Landvernd afhjśpuš

Žaš er kunnara en frį žurfi aš segja, aš allt frį śtkomu bókarinnar "Limits to Growth" (Endimörk vaxtar) į 7. įratugi 20. aldar, einmitt žegar grundvöllur var lagšur aš fyrsta meirihįttar virkjanaįtaki Ķslendinga til aš stķga fyrstu umtalsveršu skref til išnvęšingar ķ krafti ķslenzkra orkulinda, hefur veriš viš lżši sérlundašur hópur į Vesturlöndum, sem trśir žvķ, aš aušlindir jaršar séu aš klįrast vegna žess, sem žeim finnst vera neyzluęši og kenna aš sjįlfsögšu aušmagnshagkerfinu um, sem žurfi stöšugan hagvöxt til aš žrķfast. Žetta žröngsżna višhorf er reist į fįkunnįttu og misskilningi og mį alls ekki fį aš móta žjóšfélagsžróunina.   

Žennan sérvitringahóp hefur dagaš uppi, žvķ aš ekkert af heimsendaspįnum ręttist, žvķ aš höfundarnir hugsušu ekki mįliš til enda.  Žeir gleymdu mikilvęgum žętti aušmagnshagkerfisins, sem er veršmyndun, en hśn er fall af framboši og eftirspurn og mikilvęgi vörunnar/žjónustunnar ķ framleišslukešjunni og žvķ, hvort til sé staškvęmdarvara, sem nota megi ķ stašinn. Žį žróast ytri ašstęšur, t.d. tękni į öllum svišum, sem lķtill gaumur var gefinn ķ "Endimörkum vaxtar". 

Allt hefur žetta leitt til žess, aš ekkert žeirra efna, sem spįš var, aš yršu uppurin innan tilgreinds tķma į 20. öldinni, hefur horfiš af markašinum enn.  Markašskraftar żta ķ raun undir sjįlfbęra aušlindanżtingu, žvķ aš hśn er hagkvęmust til lengdar.  Hringrįsarhagkerfiš žrķfst meš vörur, sem ódżrara er aš endurvinna en aš frumvinna.  Gott dęmi um žetta er įliš, sem hęgt er aš vinna aftur og aftur meš lķtilli rżrnun og tiltölulega lķtilli orkunotkun.   

Orkulindir Ķslands eru fjarri žvķ aš vera fullnżttar aš teknu tilliti til hófsemi ķ vernd og nżtingu.  Nś hafa veriš virkjašar um 20 TWh/įr ķ vatnsföllum og jaršgufu til raforkuvinnslu, og hiklaust į meš varfęrni aš vera unnt aš bęta a.m.k. 15 TWh/įr viš śr sams konar orkulindum.  Sķšan er spurning, hversu mikiš veršur įsęttanlegt aš framleiša meš vindmyllum til aš anna allri orkueftirspurn um įriš 2040, žegar orkuskiptum og kolefnishlutleysi į aš verša nįš. Žau, sem žį žurfa aš velja į milli orkulinda, munu e.t.v. hafa um fleiri kosti aš velja en žau, sem nś taka įkvöršun, t.d. žórķum-kjarnorkuver af żmsum stęršum. 

 

Žau, sem móta stefnuna nśna, eru Alžingismenn.  Žar er margur saušur ķ mörgu fé, og spurning, hvort žeir glutra völdunum śr höndum sér meš fįfręši og įbyrgšarleysi, t.d. til ACER, orkustofnunar Evrópusambandsins.  Reyndar er embęttisfęrsla ęšsta fulltrśa ACER į Ķslandi nś um stundir, Orkumįlastjóra, alveg afleit, og stęrsta dęmiš um žaš er, aš Orkustofnun hefur lagzt į umsókn Landsvirkjunar um leyfi til aš reisa Hvammsvirkjun ķ Nešri-Žjórsį og tafiš afgreišslu óešlilega ķ tępt įr, en komnir eru um 13 mįnušir sķšan stofnunin fékk žessa sjįlfsögšur umsókn loks ķ hendur.  Žeir eru vķša Jśmbóarnir og dragbķtar embęttiskerfisins.

Jónas Elķasson, fyrrverandi verkfręšiprófessor, gerši žingmenn, orkumįl og umhverfisvernd aš višfangsefni sķnu ķ Morgunblašsgrein 30. jśnķ 2022:

"Žingmenn ķ bišflokki".

Žar gat m.a. aš lķta žetta:

"Žaš er alltaf forvitnilegt aš fylgjast meš umręšum um orku- og umhverfismįl į Alžingi.  [Žaš er žó fremur sorglegt en forvitnilegt - innsk. BJo.]. Margir žingmenn nota tękifęriš til aš belgja sig śt ķ miklum ęsingi yfir žvķ, hversu miklir nįttśruverndarmenn žeir séu, ekki megi skemma nįttśruna fyrir nokkurn mun, "ķslenzk nįttśra er žaš dżrmętasta, sem viš eigum", sem er satt og rétt, en menn verša aš vita, hvaš eru nįttśruspjöll og hvaš ekki, til aš geta fylgt žessu eftir."

Sį mįlflutningur, sem žarna er vitnaš til, er endurómur af talsmįta Landverndar og kemur ķ raun vernd einstakra nįttśruminja ekki viš, heldur er einfaldlega afturhaldsstefna undir fölsku flaggi rekin af trśflokki, sem trśir žvķ, aš til aš bjarga jöršunni frį glötun verši aš stöšva framleišsluaukningu į jöršunni og žar meš vöxt hagkerfanna, sem žó er undirstaša bęttra lķfskjara. 

Žessu fólki hryllir viš aukinni raforkuvinnslu į Ķslandi, žótt śr endurnżjanlegum orkulindum sé og engu einstęšu gróšurlendi, landmyndunum eša vatnsföllum sé fórnaš fyrir vikiš.  Žau leggja einfaldlega allar breytingar į nįttśrunni af mannavöldum til jafns viš óafturvirkt tjón.  Žetta ofstękisvišhorf gengur aušvitaš ekki upp ķ sišušu samfélagi, sem vill reisa aušlindanżtingu į beztu fįanlegu žekkingu.  Mįlamišlun į milli nżrrar veršmętaköpunar og ósnortinnar nįttśru veršur aš finna, og löggjöf um Rammaįętlun um vernd og nżtingu nįttśruaušlinda var tilraun til žess, en žar skipta męlikvaršarnir öllu mįli, og illa rökstudd slagsķša til verndunar hefur einkennt žį.  Į tķmum orkuveršs ķ himinhęšum ķ heiminum og orkuskorts, sem sums stašar mį jafna viš kreppu, er tķmabęrt, aš fram fari hlutlęg rżni og endurskošun į žessum męlikvöršum og vęgi žeirra, sem rįša žvķ, hvort Verkefnisstjórn um Rammaįętlun rašar virkjunarkostum ķ verndar- eša nżtingarflokk.  Mikiš er ķ biš vegna meints skorts į gögnum.

"En hvaš er til ķ žessu tali um, aš virkjun sé nįttśruspjöll ?  Nįnast ekki neitt.  Ef menn eiga aš nefna einhver nįttśruspjöll, sem ķslenzk virkjanagerš hefur valdiš, vefst flestum tunga um tönn.  Žau eru til, en ęstir nįttśruverndarmenn hafa bara sjaldnast hugmynd um, hver žau eru.  Žeir kunna nöfnin į nżlegum orkuverum, hafa mótmęlt žeim öllum, en sitja svo uppi meš, aš enginn teljandi skaši varš af byggingu žeirra."

Fyrrverandi verkfręšiprófessor, Jónas Elķasson, er ekki lķklegur til aš fara meš neitt fleipur, svo aš žaš mį slį žvķ föstu, aš virkjanir hingaš til hafi ekki valdiš neinu óafturkręfu tjóni į ķslenzkri nįttśru.  Ef žessi tilgįta er rétt, mį telja afar sennilegt ķ ljósi stöšugra tękniframfara viš slķka hönnun og framkvęmd, aš nišurstöšur verkefnastjórna Rammaįętlunar hingaš til séu gróf yfirskot ķ žįgu verndunarsjónarmiša.  Žetta bendir aftur til rangrar ašferšarfręši viš mat į kostum og löstum virkjunar. Almennilegar (hlutlęgar) skilgreiningar į męlikvöršum matsins vantar. 

"Žį gera virkjanir heilmikiš gagn ķ verndun nįttśrunnar.  Bezta dęmiš er lķklega Efra-Fall.  Žį var śtrennsli Žingvallavatns stķflaš, og žar meš hvarf möguleiki rennslisins til aš til aš grafa gil ķ haftiš nišur ķ farveg Sogsins og tęma Žingvallavatn, rétt eins og Jökulsį į Brś tęmdi Hįlslón og Tungnaį Sigölduvatn į sķnum tķma, en Sigöldugljśfur tęmdi vatniš alveg.  Žaš vatn er nś komiš til baka sem Sigöldulón, en meš heldur lęgra vatnsborši en gamla vatniš.

Nęr allir feršamenn į leiš til Landmannalauga fara fram hjį virkjanaröšinni ķ Žjórsį-Tungnaį og hafa įnęgju af, enda eru stöšvarhśsin haganlega gerš.  Sumir leggja lykkju į leiš sķna til aš skoša Sigöldulóniš.  Žaš neikvęša viš žessa žróun er, aš umferš um Dómadalsleiš hefur nęstum lagzt af, sem er synd, žvķ [aš] sś leiš ķ Landmannalaugar er mjög falleg."  

Hęgt er aš taka undir hvort tveggja hjį verkfręšiprófessornum fyrrverandi, aš vatnsaflsvirkjanir draga śr eša stöšva stöšugar nįttśrulegar breytingar į nįttśrunni, sem flestir eru sammįla um, aš séu til hins verra, og žess vegna eru vatnsaflsvirkjanir oft til bóta fyrir žróun nįttśrunnar.  Jöfnun rennslis nešan viš virkjašar įr er jįkvęš fyrir fiskgengd ķ įrnar og dregur jafnframt śr landbroti og tjóni į ręktarlandi ķ flóšum og vegna ķsjakareks.  Dęmi um žetta eru Nešri-Žjórsį og Blanda, en framburšur žeirra į seti og ķsi stöšvast aš mestu ķ mišlunarlónunum, svo aš žęr breytast ķ góšar veišiįr. 

Hitt atrišiš er alžekkt stašreynd ķ öllum löndum vatnsaflsvirkjana, aš mannvirkin, stķflur og stöšvarhśs, virka sem ašdrįttarafl fyrir feršamenn, einkum ef virkjunareigandinn setur upp móttökuašstöšu fyrir įhugasama feršalanga.  Viš mat į virkjanakostum hérlendis hefur allt of mikiš variš gert śr neikvęšum įhrif virkjana į feršamennsku.  Jįkvęšu įhrifin eru yfirgnęfandi. 

Aš lokum reit Jónas Elķasson:

"Nś er bśiš aš samžykkja nżja [nr 3-innsk. BJo] rammaįętlun į Alžingi. Žaš telst til tķšinda, aš nokkrir žingmenn įkvįšu aš skella sér ķ bišflokkinn og styrkja hann.  Kjalölduveita og Hérašsvötn voru fęrš ķ žann flokk.  Žetta er ekki stórt skref, en verulega til bóta.  Full žörf er į aš virkja jökulvatniš og draga žar meš śr landbroti, og žetta į viš um bįša žessa virkjunarkosti.  Bęndur ķ Skagafirši verša oft fyrir bśsifjum af völdum Hérašsvatna, en virkjun getur bęgt landbroti frį jöršum žeirra, eins og gerzt hefur mešfram Žjórsį og Blöndu.  Žannig hjįlpa virkjanir til viš aš varšveita nįttśruna.  Vel gert, žingmenn."  

Žaš er rķk įstęša til aš leggja meiri įherzlu į jöfnunarįhrif virkjana į rennsliš og žar meš į öryggi fólks og fénašar nešan virkjunar og aušveldari landnotkun og aukiš notagildi įnna įsamt eflingu feršamennskunnar, sem af virkjunum leišir.  Žessir žęttir hafa veriš vanmetnir hingaš til af verkefnisstjórnum um Rammaįętlun.  Žessi atriši auk framfara ķ virkjanatilhögun og mikil veršmętaaukning raforkunnar į sķšustu misserum vegna orkuskipta og landvinningastrķšs Rśssa ķ Śkraķnu getur hęglega lyft  virkjanakostum śr verndarflokki og ķ nżtingarflokk, ef aukin hlutlęgni fęr aš rįša för, og valdiš žvķ, aš fleiri fęrist śr bišflokki ķ nżtingarflokk en ķ verndarflokk.    Žrķhyrningur

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband