Fraunhofer og samkeppnishęf framleišsla

Žaš er einkenni stjórnarhįtta nśverandi feršamįla-, išnašar- og nżsköpunarrįšherra aš skipa nefndir eša kaupa skżrslugerš af rįšgjafarfyrirtękjum, išulega śtlendum, žegar komast žarf til botns ķ mįlum.  Viš žetta setur rįšuneytiš nokkuš nišur, žvķ aš žaš ętti aš vera ķ stakkinn bśiš til aš leiša slķka vinnu hérlendis og kalla til ašstošar viš sig sérfręšinga eftir žörfum. 13. nóvember 2020 birti rįšuneytiš skżrslu, sem var ekki af lakara taginu, enda verktakinn rannsóknarfyrirtękiš Fraunhofer Institut ķ Karlsruhe.  Vęri fróšlegt aš vita, hvaš afuršin, skżrsla um samkeppnishęfni orkukręfs išnašar į Ķslandi m.t.t. raforkukostnašar, kostaši ķslenzka skattgreišendur. Mun žessi skżrsla borga sig ?

Ķ skżrslunni er mikill fróšleikur, en hśn er meš böggum hildar frį verkkaupanum.  Hśn fjallar ekki um heildarsamkeppnishęfni fyrirtękjanna orkukręfu, og hversu hįr raforkukostnašur hvers žeirra eša hvers geira mį vera, aš öšrum lišum óbreyttum m.v. įkvešna tķmasetningu, til aš fyrirtękin skili lįgmarks aršsemi aš mati rįšgjafans. Sś aršsemi er viš nśverandi ašstęšur sjįlfsagt talsvert lęgri en 7,5 %/įr, sem rķkissjóšur krefst af Landsvirkjun. Fyrir vikiš er óvķst, aš skżrslan komi aš miklum notum, og fyrstu ummęli išnašarrįšherra um nišurstöšu skżrslunnar lofa ekki góšu ķ žeim efnum.

Til aš setja stórišjuna ķ sögulegt samhengi er nytsamlegt aš skoša ritsmķš prófessors Jónasar Elķassonar ķ Morgunblašinu 3. jśnķ 2020: 

"Raforkuvinnsla į Ķslandi: Aftur į byrjunarreit ?"

"Žaš, sem öšru fremur skipti sköpum, var sś įkvöršun aš selja rafmagniš į rśmu kostnašarverši gegn tryggum greišslum ķ formi kaupskyldu. Žetta losaši Ķsland nįnast algerlega undan allri įhęttu, en takmarkaši gróšann um leiš. Ķ žessu skjóli hafa nįnast engin vandamįl komiš upp, gagnrżnisraddir žagnaš, nema hjį einstaka furšufuglum, og eignauppbygging ķ raforkukerfinu veriš ótrślega hröš. 

Žessi stefna į sér rętur ķ New Deal stefnu F.D. Roosevelt, forseta BNA. Svo hefur raforkuveršiš hękkaš meš tķmanum og endurnżjun samninga. Stórišjan hefur reynzt įgętur višskiptavinur og allir fordómar um stórfellda eitrun umhverfis og yfirvofandi fjįrhagstap, jafnvel gjaldžrot, löngu dottnir fyrir borš."

Višreisnarstjórnin og Sešlabankastjóri žess tķma, dr Jóhannes Nordal, stóšu aš og framkvęmdu žį stefnumörkun į 7. įratug 20. aldarinnar aš semja viš erlenda fjįrfesta um stórsölu į rafmagni og fjįrmagna žannig uppbyggingu ķslenzka raforkukerfisins til langrar framtķšar.  Žetta tókst vel, en žaš var erfitt aš komast yfir žann hįa žröskuld, aš Ķsland og Ķslendingar voru žį óžekkt stęrš varšandi afhendingu į raforku.  Ķslendingar stóšust prófiš, žótt oft reyndist mjög mótdręgt aš śtvega verksmišjunum nęgt rafmagn ķ erfišu tķšarfari, žegar veikir innvišir brustu, t.d. Bśrfellslķna 1 į hafinu yfir Hvķtį.   

Žegar traustiš jókst meš öflugri innvišum og meiri žekkingu, myndašist svigrśm til aš sękja į um hęrra raforkuverš, og žaš var hękkaš į 9. įratuginum. Į 10. įratuginum hękkaši žaš enn meir, og žį var jafnframt tekin upp verštenging viš nokkra įlmarkaši, sem gerši tvennt fyrir ķslenzku orkubirgjana.  Hśn tryggši žeim lįgmarksverš til aš standa straum af fjįrfestingum sķnum ķ mögrum įrum, og hśn tryggši žeim hlutdeild ķ hagnaši įlfyrirtękjanna ķ góšęri.  

Žaš rķkti góš sįtt um žetta fyrirkomulag til 2010, žegar nżir valdhafar komu aš Landsvirkjun. Žvķ var ranglega haldiš fram, aš įlveršstenging viš raforkuverš skapaši orkubirgjunum of mikla įhęttu.  Žvķ var žveröfugt fariš.  Hśn skóp stöšugleika. Hinir nżju stjórnendur Landsvirkjunar höfšu ekkert umboš til aš kollvarpa farsęlli stefnu, sem Alžingi hafši mótaš og aldrei breytt.  Nś er žessi markašur ķ uppnįmi og gęti lent aftur į byrjunarreit, eins og prófessor Jónas Elķasson getur um. 

"Ašrir [en Kķnverjar - innsk. BJo] reyna aš žrauka į lįgmarksgangi.  Žessi žróun er sżnileg hjį ISAL, sem var ķ viškvęmri stöšu fyrir [COVID-19]. Žeir eru meš nżjasta raforkusamninginn [svo ?], og samkvęmt honum hefur orkuverš til žeirra hękkaš talsvert, en veršmęti framleišslunnar minnkaš.  Žeir ķhuga stöšvun, en eiga ekki hęgt um vik, žvķ [aš] stęrsti hlutinn af raforkusamninginum er hįšur kaupskyldu."

Žaš hefur hvorki gengiš né rekiš ķ samningavišręšum um endurskošun raforkusamningsins į milli ISAL og Landsvirkjunar, sem gekk ķ gildi 2011 meš afl- og orkuminnkun įriš 2014, af žvķ aš Rio Tinto guggnaši į straumleišaraeflingu ķ kerskįlum 1 & 2, sem gert hefšu kleift aš hękka kerstrauminn upp ķ um 200 kA. Noršurįl samdi viš Landsvirkjun um Nordpool-višmišun 2016, og įriš 2019 kvaš geršardómur upp śrskurš um verš ķ orkusamningi Elkem Ķsland og Landsvirkjunar. Nś bżšur Noršurįl Landsvirkjun veršhękkun frį gildandi Nordpool og upp ķ mešalverš stórišju, um 26 USD/MWh samkvęmt Fraunhofer, gegn langtķmasamningi og įlveršstengingu, en Landsvirkjun žursast viš.  Samt hangir allt aš mrdISK 15 fjįrfesting į spżtunni.  Mįliš er svo alvarlegt, aš fjįrmįla- og efnahagsrįšherra veršur aš grķpa inn ķ žessa atburšarįs, svo aš śtkoman verši vitleg.

Landsvirkjun hélt žvķ fram ķ sumar (2020), aš hśn hefši lękkaš veršiš tķmabundiš til stórnotenda vegna Kófsins.  Žaš raungeršist ótrślega seint ķ Straumsvķk, en įtti žó įsamt įlveršshękkun žįtt ķ višsnśningi afkomunnar til hins betra ķ įgśst-október 2020, og vonandi veršur seinni įrshelmingurinn jįkvęšur fyrir reksturinn.  Fyrirtękiš er ķ raun óseljanlegt meš nśverandi raforkusamning ķ gildi, og segir žaš alla söguna um, hversu samkeppnishęft raforkuveršiš er. Meš žessu įframhaldi mun eigandi ISAL segja raforkusamninginum upp viš fyrsta tękifęri, sem žżšir lķklega endanlega stöšvun 2024 samkvęmt įkvęšum orkusamnings.  Er skynsamlegt af rķkisfyrirtękinu aš halda svona į spöšunum gagnvart hinum erlenda fjįrfesti ? Vonandi sjį menn aš sér fyrr en seinna.

"Stjórn Landsvirkjunar hefur lżst žvķ yfir, aš markmiš žeirra sé aš auka veršmęti aušlindarinnar.  Žetta er illframkvęmanlegt, nema hękka rafmagniš, en sś stefna er žvert į tilganginn meš stofnun Landsvirkjunar, sem var aš tryggja raforku į sem lęgstu verši til almennings og išnašar.  Žetta hefur tekizt, žó aš ekki hafi veriš eins langt gengiš og hjį FDR į sķnum tķma, sem nįnast gaf rafmagniš, en fékk ķ stašinn skattana af grķšarlegri išnašaruppbyggingu, sem reif Amerķku upp śr kreppu žrišja įratugarins į undraveršum hraša."

Nś er Kófskreppa og atvinnulķfiš žarfnast sįrlega innspżtingar.  Žetta skilja stjórnendur į hinum Noršurlöndunum og vķša annars stašar. Ķ Noregi getur stórišjan nś gert 5 įra samninga upp į 28 USD/MWh meš flutningsgjaldi.  Žaš žżšir, aš hér žarf verš frį virkjun aš vera um 22 USD/MWh meš višmišunarįlverš LME um 1900 USD/MWh. Ķslenzka rķkiš veršur aš vera sjįlfu sér samkvęmt um rįšstafanir til višspyrnu ķ Kófinu og lękka įvöxtunarkröfu sķna til Landsvirkjunar verulega, t.d. um helming. Vextir ķ Evrópu eru viš 0, og almennt raforkuverš hefur hrķšlękkaš į hinum Noršurlöndunum og annars stašar ķ Evrópu og vķšast hvar annars stašar ķ įr, og stjórnvöld hafa nišurgreitt langtķmasamninga.  Ķslenzk stjórnvöld hins vegar hreyfa hvorki legg né liš, e.t.v. af ótta viš aš brjóta EES-samninginn, en ašrir hafa lįtiš hann lönd og leiš ķ Kófinu. Žetta heitir aš vera kažólskari en pįfinn. 

Ķ lok greinar sinnar dró prófessor Jónas upp svišsmyndina, sem leišir af ašgeršarleysi ķslenzkra stjórnvalda:

"Eftir situr žjóšin į reit nr 1 meš um 20.000 manns įn fyrirvinnu [ķ rśstum ķslenzks įlišnašar - innsk. BJo].  Aušvitaš er žetta helstefna.  Žaš žarf aš reyna aš koma eitthvaš til móts viš žennan išnaš, sem er bśinn aš žjóna landinu vel ķ 50 įr, gera einhverja marktęka tilraun til žess a.m.k. Nśverandi rķkisstjórn er bśin aš taka fyrir žaš aš leggja sęstreng til Evrópu, enda er raforkumarkašurinn ķ Evrópu algerlega glatašur fyrir Ķslendinga, strengurinn alltof langur  og dżr og reglur uppbošsmarkašar ESB, sem bśiš er aš skylda okkur inn į (Nordpool), fjįrhagslegt fen. 

Aš sigla hingaš meš hrįefni og vinna fyrir erlendan markaš meš umhverfisvęnni nįttśruorku er žaš, sem stefna ber aš. Hér eftir sem hingaš til.  Ef į aš henda žeirri stefnu fyrir borš, veršur aš spyrja: hvaš veldur ?" 

Žórdķs Kolbrśn Reykfjörš Gylfadóttir, išnašarrįšherra, skrifaši pistil ķ Morgunblašiš 15.11.2020.  Žaš, sem žar kemur fram, bendir ekki til, aš nż skżrsla Fraunhofer Institut aš hennar beišni hafi opnaš augu hennar fyrir žvķ, aš raforkuverš į Ķslandi er ósamkeppnishęft um žessar mundir og fyrirsjįanlega į nęstu įrum.  Aš tala um, aš mešaltališ sé samkeppnishęft, er oršhengilshįttur og engum til góšs, žvķ aš žetta mešalverš, um 26 USD/MWh, stendur engum kaupanda til boša.  Hvers vegna brettir rįšherrann ekki upp ermarnar og fer aš moka flórinn ?  Hśn ętti aš hefjast handa ķ Landsvirkjunarfjósinu.  

Nś veršur vitnaš ķ téšan pistil rįšherrans:

 

 

"Samkeppnishęfni Ķslands snżst um bętt lķfskjör":

"Meginnišurstaša śttektarinnar [Fraunhofer] er, aš raforkukostnašur stórišju į Ķslandi skeršir almennt ekki samkeppnishęfni hennar gagnvart samanburšarlöndunum, sem voru Noregur, Kanada (Quebec) og Žżzkaland.  Fyrri löndin tvö eru stęrstu įlframleišendur Vesturlanda og žvķ ljóst, aš viš samanburšinn var ekki rįšizt į garšinn, žar sem hann er lęgstur."

Um žennan texta mį segja, aš žeir, sem ekki kunna aš lesa skżrslur, ęttu ekki aš kaupa žęr fyrir skattfé. Hvers vegna er gjörsamlega marklaust aš draga žį įlyktun af mešalorkuverši til stórišju į Ķslandi, aš žaš sé samkeppnishęft ?  Žaš er  vegna žess, aš žaš stendur engum til boša.  Hvers vegna gerir verkkaupinn, rįšherrann, žaš žį aš ašalįlyktun sinni śt frį žessari Fraunhofer-skżrslu, aš Ķsland sé samkeppnishęft į žessu sviši ?  Önnur skżring en sś aš afsaka ašgeršaleysi išnašarrįšherra į mešan Róm brennur er ekki ķ sjónmįli. Žurfum viš į svona fulltrśum aš halda į Alžingi ?  

Žaš hefur komiš opinberlega fram hjį forstjóra Noršurįls, aš fyrirtęki hans vill rįšast ķ allt aš mrdISK 15 fjįrfestingar ķ steypuskįla sķnum til aš auka veršmęti framleišslu sinnar meš stangasteypu, en žarf til žess traustan raforkusamning a.m.k. til 15 įra og orkuverš ķ nįnd viš nśverandi mešalverš Landsvirkjunar til orkukręfs išnašar.  Opinberar undirtektir Landsvirkjunar hafa ekki veriš uppörvandi, og skżtur žaš skökku viš oršagjįlfur rįšherranna um naušsyn nżsköpunar og nżrra fjįrfestinga til aš skapa efnahagslega višspyrnu ķ Kófinu. Hér er ekki um umtalsvert aukna orkužörf aš ręša, og raforkuverš til fyrirtękisins mundi hękka verulega frį nśverandi "Nordpool" verši, ef af slķkum samningum yrši.  Ķ žessu ljósi er ašgeršarleysi rįšherranna gagnvart rķkisfyrirtękinu Landsvirkjun algerlega óbošlegt. Žaš sjį menn, hvar ķ flokki sem žeir standa. 

"Engum dettur ķ hug aš gera lķtiš śr žeim įskorunum, sem stórišja į Vesturlöndum stendur frammi fyrir vegna ašstęšna į heimamörkušum og samkeppni frį öšrum heimshlutum.  Viš ęttum ekki eingöngu aš hafa įhyggjur af žeirri stöšu śt frį efnahagslegu sjónarhorni, heldur lķka umhverfislegu.  Ef stórišja hér į landi flyttist til annarra landa og yrši žar knśin jaršefnaeldsneyti, yrši žaš skelfilegt bakslag fyrir barįttuna viš loftslagsbreytingar; öll višleitni okkar ķ orkuskiptum myndi blikna ķ samanburši viš slķka žróun."

Žetta er einkennilegur śtśrdśr ķ ljósi grafalvarlegrar stöšu atvinnu- og efnahagsmįla hérlendis.  Ef t.d. starfsemi allra įlveranna flyttist utan, žangaš sem jaršgas knżr raforkuvinnsluna, mundi heimslosun koltvķildis aukast um u.ž.b. 10 Mt/įr, sem er um tvöföld heildarlosun frį starfsemi į Ķslandi (įn flugs).  Žaš er um 0,03 % af heildarlosun frį starfsemi į jöršunni. Aš kalla žaš "skelfilegt bakslag fyrir barįttuna viš loftslagsbreytingar" er anzi djśpt ķ įrinni tekiš og mį telja til "upplżsingaóreišu" eša "fake news". 

Uppbyggilegra en žetta žvašur śr rįšuneytinu var vištal viš Gunnar Gušlaugsson, forstjóra Noršurįls, o.fl. ķ Fréttablašinu 14. nóvember 2020:

"Telja aš śttekt gefi ranga mynd af stöšu raforkumarkašar innanlands". 

"Gunnar Gušlaugsson, forstjóri Noršurįls, segir, aš mešalverš til stórišju, eins og žaš kemur fram ķ uppgjörum Landsvirkjunar, sé vissulega samkeppnishęft, og aš skżrsla Fraunhofer stašfesti žaš:

"Hins vegar hefur ķtrekaš komiš fram ķ skrifum forsvarsmanna Landsvirkjunar, aš žaš verš er einfaldlega ekki ķ boši lengur viš endurnżjun samninga; nś sķšast hjį upplżsingafulltrśa Landsvirkjunar ķ fjölmišlum fyrir helgi.  Meš žeirri veršstefnu er augljóst, aš samkeppnishęfni ķslenzkrar stórišju til framtķšar er ógnaš", segir Gunnar."

Žetta er rétt mat į stöšu orkumarkašarins nśna, og Fraunhofer-skżrslan var óžörf til aš komast aš žeirri nišurstöšu.  Endalausar skżrslupantanir išnašarrįšherra eru tafaleikir og skįlkaskjól fyrir śrręšalķtinn rįšherra.  Žessi skortur į samkeppnishęfni Ķslands er hins vegar óžarfur tilbśningur og afleišing okurstefnu fįokunarfyrirtękisins Landsvirkjunar, sem er aš rśsta ķslenzkum išnaši og getur leitt til eyšileggingar Landsvirkjunar sjįlfrar.

"Bjarni Mįr Gylfason, samskiptafulltrśi ISAL ķ Straumsvķk, segir, aš fyrirtękiš muni ekki tjį sig um einstök atriši ķ skżrslu Fraunhofer.  "En almennt getum viš sagt, aš hśn endurspeglar ekki žann veruleika, sem ISAL bżr viš.  Žaš er gott, aš stjórnvöld beini sjónum aš orkuverši, sem er lykilžįttur ķ samkeppnishęfni įlišnašar.  ISAL og įlišnašurinn į Ķslandi vegur žungt ķ efnahagslķfi žjóšarinnar, og žaš er mikilvęgt, aš ISAL geti oršiš fjįrhagslega sjįlfbęrt og samkeppnishęft", segir Bjarni."

Veršiš til ISAL um žessar mundir er um 40 % hęrra en mešalveršiš, sem Fraunhofar kvešur samkeppnishęft.  Ofan į žetta bętist svo flutningsgjald til Landsnets.  Ef raforkuverš ķ Noregi lękkaši um allt aš 67 % įriš 2020 ķ Noregi, eins og Fraunhofer skrifar, er žaš um žessar mundir um 15 USD/MWh, sem er rśmlega 40 % af raforkuveršinu til ISAL įn flutningsgjalds.  Žaš er óskiljanlegt, aš ķslenzk stjórnvöld skuli ekki grķpa ķ taumana hér. 

Hér veršur svo aš taka meš ķ reikninginn, aš vegna lengri flutningaleiša veršur stórišja į Ķslandi ekki samkeppnishęf viš stórišju ķ Noregi, nema raforkuveršiš sé hér lęgra.  Ķ fljótu bragši veršur ekki séš, aš Fraunhofer-skżrslan skipti sér af žvķ, enda viršist rįšuneytiš (verkkaupinn) ekki hafa ętlazt til, aš öll sagan vęri sögš.

Ekki tekur betra viš, žegar kemur aš gagnaverunum, enda hefur starfsemi žeirra į Ķslandi dregizt saman vegna okurs į raforkumarkaši:

""Žaš er įkvešiš įhyggjuefni, aš rįšuneytiš skuli ķ tilkynningu sinni draga žį įlyktun, aš raforkuverš til gagnavera į Ķslandi sé samkeppnishęft viš t.d. Noreg, žegar žaš er hreinlega tekiš fram ķ skżrslunni, aš raforkuverš ķ Noregi sé töluvert lęgra en į Ķslandi, eins og allir žeir vita, sem eru aš skoša raforkuverš į žessum tveimur mörkušum", segir Jóhann Žór Jónsson, formašur stjórnar gagnavera į Ķslandi.  Jóhann nefnir einnig, aš heimildavinnu skżrslunnar sé oft og tķšum įbótavant. Į einum staš ķ skżrslunni sé žannig talaš um langtķma raforkuverš til norskra gagnavera ķ Noregi, en eina heimildin, sem žar er stušzt viš, er blašagrein frį 2013.  "Stęrsta įhyggjuefniš er hins vegar sś stašreynd, aš orkunotkun ķslenzkra gagnavera hefur dregizt saman um nęstum žvķ helming sķšan 2018 og ašrir stórnotendur į landinu viršast stefna ķ svipaša įtt. Žaš er ekki aš gerast vegna žess, aš raforkuverš er svo samkeppnishęft", segir Jóhann."

Žrįtt fyrir fagurgala išnašarrįšherra og forstjóra Landsvirkjunar veršur ekki hjį žvķ komizt aš lżsa ķslenzkum raforkumarkaši sem svišinni jörš um žessar mundir.  Žaš versta er, aš hvorki rįšuneytisfólk né stjórn Landsvirkjunar viršast įtta sig į hęttunni, sem viš blasir, heldur telja viš hęfi aš fremja hundakśnstir og barbabrellur til aš slį ryki ķ augu almennings. Žaš veršur skammgóšur vermir.

 ipu_dec_5-2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Žórhallur Pįlsson

Ég hefši viljaš sjį žig ķ Kastljósžętti, įsamt rįšherranum meš langa nafniš !

Žórhallur Pįlsson, 27.11.2020 kl. 11:09

2 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Vęri žaš ekki sama og aš fara ķ geitarhśs aš leita ullar ?

Bjarni Jónsson, 27.11.2020 kl. 13:44

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband