Gęšastjórnun ķslenzks fiskeldis

Eins og Smįri Geirsson skilmerkilega rekur ķ nżlega śtgefinni bók sinni um žróun hvalveiša viš Ķsland, var hvalverkunin ķ raun fyrsti vélvęddi reksturinn į Ķslandi og kom į undan vélbįtaśtgerš landsmanna.  Aš hvalveišunum stóšu ašallega Noršmenn, en einnig Bandarķkjamenn.  Blómaskeiš hvalveišanna viš Ķsland var į sķšari hluta 19. aldarinnar į Vestfjöršum og Austfjöršum, og segja mį, aš Ķslendingar hafi fyrst komizt ķ tęri viš išnvęšinguna og žénaš umtalsverša peninga į hvalvertķšum. Bók Smįra varpar ljósi į žennan upphafsžįtt išnsögu Ķslendinga, ef Innréttingar Skśla, fógeta, Magnśssonar, ķ Reykjavķk um mišja 18. öldina eru undan skildar.  

Į 21. öldinni endurtekur sagan sig aš breyttu breytanda.  Bandarķkjamenn eiga  nś tvö af žremur stęrstu stórišjuverunum, Noršurįl į Grundartanga og Fjaršaįl į Reyšarfirši, og nś vex fiskeldi mjög fiskur um hrygg undir handarjašri Noršmanna, ašallega į Vestfjöršum, en žó einnig į Austfjöršum.

Noršmenn framleiša og markašssetja sennilega mest allra žjóša af eldislaxi, og nemur įrleg framleišsla žeirra um 1,3 Mt (milljón tonnum).  Įriš 2016 er į Ķslandi įformaš aš slįtra rśmlega 15 kt (k=žśsund) af eldisfiski, žar af 8,0 kt af laxi og um 7,0 kt af bleikju.  Įriš 2025 gęti heildarframleišsla fisks ķ sjókvķaeldi hafa žrefaldazt hérlendis, og eldi ķ kerum į landi hafa hafizt fyrir alvöru, svo aš heildarframleišsla eldisfisks verši žį yfir 50 kt/įr.  Andvirši žessarar framleišslu gęti žį numiš yfir 60 miaISK/įr, sem er tęplega fjóršungur af nśverandi afuršaandvirši sjįvarśtvegsins. Engu aš sķšur mun framleišsla eldisfisks žį hérlendis nema innan viš 4 % af framleišslunni ķ norskum fjöršum 2025, ef aš lķkum lętur.  Žessi nżja framleišslugrein į Ķslandi mun skipta verulegu mįli fyrir byggšažróun, gjaldeyrisöflun og žjóšarbśskap hérlendis, en verša alla tķš smįr ķ snišum į alžjóšlegan męlikvarša.

Sjókvķaeldi viš Ķsland eru mjög žröngar skoršur settar vegna žess, aš notazt er viš erlenda fiskstofna, sem menn vilja ekki, aš gangi upp ķ ķslenzkar įr og blandist žar ķslenzka stofninum.  Nżlegar fréttir af regnbogasilungi ķ Berufirši minntu į žetta, og kvittur um, aš eldisfiskur hafi lķka sloppiš nżlega śr eldiskvķ fyrir vestan vekur athygli į, aš hęttan į blöndun viš ķslenzka laxastofna er fyrir hendi, žó aš įhęttugreining leiši ķ ljós, aš hśn sé svo lķtil, aš hęgt sé aš bśa viš hana.

Ķ žvķ augnamiši aš lįgmarka įhęttuna  į blöndun stofna meš raunhęfum hętti var sett reglugerš įriš 2004, žar sem sjóeldi laxfiska į nįnast öllum svęšum, sem liggja aš vatnasviši villtra laxfiska, var bannaš. Žannig er einvöršungu heimilt aš stunda sjókvķaeldi laxfiska į Vestfjöršum į milli Lįtrabjargs og Geirólfsgnśps og viš Norš-Austurland į milli Hraunhafnartanga og Glettinganess auk Eyjafjaršar og Axarfjaršar.  Viš Sušurland eru ašstęšur til sjókvķaeldis ekki fyrir hendi, en eldi ķ landkerum er žar og vķšar mögulegt meš žvķ aš hita sjó meš hitaveituvatni. Er landkeraeldiš nżjasta dęmiš um samkeppnisforskotiš gagnvart śtlöndum, sem jaršhiti og nęgt vatn veita Ķslendingum.   

Sjókvķaeldi hefur įtt undir högg aš sękja hérlendis m.a. vegna meintra hagsmunaįrekstra viš veiširéttareigendur ķ įm ķ grennd.  Meš įšur nefndum svęšistakmörkunum og ströngum gęšakröfum yfirvalda til bśnašar og stjórnkerfa starfs- og rekstrarleyfishafa er žó vel fyrir ašskilnaši laxastofnanna séš. Hefur žvķ m.a. veriš haldiš fram, aš laxeldiš śtheimti ótępilega lyfjagjöf og aš žvķ fylgi mengun fjaršanna, eins og žekkt er frį slķku eldi ķ hlżrri sjó.  Hér viš land eru žó hvorki viš lżši sżklalyf né lśsaeyšir ķ laxeldinu, og regluverk og eftirlit meš starfseminni er tiltölulega strangt. Til aš draga śr stašbundinni mengun er įformaš aš hvķla eldissvęši ķ eitt įr ķ senn hérlendis.  Viršist fagmennsku nś gętt ķ hvķvetna ķ fiskeldinu hérlendis. 

Ķ Fiskifréttum, 19. maķ 2016, er vištal viš Höskuld Steinarsson, framkvęmdastjóra Landssambands fiskeldisstöšva:

"Ķslendingar hafa auk žess innleitt stranga, norska stašla um bśnaš viš sjókvķaeldi.  Žaš var gert į sķšasta įri (2015-innsk. BJo).  Noršmenn innleiddu žessa stašla hjį sér įriš 2006, og žeir komu til fullra framkvęmda 2008.  Sķšan žį hafa tölur um sleppingar į löxum śr sjókvķum ķ Noregi hrķšlękkaš. (Fróšlegt vęri aš fį upplżst, hver žessi tala er nśna ķ Noregi sem hlutfall af įrlegum fjölda nżrra seiša ķ sjókvķum, žvķ aš bśast mį viš svipušu hlutfalli hérlendis - innsk. BJo.)

Ég tel žaš vera góšs vita, aš Ķslendingar skuli hafa innleitt žessar ströngu reglur hjį sér svona snemma ķ laxeldisbylgjunni. Viš getum žvķ bęši stįtaš af ströngu eftirliti og góšum bśnaši, sem minnkar hęttu į, aš laxar sleppi śr kvķum.  Ef slysin gerast, žį eru engar sjókvķar nįlęgt helztu svęšum villtra laxa.  Viš höfum žvķ tvöfalt öryggi."

Žaš er įnęgjulegt, aš nįnu samstarfi skuli hafa veriš komiš į į milli Ķslendinga og Noršmanna um mikla uppbyggingu śtflutningsatvinnuvegar į Vestfjöršum, žar sem lįdeyša var fyrir ķ atvinnulķfinu. Žar liggja, eins og į 19. öldinni og kom fram hér aš ofan, gagnkvęmir hagsmunir til grundvallar.

  Noršmenn hafa nś nżtt megniš af sķnum eyrnamerktu svęšum til kvķaeldis viš strendur landsins og framleiša žar 1,3 Mt/įr af laxi, en į Ķslandi slķtur žessi grein nś barnsskónum, ef frį er talin tilraunastarfsemi af vanefnum į sķšari hluta 20. aldar. Žrengsli fyrir kvķaeldi viš Noregsstrendur hefur leitt til meiri sjśkdóma ķ stofninum en vęnta mį hér, žar sem žéttleikinn veršur minni og hvķla į hvert svęši ķ 1 įr af 3.  Fyrirsjįanleg framleišslugeta viš Ķsland veršur m.a. žess vegna innan viš 100 kt/įr eša um 7 % af norskri framleišslugetu, en Ķslendingar geta aukiš framleišsluna mikiš meš keraeldi į landi meš notkun jaršhita til upphitunar į söltu vatni, sem er óhagkvęm ķ Noregi.  Meš žessu móti mį ętla, aš śtflutningsveršmęti kvķa- og keraeldis hérlendis muni geta slagaš upp ķ nśverandi śtflutningsveršmęti ķslenzks sjįvarśtvegs, svo aš žaš er ekkert smįręši, sem hangir į spżtunni. 

Žessi žrengsli ķ norskum fjöršum hafa leitt til žess, aš leyfisgjald yfirvalda nemur nś allt aš 0,19 MISK/t, og verš į framsalsmarkaši žessara starfs- og rekstrarleyfa er tķfalt hęrra. 

Į Ķslandi nemur leyfisgjald til fiskeldisstöšva aš meštöldu išgjaldi įbyrgšartryggingar innan viš 2 % af norska gjaldinu, og hér er lķka frjįlst framsal starfs- og rekstrarleyfa, og markašsveršiš ašeins brot af žvķ norska. Hér er óešlilega mikiš misręmi į ferš į milli nįgrannalanda.

Žaš blasir viš, aš rentusękni rķkir ķ sjókvķaeldi bęši ķ Noregi og į Ķslandi.  Hśn stafar af žvķ, aš yfirvöld śthluta hęfum umsękjendum starfs- og rekstrarleyfum fyrir starfsemi į takmörkušu svęši, sem annar ekki eftirspurn ķ Noregi, og mun brįšlega heldur ekki anna eftirspurn į Ķslandi.  Į žessum leyfisveitingamarkaši rķkir ekki frjįls samkeppni, og veršlagiš į Ķslandi er miklu lęgra en ķ Noregi og nįnast örugglega langt undir markašsverši. Vegna miklu lęgri gjaldtöku yfirvalda į Ķslandi en ķ Noregi veršur mun meiri rentusękni į sviši sjókvķaeldis į Ķslandi.

Žaš mį ekki lįta viš svo bśiš standa, heldur veršur aš eyša žessari rentusękni meš žvķ aš skapa markašsverš į leyfisveitingunum.  Žaš er t.d. hęgt meš žvķ aš skipta óśthlutušum svęšum upp ķ mismunandi hólf meš afkastagetu 100-1000 t/įr, semja śtbošslżsingu, žar sem m.a. verši kvešiš į um hvķld svęša, gęši bśnašar, gęšastašla, sem fylgja į ķ rekstrinum, lįgmarkstryggingar, eignarréttindi og framsalsskilyrši. 

Žaš er ešlilegt, aš afrakstur žessarar gjaldtöku skiptist į milli viškomandi sveitarfélaga og rķkisstofnana, sem hlut eiga aš mįli.  Žessi kerfisbreyting žarfnast lagasetningar, og ęttu žingmenn Noršurkjördęmanna tveggja aš hafa frumkvęši aš žessu, enda er hér um stórfellt hagsmunamįl viškomandi byggšarlaga og landsins alls aš ręša, og ekki er eftir neinu aš bķša.  Stöšva žarf allar frekari starfs- og rekstrarleyfisveitingar, žar til nż lagasetning ķ žessa veru hefur tekiš gildi , žvķ aš žungi rentusękninnar er mikill. 

Markašsverš fyrir leyfi til sjókvķaeldis ķ ķslenzkum fjöršum gęti slagaš upp ķ žaš, sem er viš Noršur-Noreg eša 160 kISK/t.  Markašsveršmęti óśthlutašra leyfa gęti žį numiš 12 miaISK (mia=milljaršur), og gęti fjįrmagnaš naušsynlegar fjįrfestingar sveitarfélaganna vegna fiskeldisins og rekstrarkostnaš rķkisstofnana vegna m.a. eftirlits meš žvķ ķ 10 įr. 

Fyrirtęki, sem fyrir eru ķ sjókvķaeldi į Ķslandi, hafa sķn ótķmabundnu starfs- og rekstrarleyfi og verša aš njóta žess aš hafa lagt grunn aš aš atvinnustarfsemi, sem reist er į faglegum vinnubrögšum og mikilli žekkingu į starfseminni.  Hennar hefur ašallega veriš aflaš ķ Noregi, og Noršmenn hafa ķ vaxandi męli fjįrmagnaš hana.  Žaš rķšur mikiš į fyrir oršstżr žessarar starfsemi og lķfrķkiš ķ ķslenzkum įm aš halda fjölda laxfiska, sem sleppa śr eldiskvķum, ķ algjöru lįgmarki.  Ef įrlegur slįtrunarmassi kemst ķ 100 kt, žį jafngildir žaš įrlega 25 milljónum nżrra seiša śt ķ kvķarnar.  Įrlega ganga um 70 žśsund villtir laxar upp ķ ķslenzkar įr eša 0,3 % af žessum seišafjölda.  Žaš er lķffręšilegt višfangsefni aš finna og fastsetja efri mörk seišafjöldans, sem sleppur, įn žess aš valda merkjanlegum erfšabreytingum į Ķslenzka stofninum.  Ef žessi mörk eru t.d. 0,1 % af fjölda göngulaxa, žį mį mešalfjöldi seiša, sem sleppa į įri, ekki fara yfir 3 ppm.  Ķ śtbošslżsingu leyfanna skal kveša į um sektir ķ rķkissjóš, ef fleiri seyši sleppa en tališ er nįnast skašlaust fyrir ķslenzka stofna.

Til aš lįgmarka lķkur į, aš seiši sleppi, og til aš tryggja, aš gęši framleišslunnar verši, eins og višskiptavinum er lofaš, hafa fiskeldisfyrirtęki komiš sér upp alžjóšlega vottušum gęšastjórnunarkerfum.  Ķ fyrrnefndum Fiskifréttum er eftirfarandi frétt:

"Fiskeldisfyrirtękiš Arctic Fish hefur hlotiš eftirsótta alžjóšlega umhverfisvottun, Aquaculture Stewardship Council (ASC), fyrst ķslenzkra fyrirtękja aš žvķ, er fram kemur ķ frétt frį Arctic Fish."

"Siguršur Pétursson, framkvęmdastjóri Arctic Fish, segir umhverfisašstęšur į Vestfjöršum meš hreinan sjó, lįgt hitastig og lķtinn žéttleika ķ kvķum hindra višgang sjśkdóma, og žvķ sé engin lyfjanotkun ķ eldi félagsins ólķkt žvķ, sem gerist ķ hlżrri sjó."

"Vottun ASC er stašfesting į žeim įrangri, sem viš höfum nįš, og vottunin mun įn efa hjįlpa okkur ķ frekari sókn į erlendum mörkušum, žar sem kröfuharšir neytendur meš mikla umhverfisvitund lķta til afurša į borš viš žęr, sem viš framleišum.  Sį markhópur fer sķfellt stękkandi, og hann er tilbśinn til aš greiša hęrra verš fyrir vottašar afuršir", segir Siguršur.   

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband