Svipull er sjįvarafli

Rįšlegging Hafrannsóknarstofnunar um afla ķ ķslenzku fiskveišilögsögunni fiskveišiįriš 2021/2022 kom sem skrattinn śr saušarleggnum til almennings ķ landinu. Žvķ hefur veriš haldiš aš almenningi, aš meš rannsóknum og tölfręšilegum greiningum į męlinišurstöšum og 20 % aflareglu śr višmišunarstofni vęri veriš aš byggja upp vaxandi hrygningarstofn, svo aš veišarnar mundu aukast, žar til stofninn hefši nįš žolmörkum umhverfisins, fęšuframbošs o.ž.h. Menn töldu žeim mörkum enn ekki vera nįš, en er žaš svo ?  

Nś hefur annaš komiš į daginn.  Vķsindamenn telja sig nś hafa ofmetiš žorskstofninn um 267 kt eša 28 %.  Er žaš svo, eša er žorskurinn farinn annaš, varanlega ?  Vķsindamenn hafa ekki svör viš žvķ, og śr žvķ veršur aš bęta fljótlega.  Žótt Hafrannsóknarstofnun starfi undir rżni alžjóšlegs vķsindasamfélags, hefur henni oršiš alvarlega į ķ messunni.  Hśn veršur ķ sumar aš gera raunhęfa įętlun um śrbętur meš višeigandi kostnašarįętlun, sem rįšuneytin og fjįrlaganefnd Alžingis geta žį tekiš afstöšu til ķ haust.  Ekki er ólķklegt, aš setja žurfi samžykkta kostnašarįętlun į fjįrmįlaįętlun rķkisins, žvķ aš viš svo bśiš mį ekki standa.

Sama hvernig į žessa svišsmynd er litiš, er mįliš grafalvarlegt, žvķ aš afar gloppótt žekking fiskifręšinganna į įstandi fiskimišanna viš landiš blasir nś viš. Hins vegar varaši enginn spekingur utan stofnunarinnar viš žessu, og enginn rįšlagši minni veišar, nema sķšur sé.  Sé gert rįš fyrir, aš endurskošun višmišunarstęršar žorskstofnsins frį maķ 2021 sé "rétt", blasir viš ofmat stofns um 28 %.  Samkvęmt aflareglunni minnkar žessi įętlun leyfilegar žorskveišar į fiskveišiįrinu 2021/2022 nišur ķ um 188 kt eša um 70 kt, sem gęti jafngilt tekjutapi um mrdISK 40.  Žetta er höggiš, sem sjįvarśtvegurinn og žjóšarbśiš standa frammi fyrir į fiskveišiįrunum 2021/2022-2022/2023 vegna óvęnts mats į veršmętasta stofninum, en vegna dempunarreglu helmingast höggiš į hvort fiskveišiįriš, og nokkrir ašrir stofnar viršast vera aš hjarna viš. 

Ķ gamla daga hefšu žessi tķšindi haft ķ för meš sér gengisfellingu ISK, en enn stendur hśn alveg pallstöšug, žótt hśn hafi hękkaš talsvert, eftir aš hagur strympu ględdist į mįlmmörkušum og ķ feršageiranum og žótt Sešlabankinn hafi lįtiš af sölu gjaldeyris. Bęši er, aš sjįvarśtvegurinn er nś stöndugur og sveigjanlegur meš mikinn ašlögunaržrótt og žjóšarbśinu hefur nś vaxiš fiskur um hrygg meš fleiri öflugum gjaldeyrislindum.

Žaš sżnir sig nś svart į hvķtu, aš engin glóra er ķ, aš stjórnvöld fari aš rįšum sérvitringa og óvita um sjįvarśtveg og taki aš spila einhvers konar rśssneska rśllettu meš stórhękkun veišigjalda eša uppboši į žjóšnżttum aflaheimildum.  Slķkt er hreinręktuš dilla žröngsżnna pólitķskra hugmyndafręšinga og skemmdarverkastarfsemi į undirstöšuatvinnuvegi žjóšarinnar. 

Feršageirinn mun taka vel viš sér, žegar sóttkvķ óbólusettra linnir meš višunandi hjaršónęmi hér, vonandi 01.07.2021, og žį hlżtur aš verša nóg aš skima ašeins žį, sem ekki eru meš ónęmis- eša bólusetningarvottorš. Įriš 2021 veršur lķklega, žrįtt fyrir höggiš, įr sęmilegs hagvaxtar, eins og annars stašar į Vesturlöndum, enda varš rżrnun žjóšartekna meiri hér įriš 2020 en vķšast hvar annars stašar eša 6 %-7 %. Samt hękkaši kaupmįttur launa.  Žaš er lķklega einsdęmi, en jók örugglega atvinnuleysiš.  Verkalżšshreyfingin stakk hausnum ķ sandinn og fórnaši langtķmahagsmunum launžeganna fyrir skammtķmaįvinning žeirra, sem eru ķ öruggri vinnu.  Žaš er ótraustvekjandi afstaša, enda bera sumar yfirlżsingar forseta ASĶ o.fl. vott um stéttastrķšshugarfar, sem reynslan og samanburšur viš hin Noršurlöndin hefur sżnt, aš getur ekki gagnazt launžegum til lengdar.  Žaš, sem gagnast launžegum bezt, er aš vinna aš hįmörkun veršmętasköpunar ķ friši viš vinnuveitendur. 

Önnur grein, sem nś getur komiš til hjįlpar, er fiskeldiš, bęši ķ sjókvķum innan marka įhęttugreininga og buršaržolsmats Hafrannsóknarstofnunar, og ķ landeldiskerum. Eftirlitsstofnanir mega hvorki draga lappirnar né flaustra, heldur skulu žęr halda sig innan lögbošinna tķmamarka. 

Višbrögš forystu SĶF, Samtaka fyrirtękja ķ sjįvarśtvegi, viš leišréttingu į mistökum Hafró, voru rétt.  Žaš er skįrst ķ stöšunni aš fylgja rįšum beztu fįanlegu žekkingar į sviši haf- og fiskifręši, žótt henni sé įbótavant, enda gęti hundsun slķkra rįšlegginga haft slęmar afleišingar fyrir markašsstöšu ķslenzkrar framleišslu sjįvarśtvegsins erlendis, žar sem samkeppnin er hörš.  Vonandi dregur nś śr śtflutningi óunnins fiskjar, svo aš framleišendur geti haldiš markašsstöšu sinni fyrir unna vöru. Nś er įstęša fyrir utanrķkisrįšuneytiš til aš juša ķ Bretum um lękkun tolla į slķkum vörum.

Gunnlaugur Snęr Ólafsson birti frétt ķ Morgunblašinu 16. jśnķ 2021 um žessi slęmu tķšindi:

"Gera rįš fyrir samdrętti ķ śtvegi".

Žar stóš m.a.:

""Ég verš bara aš segja žaš, aš žetta eru mikil vonbrigši og žungbęr tķšindi.  Žetta er svo mikill nišurskuršur og mjög óvęnt.  Žetta mun valda tekjusamdrętti hjį sjįvarśtvegsfyrirtękjum og ljóst, aš menn verša aš grķpa til ašgerša ķ sķnum rekstri til aš męta žessu. 

Ég sé samt ekkert annaš ķ stöšunni en viš fylgjum rįšgjöf Hafró.  Viš veršum aš taka į žessu af įbyrgš og fylgja žessari vķsindalegu rįšgjöf meš langtķmahagsmuni ķ huga", segir Ólafur H. Marteinsson, forstjóri Ramma hf og formašur Samtaka fyrirtękja ķ sjįvarśtvegi."

Af sömu įstęšum og Ólafur tilgreinir, mun sjįvarśtvegsrįšherra aš öllum lķkindum fylgja žessari rįšgjöf Hafró ķ meginatrišum.  Skašinn er oršinn, og hann veršur ekki bęttur meš hókus-pókus ašferšum. 

Um žetta er žó ekki eining, og annan pól ķ hęšina tók Örn Pįlsson, framkvęmdastjóri Landssambands smįbįtaeigenda, en félagsmenn hans eru mjög hįšir žorskveišum:

"Hann kvešst binda vonir viš, aš rįšherra sjįvarśtvegsmįla fari śt fyrir rįšgjöf Hafrannsóknarstofnunar til aš lina höggiš, sem fylgir skeršingunni.  "Ég held žaš sé alveg hęgt.  13 % nišurskuršur ķ okkar helztu tegund er bara allt of mikiš.  Smįbįtarnir eru alveg hįšir žorskinum.""

Žaš er innbyggš dempun į breytingum ķ rįšgjöf Hafró, žvķ aš skeršingin vęri 27 %, ef hśn kęmi aš fullu fram į einu fiskveišiįri.  Žaš er ekki nóg, aš hagsmunaašilar haldi, aš óhętt sé aš veiša meira, ef vištekin aflaregla segir allt annaš. 

Žaš er ešlilegt og skiljanlegt, aš sjįvarśtvegsfyrirtęki leiti leiša til aš vaxa yfir ķ skylda starfsemi, sem veitir meiri stöšugleika.  Žaš hafa žau gert meš žvķ aš gjörnżta fiskinn og framleiša śr honum eftirsóttar vörur į grundvelli rannsókna og žróunar.  Stórtękastar eru žó fjįrfestingarnar į sviši fiskeldis.  Samherji kannaši fżsileika žess aš kaupa Noršurįlshśsin ķ Helguvķk undir landeldi, en hvarf frį žvķ vegna skorts į ferskvatni.  Nś hefur fyrirtękiš kynnt įform ķ samstarfi viš HS Orku viš Reykjanesvirkjun. Morgunblašiš greindi frį žessu 17. jśnķ 2021 ķ frétt undir fyrirsögninni: 

"Ylsjórinn dró Samherja į Reykjanes".

Hśn hófst žannig:

"Ašstęšur til landeldis į laxi eru góšar ķ Aušlindagaršinum į Reykjanesi, en žar įformar Samherji fiskeldi ehf aš reisa risastóra eldisstöš.  Jón Kjartan Jónsson, framkvęmdastjóri Samherja fiskeldis, segir, aš ylsjórinn geri žessa stašsetningu sérstaka. Ylsjórinn er affall frį kęlingu Reykjanesvirkjunar.  Jón Kjartan segir, aš ašgangur aš miklum ylsjó sé forsenda žess, aš hęgt sé aš koma upp hagkvęmu landeldi į stórum skala."

Hér er ętlunin aš mynda nżtt lokastig nżtingar varmans śr jaršgufunni og žar meš aš gjörnżta orkuna śr jaršgufunni til aš flżta vexti eldisfiskjarins.  Žessi flżting įsamt hagkvęmni stęršarinnar mun sennilega gera žetta fyrirhugaša landeldi samkeppnishęft viš sjókvķaeldi, en hįr fjįrmagnskostnašur og rekstrarkostnašur hefur veriš Akkilesarhęll landeldisins.  

"Įformaš er aš byggja allt aš 40 kt/įr laxeldi į landi ķ žremur įföngum į nęstu 11 įrum.  Byggš veršur seišastöš og ker fyrir įframeldi.  Jón Kjartan segir gert rįš fyrir, aš komiš verši upp ašstöšu til slįtrunar į laxi, en frekari vinnsla og pökkun verši annars stašar į Sušurnesjum. Af žvķ tilefni segir hann, aš Samherji vinni afuršir sķnar yfirleitt meira en minna. Žvķ verši hluti laxaframleišslunnar flakašur fyrir śtflutning, en hann segir ekki ljóst nś, hversu stór hluti žaš verši. 

Ķ 1. įfanga stöšvarinnar er gert rįš fyrir 10 kt/įr framleišslu.  Frumvinnsla į laxi og pökkun er mannaflsfrek starfsemi.  Žannig er gert rįš fyrir, aš bein störf viš eldi og frumvinnslu ķ 1. įfanga verši um 100 og annaš eins ķ afleiddum störfum.  Žį muni fjölmörg störf verša viš uppbygginguna." 

Žetta verkefni Samherja er ekkert minna en hvalreki fyrir Sušurnesjamenn og landiš allt.  Žarna verša allt aš 800 störf til 2032, bein og óbein, heildarfjįrfesting veršur lķklega mrdISK 45 - mrdISK 50, og į verkstaš gęti žurft um 1400 mannįr į 11 įra skeiši.  Žetta er žess vegna stórverkefni, sem er einmitt žaš, sem ķslenzka hagkerfiš žarf endilega į aš halda nśna, žvķ aš ķ landinu rķkir lįdeyša ķ atvinnulķfinu.  Į sama tķma og umsvif sjįvarśtvegs minnka vegna nišursveiflu ķ lķfrķki hafsins, žį leggur Samherji grunn aš hagręnum stöšugleika og vaxandi tekjustreymi til framtķšar, sem veršur öllum landsmönnum til góšs.  Žetta eru glešitķšindi.  

Fiskeldiš er sannarlegur vaxtarbroddur hagkerfisins um žessar mundir.  Įriš 2020 var slįtraš 40,6 kt af eldisfiski ķ landinu, og śtflutningsveršmęti žess nam mrdISK 29,3.  Veršmęti śtfluttra sjįvarafurša nam žį mrdISK 270, svo aš hlutfalliš var žį oršiš 11 % og 5 % af heildarvöruśtflutningi.  Įriš 2032 gęti fiskeldiš numiš 200 kt alls og hlutfall žess af heildarvöruśtflutningi landsins numiš 22 %.  Žaš mun žess vegna mynda eina af meginstošum ķslenzka hagkerfisins. 

Žann 14. aprķl 2021 ritaši vęntanlegur 1. žingmašur NA-kjördęmis, Njįll Trausti Frišbertsson, mjög fróšlega grein ķ Markaš Fréttablašsins:

"Drifkraftur og byggšafesta fiskeldisins".

Žar kom m.a. eftirfarandi fram:

"Nżsamžykkt tillaga Hafrannsóknarstofnunar um įhęttumat vegna mögulegrar erfšablöndunar laxeldis, gerir rįš fyrir, aš heimilt sé eldi 106 kt/įr ķ sjó.  Vaxi žaš [sjóeldiš - innsk. BJo] nęrri gildandi įhęttumati fiskeldisins, gęti śtflutningsveršmęti sjóeldisins oršiš nęrri 80 mrdISK/įr.  M.v. 800 ISK/kg greišslu fyrir śtflutninginn.  Auk žess veršmętis ķ sjóeldi er į nęstu įrum stefnt į landeldi į laxi, bleikju og öšru fiskeldi fyrir um 15 mrdISK/įr. [Žarna voru tķšindin af verkefni Samherja į Reykjanesi ekki komin fram - innsk. BJo.]  Žaš lętur žvķ nęrri, aš śtflutningsveršmęti fiskeldis geti oršiš tęplega 100 mrdISK/įr į nęstu įrum.  Gangi žetta eftir, veršur fiskeldiš stór hluti śtflutningsveršmęta ķslenzkra sjįvarafurša." 

Njįll Trausti Frišbertsson hefur öšlazt rķkan skilning į atvinnulķfinu og heilbrigšu samspili innlendra og erlendra fjįrfestinga žar og ķ seinni tķš innkomu Kauphallar Ķslands viš mišlun fjįrfestingarfjįr frį sparendum til fiskeldisfyrirtękja og sjįvarśtvegsfyrirtękja.  Kvešur žar viš annan og heilbrigšari tón en heyra mį śr ranni sumra annarra į stjórnmįlavettvangi, hverra ęr og kżr eru nišurrif į trausti almennings til fyrirtękja og aš kynda undir stéttastrķši launžega og launagreišenda.  Slķkur forheimskandi įróšur getur engum oršiš til hagsbóta.  Įgętri grein sinni ķ Markašinum lauk NTF žannig:

"Žrįtt fyrir aš stór hluti Ķslands hafi veriš lokašur fyrir fiskeldi [ķ sjó] frį 2004 og stjórnvöld setji eldinu ę strangari kröfur, óttast menn umhverfisįhrif og vöxt fiskeldisins. 

Viš skulum gera rķkar kröfur um uppbyggingu eldis ķ sįtt viš umhverfiš.  Innan eldisfyrirtękja er sterk umhverfisvitund, enda sjįlfra žeirra hagsmunir aš ganga vel um nįttśruna.  Kröfur alžjóšlegra umhverfisvottana aga einnig starfsemina. 

Ótti um aškomu erlendra fyrirtękja ķ fiskeldi er įstęšulaus.  Žau mišla ķslenzku eldi mikilli reynslu og žekkingu og dreifa fjįrhagslegri įhęttu af innlendri uppbyggingu.  Įhugavert er, aš flest laxeldisfyrirtęki eru nś skrįš į hlutabréfamörkušum, og ķslenzkir fjįrfestar, ž.m.t. lķfeyrissjóšir, hafa fjįrfest ķ žessari vaxandi atvinnugrein.  Óhįš eignarašild er fiskeldiš aš skilja mikiš eftir sig ķ hinum dreifšu byggšum. 

Efnahagsleg hagsęld mun įfram byggja į vexti śtflutningsgreina.  Žar veršur fiskeldiš ę mikilvęgari drifkraftur atvinnusköpunar og byggšafestu, ekki sķzt į Austfjöršum."   

20100925_usp001

 

 

 

 

 

 

     

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Halldór Jónsson

Žaš er ķ žįgu kvótsgtreifanna aš kvótinn sé ekki meiri en žetta til aš halda uppi veršinu  frį 15 kalli ķ 250 kr/kg. Er žetta ekki bara samspil žeirra og Hafró sem gefur vķsindastimpil į samvinnuna? Hver se, ętti kvóta myndi fį euknar veišiheimildir viš žessar ašstęšur? Žessvegna veršur aldrei veiddur meiri žorskur heldur en svona ķ kring um 200 žśs tonn.

Halldór Jónsson, 21.6.2021 kl. 12:57

2 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Žetta er ein svęsnasta samsęringskenningin į žessu sviši, sem ég hef séš.  Enginn heilvita mašur, hvaš žį hópur, tekur žį įhęttu, sem slķku samsęri fylgir, enda óljós gagnkvęmur hagnašur af, aš slķkt gangi upp.  Slķku vęri ekki hęgt aš halda leyndu deginum lengur. 

Bjarni Jónsson, 22.6.2021 kl. 11:07

3 Smįmynd: Halldór Jónsson

Hagnašurinn er augljós kollege Bjarni.Allt sem byggist į mati er hįš óvissu žannig aš žaš žarf ekki aš vera óheišarlegt samsęri aķ gangi heldur benefit of the doubt. 

Halldór Jónsson, 22.6.2021 kl. 12:51

4 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Tillögur Hafró eru hįšar rżni erlendis frį.  Ég geri rįš fyrir, aš Hafró hafi nś žegar boriš nišurstöšur sķnar undir kollega erlendis (Alžjóša hafrannsóknarrįšiš), sem hafi fallizt į nišurstöšur Hafró.  Ef ekki, mun žaš fljótlega koma ķ ljós.

Bjarni Jónsson, 22.6.2021 kl. 13:15

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband