AndstŠ­ stjˇrnkerfi

Mannkyni­ hefur sÚ­ margs konar stjˇrnkerfi fyrir ■jˇ­fÚl÷gin koma og fara og fyrir um aldarfjˇr­ungi hvarf eitt ■eirra, sovÚzki komm˙nisminn, Ý aldanna skaut.á Ůß haf­i ■etta eins flokks mi­střr­a k˙gunarkerfi gengi­ sÚr si­fer­islega og fjßrhagslega gj÷rsamlega til h˙­ar.á═ kj÷lfari­ ur­u til nokkur sjßlfstŠ­ rÝki, sem Ý Mi­-Evrˇpu tˇku upp ■ingrŠ­isstjˇrn a­ hŠtti Vesturlanda og gengu Evrˇpusambandinu og NATO ß h÷nd.áSegja mß, a­ fullreynt sÚ me­ mi­střrt ■jˇ­fÚlag eins flokks, ■ar sem ÷ll helztu atvinnutŠki og fjßrmßlastofnanir eru ß h÷ndum rÝkisins a­ hŠtti hagfrŠ­ingsins Karls Marx. Si­fer­islegt og fjßrhagslegt gjald■rot Venez˙ela n˙ eftir um 15 ßra vinstri stjˇrn sannar, a­ daufari ˙tgßfur af Karli Marx en rß­stjˇrnin virka ekki heldur.

KÝnverjar hafa ■rˇa­ sÚr˙tgßfu af einrŠ­i komm˙nistaflokks, ■ar sem ■eir hafa virkja­ au­hyggjuna, kapÝtalismann, Ý atvinnulÝfinu, til a­ knřja fram mikinn hagv÷xt me­ miklum lßnt÷kum og bŠtt lÝfskj÷r allra, og ■ß hafa au­vita­ or­i­ til allmargir au­menn um lei­. KÝnverska kerfi­ er lÝklega komi­ ß endast÷­ n˙na, ■vÝ a­ fj÷lmennasta mi­stÚtt heims, sem or­i­ hefur til frß ■essari umbyltingu Li Hsiao Pin fyrir aldarfjˇr­ungi, krefst n˙ meira andlegs frelsis og valds yfir eigin lÝfi og stjˇrnun nŠrumhverfis og rÝkis en komm˙nistaflokkurinn er rei­ub˙inn til a­ lßta af hendi.á

═ ßg˙st 2015 tˇk hlutabrÚfavÝsitalan Ý Shanghai a­ falla og ■ar me­ or­stÝr kÝnversku rÝkisstjˇrnarinnar sem stjˇrnvald r÷khyggju, hŠfileika og jafnvel heilbrig­rar skynsemi, sem h˙n haf­i innprenta­ lř­num.á Ůa­, sem verra var: vonlaus vi­br÷g­ stjˇrnvalda, ■egar lofti­ fˇr ˙r hlutabrÚfabl÷­runni, sem ■au h÷f­u me­ ßrˇ­ri sÝnum ßtt ■ßtt Ý a­ ■enja ˙t, voru a­eins ein af m÷rgumámist÷kum valdhafanna.á Miklum fjßrmagnsfˇtta frß KÝna Ý kj÷lfari­ hefur fylgt gengissig kÝnverska gjaldmi­ilsins, yuan (renminbi), og stjˇrnv÷ldum hefur ekki tekizt vel upp vi­ a­ nß t÷kum ß ■essari neikvŠ­u ■rˇun kÝnverskra fjßrmßla, sem enda­ getur me­ ˇsk÷pum.á H˙n lei­ir til kjarasker­ingar almennings og vaxandi atvinnuleysis, ■ˇ a­ stjˇrnv÷ld reyni n˙ a­ s÷­la um frß gegndarlausri og vÝ­a glˇrulausri i­na­aruppbyggingu flokkspˇtintßta Ý hÚru­um landsins til ■jˇnustustarfsemi.á Flokksforkˇlfarnir hafa veri­ metnir eftir framlei­sluaukningu, en ekkert veri­ huga­ a­ ar­seminni, og n˙ er skuldabyr­in tekin a­ sliga efnahaginn.á

Grafalvarleg sprenging Ý hinni nor­lŠgu borg Tianjin leiddi Ý ljˇs ˇgnvekjandi ˇstjˇrn.á Allar rÝkisstjˇrnir gera mist÷k, en s˙ kÝnverska reisir tilverurÚtt sinn ß fŠrni sinni fremur en umbo­i frß Ýb˙unum.á N˙ spyrja ˙tlendingar og kÝnverskir borgarar sig ■eirrar spurningar, hvort rÝkisstjˇrnin hafi misst taumhaldi­ ß ■rˇun rÝkisins ?á

Fßeinar slŠmar vikur eiga ■ˇ ekki a­ ver­a allsrß­andi um um mat ß kÝnverska kerfinu, sem hefur nß­ ßgŠtum efnahagslegum ßrangri undandarin 25 ßr.á Ůa­ sem rÚttlŠta ß ■etta valdbo­na eins flokks kerfi er r÷­ og regla Ý ■jˇ­fÚlaginu og vitur forysta, sem tryggi hagv÷xt og almenna velmegun.á Stu­ningsmenn ■essa kerfis bera gjarna saman feril kÝnverskra lei­toga og lei­toga lř­rŠ­isrÝkjanna, t.d. BandarÝkjanna, BNA.á Barack Obama segja ■eir hafa or­i­ forseta ˙t ß lÝti­ anna­ en hrÝfandi mŠlskulist og getu til a­ safna Ý kosningasjˇ­.áEftir ß a­ hyggja er erfitt a­ andmŠla ■vÝ. AndstŠtt ■essu hafi Xi Jinping, ■egar hann var­ flokksforma­ur 2012, unni­ sig uppáeftirámetor­astiga flokks og rÝkisstjˇrnar og hafi unni­ábŠ­i Ý mi­lŠgri stjˇrnsřslu flokksins og Ý 4 fylkjum, sem hvert um sig er stŠrra enám÷rg rÝki heims.

A­dßendum Komm˙nistaflokksins finnst, a­ Hr Xi sitji ß toppiápřramÝda, ■ar sem prelßtar hljˇta framgang ß grundvelli eigin ver­leika vi­ a­ leysa verkefni og prˇf.á Ůetta sÚ kerfi, sem ver­launar hŠfileika og hafi marga kosti umfram lř­rŠ­islegar kosningar.á Kerfi­ ver­i ekki fˇrnarlamb skammtÝma lř­skrumsfreistinga, ■egar nßlgist nŠstu kosningar.á Ůß hafi kerfi­ enga hagsmuni af a­áfiska Ý gruggugu vatni ■jˇ­fÚlagslegrar spennu til a­ afla atkvŠ­a.á Ůa­ hafi heldur ekki tilhneigingu til a­ ver­a andsn˙i­ ■eim, sem ekki hafa kosningarÚtt,át.d. framtÝ­arkynslˇ­um og ˙tlendingum.á Um ■etta er fjalla­ Ý nř˙tgefinni bˇk eftir Daniel Bell, kanadÝskan hßskˇlamann, sem kennir vi­ Tsinghua hßskˇlann Ý Beijing ("The China Model: Political Meritocracy and the Limits of Democracy").á KÝnverska lÝkani­ kann a­ henta KÝnverjum um takmarka­an tÝma, en ■a­ ß ßrei­anlega ekki erindi vi­ Vesturl÷nd.

Ef ßfram heldur a­ fjara undan efnahag KÝnverja allt ■etta ßr og jafnvel inn Ý nŠsta,á■ßámun molna undan kÝnverska stjˇrnkerfinu, ■vÝ a­ ■a­ muná■ß renna upp fyrir fˇlki, a­ stjˇrnendur rÝkisinsáeru ekki starfi sÝnu vaxnir, ■ˇ a­ h÷fu­ßherzla hafi veri­ l÷g­ ß a­ telja almenningi tr˙ um hi­ gagnstŠ­a.á Af ■essum ßstŠ­umámß b˙ast vi­ vaxandi herna­arbr÷lti KÝnverja, eins og merki sjßst n˙ ■egar um ß Su­ur-KÝnahafi, Ý tilraun til a­ beina athygli almennings a­ mßlefnum, sem lÝkleg eru til a­ ■jappa ■jˇ­um KÝna saman a­ baki valdh÷funum. á

Vesturl÷nd, Japan, Eyjaßlfa o.fl. b˙a vi­ mismunandi ˙tgßfur af ■ingrŠ­isfyrirkomulagi.á ═ BNA er valdamikill forseti, forsetarŠ­i, ■ar sem meirihluti ■ingsins getur ■ˇ sett honum stˇlinn fyrir dyrnar.á┴ ═slandi situr tilt÷lulega valdalÝtill, ■jˇ­kj÷rinn forseti, og Stjˇrnarskrßin er of lo­in um valdsvi­ hans.á Ůess vegna er nau­synlegt a­ taka ÷ll ßkvŠ­i hennar, er var­a forsetann til endursko­unar, og ■ar sem hann er og vŠntanlega ver­ur ■jˇ­kj÷rinn, er e­lilegt a­ fela honum veigameiri hlutverk en hann hefur n˙.ááŮau geta t.d. veri­áß svi­i ÷ryggismßla rÝkisins, utanrÝkismßla, og hŠgt er a­ b˙a svo um hn˙tana, a­ rÝkisstjˇrnin starfi Ý raun ß pˇlitÝska ßbyrg­ forsetans, eins og Ý Frakklandi.á

┴ Nor­url÷ndunum rÝkir hef­ um ■ingbundnar rÝkisstjˇrnir, en forseti Finnlands hefur samt nokkur v÷ld, einkum ß svi­i utanrÝkismßla, ■ˇ a­áhluti ■eirra hafi sÝ­ar veri­ fŠr­ur til ■ingsins.á ┴ ═slandi eráe­lilegt a­ fela valinkunnum stjˇrnlagafrŠ­ingumáa­ taka til Ý Stjˇrnarskrßnni, ■egar forsetaembŠtti­ er annars vegar, og kve­a skřrt ß um valdsvi­ og valdm÷rk embŠttisins.á Forseti ß a­ fela ■eim, sem hann telur njˇta mests stu­nings kjˇsenda a­ afloknum Al■ingiskosningum, rÝkisstjˇrnarmyndun, og forseti lř­veldisinsáŠtti einn a­ hafa ■ingrofsheimildina.á Nřleg tilraun til misbeitingar ß ■essari heimild til skylminga ß ■inginu sty­ur ■essa sko­un.á

Forsetinn ß a­ vera verndari Stjˇrnarskrßarinnar, og me­ undirskrift sinni vi­ nř l÷gáß hann a­ sta­festa, a­ lagasetning sÚ Ý samrŠmi vi­ Stjˇrnarskrß.á SÚ hann Ý vafa, ß hann a­ geta vÝsa­ l÷gum, fyrir undirritun sÝna, til ˙rskur­ar HŠstarÚttar , en hann ß ekki a­ geta synja­ l÷gum sta­festingar, efáHŠstirÚttur telur ■au Ý lagi, nema 40 % ■ingmanna fari fram ß ■a­. Ef forseti synjar l÷gum sta­festingar a­ bei­ni ■essa drj˙ga minnihluta ■ingheims, sem skal ■ˇ vera hans val,áver­uráa­ efna til ■jˇ­aratkvŠ­agrei­slu um ■essi l÷g, nema meirihluti Al■ingis afturkalli ■au.á

Ennfremur er rÚtt a­ ■rˇa hÚrlendis annars konar beint lř­rŠ­iáog setja ßkvŠ­i ■ar a­ l˙tandi ÝáStjˇrnarskrß a­ fengnum till÷gum stjˇrnlagafrŠ­inga.á Ůannig getiáßkve­inn fj÷ldi kjˇsenda fari­ fram ß vi­ forseta lř­veldisins, a­ haldin ver­i rß­gefandiá■jˇ­aratkvŠ­agrei­sla, og anna­ hŠrra hlutfall kjˇsenda geti fari­ fram ß, a­ haldin ver­i ßkvar­andi atkvŠ­agrei­sla um tilteki­ mßl.á Til a­ draga ˙r kostna­i er rÚtt a­ taka t÷lvutŠknina Ý ■jˇnustu lř­rŠ­isins.á

Frelsi eintaklinganna fer alltaf til lengdar saman vi­ lÝfskj÷r ■eirra.áŮa­ hefur veri­ sřnt fram ß skřra fylgni ß milli frelsis Ý ■jˇ­fÚl÷gum og velmegunar ■ar.áHluti af frelsinuáfelst Ý a­árß­stafa tekjum sÝnum a­ vild.á Ůess vegna er sjßlfsagt stefnumßl, a­ laun■egar haldi sem mestu af tekjum sÝnum til eigin rß­st÷funar ogárekstur og umsvif hins opinbera sÚ a­ sama skapi Ý lßgmarki.ááSamt hefur gefizt illa, t.d. Ý KalifornÝu, a­ kjˇsendur megi kjˇsa um tekju÷flun rÝkisins, en ■a­ mŠtti Ýhuga a­ veita ■eim rÚtt til a­ kjˇsa ß milli einkarekstrar og opinbers rekstrar, einkafjßrm÷gnunar framkvŠmda hins opinbera o.s.frv.á Allar tilraunir me­ Stjˇrnarskrßrbreytingar ver­ur ■ˇ a­ framkvŠma af varfŠrni og a­ beztu manna yfirsřn.á á

á


ź SÝ­asta fŠrsla | NŠsta fŠrsla

BŠta vi­ athugasemd

Ekki er lengur hŠgt a­ skrifa athugasemdir vi­ fŠrsluna, ■ar sem tÝmam÷rk ß athugasemdir eru li­in.

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband