Verkalżšshreyfingin

Hérlendis er stjórnarskrįrvariš félagafrelsi snišgengiš meš żmsum kśnstum, sem jafngilda ķ raun skylduašild aš verkalżšsfélögum.  Fyrir vikiš eru verkalżšsfélög oršin fjįrmagnseigendur, sem sitja į digrum sjóšum.  Žessu er allt öšruvķsi variš vķšast hvar į Vesturlöndum, ž.į.m. į hinum Noršurlöndunum, žar sem félagafrelsiš er virt. Žróun verkalżšshreyfingarinnar viršist hafa oršiš meš heilbrigšari hętti į hinum Noršurlöndunum en hér, svo aš hśn hefur tileinkaš sér önnur og nśtķmalegri vinnubrögš ķ samskiptunum viš atvinnurekendur, t.d. ķ samningum um kaup og kjör.  Hér er verkalżšshreyfingin einfaldlega föst ķ fornu fari upphrópana og įtaka ķ staš vitręnnar, heildręnnar nįlgunar hagsmuna launafólks, t.d. viš gerš kjarasamninga.   

Verkalżšshreyfingar Vesturlanda komu margar hverjar til skjalanna um svipaš leyti og rśssneska byltingin įtti sér staš 1917. Kommśnisminn žar var ętlašur til aš verja hagsmuni smęlingjanna og lyfta lķfskjörum verkafólks upp į kostnaš yfirstéttarinnar.  Ķ Rśsslandi hafši zarinn veriš einvaldur frį 16. öld, og valddreifing frį honum til ašalsins įtti sér aldrei staš, en į Vesturlöndum leiddi sś valddreifing smįm saman til žingręšis ķ žeirri mynd, sem viš žekkjum nś. Eftir byltinguna, žar sem zarinn var drepinn og pótintįtar kommśnistaflokksins uršu hin nżja yfirstétt ķ Rįšstjórnarrķkjunum, hlaut žess vegna aš koma fram nżr zar, og sį hét Jósef Stalķn. Sį rak skefjalausa heimsvaldastefnu undir merkjum kommśnismans og "frelsun verkalżšsins" ķ öšrum löndum.  Hann beitti moldvörpum hlišhollum kommśnismanum til aš grafa undan rķkisstjórnum, t.d. ķ Evrópu, og žegar žar var komiš į öngžveiti, sendi hann Rauša herinn inn til aš hernema viškomandi land, t.d. Śkraķnu, og žannig var ętlunin aš fara meš hin Austur-Evrópulöndin og Žżzkaland, sem var ķ sįrum eftir Heimsstyrjöldina fyrri og afar ķžyngjandi byršar "frišarsamninganna" ķ Versölum 1919. 

Žetta tókst hinum grimma zar viš lok Heimsstyrjaldarinnar sķšari, žegar landamęri ķ Austur-Evrópu voru fęrš til vesturs og Žżzkalandi var skipt upp ķ hernįmssvęši.  M.v. framgöngu Rauša hersins ķ Vetrarstrķšinu 1939-1940 og gegn Wehrmacht 1941-1945 mį telja lķklegt, aš įn grķšarlegra tękja-, hergagna og vistflutninga frį Bandarķkjunum til Rįšstjórnarrķkjanna (Murmansk) ķ strķšinu hefši framvindan į austurvķgstöšvunum oršiš meš öšrum hętti en raunin varš, svo aš ekki sé minnzt į loftįrįsir Bandamanna į Žżzkaland, sem drógu śr framleišslugetu Žrišja rķkisins, sem var žó ótrślega mikil nešanjaršar.  

Lengi vel litu forkólfar ķslenzku verkalżšshreyfingarinnar į Rįšstjórnarrķkin sem hiš  fyrirheitna land verkalżšshreyfingarinnar hérlendis, en fóru žar algerlega villur vegar og voru ķ raun leiksoppar heimsyfirrįšastefnu, sem bar alls enga umhyggju fyrir verkalżšnum, en sį žar nytsama sakleysingja til aš nota viš valdarįn. Žetta var upphaf ķslenzkrar verkalżšsbarįttu, og enn er hśn illa haldin af fjarstęšukenndri hugmyndafręši um stéttastrķš verkalżšs gegn aušvaldi ķ staš žess aš lķta raunhęft į višfangsefniš, sem er aš finna sameiginlegan grundvöll meš fyrirtękjum, sveitarfélögum og rķkisvaldi til aš tryggja launžegum atvinnuöryggi og sjįlfbęra (samkeppnishęfa) hlutdeild ķ veršmętasköpuninni. 

Žann 1. maķ 2023 birtist athygliverš forystugrein ķ Morgunblašinu um verkalżšs- og atvinnumįl undir fyrirsögninni:

"Raunsęiš ręšur, ekki ręšuhöldin".

Žar stóš m.a.:

"Svo [aš] horft sé į stöšuna śr hinni įttinni, frį atvinnulķfinu, sést, aš hlutfall launa og launatengdra gjalda af veršmętasköpun er hvergi į [hinum] Noršurlöndunum jafnhįtt og hér į landi.  Žetta felur ķ sér, aš launžegar fį meira ķ sinn hlut hér en žar, og er žį ekki veriš aš miša viš fįtęk rķki, heldur mestu velmegunarrķki veraldar.  Žetta hefur veriš atvinnulķfinu hér į landi afar žungt, enda žarf įkvešiš jafnvęgi aš vera ķ žessum efnum, til aš hęgt sé aš višhalda framleišslutękjum og almennt kröftugu atvinnulķfi, en launžegahreyfingin gęti ķ žaš minnsta tališ žetta góšan įrangur barįttu sinnar." 

Sś stęrš (veršmętasköpun) og skipting hennar į milli launžega (verkalżšs)  og atvinnurekenda (aušvalds) eru lykilatriši žessarar umręšu. Žaš eru atvinnurekendur og fjįrmagnseigendur), sem hafa meš fjįrfestingum sķnum ķ nżrri tękni frį lokum 19. aldar (vélbįtaśtgerš) og fram į žennan dag gert launžegunum kleift aš auka framleišni launamanna.  Erfiši vöšvaaflsins hefur minnkaš og vélarafliš tekiš viš; fyrst knśiš af jaršefnaeldsneyti (1. orkubylting) og sķšan af rafmagni (2. orkubylting), sem framleitt var og er ķ sjįlfbęrum virkjunum landsmanna. Meš 3. orkubyltingunni var hśshitunarkostnašur landsmanna, launžega, atvinnurekenda og fjįrmagnseigenda, lękkašur verulega meš nżtingu jaršhita.  Meš 4. orkubyltingunni veršur svo jaršefnaeldsneyti leyst af hólmi ķ samgöngutękjum og vinnuvélum, og žar meš sparašur mikill gjaldeyrir, sem mun styrkja gengiš, öllum til hagsbóta. 

Į Ķslandi fį launžegarnir um 2/3 af veršmętasköpuninni ķ sinn hlut og atvinnurekendur um 1/3. Žessi skipting er of ójöfn ķ tvennum skilningi.  Atvinnurekendur hafa śr hlutfallslega minnu aš moša en samkeppnisašilar erlendis, og žess vegna er getan til nżsköpunar og fjįrfestinga ķ tęknivęšingu og sjįlfvirknivęšingu minni hér en erlendis, sem leišir til hęrri framleišslukostnašar hér, sem į endanum leišir til gjaldžrots, veršlagshękkana innanlands eša gengissigs, en launžegarnir mķga ķ skóinn sinn og njóta skammvinns aukins kaupmįttar, žar til veršbólgan étur hann upp.

Žetta hafa stéttastrķšsrekendur verkalżšshreyfingarinnar ekki viljaš višurkenna og heimta žar af leišandi stöšuga hękkun žessa hlutfalls og hafa nś rataš ķ ógöngur. Fęra veršur verkalżšsbarįttuna hérlendis inn ķ nśtķmann meš aflagningu stéttastrķšshugarfars og ķtarlegri umręšu um kjörhlutfall skiptingar veršmętasköpunar fyrirtękjanna į nęstu įrum, ž.e. hlutfall, sem tryggir sjįlfbęrar lķfskjarabętur til lengdar. 

"Loks geta forystumenn launžegahreyfingarinnar ķ dag fagnaš žvķ, aš varla finnst meiri launa- eša lķfskjarajöfnušur en hér į landi, žó aš stundum mętti ętla af pólitķskri umręšu, aš žvķ sé öfugt fariš.  Męlingar į jöfnuši hafa ķtrekaš stašfest, aš fullyršingar um mikinn ójöfnuš eiga ekki viš nein rök aš styšjast." 

Žetta er hverju orši sannara og eru mešmęli meš žessu žjóšfélagi, žótt veriš geti, aš of langt hafi veriš gengiš ķ žessum efnum, žvķ aš launamunur er hvati til aš gera betur og leita sér eftirsóttrar sérhęfingar. Žaš er t.d. vįboši, aš hagvöxtur er hvergi minni į hvern ķbśa innan OECD en į Ķslandi.  Žaš er of lķtill kraftur ķ hagkerfinu vegna of lķtilla fjįrfestinga, afar lķtilla beinna erlendra fjįrfestinga og ķslenzk fyrirtęki hafa ekki bolmagn ķ nśverandi hįvaxtažjóšfélagi og meš skiptingunni 2/3:1/3 į veršmętasköpuninni, sem er lķklega heimsmet. Žetta er ósjįlfbęr skipting aušsins.  Fyrirtękin bera of lķtiš śr bżtum fyrir sitt framlag, sem er fjįrmagn, žekking (starfsfólk leggur lķka til žekkingu), öflun ašfanga og markašssetning vöru eša žjónustu. 

Stéttastrķšspostularnir sķfra af gömlum vana žvert gegn stašreyndum um misskiptingu aušs ķ samfélaginu og benda žį gjarna į hį laun stjórnenda og eigenda. Žessir postular skilja ekki gangverk hagkerfisins og vita lķtiš um, hvernig launamuni er variš erlendis, enda forpokašir heimaalningar ķ flestum tilvikum.  Reyndar er sķšur en svo einhugur ķ hinni žröngsżnu verkalżšshreyfingu um launajöfnuš į milli starfsgreina.  Žar skošar hver og einn eigin nafla.  Hvers vegna tķškast hiš alręmda "höfrungahlaup" ?  Žaš er vegna žess, aš žeim, sem stunda sérhęfš störf, sem spurn er eftir į markašinum, finnst launabiliš ekki lengur endurspegla veršmętamun starfanna. Žaš er aušvitaš ófęrt, aš žjóšfélagiš (vinnumarkašurinn) refsi žeim, sem leita sér menntunar, meš lęgri ęvitekjum en hinum. Žaš flękir žó mįliš, aš menntun er mjög misveršmęt aš mati markašarins (eftirspurnarinnar).  Žaš er fagnašarefni, aš nś er uppi višleitni ķ žį įtt aš efla išnmenntun og beina tiltölulega fleiri nemendum ķ žį įtt, enda mikill hörgull ķ flestum išngreinum. 

Ķ pólitķkinni žrķfst įkvešiš sérlundaš og sjįlfsupphafiš fyrirbrigši, sem kallar sig Samfylkingu.  Žaš hefur boriš meginįbyrgš į stjórnun Reykjavķkurborgar undanfarinn įratug og aš nokkru frį 1994 eša ķ um 3 įratugi, er Ingibjörg Sólrśn Gķsladóttir varš borgarstjóri. Aušvitaš er nś allt komiš ķ hönk ķ Reykjavķk vegna óstjórnar, enda er žessi pólitķska sneypa algerlega įbyrgšarlaus ķ stefnumörkun og framkvęmd. Ķ téšri forystugrein Morgunblašsins var drepiš į žetta:

 "Į žaš hefur veriš bent įrum saman, aš Reykjavķkurborg reki ranga og stórskašlega stefnu ķ hśsnęšismįlum, žar sem öll įherzla er lögš į žéttingu byggšar og žar meš į dżra kosti, sem um leiš taka langan tķma.  Žetta hefur leitt af sér ķbśšaskort, sem svo magnast upp viš žessa miklu fjölgun ķbśa, sem landsmenn horfa nś upp į. Žį veršur ekki fram hjį žvķ litiš, aš meš nįnast óheftri komu hęlisleitenda hingaš til lands og grķšarlegum fjölda žeirra misserum saman, veršur įstandiš į fasteignamarkaši enn erfišara.

Nś er svo komiš, aš žaš er meiri hįttar vandamįl, sem veršur tępast leyst meš žvķ einu aš auka framboš hśsnęšis.  Óhjįkvęmilegt er, aš stjórnvöld nįi tökum į įstandinu į landamęrunum og fari aš stjórna žvķ, hverjir setjast hér aš.  Takist žaš ekki, veršur įstandiš į hśsnęšismarkaši langtķmavandamįl, sem mun żta undir veršbólgu og rżra lķfskjör launafólks."

Žaš er aušvitaš dęmigert, aš Samfylkingin viršist vilja hafa landamęrin opin upp į gįtt fyrir hęlisleitendur, einnig efnahagslegt flóttafólk undan eymd jafnašarstefnunnar, žar sem hśn er rekin ómenguš, og heitir žį vķst sósķalismi, t.d. ķ Venezśela um žessar mundir.  Žingmenn Samfylkingar (og hjįleigunnar (pķrata) tryllast af bręši, ef Śtlendingastofnun vinnur vinnuna sķna og vķsar slķku fólki śr landi.  Samt er ekki nóg meš, aš hśsnęši vanti fyrir allan žennan fjölda, heldur eru skóla- og heilbrigšiskerfiš oflestuš og rįša ekki lengur viš aš veita almennilega žjónustu.  Žaš er alveg sama, hvar klóför Samfylkingarinnar sjįst; žar skal rķkja öngžveiti.     

 

     

    


Ovišunandi įbyrgšarleysi meirihluta borgarstjórnar

Reykjavķkurflugvöllur ķ Vatnsmżri var, er, og į aš verša happafengur fyrir höfušborgina og landsmenn alla, sem žó er ekki öllum gefiš aš bera skynbragš į, eins og mešferš pótintįta Samfylkingarinnar og gjaldžrota vinstri meirihluta hennar į vellinum og öryggismįlum hans ber glöggt vitni um. Um žetta mį hafa eitt orš: óhęfa. 

Hvers vegna er žessi flugvöllur, öryggi notenda hans og sem hęst nżtingarhlutfall hans hagsmunamįl allra landsmanna ? 

 

Ķ fyrsta lagi žarf ekki aš oršlengja samgöngubótina, sem hann veitir žeim, sem žurfa aš gegna erindum til höfušborgar og nįgrennis eša žašan og śt į land ķ yfir 200 km vegfjarlęgš, en į vegum landsins er mikil žungaumferš og žung umferš feršamanna, žeir eru flestir žröngir og mjög misöryggir yfirferšar eftir įrstķma. Flugumferšin į aš vera öruggari og létta dįlķtiš į žjóšvegunum.

Ķ öšru lagi veitir nįlęgš flugvallarins viš akkeriš ķ sjśkražjónustu landsins, Landsspķtalann, nįnast öllum landsmönnum aukiš öryggi, žvķ aš öll getum viš įtt brżnt erindi žangaš ķ neyš, sem duniš getur į fjarri spķtalanum.  Um žessar mundir munu um 1000 sjśklingar og slasašir njóta žjónustu sjśkraflugsins į įri.  Žaš getur veriš, aš žyrlupalli verši komiš fyrir į Nżja Landsspķtalanum, en bęši er hann dżr og notkun hans hefur ķ för meš sér mikinn hįvaša, titring og rykžyrlun ķ og viš byggingar spķtalans, sem allt er óheppilegt žar og kann aš verša metiš sem frįgangssök, žegar įkvöršun um žyrlupall žar veršur tekin (ķ ljósi nįlęgšar viš Reykjavķkurflugvöll). 

Ķ žrišja lagi er hlutverk Reykjavķkurflugvallar sem varaflugvöllur fyrir Keflavķkurflugvöll grķšarmikilvęgt, žvķ aš oftast er lendingarhęft ķ Reykjavķk, žótt svo sé ekki į Mišnesheiši, žótt undarlegt kunni aš žykja. Ef svo veršur žrengt aš Reykjavķkurflugvelli, eins og Samfylkingin og mešreišarsveinar eru aš undirbśa meš Framsókn ķ gķslingu meš valdalķtiš borgarstjóraembętti aš beitu undir eftirliti tilsjónarmanns meš fjįrmįlaóreišunni, mun nothęfisstušullinn lękka og hugsanlega svo mikiš, aš millilandavélar geti ekki reitt sig į hann og verši aš hafa um borš meiri eldsneytisforša fyrir vikiš.  Slķkt mun hafa ķ för meš sér lakari samkeppnishęfni Ķslands sem feršamannalands og hękkun neyzluveršsvķsitölunnar. 

Ķ fjórša lagi veršur aš hafa ķ huga ašstöšuna fyrir verklega flugkennslu, sem völlurinn veitir, og ašstöšu fyrir fjölmarga einkaflugmenn, innlenda sen erlenda, sem aušvitaš eru hįšir nothęfisstušlinum, eins og ašrir notendur flugvallarins. 

Marta Gušjónsdóttir, borgarfulltrśi Sjįlfstęšisflokksins, hefur kynnt sér mįlefni žessa fjölmenna vinnustašar og tekjulindar fyrir sķsvangan borgarsjóšinn ķtarlega.  Afstaša hennar er, aš žaš sé meš öllu óverjandi aš rżra öryggi flugvallarins meš nokkrum hętti meira en oršiš er.  Žį skipta aušvitaš umtalašar mótvęgisašgeršir meš óljósa virkni engu mįli.  Žaš er sišferšilega rangt aš gera žeim, sem žurfa į flugvellinum aš halda, lķfiš erfišara og hęttulegra, en sišlaus Samfylking viršir allt slķkt aš vettugi. 

Žann 6. maķ 2023 birtist grein eftir Mörtu ķ Morgunblašinu undir fyrirsögninni:

"Skżrsla um flugöryggi".

Žar stóš um afstöšu innvišarįšherrans, sem viršist standa ķ hrossakaupum viš Samfylkinguna um borgarstjórastólinn ķ skiptum fyrir nżja byggš ķ Skerjafirši:

"Ķ Morgunblašsvištali viš innvišarįšherra sl. laugardag [29.04.2023] segir hann m.a.: "Starfshópurinn telur ekki žörf į aš hętta viš byggingarhugmyndir ķ Nżja Skerjafirši, en nż byggš kalli į mótvęgisašgeršir."

Žetta er afar villandi tślkun, byggš į tvķręšni.  Skżrslan segir ekkert um žaš, hvort hętt skuli viš byggšina eša ekki.  Oršrétt segir ķ skżrslunni:

"Ekki er hęgt aš fullyrša įn frekari rannsókna, aš byggšin hafi slķk įhrif į ašstęšur fyrir flug į Reykjavķkurflugvelli, aš žörf sé į aš hętta viš byggingarhugmyndir ķ Nżja Skerjafirši."

Žessi yfirlżsing gefur alls ekki gręnt ljós į fyrirhugaša ķbśšabyggš."

 Dżralęknirinn į stóli innvišarįšherra viršist ekki skilja inntak téšrar skżrslu um öryggismįl Vatnsmżrarvallarins, eša hann sveigir tślkun į henni aš pólitķskum žörfum Framsóknarflokksins, sem gętu hafa myndazt viš hrossakaup um borgarstjórastólinn viš hina sišlausu Samfylkingu, sem hefur stašiš aš žvķ aš rżra notagildi flugvallarins og žar meš öryggi hans. Įlyktun skżrsluhöfunda er einfaldlega sś, aš rannsóknir skorti til aš hęgt sé aš leyfa rįšagerš borgarstjórnarmeirihlutans um nżja byggš viš enda flugbrautar ķ Skerjafirši.  Žaš vantar m.ö.o. lķkan til aš įętla įhrif mismunandi byggingarfyrirkomulags į vindhvirflamyndun og įhrif žeirra į mismunandi flugvélar ķ mismunandi vindįttum og vindstyrk o.s.frv.

Lķkaniš getur ekki gefiš nįkvęma nišurstöšu, en getur veitt vķsbendingu um įhrifin į öryggi flugsins og nothęfisstušul flugvallarins. Sé vķsbending um neikvęš įhrif į flugiš, er full įstęša fyrir innvišarįšuneytiš til aš hafna fyrirętlunum borgarinnar um žessar framkvęmdir.  Öryggi flugfaržega og įhafna flugvélanna, sem vilja leggja leiš sķna um Vatnsmżrarvöllinn, veršur aš ganga fyrir eša njóta vafans, eins og sumir segja.  Annaš višhorf er sišlaust og forkastanlegt.  Ętlar forysta Framsóknarflokksins aš lįta Samfylkinguna draga sig ofan ķ žann fśla pytt ?  Žaš žarf enga mannvitsbrekku til aš sjį ķ hendi sér, aš Framsóknarflokkurinn er aš skjóta sig ķ fótinn (ķ borginni og į landsvķsu) meš žessu framferši. 

"Į borgarstjórnarfundi sl. žrišjudag [02.05.2023] segir borgarstjóri m.a. um afstöšu skżrsluhöfundanna į kynningarfundi um skżrsluna:

"En žeir voru alveg rólegir meš žetta.  Sögšu bara: Jį !  Žaš er ekkert, sem ętti aš tefja eša koma ķ veg fyrir, aš žarna yrši byggt."

Žetta er óheyrileg rangfęrsla.  Ķ fyrsta lagi voru fęstir skżrsluhöfundar į téšum kynningarfundi.  Ķ öšru lagi er lżsing borgarstjóra į afstöšu skżrsluhöfunda ekki ķ neinu samręmi viš innihald skżrslunnar.  Ķ kafla um helztu nišurstöšur skżrslunnar segir:

"Byggš ķ Nżja Skerjafirši samkvęmt fyrirliggjandi skipulagi žrengir aš starfsemi flugvallarins frį žvķ, sem nś er, breytingar verša į vindafari į flugvellinum og ķ nęsta nįgrenni hans, og nothęfi hans skeršist."

Žar segir einnig: "Žar sem mešalvindhrašabreyting fer nś žegar yfir vindhrašamörk, žarf aš gęta sérstakrar varśšar viš aš bęta viš fleiri įhęttužįttum svo sem aukinni kviku.  Ljóst er af žeim gögnum og śttektum, sem fyrir liggja, aš kvika eykst yfir flugvallarsvęšinu meš tilkomu Nżja Skerjafjaršar samkvęmt fyrirliggjandi skipulagi. Mun ķtarlegri greiningu og męlingar vantar til aš meta, hve mikil žessi breyting veršur." 

Hér er grafalvarlegt mįl į feršinni.  Sį mašur, sem Samfylkingin hefur śtnefnt sem sinn ęšsta mann ķ Reykjavķk og fariš hefur meš ęšstu völd ķ Reykjavķk ķ a.m.k. įratug, borgarstjórinn, opinberar hér tregan skilning į viškvęmu, jafnvel örlagarķku mįli (flugöryggi) eša óleyfilega og ósvķfnislega umgengni viš sannleikann, nema hvort tveggja sé.  Žetta framferši er meš öllu óvišunandi, žegar um lķf eša dauša getur veriš aš tefla, og reyndar tortķmir hegšun af slķku tagi öllu trausti, sem samferšamenn geta haft į viškomandi. 

Žannig er nś komiš, aš Samfylkingin ber įbyrgš į manni, sem beitir rangfęrslum til aš hafa sitt fram og žar meš aš auka svo ókyrrš ķ lofti yfir Reykjavķkurflugvelli, aš faržegum og įhöfnum flugvéla, sem nota vilja flugvöllinn, er aukin hętta bśin og nothęfisstušullinn mun vķsast lękka.   

 

   

 

 

 

 

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband