgš į geršum sķnum gagnvart žinginu [undirstr. BJo].

Meš lögum um Landsrétt var svo kvešiš į um, aš viš skipun dómara ķ fyrsta sinn yrši rįšherra aš bera tillögu sķna upp viš Alžingi, hvort sem rįšherra gerši tillögu um aš skipa dómara alfariš ķ samręmi viš nišurstöšu dómnefndar eša ekki."

Į grundvelli žessa skżtur skökku viš, aš nokkur skuli draga ķ efa vald rįšherra til aš hvika frį tillögu dómnefndar um 15 fyrstu dómendur ķ nżstofnušum Landsrétti,  śr hópi 37 umsękjenda, og žaš vitnar beinlķnis um dómgreindarleysi aš saka rįšherrann um valdnķšslu ķ ljósi žess, aš mikill meirihluti fulltrśa landsmanna į Alžingi stašfestu gjörning rįšherrans.  Löggjafarsamkoman hafši bśiš svo um hnśtana, aš hśn hefši lokaoršiš um žessa frumskipun, vęntanlega til aš geta tekiš ķ taumana, ef henni žętti tillögugerš ótęk.

Į Alžingi žótti mönnum 15 manna hópur dómnefndar einmitt vera  ótękur ķ žessu tilviki, og žį įtti rįšherra ekki annarra kosta völ en aš breyta žessum 15 manna hópi.  Žetta og fleira gerir mįlshöfšun į hendur rįšherra śt af veitingunni alveg śt ķ hött, og hśn er ašeins til vitnis um öfgafull tapsįrindi, sem bera viškomandi lögmanni, lögskżringum hans og persónueinkennum, slęmt vitni.

"Rįšherra varš strax ljóst, eftir višręšur viš forystumenn flokkanna, aš nišurstaša dómnefndar um skipan dómara viš Landsrétt myndi ekki hljóta brautargengi į Alžingi.  Rökstušningur rįšherra hefši žar engu breytt.  Sjįlfum fannst rįšherra nišurstaša nefndarinnar of einstrengingsleg.  

Aš virtum öllum sjónarmišum, sem mįli skipta, gerši rįšherra tillögu til Alžingis um tiltekna 15 einstaklinga śr hópi žeirra 24, sem hann hafši metiš hęfasta.  Virtist mikil og góš sįtt um tillögu rįšherra ķ upphafi.  Žaš breyttist, hvaš stjórnarandstöšuflokkana varšaši."

Žaš mį geta nęrri, aš leikritiš, sem žį fór ķ gang į Alžingi og ķ fjölmišlum, hafi veriš aš undirlagi einhvers tapsįrs, sem ekki ber meiri viršingu fyrir Alžingi, löggjafarsamkomunni, en svo, aš hann telur viš hęfi aš efna til ęsingarkenndrar umręšu um alvarlegt og mikilvęgt mįl.  Ekki bętti śr skįk, aš skżrslu dómnefndar, eša kjarna hennar, var lekiš ķ fjölmišla, sem er algerlega óvišunandi fyrir alla, sem hlut eiga aš mįli.  Veršur sį leki rannsakašur ?

Eftir žessa atburšarįs er óhjįkvęmilegt aš taka skipun dómara til endurskošunar. Žaš er engin įstęša til aš hafa mismunandi fyrirkomulag fyrir dómstigin 3, heldur er kostur viš aš hafa samręmt vinnulag fyrir žau öll.  Sama dómnefndin getur séš um matiš į dómaraefnum fyrir öll dómstigin žrjś, en žaš žarf aš standa öšruvķsi aš vali dómnefndar, og hśn veršur aš fį nįkvęmari forskrift frį Alžingi en nśverandi dómnefnd fékk, svo aš hśn hlaupi ekki śt um vķšan völl.  

Žaš mį hugsa sér, aš Alžingi kjósi 4 nefndarmenn, stjórnarlišar 2 og stjórnarandstaša 2, og sé einn af hvoru kyni ķ hvorum hópi.  Hęstiréttur tilnefni žann 5., sem verši formašur.  

Verkefni dómnefndar verši aš flokka hęfa umsękjendur frį óhęfum og gefa žeim hęfu einkunn eftir hęfni į hverju sviši, t.d. į svišum fręšimennsku, dómstólastarfa, lögmennsku, stjórnsżslu, en sleppa žvķ aš vigta saman žessi hęfnissviš.  Einkunnir séu ķ heilum tölum frį 0-10. Nįkvęmni nśverandi dómnefndar meš ašaleinkunn meš tveimur aukastöfum er alveg śt ķ hött.  Matsnįkvęmnin leyfir ekki slķkt, nema umsękjendur séu lįtnir žreyta próf.  

Žaš į ekki aš vera hlutverk dómnefndar aš vega hin ólķku hęfnissviš saman ķ eina einkunn, enda er óljóst, hvernig dómnefnd Landsréttarumsękjenda įkvaršaši mismunandi vęgi fęrnisvišanna, heldur į žaš aš vera verkefni žess, sem meš veitingarvaldiš fer, dómsmįlarįšherrans.  Hann veršur viš žį vigtun aš vega og meta į hvaša svišum viškomandi dómstóll žarf helzt styrkingar viš ķ hvert sinn, og įkvarša vęgistušlana śt frį žvķ.   Žaš var einmitt žaš, sem Sigrķšur Andersen, dómsmįlarįšherra gerši, žegar hśn vék frį žröngri og hępinni rašašri tillögu dómnefndarinnar meš žvķ aš styrkja hópinn meš žekkingu og reynslu af dómstólastörfum.  Žaš var fullkomlega mįlefnalegt sjónarmiš. 

Haukur Örn Birgisson, hęstaréttarlögmašur, ritaši į Sjónarhóli Morgunblašsins 1. jśnķ 2017 greinina

"Hęfir dómarar".  Žar sagši m.a.:

"Ég hef įšur gagnrżnt žaš į žessum vettvangi, aš val į dómurum sé sett ķ hendurnar į hęfnisnefndum, sem ekki njóta lżšręšislegs umbošs og bera ekki stjórnskipulega įbyrgš į skipununum.  Į mešan rįšherra er ķ lögum fališ aš skipa dómara og bera įbyrgš į slķkum įkvöršunum, pólitķskt og stjórnskipulega, er ešlilegt, aš hann leggi sjįlfstętt mat į žį, sem skipašir eru.  Meš nśverandi fyrirkomulagi viršist valnefnd geta stillt rįšherra upp viš vegg meš žvķ aš veita rįšherra ekkert svigrśm viš skipunina, lķkt og gert var ķ žessu tilviki."

Valnefndin stillti ekki ašeins dómsmįlarįšherra upp viš vegg, heldur hinu hįa Alžingi lķka, meš žvķ aš bśa sér til innri vog į mikilvęgi hvers frammistöšužįttar.  Upp į žessu tók dómnefndin įn nokkurrar forskriftar um žaš, og žaš er vafasamt, aš hśn hafi haft heimild til slķkrar rįšstöfunar.

Haukur Örn skrifar t.d., aš reynsla umsękjenda af stjórnun žinghalda og samningu dóma hafi ekki fengiš neitt vęgi hjį dómnefndinni.  Žaš sżnir, aš störf dómnefndarinnar eru gölluš og aš naušsynlegt er aš njörva verklagsreglu dómnefndar nišur meš lögum eša reglugerš.  Meš gagnrżniveršri einkunnagjöf batt dómnefndin hendur rįšherra og Alžingis, en rįšherra leysti greišlega śr žvķ, enda stóšu engin rök til žess, aš einvöršungu 15 vęru hęfir til embęttanna.  Žaš voru röng skilaboš til umsękjenda og annarra, sem hug hafa į žessum mįlum.

"Sitt sżnist aušvitaš hverjum um listann, og ešlilega eru žeir, sem duttu śt af listanum, óįnęgšir.  Einn ašili, Įstrįšur Haraldsson, lögmašur, einn umsękjendanna, sem duttu śt af lista rįšherra, var snöggur til og hljóp fram meš nokkrum gķfuryršum strax og fréttist af tillögu rįšherra.  Sendi hann opiš bréf į forseta Alžingis, žar sem fullyrt var, aš rįšherra hefši gerzt lögbrjótur meš athęfi sķnu og aš žingheimur mętti ekki leggja blessun sķna viš slķk lögbrot.  Taldi hann žaš t.d. ekki standast lög, aš rįšherra ętlaši sér aš leggja fram 15 einstaklinga ķ einum "pakka", auk žess sem verulega hefši vantaš upp į rökstušning rįšherra fyrir tillögunni.

Hvaš fyrra atrišiš varšar, er augljóst mįl, aš umsękjandinn lagši ekki į sig aš kynna sér tillögu rįšherrans įšur en hann lżsti yfir lögbroti hennar.  Enda viršist žaš aldrei hafa stašiš til hjį rįšherranum aš óska eftir žvķ viš žingmenn, aš žeir samžykktu allar 15 tilnefningarnar ķ einu, heldur įvallt gengiš śt frį žvķ, aš kosiš yrši um hvern og einn umsękjanda. 

Hiš sama mį segja um seinna umkvörtunarefniš.  Rįšherra fylgdi tillögu sinni eftir meš śtskżringum og rökstušningi, sem hann hefur nś lįtiš žingmönnum ķ té.  Svo viršist sem bréf umsękjandans hafi žvķ fališ ķ sér frumhlaup, sett fram ķ žeim tilgangi aš hręša žingmenn ķ įtt aš sérstakri nišurstöšu."

Žaš er einsdęmi hérlendis, aš umsękjandi um dómarastöšu eša ašra opinbera stöšu hlaupi opinberlega svo hrapallega į sig "ķ rįšningarferlinu" sem Įstrįšur Haraldsson ķ žessu mįli.  Žaš er skrżtiš, aš slķkur gallagripur skuli lenda ķ hópi 15 efstu hjį dómnefndinni.  Öll mįlafylgja og gķfuryrši téšs Įstrįšs ķ žessu mįli sżna almenningi svart į hvķtu, aš hann įtti ekkert erindi ķ Landsrétt.  

Žaš er stormur ķ vatnsglasi aš įsaka rįšherra um lögbrot fyrir aš leggja tillögu sķna fram sem heild, en ekki ķ 15 lišum.  Įkvöršun um žetta var tekin af yfirstjórn žingsins, og žingiš samžykkti žetta form, enda alvanalegt žar.  Allir vissu, aš hver žingmašur gat gert žį grein fyrir atkvęši sķnu, aš undanskilja einhverja frį samžykki sķnu. Žingmönnum var ennfremur ķ lófa lagiš aš fara fram į atkvęšagreišslu um hvern og einn, og samkvęmt žingsköpum hefši slķk beišni veriš samžykkt.  Hér var um hreint framkvęmdaatriši aš ręša, sem frįleitt er aš kalla lögbrot.  Žį vęru fjölmargar atkvęšagreišslur į žingi um nokkra liši ķ einu lögbrot. Žetta upphlaup Įstrįšs missti žess vegna algerlega marks og ber einvöršungu vott um mjög óvönduš vinnubrögš, sem allir dómarar ķ landinu verša aš vera hįtt hafnir yfir.   

 

 

 

 

 

 

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband