Įnęgjuleg žróun matvęlaframleišslu

Kjötframleišsla į Ķslandi į undir högg aš sękja.  Kjötneyzla į mann er mjög mikil eša um 50 kg/įr, en hśn fer minnkandi į sama tķma og gręnmetisneyzla góšu heilli vex. Innlenda kjötiš keppir bęši viš innflutt kjöt og vaxandi framboš af fiski; bęši er fjölbreytt śrval villtra fisktegunda og af eldisfiski.  Žessi misserin į sér staš grķšarleg aukning ķ eldisfiski, bęši į sjó og landi.  Vegna mikillar nżtniaukningar og vöružróunar innan hefšbundins sjįvarśtvegs er samt ekki lķklegt, aš śtflutningsveršmęti eldisfisks verši meiri en villts fisks į žessum eša nęsta įratugi.  Mikil aukning framleišslu į próteinrķkri fęšu meš tiltölulega lķtiš kolefnisspor er fagnašarefni. 

Björn Bjarnason, fyrrverandi žingmašur og rįšherra, gerši žróun ķ fiskeldi aš umręšuefni ķ Morgunblašinu, 16. jślķ 2022, undir fyrirsögn, sem vķsar til merkra tķšinda į žeim vķgstöšvum:

"Strategķskar įkvaršanir um fisk".

Greinin hófst žannig:

"Frį žvķ var skżrt undir lok jśnķ [2022], aš fęreyska fiskeldisfyrirtękiš Bakkafrost hefši keypt Boeing-757 žotu til aš nį forskoti ķ keppninni um aš koma ferskum laxi į borš veitingastaša į Manhattan į innan viš 24 tķmum frį slįtrun. 

Ķ frétt brezka blašsins The Guardian um žotukaupin segir, aš stjórnendur Bakkafrosts, sem einnig eigi Scottish Salmon Company (nś Bakkfrost Scotland), svari gagnrżni į kolefnisspor žotuflugsins yfir Atlantshaf į žann veg, aš sporiš minnki meš žvķ aš fara ekki um Heathrow-flugvöll  meš laxinn; jafnframt minnki matarsóun, žegar tķminn styttist [į] milli slįtrunar og matargeršar bandarķsku višskiptavinanna.  

Ķ Fęreyjum tala žeir um eldislaxinn sinn sem "kampavķnslaxinn".  Hann sé sem sagt allra laxa beztur.  Seišin ķ žennan hįgęšalax koma héšan, žar sem eldisfyrirtęki verša sķfellt öflugri.  Ķ nżjasta tölublaši Bęndablašsins (7. jślķ [2022]) um öran vöxt landeldis, einkum į laxi og bleikju, en 5 fyrirtęki, sem stundi "žauleldi fisks į landi", hafi nżlega stofnaš samtökin Eldķs, Landeldissamtök Ķslands."

Žaš er saga til nęsta bęjar, žegar fyrirtęki kaupir stóra vöruflutningaflugvél til aš spara flutningatķma og skjóta keppinautunum ref fyrir rass, meš žvķ aš bjóša ferskari vöru en jafnvel framleišendur ķ heimalandinu eša ķ nįgrannarķkjum, t.d. Kanada ķ žessu tilviki, geta gert. Žetta er įreišanlega framkvęmt aš vel athugušu mįli og sżnir, hversu mikils kröfuharšir višskiptavinir meta ferska matvöru, enda eru žeir fśsir aš greiša meira fyrir hana en hina.

  Viš Ķsland eru ekki sķšri ašstęšur til fiskeldis en viš Fęreyjar.  Žótt sjórinn sé hlżrri viš Fęreyjar og vöxturinn žar meš hrašari, fylgir sį böggull skammrifi, aš lśsin er žar vįgestur allt įriš.  Hér lifir laxalśsin ekki vetrarkuldann ķ sjónum.  Eitrun er žvķ beitt ķ meira męli žar en hér. 

Ķslendingar eru žar aš auki meš įs uppi ķ erminni ķ samkeppninni viš fiskeldisfyrirtęki annars stašar viš Noršur-Atlantshaf, žar sem er landrżmi, nęgt ferskvatn, raforka į hagstęšu verši og sķšast en ekki sķzt vķša jaršvarmi, sem gefur af sér hitaveituvatn til aš stżra vaxtarhrašanum.  Žį losna landeldisfélögin viš alla įhęttu af blöndun eldisfisks viš villtan lax, og lękkar žį eftirlitskostnašur og višhaldskostnašur kera.  Žaš hefur reyndar veriš gert allt of mikiš śr įhęttu erfšablöndunar hérlendis, žar sem sjókvķaeldi er bannaš į Vesturlandi og Noršurlandi (nema ķ Eyjafirši), og er ekki stundanlegt śti fyrir Sušurlandi, nema ķ śthafskvķum framtķšarinnar.  Žį er langur vegur į milli žess, aš eldislax sleppi og aš hann ęxlist meš villtum laxi og aš erfšaeinkenni eldislaxins komi fram ķ lķfvęnlegum afkvęmum.  

Žessari fróšlegu grein lauk Björn Bjarnason žannig:

 "Fjórum vikum fyrir Vķsis-kaupin birtust fréttir um, aš Sķldarvinnslan hefši keypt 34,2 % hlut ķ norska laxeldisfélaginu Arctic Fish Holding AS fyrir um mrdISK 14,8.  Arctic Fish Holding į 100 % hlutafjįr ķ Arctic Fish ehf., einu af stęrstu laxeldisfyrirtękjunum hér; rekur žaš eldisstöšvar į Vestfjöršum meš rśmlega 27 kt/įr leyfi fyrir eldi ķ sjó.  

Įn žess į nokkurn hįtt sé gert lķtiš śr eignarhaldi į žorskķgildistonnum og gildi veiša og vinnslu žeirra, blasir viš, aš hér verši sama žróun og ķ Noregi: eldi ķ sjó og į landi og śtflutningur į slįtrušum eldisfiski vegi meira viš sköpun veršmęta en gamalgrónu veišarnar. 

Alls eru 98 % ķslenzks sjįvarfangs flutt į erlenda markaši.  Žar er samkeppni hörš og kröfur miklar.  Flugvélarkaup Bakkafrosts sżna, aš keppinautar um beztu markašina vilja skapa sér forskot meš ofurgęšum.  Sjįvarśtvegsfyrirtęki hér keppa viš žį beztu. 

Ķ žessu ljósi ber aš skoša strategķskar įkvaršanir öflugustu sjįvarśtvegsfyrirtękjanna.  Žęr eru teknar til aš styrkja samkeppnisstöšu žjóšarinnar allrar sem framleišanda matvęla ķ hęsta gęšaflokki.  Er fagnašarefni, aš fyrirtękin hafi fjįrhagslegan styrk til stórsóknar įn žess aš vera hįš opinberri fyrirgreišslu." 

Undir žetta allt, įlyktanir og fullyršingar Björns, skal heils hugar taka. Ķslendingar hafa boriš gęfu til aš skjóta stošum undir öflugan sjįvarśtveg.  Hann fęrir nś śt kvķarnar og fjįrfestir ķ fiskeldi, bęši ķ sjó og į landi.  Žröngsżnis- og smammsżnismenn hérlendir hafa gagnrżnt erlent eignarhald į fiskeldinu.  Žaš er óviturleg gagnrżni, enda hefur erlendu fjįrmagni fylgt žekking, tękni og markašssambönd.  Nś žegar fiskeldinu vex fiskur um hrygg, eru Ķslendingar aš flytja fjįrmagn ķ žessa grein, m.a. śr hefšbundnum sjįvarśtvegi.  Hęlbķtar sjįvarśtvegsins hafa af žekkingarleysi og almennri bölsżni sinni gagnrżnt hann fyrir aš fjįrfesta ķ öšrum greinum, žótt žeim komi žaš lķtiš viš. Er žaš óešlilegt m.v. žęr žröngu skoršur, sem ķslenzkum sjįvarśtvegsfyrirtękjum eru settar um aflahlutdeildir ? Skyldu sömu ašilar žį vilja leggjast žversum gegn fjįrfestingum sjįvarśtvegsins ķ fiskeldinu ?  Žessir gagnrżnendur sjįvarśtvegs og fiskeldis viršast vera  gjörsamlega śti į žekju.  Žetta er yfirleitt sama fólkiš og gagnrżnir fiskveišistjórnunarkerfiš af talsveršri heift.  Žaš skilur ekki enn löngu vištekin sannindi um, aš framseljanlegar nżtingarheimildir aflahlutdeilda eru grundvöllur allrar vel heppnašrar aušlindanżtingar. Žaš klifar į žeirri illa ķgrundušu fullyršingu ķ anda marxista, aš žetta fyrirkomulag feli ķ sér aršrįn, en žaš er öšru nęr, žvķ aš žetta er einfaldlega žjóšhagslega hagkvęmasta fyrirkomulagiš.  Evrópusambandiš bżr viš annaš fiskveišistjórnunarkerfi, og žar er nś veriš aš ausa śt ķ annaš skiptiš į stuttu tķmabili fé śr opinberum sjóšum ķ "björgunarpakka" handa sjįvarśtvegi ESB.  

Stęrsti vaxtarbroddur innlendrar matvęlaframleišslu ķ fjįrfestingum tališ og tonnum próteins er laxeldi į landi.  Į žessum įratugi gęti landeldiš numiš yfir 130 kt/įr til slįtrunar, sem gętu gefiš um 150 mrdISK/įr ķ śtflutningstekjur.  Ef slįtrun upp śr sjókvķum undir lok žessa įratugar veršur rśmlega tvöföld aš magni m.v. 2021, žį gęti andvirši hennar numiš um 100 mrdISK/įr, svo aš eldiš gefi žį alls um 250 mrdISK/įr.  Įriš 2021 nam heildarśtflutningsveršmęti hefšbundins sjįvarśtvegs mrdISK 296, og binda mį vonir viš hękkun žessarar upphęšar aš raunvirši vegna vaxandi gęša, meiri śrvinnslu, hękkandi nżtingar og vaxandi afla, žar sem įstand lķfrķkis ķ hafinu umhverfis Ķsland lofar góšu um framhaldiš.  Žess vegna hillir ekki undir meiri tekjur af fiskeldi en hefšbundnum sjįvarśtvegi, hvaš sem sķšar veršur.  Alkunna er, aš ķ Noregi hefur fiskeldiš fariš tekjulega fram śr hefšbundnum sjįvarśtvegi, en žar eru ekki višlķka takmarkanir į laxeldi ķ sjó, eins og hér viš land. 

Bęndablašiš fjallaši um žann efnilega vaxtarbrodd, landeldi, 7. jślķ 2022.  Undir fyrirsögninni:

"Landeldi ķ örum vexti",

stóš žetta m.a.:

"Rśnar [Žór Žórarinsson] segir umfang landeldis hér į landi vera ķ örum vexti.  

"Samherji rekur eldisstöš ķ Öxarfirši, žar sem įherzlan er į įframeldi į laxi og bleikju, en žar aš auki rekur Samherji bleikjueldi į landi ķ Grindavķk og viš Vatnsleysuströnd.  Fyrirtękiš įformar enn fremur aš stórauka framleišsluna į laxi meš uppbyggingu sinni į Reykjanesi, [ķ] svo nefndum Aušlindagarši. Įformar Samherji aš auka žannig framleišslu sķna į landöldum laxi upp ķ 45 kt/įr.""

   Lķklega er Samherji meš žessum fjįrfestingum aš skipa sér sess sem brautryšjanda ķ heiminum į sviši landeldis laxfiska. Žaš hefur glķmt viš hęlbķta ķ fjölmišlaheiminum, og jafnvel Sešlabankanum undir fyrrverandi Sešlabankastjóra, sem aldrei hafa skapaš nein veršmęti og lķklega aldrei neitt annaš en nišurrif og skķtkast, eins konar eiturnöšrur. 

Meš ašgeršum sķnum nś į sviši fjįrfestinga ķ laxeldi sżnir fyrirtękiš ķ hnotskurn, hversu framsękiš og veršmętt žaš er, žar sem žaš haslar sér völl į sviši ferskvatnsnżtingar og hitaveitunżtingar til matvęlaframleišslu, sennilega aš langmestu leyti ķ framtķšinni śr ķslenzku fóšri.  Žróun fiskeldis hérlendis ķ samstarfi Noršmanna og Ķslendinga og ķ auknum męli ķ krafti fjįrfestinga ķslenzkra sjįvarśtvegsfyrirtękja er ęvintżri lķkust. 

"Saman tekiš eru žvķ 131,5 kt af landöldum laxi į įrsgrundvelli viš sjóndeildarhringinn hjį žessum 5 landeldisfélögum.  Langmest eru uppbyggingarįformin, hvaš landeldi varšar, į Sušurlandi og [į] Reykjanesi, segir Rśnar og bętir viš, aš til samanburšar hafi heildarmagn žess lax, sem slįtraš var śr sjókvķum viš Ķsland įriš 2021 veriš alls 44,5 kt.  Nam śtflutningsveršmęti žess rśmum mrdISK 20 į sķšasta įri."  

Ef engir óvęntir erfišleikar koma upp ķ landeldinu, stefnir žaš hrašbyri ķ aš verša meš talsvert meiri framleišslu en sjókvķaeldiš, žar til tęknin leyfir śthafseldi.  Veršur spennandi aš sjį, hvort einhver veršmunur veršur į afuršum žessara tveggja greina, en kostnašarmunurinn er verulegur.  Žaš vekur athygli, aš samkvęmt ofangreindum upplżsingum hefur verš fyrir sjókvķaafurširnar ašeins numiš um 450 ISK/kg, sem er svipaš og fyrir t.d. žorskinn, en yfirleitt hefur verš laxins veriš a.m.k. tvöfalt žorskveršiš. 

""Lķfręnn śrgangur og hlišarafuršir eru oršnar enn mikilvęgari aušlindir en įšur til įburšarnotkunar ķ ljósi mikilla hękkana į innfluttum, tilbśnum įburši.  Hlutverk BĶ og Eldķs nęstu mįnuši veršur aš vinna aš sameiginlegri umsókn ķ samkeppnissjóši į sviši loftslags- og umhverfismįla į grundvelli žeirrar hugmyndafręši, aš meš innlendri endurnżtingu į lķfręnum efnum, sem falla til viš landbśnaš og landeldi, sé hęgt aš framleiša įburš, sem mętir žörfum innanlandsmarkašar, og žannig stušla aš aukinni sjįlfbęrni ķ ķslenzkum landbśnaši", segir ķ sameiginlegri tilkynningu félaganna.  Meš samstarfsverkefninu sé hafin ein af žeim framtķšarašgeršum, sem lögš var til ķ spretthópi matvęlarįšherra."   

Žetta hljómar mjög vel, og ekki er aš efa, aš efnainnihaldiš og įburšargildiš er rķkt, en žaš veršur aš leggja rannsóknir til grundvallar į žvķ, hversu mikiš žarf aš bera į til aš fį ęskilega uppskeru į hverju ręktarlandi fyrir sig. Skemmst er aš minnast hraklegrar ofstjórnar rķkisstjórnar Sri Lanka į bęndum žar, en hśn bannaši žeim aš nota tilbśinn įburš, og allir bęndur skyldu umsvifalaust leggja fyrir sig lķfręna ręktun.  Afleišingin varš hrun landbśnašarframleišslunnar į Sri Lanka, gjaldeyrisvarasjóšurinn varš uppiskroppa meš fé, og hungursneyš hélt innreiš sķna ķ landiš.  Ekki mį gleyma žvķ, aš vegurinn til heljar er varšašur góšum įformum. 

Orkuverš ķ Evrópu mun ekki lękka nišur ķ jafngildi 70 USD/tunnu hrįolķu, sem žaš var ķ um įramótin 2021/2022.  Žaš gęti rólaš um 100 USD/tunnu nęstu įrin, og gasveršiš veršur įfram hįtt, žvķ aš gasflęšiš frį Rśsslandi til Evrópu er nś ašeins um 40 % af žvķ, sem var, og stefnt er aš žvķ, aš žaš verši ekkert į nęstu įrum.  Ķ stašinn mun koma jaršgas vķša aš, t.d. frį gaslindum śti fyrir ströndum Ķsraels um lögn til Krķtar, Kżpur og meginlands Grikklands.  Jaršgas į gasformi frį Ķsrael og į vökvaformi (LNG) annars stašar frį, veršur dżrara en Rśssagasiš, og žessi višskipti munu aušga Ķsrael mjög (tugmilljarša USD tekjur į mįnuši).  Žannig er lķklegt, aš rekstrargrundvöllur verši fyrir vetnis- og ammonķakframleišslu meš raforku hérlendis og aršsamt rafeldsneyti og įburš śr žessu "hrįefni".   

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband