Raforku- og fjarskiptaöryggi - stórfelldir almannahagsmunir

Žaš er į įbyrgš stjórnvalda aš tryggja öryggi almennings, og Alžingi ber aš hafa eftirlit meš stjórnvöldum.  Žaš hefur nś opinberazt, aš hvorki fjarskiptakerfi landsins né raforkukerfi eru ķ stakk bśin til aš standast žann vešurham, sem bśast mį viš ķ einhverjum landshlutum į hverjum įratugi. Žetta er įfellisdómur yfir stjórnvöldum, sem žingiš veršur aš lįta til sķn taka 2020 og hóf reyndar žį vegferš 2019.

Žaš viršist nś vera samdóma skošun allra, leikra og lęršra, žingmanna og embęttismanna, aš viš svo bśiš megi ekki standa. Eftir er žó aš sjį, hver hvort hugur fylgir mįli. Af umręšunum leišir, aš nęgur einhugur ętti aš vera fyrir hendi til aš gera tafarlaust fjįrmagnaša įętlun um endurbętur, sem dugi til aš koma ķ veg fyrir straumleysi og fjarskiptaleysi ķ vešurhami, sem er sambęrilegur viš jólaföstuóvešriš 2019 į noršanveršu landinu, žegar umbótum lżkur samkvęmt žeirri įętlun.  Žaš ętti ekki aš vera seinna en viš įrslok varšandi 2025 varšandi rafmagnsöryggiš. 

Nś vita viškomandi fyrirtęki, ašallega Landsnet og RARIK, hvaša višmišun žarf aš leggja til grundvallar į hverju landsvęši į Vestfjöršum, Noršurlandi og Austurlandi, ķ noršanroki eša fįrvišri meš ķsingu og seltu. Įšur hafa žessi fyrirtęki haft reynslu af slķku ķ sušlęgum įttum.  Žaš veršur ętlazt til žess, aš fyrirtękin leggi nś ekki upp meš lausnir, sem ekki standast veršur, sem vęnta mį į 10 įra fresti. Žaš er žjóšhagslega óhagkvęmt aš hefja umbętur, sem ekki koma ķ veg fyrir milljarša ISK tjón į 10 įra fresti (įętlun BJo: mrdISK 5,0 ķ desember 2019).

Til žess veršur ętlazt, aš žessi fyrirtęki komi rafmagnsöryggismįlum į noršanveršu landinu ķ žetta horf fyrir įrslok 2025.  Žaš er reyndar ekki hęgt aš ętlast til žess svo fljótt fyrir sumarhśsabyggšir, en fyrir alla staši, žar sem atvinnustarfsemi er stunduš og föst bśseta er, veršur aš ętlast til žess. 

Ef ķ ljós kemur, aš fyrirtękin hafa ekki dregiš rétta lęrdóma af fyrrnefndu jólaföstuvešri, heldur lagt upp meš lausnir, sem ekki duga, žį veršur žaš stjórnendum og stjórnum viškomandi fyrirtękja til mikils hnjóšs, og Alžingismenn, sem verša aš vera yfirgęzlumenn almannahagsmuna hér sem endranęr, verša aš ganga eftir žvķ viš rķkisstjórnina, aš ekki sé veriš aš sóa fé ķ śtfęrslur, sem menn nś mega vita, aš eru of veikar fyrir vešur, sem bśast mį viš į hverjum įratugi.

Žann 21. desember 2019 skrifaši Höskuldur Daši Magnśsson frétt ķ Morgunblašiš, sem hann nefndi:

"Raforkustjórar kvaddir til".

Žar tók hann tali žingmann, sem góšu heilli hefur m.a. lįtiš orkumįlin sig miklu varša, eins og žingmönnum ber, og sveitarstjóra Hśnažings vestra į Hvammstanga, sem varš einna verst śti ķ óvešrinu vegna žess m.a., aš ašveitustöš Hrśtatunga stendur berskjölduš gagnvart ķsingu og seltu ķ noršan hvassvišri viš 0°C og vararafstöš vantar ķ žéttbżlinu žar ķ sveit:

""Mér hafa fundizt menn ekki vera aš taka žetta nęgilega alvarlega ķ gegnum tķšina.  Ég held, aš žaš hafi ekki veriš almenn vitneskja į svęšinu um žaš, hversu illa kerfiš stóš allt saman", segir Njįll Trausti Frišbertsson, alžingismašur."

Žetta er alveg rétt hjį žingmanninum.  Žaš hefur įratugum saman veriš lįtiš, eins og Byggšalķnan vęri nógu örugg, og aš styrrinn um hana stęši ašeins um flutningsgetuna.  Nś vita menn betur, og menn vita jafnframt fyrir hvers konar vešurįraun žarf aš hanna nżja Byggšalķnu.  Žaš žżšir ekki lengur fyrir Landsnet aš koma meš tillögu um eitthvaš, sem ekki žolir vešurham og seltu, sem vęnta mį į 10 įra fresti, eins og kom nś į jólaföstunni.  Orkurįšherrann getur į žingi vęnzt spurningar į borš viš žį, hvort fram komin tillaga Landsnets sé hönnuš til aš standa af sér sambland af roki, ķsingu og seltu, sem starfsmenn og verktakar Landsnets böršust viš af seiglu og haršfylgi į jólaföstu 2019 og įsamt björgunarsveitunum björgušu žvķ, sem bjargaš varš.  Hin heilbrigša grasrót landsins bregst aldrei, en meiri įhöld eru um stjórnendurna (elķtuna), sem minna stundum į vafagemlinga, svo aš ekki sé nś minnzt į ormaveika rollu.

""Žetta var gagnlegur fundur [meš Gušmundi I. Įsmundssyni og Tryggva Ž. Haraldssyni-innsk. BJo]. Viš fengum yfirlit yfir žaš, hvernig žessi mįl hafa žróazt og stöšuna.  Ég held, aš žaš hljóti flestir aš sjį, hversu mikilvęgt er aš styrkja og byggja upp flutningskerfi raforku.  Mašur vill helzt ekki hugsa žį hugsun til enda, hvernig hefši fariš, ef 65 % strengjanna hefšu ekki veriš komin ķ jörš", segir Njįll Trausti."  

Žaš eru vafalaust nógu margir nś, sem sjį, aš noršanvert landiš bżr viš ófremdarįstand, og skömm vęri aš aš lįta raunhęfar śrbętur reka lengur į reišanum. Vel fęri į, aš įhugasamir žingmenn um žessi mįlefni legšu  fram žingsįlyktunartillögu um nżja Byggšalķnu į milli Fljótsdals og Brennimels (Klafastaša) fyrir įrslok 2025, og aš allt dreifikerfi landsins til žéttbżlis og atvinnurekstrar fari ķ jörš į sama tķma og jafnframt dreifistöšvar (rofar og spennar, rafgeymar o.fl.) ķ hśs.  Žį hljóta aš koma fram stjórnarfrumvörp til naušsynlegra laga, sem duga til aš tryggja framgang žessa mįls. Endalausar nefndaskipanir og skżrslugeršir duga ekki einar og sér.  Śr žvķ, sem komiš er, veršur aš hraša sér aš teikniboršinu og lįta verkin tala eša aš jįta uppgjöf sķna gagnvart višfangsefninu og fį ašra til verksins. Kjósendur munu senn vega žaš og meta, hverjir og hverjar eru į vetur setjandi.

""Viš lögšum įherzlu į žaš, aš hér hafi ekki veriš varaafl til stašar og ekki hafi veriš mönnuš stöšin ķ Hrśtatungu.  Viš viljum fį mönnun į svęšiš og stęrri spenni į Laxįrvatn, svo aš hęgt sé aš fį varaafl žašan, ef žaš bregzt Hrśtatungumegin", segir sveitarstjórinn [ķ Hśnažingi vestra]." 

Varšandi varaaflsžörfina er sjįlfsagt af RARIK og öšrum dreifiveitum įsamt Landsneti eftir atvikum aš gera nżjar įhęttugreiningar ķ ljósi reynslunnar og nżrra įforma eftir jólaföstuóvešriš 2019. Slķkar įhęttugreiningar ęttu aš fara fram meš žįtttöku heimamanna.  

Varšandi fjarskiptakerfi, sem reyndust vera alltof hįš veiturafmagni m.v. mikilvęgi žeirra, reynast fjarskiptafyrirtękin ekki hafa haft įhuga fyrir aš keppa um višskiptavini į grundvelli žess, hversu langvarandi samband žau byšu višskiptavinum sķnum ķ straumleysi.  Póst- og fjarskiptastofnun var mešvituš um ófullnęgjandi neyšarafl hjį fyrirtękjunum, en ber žvķ viš eftir į, aš lagaheimild sé ekki fyrir hendi til aš įkvarša lįgmarks neyšarafl.  Žessi embęttisfęrsla er anzi dauf, svo aš ekki sé nś fastara aš orši kvešiš.  Setja žarf hiš fyrsta lög, sem skylda Póst- og fjar til aš įkvarša lįgmarkstķmalengd fullrar fjarskiptažjónustu ķ straumleysi į hverjum staš og til aš hafa virkt eftirlit meš neyšaraflkerfum fjarskiptafyrirtękjanna og refsiśrręši, ef śt af er brugšiš.  Ķ lögum skal taka af tvķmęli um, aš samstarf fjarskiptafyrirtękjanna um neyšaraflgjafa sé leyfilegt.  Ótękt er, aš tślkun samkeppnislaga į annan veg valdi veršhękkun til neytenda vegna sjįlfsagšs neyšarafls m.v. mikilvęgi.

Elķas B. Elķasson, sérfręšingur ķ orkumįlum, skrifaši vel ķgrundaša grein um afhendingaröryggi raforku, sem birtist ķ Morgunblašinu 19. desember 2019,

"Eftir storminn":

"Jólaföstuvešriš og afleišingar žess sżndu fram į, aš flutningskerfiš er ekki hannaš fyrir žau vešur, sem hér geta komiš.  Stjórnvöld og almenningur įttušu sig į žvķ og vill rįšstafanir.  Fólk į landsbyggšinni, bęši til sveita og ķ minni bęjarfélögum, bżr ekki viš žaš raforkuöryggi, sem žarf ķ nśtķma žjóšfélagi.  Stórišjufyrirtęki kunna aš leggja mat į mikilvęgi orkuöryggis og verša aš taka tillit til žess kostnašar, sem Landsnet og orkusali bera af öryggiskröfum žeirra, en žegar um öryggi almennings er aš ręša, sofa stjórnmįlamenn mešan sveitarstjórnir meš skipulagsvaldiš, nįttśruverndarsamtök og einstakir landeigendur žvęlast fyrir."

Žaš er hįrrétt, aš kjörnum fulltrśum almennings ber aš gęta hagsmuna hans gagnvart flutnings-, dreififyrirtękjum og orkusölum (orkuvinnslu) meš žvķ aš setja fram kröfur um gęši rafmagns, afhendingaröryggi og spennugęši. Žetta geta sveitarstjórnir gert meš įlyktunum sķnum og  Alžingismenn t.d. meš žingsįlyktunartillögu meš tölusettum višmišum og markmišum fyrir stjórnvöld og lagafrumvarpi um fjįrmögnun višbótar kostnašar vegna hęrri öryggiskrafna en Landsnet hingaš til hefur įętlaš vegna Byggšalķnu.

Ķ "den" fór Landsvirkjun fumlaust žį leiš, žegar neikvęš reynsla kom į hefšbundnar 220 kV lķnur ķ ķslenzkum óvešrum, aš veita hagnaši af orkusölunni til aš fjįrfesta ķ traustari flutningslķnum en evrópskir stašlar kvįšu į um.  Žetta var og er naušsynlegt til aš veita ķslenzkum almenningi og fyrirtękjum hérlendis sams konar raforkugęši, afhendingaröryggi og spennustöšugleika, og almenningur annars stašar ķ Evrópu bżr viš. 

Žetta var gert meš žvķ aš reisa 3 lķnur į Suš-Vesturlandi meš einangrunargildi fyrir 400 kV til aš standast seltuįraun, žótt mįlgildi rekstrarspennunnar vęri įfram 220 kV.  Ķ framtķšinni kann aš verša hagkvęmt og jafnvel naušsynlegt aš hękka žessa 220 kV  rekstrarspennu. Sömu leiš borgar sig aš fara meš nżja Byggšalķnu um noršanvert landiš, žvķ aš truflanir, sérstaklega langvinnar, eru dżrar.  Seltutruflanir geta einmitt veriš langvinnar.

Elķas skrifaši ķ seinni hluta greinarinnar:

"Hér į Ķslandi bśum viš ķ stóru og fjöllóttu landi og žurfum aš fį rafmagn okkar um langan veg frį vatnsorkuverum langt frį nęsta žéttbżli ķ staš žess aš byggja kolastöš viš bęjarmörkin. Tengingar milli byggšarlaga eru langar og liggja yfir hįlendi, žar sem vešur eru vįlynd.  Allt hękkar žetta kostnašinn, sem hver einstaklingur veršur aš standa undir.  Žessi munur į žvķ aš rafvęša Ķsland og Evrópu var aš koma betur og betur ķ ljós į sķšari hluta aldarinnar, sem leiš, og stjórnmįlamenn fylgdust vel meš og voru meš ķ rįšum, žegar žurfti.  

Žar varš breyting į meš nżjum raforkulögum 2003, žegar innleidd voru lög ESB um markašsvęšingu raforkunnar. Žar meš höfšu stjórnmįlamenn minni möguleika į aš fylgjast meš, og žeim viršist ranglega hafa veriš talin trś um, aš markašurinn mundi sjį fyrir nęgu öryggi.  Žeir sofnušu į veršinum.  Eitthvaš hafa žeir rumskaš viš vešriš nś, en žeir, sem telja flutningslķnur vera mengun, rumska ekki." 

Hér vķkur Elķas aš miklum kostnaši flutningskerfis raforku fyrir Ķslendinga vegna landshįtta, vešurlags og dreifšrar byggšar.  Hinn valkosturinn (viš öflugar samtengingar į milli héraša) er aš virkja ķ hverju héraši og reka nokkur aš mestu óhįš raforkukerfi ķ landinu.  Sś stefna hefur hvergi ķ Evrópu veriš farin, og Ķslendingar hurfu ķ raun frį žeirri stefnu meš uppbyggingu stórvirkjana ķ landinu, sem grundvallašar voru į hugmyndinni um hagkvęmni stęršarinnar, sem almenningur um allt land skyldi njóta góšs af.

Til žess žarf öflugar samtengingar į milli landshluta. Žess vegna var Byggšalķnan reist, sem taka skyldi viš raforku frį Žjórsįr/Tungnaįrsvęšinu og flytja hana til Vestfiršinga, Hśnvetninga, Skagfiršinga og Eyfiršinga. Ekki voru allir sammįla žessu, og žess vegna var Kröfluvirkjun reist ķ kjölfar Laxįręvintżrisins, en Kröfluvirkjun (jaršgufuöflunin) lenti ķ miklum hremmingum ķ byrjun, og haldiš var įfram meš 132 kV Byggšalķnu žangaš og sķšan įfram aš Hryggstekk ķ Skrišdal įriš 1978. Gallinn var sį, aš um sżndaröryggi var aš ręša, žvķ aš ķ flżti og fjįrskorti var ekki  nęgur gaumur gefinn aš afhendingaröryggi og spennugęšum.  Nś eru ašrir tķmar.  

Įriš 1973 hękkaši olķuverš į heimsmarkaši um a.m.k. 70 %, og žį var Orkuskiptum #2 hleypt af stokkunum hérlendis, sem ašallega fólust ķ aš leysa olķu af hólmi meš rafmagni og jaršhita til upphitunar  hśsnęšis.  Žaš var yfirvofandi alvarlegur raforkuskortur į Noršurlandi ķ kjölfariš, og žess vegna var Byggšalķnu flżtt eftir föngum, og hśn var ķ raun og veru reist af vanefnum og fullnęgši aldrei skilyršinu um "trausta" samtengingu į milli landshluta. 

Žaš hefur dregizt taumlaust śr hömlu aš bęta śr žessu. Žaš er t.d. vegna meingallašrar löggjafar um skipulag og leyfisveitingar verklegra framkvęmda. Hér ętti fjįrmįlalega, skipulagslega og leyfisveitingalega aš vera um "rķkismįlefni" aš ręša, žannig aš framkvęmdir geti įtt sér staš eins snuršulaust og kostur er, žótt sveitarstjórnir kunni aš hafa mismunandi skošanir um framkvęmd. Kęruferlum ętti aš stilla ķ hóf svo sem gert er annars stašar į Noršurlöndum.

Hiklaust ętti aš taka aftur upp žann hįtt, sem hafšur var į um fjįrmögnun flutningslķna 1969-2005, aš hagnaši af raforkuvinnslu og heildsölu rafmagns var m.a. variš til uppbyggingar flutningskerfisins.  Annaš leišir til svo hįs flutningsgjalds, aš raforkan veršur ósamkeppnishęf hérlendis, eins og dęmin sanna. Ešlilegt er, aš fjįrmagniš haldist žannig innan raforkugeirans, į mešan fjįrfestingaržörf hans er mikil og brżn.

Landsreglarinn (The National Energy Regulator) hefur lķtiš tjįš sig opinberlega um stöšu raforkukerfisins ķ kjölfar óvešursins, en ętla mį, aš hann telji slķka fjįrmögnun ekki samręmast orkulöggjöf Evrópusambandsins, sem er ķ gildi hér vegna ašildar Ķslands aš EES og "Orkupakka" 3, sem yfirtók OP#2. Į žetta veršur aš lįta reyna, jafnvel fyrir dómstólum.

Žaš er hins vegar lķka mjög ęskilegt śt frį öryggislegu sjónarmiši aš stašsetja bitastęšar virkjanir utan viš hin eldvirku svęši landsins.  Žar koma Vestfiršir vissulega upp ķ hugann, žar sem žar er lķtil jaršskjįlfta- og gjóskuhętta og talsvert um vatnsafl og auk žess hratt vaxandi orkužörf og kröfur um raforkugęši frį atvinnulķfinu.  

Ķ lok téšrar greinar skrifaši Elķas:

"Žaš sleifarlag, sem nśverandi löggjöf veldur ķ naušsynlegum endurbótum į flutningskerfinu gengur ekki lengur. Nęsti stormur, jafnvel enn verri, getur lįtiš bķša eftir sér ķ mörg įr, en hann getur lķka komiš ķ nęsta mįnuši. Hér į landi gengur ekki, aš stjórnvöld axli ekki aš sķnum hluta įbyrgš į raforkuöryggi žjóšarinnar.  Raforkufyrirtękin žurfa vinnufriš til aš tryggja öryggiš aš sķnu leyti, en fį ekki nęgan stušning ķ gallašri löggjöf.  Alžingi žarf aš lįta til sķn taka og setja réttan hlut įbyrgšarinnar į rétta ašila." 

Hér er komiš aš kjarna mįls.  Nśgildandi raforkulöggjöf er hreinlega ekki snišin viš ķslenzkar ašstęšur. Stjórnkerfiš og Alžingi hafa flutt inn löggjöf, sem hentar ekki hér, ž.e.a.s. myndar ekki réttan ramma til lausnar į ašstešjandi vanda landsins. Stjórnarrįšiš og sumir žingmenn kunna aš hafa haldiš, aš žaš gerši ekkert til, en nś hafa nįttśruöflin vonandi sjįlf komiš vitinu fyrir žį opinberu starfsmenn og stjórnmįlamenn, sem um orkumįlin eiga aš véla.  Markašurinn og Landsreglarinn geta ekki leyst ašstešjandi vanda, af žvķ aš spilaš er į tętingslega löggjöf til aš koma ķ veg fyrir žį lausn, sem Landsnet og ķ sumum tilvikum orkuvinnslufyrirtękin hafa lagt til.  Alžingismenn bera įbyrgš į aš gera orkulöggjöfina žannig śr garši, aš ekki verši hér langvarandi aflskortur vegna vöntunar į nżjum virkjunum og tķmabundinn orkuskortur vegna bilana ķ rafkerfinu af völdum vešurs, sem vęnta mį į hverjum įratugi.

Afleišing eldingar įgśst 2012

   

 

 

 

 

 

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband