Lķtt af setningi slegiš

Žegar tilkynnt var um ofurešlileg kaup almenningshlutafélagsins Sķldarvinnslunnar į Neskaupstaš į śtgeršarfélaginu Vķsi ķ Grindavķk, gaus upp moldvišri loddara og lżšskrumara, sem létu ašalatriši mįlsins lönd og leiš, en einbeittu sér aš hugšarefnum sķnum, sem eiga žaš sameiginlegt aš vera sjįvarśtveginum skašleg. Sjįvarśtvegur er höfušatvinnuvegur žjóšarinnar, og hann veršur aš reka į višskiptagrundvelli.  Meš rekstur hans er ekki hęgt aš hlaupa eftir illa ķgrundašri hugmyndafręši um "réttlęti" ķ rįšstöfun hagnašar af fjįrfestingum ķ greininni.  

Ašalatriši mįlsins er, aš hlutverk ķslenzks sjįvarśtvegs er aš skapa hįmarksveršmęti śr aušlind ķslenzkra fiskimiša fyrir ķslenzkt žjóšarbś, enda er aušlindin ķ žjóšareign, žótt enginn eigi óveiddan fisk ķ sjó, og žar meš hefur rįšherra žaš mikla vald til inngripa ķ žessa atvinnugrein aš setja aflamark ķ hverri tegund į hverju fiskveišiįri, og Hafrannsóknarstofnun getur lokaš svęšum fyrir fiskiskipum ķ verndarskyni.

Hverjir fį aš stunda sjóinn og eiga aflahlutdeild ķ hverju settu aflamarki réšist ķ upphafi af aflareynslu og sķšan 1989 af markašinum upp aš hįmarksaflahlutdeild ķ hverri tegund. Algengast er 20 % kvótažak, en žó ašeins 12 % ķ žorski per fyrirtęki.  Žetta fiskveišistjórnunar fyrirkomulag hefur tryggt Ķslendingum skilvirkasta sjįvarśtveg ķ Evrópu og žótt vķšar vęri leitaš.  Greinin varš aršbęr ķ flestum įrum, eftir aš nęgilegri lįgmarks samžjöppun var nįš, og hśn greišir meira til samfélagsins en ašrar atvinnugreinar.  Er žaš réttlįtt, t.d. gagnvart almenningshlutafélögum ķ greininni, sem berjast viš fyrirtęki ķ öšrum greinum um fjįrmagn ?

Ķslenzku sjįvarśtvegsfyrirtękin flytja yfir 96 % afurša sinna į erlendan markaš og eiga žar ķ flestum tilvikum ķ höggi viš stęrri fyrirtęki en žau eru sjįlf, fyrirtęki, sem njóta žar aš auki fjįrhagsstušnings hins opinbera ķ sķnu landi og greiša sįralķtiš žangaš ķ samanburši viš ķslenzku sjįvarśtvegsfyrirtękin.  Alžingismenn hafa ekki lįtiš sinn hlut eftir liggja viš aš skekkja samkeppnisstöšu žessarar greinar į erlendum fiskimörkušum og innlendum fjįrmagns- og vinnumarkaši. Verša žeir aš gęta aš sér aš mismuna ekki žessari grein śr hófi fram.  

Hęlbķtar ķslenzks sjįvarśtvegs spanna litrófiš frį vinstri-sósķalistum meš böggum aflóga hugmyndafręši austur-žżzka alžżšulżšveldis Walters Ulbricht og Erichs Honecker til įhangenda kenningarinnar um, aš Ķslandi sé bezt borgiš alfariš innan vébanda Evrópusambandsins - ESB, ž.e. "viš boršiš", en ekki bara į Innri markaši ESB, eins og 2 önnur EFTA-rķki meš EES-samninginum, sem gildi tók 1. janśar 1994.

Sameiginlegt mįlflutningi allra žessara ašila er aš męla fyrir rįšstöfunum, sem veikja mundu samkeppnisstöšu ķslenzka sjįvarśtvegsins stórlega, og žar meš óhjįkvęmilega draga śr getu hans til veršmętasköpunar fyrir ķslenzka žjóšarbśiš śr aušlind žjóšarinnar ķ lögsögunni og utan hennar samkvęmt samningum rķkisstjórnarinnar.  Žessi mįlflutningur hęlbķtanna er žess vegna klęddur ķ bśninga, sem eiga aš hętti lżšskrumara aš höfša til mismunandi fólks.  Annars vegar er lofaš grķšarlega auknum skatttekjum rķkissjóšs af sjįvarśtveginum, og hins vegar er lofaš uppbošsmarkaši veišiheimilda og um leiš įrlegum afskriftum veišiheimilda žeirra, sem fengu žęr śthlutašar į grundvelli veišireynslu og/eša hafa keypt žęr hingaš til.  Ķ raun er žetta sami grautur ķ sömu skįl, sem endar ķ žjóšnżtingu śtgeršanna, žegar öllu er į botninn hvolft. Hvorug ašferšanna er til žess fallin aš hįmarka veršmęti aušlindar žjóšarinnar ķ hafinu, heldur munu žęr rżra hinn žjóšhagslega hagnaš frį žvķ, sem hann getur oršiš, ef atvinnugreinin fęr aš žróast ķ friši fyrir loddurum, sem lķtiš skynbragš bera į žaš, hvaša skilyrši žurfa aš vera fyrir hendi, til aš atvinnugreinar fįi aš njóta sķn.  Engin góš reynsla frį öšrum žjóšum męlir žessum dillum mįlsbót.

Sjónarhólsgrein um alžjóšavišskipti birtist ķ Morgunblašinu 13. jślķ 2022 eftir Stefįn E. Stefįnsson, blašamann, undir fyrirsögninni: 

"Skref ķ rétta įtt".

Žar stóš m.a.:

"Kaupin į Vķsi eru žvķ įhęttudreifing ķ sinni tęrustu mynd. Žaš mį ekki sķzt sjį, žegar boriš er saman śthlutaš aflamark [aflahlutdeild] Sķldarvinnslunnar annars vegar og Vķsis hins vegar ķ mikilvęgum botnfisk- og uppsjįvartegundum. Fyrir kaupin var Sķldarvinnslan ašeins meš 2,7 % hlutdeild ķ žorski, en Vķsir 5,4 %.  Ķ żsu var hlutdeild Sķldarvinnslunnar 3,8 %, en Vķsis 6,1 %, og ķ sķld og lošnu er hlutdeild Sķldarvinnslunnar ķ śthlutušu aflamarki annars vegar 16 % og hins vegar 18 %, [į] mešan hlutdeild Vķsis er 0 %.  Styrkurinn, sem felst ķ kaupunum į Vķsi er žvķ aš efla Sķldarvinnsluna ķ botnfiski."

Žetta er vafalaust hįrrétt athugaš hjį Stefįni E., og slķkar ašgeršir fyrirtękja eru öllum ķ hag og koma hvorki Samkeppnisstofnun né stjórnmįlamönnum viš.  Meš öflugri stošir mun Sķldarvinnslan standa betur aš vķgi ķ samkeppninni į erlendum mörkušum, žar sem hśn samt veršur tiltölulega lķtil. Sterkari staša į markaši žżšir, aš hśn getur fengiš betri višskiptakjör į fiskmörkušum.  Žetta er ašalatriši mįls, og aš hóta fyrirtękjunum enn hęrri skattheimtu, af žvķ aš žau eru öflug og vel rekin og hafa ķ sér stękkunarkraft, eins og jafnvel innvišarįšherra gerši sig sekan um, er fyrir nešan allar hellur. 

Hér er um aš ręša almenningshlutafélag, skrįš ķ Kauphöll Ķslands, sem sękir sér fé į hlutabréfamarkaš, t.d. til lķfeyrissjóša, og stjórnmįlamenn verša aš gęta aš sér og kunna sér hóf ķ mįlflutningi, svo aš ekki sé hęgt aš saka žį um atvinnuróg og brot į stjórnarskrįrreglu um jafnręši til atvinnufrelsis.

"Viš kaupin į Vķsi upphófst gamalkunnur söngur žeirra, sem alla tķš hafa öfundazt śt ķ sjįvarśtveginn hér į landi og žann glęsta įrangur, sem nįšst hefur ķ uppbyggingu margra fyrirtękja į žessu sviši.  Žeir hinir sömu skella skollaeyrum viš öllum žeim rökum, sem borin eru į borš varšandi styrkleika ķslenzka kvótakerfisins og žį žrotlausu vinnu, sem lögš hefur veriš ķ uppbyggingu žessara sömu fyrirtękja. Engu er lķkara en žessir sömu ašilar telji kerfisbreytingar ęskilegar, sem mundu draga enn frekar śr fyrirsjįanleika og ganga af žeirri įhęttudreifingu, sem žó er fyrir hendi innan greinarinnar, gjörsamlega daušri."

Sjįvarśtvegur er sjįlfstęš atvinnugrein, en ekki tilraunaleikhśs stjórnmįlamanna og annarra višvaninga į sviši fyrirtękjarekstrar.  Fiskveišiaušlindin er eign žjóšarinnar, en stjórnmįlamenn seilast um hurš til lokunnar, žegar žeir halda, aš žetta gefi žeim heimild til aš rįšskast meš sjįvarśtveginn į leiksviši fįrįnleikans. Žjóšin er ekki lögašili, en įkvęšiš gefur rķkisvaldinu ķ nafni žjóšarinnar heimild til aš stjórna nżtingu aušlindarinnar og gengur aušvitaš ekki śt yfir eignarrétt śtgeršanna og stjórnarskrįrvarin atvinnuréttindi. 

"Söngurinn er allur snišinn ķ kringum žį rómantķsku hugmynd, aš allir eigi aš geta róiš til fiskjar og aš žaš sé óheppilegt, aš fyrirtękin stękki og eflist.  Žar er horft fram hjį žeirri stašreynd, aš fyrirtękin keppa į alžjóšavettvangi viš fyrirtęki, sem ķ sumum tilvikum eru stęrri en allur ķslenzki sjįvarśtvegurinn til samans. Nęr allur afli, sem dreginn er į land viš Ķsland fer į markaši erlendis, og žvķ eiga samkeppnissjónarmiš, sem alla jafna mundu gilda um fyrirtęki į innlendum markaši, ekki viš.  Hvert er annars markmišiš meš ķslenzkum sjįvarśtvegi ?  Er žaš ekki aš hįmarka veršmętin, sem sótt eru ķ greipar Ęgis ?"

Žetta er mergurinn mįlsins. Alls konar sótraftar eru į sjó dregnir meš skošanir į žessari atvinnugrein, og sameiginlegt mįlflutningi žeirra er tvennt: atvinnugreinin sé óalandi og óferjandi eins og hśn er rekin nśna, og stjórnmįlamenn (Alžingi og rķkisstjórn) verši aš gjörbreyta leikreglunum.  Hugmyndafręši žessa svartagallsrauss rekstrarvišvaninga og loddara er öll žvķ markinu brennd, aš rekstrarlegur og žjóšhagslegur aršur sjįvarśtvegsins mun minnka, verši reynt aš framfylgja hugmyndafręši žeirra. 

Žaš er rangt, sem haldiš er fram, aš mikil samžjöppun sé ķ ķslenzkum sjįvarśtvegi, hvort sem litiš er til samanburšar viš ašrar ķslenzkar atvinnugreinar eša til erlendra samkeppnisašila, eins og Svanur Gušmundsson, framkvęmdastjóri Blįa hagkerfisins ehf og sjįvarśtvegsfręšingur, sżndi fram į ķ grein ķ Morgunblašinu 14.07.2022.  Samkeppnisstofnun, sem er į góšri leiš meš aš eyšileggja tęplega mrdISK 80 višskipti Sķmans meš Mķlu, fer ķ geitarhśs aš leita ullar vegna kaupsamnings Sķldarvinnslunnar viš Vķsi ķ Grindavķk.   Eftirlitsišnašurinn hérlendis gķn yfir žįttum, sem honum kemur ekki viš og sem hann ręšur illa viš ķ žokkabót. 

"Myndi žetta sama fólk, sem sķfellt talar öflugan sjįvarśtveg nišur, tala fyrir žvķ, aš Marel yrši klofiš upp ķ margar smįar einingar, sem gętu svo keppt sķn į milli, en žó ķ barįttu viš alžjóšlega risa, sem ęttu aušvelt meš aš ryšja žeim öllum śt af markašinum ?" 

Munurinn er sį, aš žaš eru engir beturvitar įberandi um žessa grein išnašar, en žaš er hins vegar enginn hörgull į skrżtnum og fjandsamlegum hugdettum beturvita um ķslenzka sjįvarśtveginn.  Žeir eru meš sérvizkuhugmyndir, sem ekki vęru taldar gjaldgengar ķ neinu öšru landi. 

Hvernig į aš įkvarša hįmark aflahlutdeildar, s.k. kvótažak ?  Ešlilegast er aš hafa hlišsjón af žróun žeirra mįla ķ samkeppnislöndum sjįvarśtvegsins. Sé žaš skošaš, kemur ķ ljós, aš kvótažakiš hér hefur setiš eftir, sérstaklega ķ žorskinum, žar sem žaš er ašeins 12 % hér, en t.d. um 25 % ķ Noregi.  Hiš tiltölulega lįga kvótažak hérlendis er fariš aš standa ķslenzkum śtgeršarfélögum fyrir žrifum og hefur e.t.v. żtt undir krosseignatengsl žeirra į milli. 

Ķ lok greinar sinnar skrifaši Stefįn E. Stefįnsson:

"Nįkvęmlega sömu sjónarmiš eiga viš um ķslenzku sjįvarśtvegsfyrirtękin.  Eftir žvķ sem žeim fękkar og žau eflast aš innri styrk, žvķ betur mun ķslenzkt žjóšarbś standa.  Śrtölufólkinu finnst ekki gaman aš heyra žetta.  Raunar žolir žaš alls ekki aš horfast ķ augu viš žessa stašreynd.  En svona er žaš nś samt."

Žetta er hįrrétt hjį höfundinum, en hvers vegna ?  Žaš vefst fyrir "śrtölufólkinu", en er samt sįra einfalt, og ķ stuttu mįli er ašallega um aš ręša hagkvęmni stęršarinnar. Kostnašur śtgeršanna į hvert veitt tonn fer lękkandi meš aukinni stęrš žeirra og žar meš veršur framlegš žeirra meiri, og žau geta žį aukiš framleišni sķna meš fjįrfestingum ķ nżrri tękni įn eša meš lķtilli skuldsetningu. Afleišingin veršur betri ašbśnašur sjómanna um borš og hęrri tekjur žeirra meš auknum afla į skip.  Jafnframt eykst hagnašur fyrirtękjanna og žar meš skattstofninn og aršgreišslur, sem er allra hagur, ekki sķzt eigendum hlutafjįrins, sem fjįrmagna fyrirtękin, t.d. lķfeyrissjóša ķ tilviki almenningshlutafélaga į borš viš Sķldarvinnsluna į Neskaupstaš.   

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jósef Smįri Įsmundsson

Er ekki veriš aš fara bakdyramegin aš 12 prósenta reglunni žegar eitt fyrirtęki į 30 % hlut ķ öšru fyrirtęki sem kaupir sķšan fyrirtęki sem tryggir žvķ 12 % af aflaheimildum ķ landinu ? Held žaš sé naušsynlegt aš skżra žessa reglu žvķ žrįtt fyrir aš sameining fyrirtękja skili hagkvęmni žį žarf lķka aš vera nżlišun ķ greininni.

Jósef Smįri Įsmundsson, 21.7.2022 kl. 22:14

2 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Reglan, sem Fiskistofa fer eftir, mun vera sś aš miša viš žröskuldinn 50 % eignarhlut ķ öšru fyrirtęki meš aflahlutdeild, svo aš eignarhlutur ķ žessu öšru fyrirtęki bętist viš aflahlutdeild kaupandans.  Sé mišaš viš samkeppnislönd į borš viš Noreg, er 12 % kvótažak of lįgt.  Nżlišun ķ fiskveišum krefst fjįrmagns, eins og nżlišun ķ öllum öšrum greinum.  Nżlišun ķ landbśnaši krefst t.d. mikils fjįrmagns.  Mjög jįkvętt, žegar fjölskyldufyrirtęki ķ sjįvarśtvegi breytast ķ almenningshlutafélög, eins og t.d. ķ Grindavķk nś.

Bjarni Jónsson, 22.7.2022 kl. 11:41

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband