Ferskur vorblęr ķ stjórnmįlunum

Arnar Žór Jónsson, hérašsdómari, bżšur sig fram ķ 2.-3. sęti ķ prófkjöri Sjįlfstęšisflokksins ķ SV-kjördęmi (Kraganum) į žessu vori.  Žetta er mikiš fagnašarefni žeim, sem sakna umręšna og afstöšu til grundvallar stjórnmįlanna, einstaklingsfrelsis, hlutverks rķkisins og sķšast, en ekki sķzt, stöšu Ķslands į mešal žjóšanna. 

Įhugi į mešal almennings ķ žessa veru er ekki einsdęmi į Ķslandi.  Hann er t.d. rķkur ķ Noregi, žar sem mikil umręša į sér staš um afstöšu Noregs til Evrópusambandsins (ESB), en eins og gildir um Ķsland og Liechtenstein, fara samskipti Noregs viš ESB ķ höfušdrįttum fram į vettvangi Evrópska efnahagssvęšisins (EES). Ķ Noregi og į Ķslandi eru efasemdir į mešal leikra og lęršra, ž.e. löglęršra og hinna, um žaš, hvort innleišing sumra gerša (tilskipana og reglugerša), žar sem framsal rķkisvalds til stofnana ESB į sér staš, brjóti ķ bįga viš stjórnarskrįr rķkjanna eša ekki.  Er deila um réttmęti afgreišslu 3. orkupakka ESB (OP3) ķ Stóržinginu nś til śrlausnar ķ dómskerfi Noregs. 

Frost, lįvaršur, sem leiddi samninganefnd Bretlands ķ śtgönguvišręšunum viš ESB, sagši nżlega, aš nś vęri Bretum brżnast aš einfalda opinbert regluverk fyrir  atvinnulķfiš, sem aš megninu til er komiš frį Brüssel (ESB), og jafnhliša ęttu embęttismenn brezku stjórnsżslunnar aš venja sig af aš hugsa eins og embęttismenn ESB. Žetta er mjög umhugsunarvert fyrir EFTA-žjóširnar ķ EES, sem taka gagnrżnilķtiš viš löggjöf Evrópusambandsins į vettvangi EFTA og sķšan ķ Sameiginlegu EES nefndinni, žar sem ESB į lķka fulltrśa, en žar er įkvešiš, hvaš innleiša skal.  

Žetta įtti t.d. viš um OP3, žótt hlutverk hans sé ašallega aš fį stjórnun orkuflutninga (rafmagns, olķu og gass) į milli EES-landanna ķ hendur Orkustofnun Evrópusambandsins - ACER og framkvęmdastjórn ESB. Spyrja mį, hvort einhver rökrétt įstęša hafi veriš til aš innleiša nįnast allan OP3 į Ķslandi ķ ljósi žess, aš engar slķkar lagnir liggja til Ķslands, og stjórnvöld hafa opinberlega engin įform um aš samžykkja slķkar tengingar viš Ķsland. 

Žegar svona er ķ pottinn bśiš, er ešlilegt, aš margir fyllist tortryggni um, aš fiskur liggi undir steini.  Hins vegar setti Alžingi m.a. žaš skilyrši viš lögleišingu OP3 aš įskilja samžykkt Alžingis fyrir tengingu aflsęstrengs viš ķslenzka raforkukerfiš.  Žótt įhöld séu um, hvort žetta afbrigši viš innleišingu ESB löggjafar sé ķ samręmi viš EES-samninginn og haldi fyrir EFTA-dómstólinum, er įkvęšiš žó góšra gjalda vert og óbeinn afrakstur andófs "Orkunnar okkar" o.fl. viš OP3. 

Arnar Žór Jónsson (AŽJ) hefur einmitt fjallaš um śtžynningu lżšręšisins viš innleišingu löggjafar ESB, sem Alžingismenn hafa nįnast engin įhrif į, žegar hśn er mótuš, enda er hśn į engan hįtt snišin viš  ķslenzkar ašstęšur. Žaš er andstętt lżšręšislegri hugsun, aš löggjöf sé tekin hrį upp erlendis frį og lögleidd hér į fęribandi.  Meš žessu mį segja, aš Alžingi sé breytt ķ stimpilstofnun og löggjafarvaldiš fęrt ķ hendur erlendra embęttismanna. Žetta fyrirkomulag grefur undan žingręšinu.

Bretar vildu ekki taka upp žetta kerfi eftir śtgönguna, ž.e. ganga ķ EES, heldur stefna žeir į aš gera vķštękan frķverzlunarsamning viš ESB.  Spurningin er fyrir EFTA žjóširnar, hvort ekki fari aš verša tķmabęrt aš óska višręšna viš framkvęmdastjórn ESB um endurskošun EES-samningsins. Aušvitaš veršur aš fara aš öllu meš gįt og skipulega, žvķ aš miklir višskiptahagsmunir eru ķ hśfi. 

Eftir Stóržingskosningar ķ haust er lķklegt, aš ķ Noregi verši žingmeirihluti fyrir rķkisstjórn, sem setur a.m.k. alvöru valkostagreiningu ķ žessum efnum į dagskrį sķna, enda er óįnęgja meš nśverandi framkvęmd EES-samningsins aš magnast ķ Noregi, ekki sķzt innan verkalżšshreyfingarinnar, sem žykir įunnin réttindi sinna félagsmanna fyrir borš borin viš innleišingu żmissa gerša ESB. Ef norska alžżšusambandiš veršur afhuga EES-ašild Noregs, mun norski Verkamannaflokkurinn ķ kjölfariš söšla um til samręmis.  

AŽJ hefur ritaš bękur um hugšarefni sķn, t.d. "Lög og samfélag", sem gefin var śt įriš 2016 af Hįskólanum ķ Reykjavķk og Hįskólaśtgįfunni.  Žį hefur hann ritaš greinar ķ tķmarit, t.d. Žjóšmįl, og ķ Morgunblašiš.  Ein slķk birtist žar 3. aprķl 2021 undir fyrirsögninni:

      "Śtgangspunktar og forsendur til ķhugunar".

Hśn gefur ķ stuttu mįli allgóša mynd af hugmyndafręši og bošskap žessa frambjóšanda ķ prófkjöri sjįlfstęšismanna ķ Kraganum aš žessu sinni.  Žaš er mat höfundar žessa vefseturs, aš gagnrżnin og rökföst hugsun AŽJ geti oršiš Sjįlfstęšisflokkinum til heilla og bętt vinnubrögš žingflokks sjįlfstęšismanna įn žess, aš kastaš sé rżrš į nśverandi žingflokk.  Hér verša tķundašir 6 fyrstu punktar AŽJ:

  1. "Lżšręšisbarįtta - og sjįlfstęšisbarįtta - okkar tķma snżst um aš verja innviši og aušlindir žjóša gagnvart įsęlni erlends valds.  Žetta verkefni snżst um aš verja grunnstošir velsęldar og almannahags."  Ķslendingar munu varla nokkurn tķmann samžykkja aš gangast undir CAP-sameiginlega landbśnašar- og fiskveišistefnu ESB af žessum įstęšum, žvķ aš samkvęmt Hvķtbók Framkvęmdastjórnarinnar um žessi mįl er ętlunin aš bjóša fiskimišin innan lögsögu ESB-landanna upp, og geta žį śtgeršir ESB-landanna bošiš ķ fiskveišikvótana.  Śtgeršir ESB-landanna eru margar hverjar stęrri en žęr stęrstu ķslenzku, svo aš ķslenzku śtgerširnar mundu įreišanlega missa vęnan spón śr aski sķnum.  Žessi uppbošsstefna er einmitt sś, sem ESB-flokkarnir, Višreisn og Samfylking, boša hérlendis.  Žaš var lįn, aš sjįvarśtvegsmįl voru undanskilin valdsviši EES-samningsins.  Žaš voru orkumįlin hins vegar ekki, og žess vegna krafšist ESA-Eftirlitsstofnun EFTA žess ķ byrjun sķšasta įratugar, aš vatnsréttindi rķkisins, ašallega Landsvirkjunar, yršu leigš śt į markašskjörum į Evrópska efnahagssvęšinu.  Stjórnarrįšiš framdi žau hrapallegu mistök įriš 2016 aš fallast į allar röksemdir ESA og kröfugerš.  Žegar norska rķkisstjórnin fékk sams konar kröfugerš ESA 2019, var henni hafnaš samstundis.  Ekki er ljóst, hvort samžykktarbréf ķslenzku rķkisstjórnarinnar frį 2016 hefur veriš dregiš til baka.  Af žessu sést, aš žörf er fullrar ašgęzlu ķ višskiptunum viš ESB og ESA.
  2. "Į slķkum tķmum höfum viš žörf fyrir sjįlfstęša einstaklinga og sjįlfstęša hugsun.  Annars getum viš ekki veriš sjįlfstęš žjóš."  Žaš kom ķ ljós įriš 2016, aš botninn var žį sušur ķ Borgarfirši hjį rįšherrum og utanrķkisrįšuneyti, žegar aš sjįlfstęšum einstaklingum og sjįlfstęšri hugsun kom.  Žaš er žess vegna ekki aš ófyrirsynju, aš AHJ leggur įherzlu į žetta til aš varšveita sjįlfstęši žjóšarinnar. 
  3. "Sem sjįlfstętt rķki į Ķsland aš vera fullgildur žįtttakandi ķ alžjóšlegu samstarfi eftir žvķ, sem viš į, og hafa rödd, en ekki vera žögull og óvirkur faržegi eša strengjabrśša."  Ķslandi tókst vel upp į sviši hafréttarmįla og leiddi žróun alžjóšaréttar aš mörgu leyti į žvķ sviši.  Landvörnum landsins er vel fyrir komiš meš herverndarsamningi viš Bandarķkin og ašild landsins aš NATO. Landiš er meš fjölmarga frķverzlunarsamninga viš lönd um allan heim og stendur frammi fyrir gerš vķštęks frķverzlunarsamnings viš Bretlands.  Fjölžętt samband landsins viš meginland Evrópu fer fram samkvęmt samninginum um Evrópska efnahagssvęšiš, EES, frį 1993, sem gildi tók 01.01.1994.  Sį samningur er einstakur aš žvķ leyti, aš stöšugur straumur nżrrar löggjafar streymir frį ESB til lögleišingar ķ EFTA-löndunum ķ EES, įn žess aš ķslenzkir žingmenn komi žar aš nokkru leyti aš stefnumörkun.  Til Alžingis berst löggjöf til innleišingar ķ ķslenzka lagasafniš, sem ekki er hęgt aš réttlęta sem ašlögun aš Innri markaši ESB, eins og t.d. lagabįlkar um orkumįl.  Žegar ofan į bętist valdframsal til stofnana ESB, hlżtur slķkur mįlatilbśnašur aš valda deilum ķ landinu, enda jafnvel Stjórnarskrįrbrot. Žaš er žess vegna ęskilegt aš leita af varfęrni endurskošunar į EES-samninginum, a.m.k. ef samstaša nęst um žaš meš Noršmönnum eftir haustkosningarnar ķ įr. 
  4. "ESB byggist ekki į grunni hefšbundins žjóšréttarlegs samstarfs, heldur gefur sig śt fyrir aš vera "sérstaks ešlis" (sui generis).  Reynslan hefur sżnt, aš smįžjóšir hafa žar lķtil sem engin įhrif."  ESB er yfiržjóšlegt rķkjasamband, sem Frakkar og Žjóšverjar rįša nś lögum og lofum ķ.  Forkólfar žessara žjóša stefna leynt og ljóst aš žvķ aš endurvekja rķki Karlamagnśsar meš stofnun sambandsrķkis, en alžżša manna ķ žessum rķkjum eša annars stašar er ekki hrifin. Įšur fyrr höfšu ašildaržjóširnar neitunarvald ķ flestum mįlum, en žeim mįlaflokkum fękkar óšum, og atkvęšagreišslur meš vegnum atkvęšastyrk eftir ķbśafjölda ryšja sér til rśms.  Žaš vęri algert órįš fyrir Ķslendinga aš fęra rįšstöfunarrétt nįttśruaušlinda sinna til framkvęmdastjórnar ESB.
  5. "Sem fullvalda rķki į Ķsland ekki aš leyfa erlendum rķkjum, rķkjasamböndum eša stórfyrirtękjum aš rįšskast meš innri mįlefni ķslenzka lżšveldisins."    Žaš er mikilvęgt aš gefa žessum oršum gaum.  Ķslenzka utanrķkisrįšuneytiš viršist stundum verša fyrir žrżstingi frį žvķ norska vegna mįlefna, sem norsku rķkisstjórninni er ķ mun aš fįi framgang į vettvangi EFTA ķ EES.  Nżjast af žessum toga er sameiginleg yfirlżsing EFTA-rķkjanna ķ EES, sem er ķ skjalasafni norska stjórnarrįšsins, en hefur ekki fengizt birt, um, aš EFTA-rķkin fallist į einnar stošar mešferš Jįrnbrautarpakka 4, sem žżšir, aš jįrnbrautarmįlum Noregs og Liechtenstein veršur stjórnaš frį ERA, ESB-stofnun fyrir jįrnbrautir, en ekki meš milligöngu ESA.  Žį eru nokkur dęmi um inngrip ESA ķ ķslenzk mįlefni, sem varša žjóšarhagsmuni, eins og krafa ESA um markašssetningu vatnsréttinda ķ eigu rķkisins eša rķkisfyrirtękja.  Žetta mundi žżša uppboš vatnsréttinda innan EES.  Hiš alvarlega ķ žessu mįli er, aš ķslenzka rķkisstjórnin féllst į žetta 2016, en žegar norsku rķkisstjórninni barst sams konar krafa frį ESA nokkrum įrum sķšar, var henni einfaldlega hafnaš, og batt nśverandi rķkisstjórn žį sitt trśss į žann sama hest.  Nś er eftir aš sjį, hvort ESA muni kęra Ķsland og Noreg til EFTA-dómstólsins fyrir samningsbrot. Kann žaš aš rįšast af dómi ESB-dómstólsins ķ svipušu mįli Framkvęmdastjórnarinnar gegn einum 8 vatnsorkulöndum ķ ESB. Žetta sżnir, hversu brįšnaušsynlegt er aš vinna aš hugarfarsbreytingu hérlendis į mešal stjórnmįla- og embęttismanna, žegar kemur aš spurningum um fullveldi landsins.   
  6. "Lżšręšislega kjörnir fulltrśar eiga sjįlfir aš męta žeirri įbyrgš og valdi, sem žeim hefur veriš fališ; ekki afhenda hlutverk sitt embęttismönnum, sem svara ekki til lżšręšislegrar įbyrgšar."  Žaš er einkenni į vinnubrögšum ESB aš draga völd śr höndum stjórnmįlamanna ašildarlandanna og fęra žau ķ hendur embęttismanna Sambandsins.  Žetta smitar óhjįkvęmilega yfir į EFTA-rķkin ķ EES.  Nęgir aš nefna sem dęmi Orkustjórann ("The National Energy Regulator"), en hérlendis var Orkumįlastjóra fališ aš fara meš žessi völd, sem eru umtalsverš samkvęmt Orkupakka 3 og aukast enn meš Orkupakka 4, ef hann veršur innleiddur hér, en naušsynlegt er aš rżna žörfina į žvķ gaumgęfilega. Nżjasta dęmiš er lķklega fyrirkomulag stjórnar sóttvarna hérlendis.  Žegar tillögur Sóttvarnalęknis fela ķ sér meirihįttar inngrip ķ daglegt lķf fólks og takmarkanir į starfsemi fyrirtękja, žį er augljóst, aš lķta veršur til fleiri įtta en sóttvarnanna einna viš įkvaršanatöku.  Sóttvarnarįš hefur veriš snišgengiš, en meš nżrri sóttvarnalöggjöf ętti aš endurskipuleggja žaš meš žįtttakendum, sem veita žvķ breiša skķrskotun ķ žjóšfélaginu, og žaš geri tillögur til rįšherra ķ sóttvarnaskyni.  

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Halldór Jónsson

stjórnmįlastarf er teamwork en ekki snilli einstakra manna.Handhafara stórasannleika fara ekki neitt einir sér. Męlist žér best verša ašrir yfirleitt hljóšir.

Halldór Jónsson, 23.5.2021 kl. 22:35

2 Smįmynd: Jón Magnśsson

Žakka žér fyrir góšan pistil Bjarni. Hjartanlega sammįla.

Jón Magnśsson, 24.5.2021 kl. 08:16

3 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Rétt, kollega Halldór; stjórnmįlastarf er teymisvinna.  Žaš žarf žó hópefli ķ stjórnmįlum til aš nį įrangri, og slķkt hópefli skapast mun aušveldlegar, ef forystumašur er fyrir hendi til aš blįsa hópnum byr ķ brjóst og hleypa mönnum kapp ķ kinn.  Stjórnmįl eru og hafa alltaf veriš barįtta.  Betra er, aš hśn sé hugmyndafręšilegs ešlis en hśn hverfist um persónur. 

Bjarni Jónsson, 24.5.2021 kl. 10:42

4 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Žakka žér fyrir hrósiš, Jón Magnśsson.  Ég hef į tilfinningunni, aš framboš žaš, sem hér um ręšir, sé tķmabęrt og snerti streng ķ hjörtum sjįlfstęšismanna, sem ekki hefur hljómaš um hrķš.

Bjarni Jónsson, 24.5.2021 kl. 10:47

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband