Borgaralaun - paradķsarheimt ?

Hugmyndin um borgarastyrk śr rķkissjóši til allra (fjįrrįša) ķbśa er ekki nż ķ heiminum, žó aš hśn sé nż į stjórnmįlasvišinu į Ķslandi.  Pķratar hafa hérlendis gert žessa stefnu aš sinni.  Hśn snżst um aš greiša öllum fulloršnum fasta upphęš śr rķkissjóši óhįš tekjum žeirra og žörfum.  Žį yršu um leiš ašrir styrkir śr rķkissjóši, į borš viš ellistyrk og örorkustyrk, afnumdir. 

Žaš eru vissar žjóšfélagsašstęšur uppi nśna vķša į Vesturlöndum, sem żta undir umręšur af žessu tagi.  Žęr eru aukin misskipting tekna vķšast hvar ķ heiminum og tęknižróun, sem menn óttast, aš auka muni atvinnuleysi, og sé rót atvinnuleysis, sem vķša er mikiš fyrir, og jafnvel leysa af hólmi żmis lįglaunastörf. Borgarastyrkur kęmi žį ķ staš atvinnuleysisbóta.   

Męlikvarši į téša misskiptingu er Gini-stušullinn.  Fįi allir jafnt, er hann 0.  Žaš er ekki ęskilegt, žvķ aš žį hverfur allur hvati til aš gera betur ķ dag en ķ gęr og til aš bęta kjör sķn og sinna.  Fįi einn allar tekjurnar, er Gini-stušullinn 1,00.  Žetta er sķzti kosturinn, enda jafngildir žetta įstand žręlahaldi, kśgun og uppreisnarįstandi.  Vandinn er aš finna hinn gullna mešalveg, en hann er lķklega nokkuš mismunandi eftir menningu og hefšum hvers lands. 

Mešaltališ ķ OECD-rķkjunum var įriš 2013 0,32 og hafši žį hękkaš śr 0,29 įriš 1985.  Mestur jöfnušur allra OECD-rķkjanna įriš 2013 var į Ķslandi, 0,24 į Gini, og sķšan žį hefur jöfnušurinn enn vaxiš į žennan męlikvarša hérlendis.  Nęst į eftir Ķslandi komu Danmörk og Noregur meš 0,25 og 0,26 ķ sömu röš. Į Noršurlöndunum er kjör-Ginistušull lķklega į bilinu 0,22-0,27, og Ķsland er sem sagt žar viš nešri mörkin um žessar mundir.

Žaš hefur veriš kvartaš undan of miklum launajöfnuši į Ķslandi og aš menntun borgi sig vart fjįrhagslega, af žvķ aš lķfslaun hįskólamanna séu lęgri en t.d. išnašarmanna.  Žetta į ašeins viš sumar stéttir hįskólamanna, og er sennilega undantekning, žó aš BHM hafi lįtiš ófrišlega ķ vinnudeilum ķ vetur og heimtaš hękkanir umfram ašra.  Laun fara yfirleitt eftir įbyrgš og spurn eftir žvķ, sem launžeginn hefur fram aš fęra.  Til aš fį sérfręšinga til landsins śr nįmi og starfi, verša rįšstöfunartekjur hérlendis hins vegar aš vera sambęrilegar viš rįšstöfunartekjur erlendis.  Lķklega mį jöfnušurinn hérlendis ekki aukast śr žessu, svo aš hvati til nįms verši ekki of lķtill og til aš samkeppnishęfni landsins versni ekki.  Hana žarf aš bęta.  Styrking gengisins undanfariš bętir hag almennings til skemmri tķma, en samkeppnisstaša śtflutningsgreinanna versnar, sem getur hefnt sķn ķ lakari stöšu žjóšarbśsins.  Ef višskiptajöfnušurinn veršur neikvęšur, munu lķfskjör óhjįkvęmilega versna aftur.

Nś veršur vitnaš til greinar um borgarastyrk ķ The Economist 4. jśnķ 2016,

"Sighing for paradise to come":

"Sumir segja, aš framtķšin sé paradķs tęknilegrar gnóttar, žar sem launaš starf sé valkvętt og enginn lķši skort.  Ķ sjónhendingu gefur aš lķta ķ Maricį, hvaš žetta getur žżtt, en Maricį er sjįvarbęr skammt frį Rio de Janeiro. Ķ desember 2015 öšlušust allir 150“000 ķbśarnir rétt til mįnašarlegs framfęrslustyrks aš upphęš tęplega USD 3,0, sem er fjįrmagnašur af hlutdeild Maricį ķ olķuvinnslugjaldi rķkisins.

Upphęšin er lįg, en fyrir Washington Quaquį, bęjarstjórann ķ Maricį og höfund borgarastyrkshugmyndarinnar žarna, er hugmyndin stór ķ snišum.  Hann segist stjórnast af sišferšiskennd, sem geti raungert ęvidraum sinn um jafnréttissamfélag.  Verkefni sitt segir hann dęmi um "allsherjar grunnlaun": skilyršislausa greišslu til allra ķ tilteknu lögsagnarumdęmi. 

Hugmyndin į sér langa forsögu, og hana studdu miklir menn upplżsingatķmans, t.d. Marquis de Condorcet og Thomas Paine.  Žremur öldum sķšar hafa nokkrar rķkisstjórnir vķtt um heiminn, ašallega ķ rķkum löndum, sett af staš tilraunaverkefni um fyrirkomulag grunnlauna, eša eru aš ķhuga slķkt.  Finnland mun hefja slķkt tilraunaverkefni 2017, žar sem nokkrir borgarar munu fį óskuldbindandi greišslur ķ reišufé allt aš EUR 800 (kISK 110) į mįnuši.  Svipaš į sér nś staš ķ nokkrum hollenzkum borgum."

Žann 5. jśnķ 2016 greiddu Svisslendingar atkvęši um stjórnarskrįrbreytingu, sem fól ķ sér rétt ķbśanna til slķks grunnframfęrslustyrks.  Um 70 % kjósenda, sem atkvęši greiddu, höfnušu innleišingu slķks įkvęšis ķ stjórnarskrį. 

Žaš, sem męlir gegn slķkum borgaralaunum  eša -styrk, er, aš śr rķkissjóši er žį ausiš fé til žeirra, sem enga žörf hafa fyrir slķka sporslu frį rķkinu, til jafns viš hina, sem raunverulega žurfa framfęrslustyrk, og hvatinn til aš vinna sér inn laun er rżršur.  Bandarķkjamenn hafa gert kostnašargreiningu į žvķ, hvaš USD 1000 (tęplega kISK 125) į mįnuši til allra mundi žżša, žó aš į móti vęru felldar nišur opinberar tryggingar.  Viš žetta mundu rķkisśtgjöldin ženjast śt og nema 35 % af VLF, eins og nś er ķ Žżzkalandi, en ķ BNA nemur žetta hlutfall ašeins um 26 % um žessar mundir.

Žaš viršist vera ótķmabęrt aš innleiša įkvęši af žessu tagi nśna ķ lög eša stjórnarskrį, žvķ aš enn hefur grķšarleg tęknižróun ekki leitt af sér slķkt fjöldaatvinnuleysi, sem sumir hafa spįš.  Störf hafa hins vegar breytzt eša flutzt til į milli starfsstétta fyrir atbeina tękninnar.  Ķ öllum vel heppnušum tilvikum hefur oršiš framleišniaukning og veršmętasköpun hefur vaxiš.  Žetta hefur samt ekki leitt til almennrar aušsöfnunar ķ atvinnulķfi eša minnkandi heildarframbošs į vinnu.  Įstęšur fjöldaatvinnuleysis eru oftast raktar til strangs regluverks varšandi rįšningar og brottrekstur og hįrrar skattheimtu į fyrirtękin. 

Pķratar hafa į Ķslandi gerzt bošberar borgarastyrks.  Fyrirbęriš į illa viš į Ķslandi, žar sem meiniš, sem žaš į aš bęta śr, er vart fyrir hendi į Ķslandi, žar sem jöfnušur er hvergi meiri og nęgt framboš vinnu fyrir alla, sem vilja vinna, žó ekki fyrir alla hįskólaborgara.  Žeir verša žį tķmabundiš aš sętta sig viš vinnu į öšrum svišum en žeir hafa menntaš sig į.  Žetta stefnumįl pķrata, eins og żmislegt annaš hjį žeim, er žess vegna illa ķgrundaš og yrši lķklega žung fjįrhagsleg byrši į rķkissjóši, į kostnašar- og tekjuhliš, žó aš sumir ašrir styrkir yršu felldir nišur um leiš og žessi yrši innleiddur, sem vonandi veršur ekki į vorum dögum.   


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband