Stjórnmįlamenn, embęttismenn og rekstur fara illa saman

Žaš, sem tališ er upp ķ fyrirsögninni, viršist vera eitruš blanda, žótt kaffihśsasnatinn Karl Marx hafi um mišja 19. öldina tališ fyrirkomulagiš varša leišina inn ķ draumarķki kommśnismans, sem mundi leysa aušmagnskerfi Adams Smiths af hólmi.  Allt voru žetta ranghugmyndir raunveruleikafirrts heimspekings.

Hérlendis hafa undanfariš duniš į almenningi fréttir um rķkisrekiš heilbrigšiskerfi, sem sé aš hruni komiš, og leikskólakerfi borgarinnar, sem annar ekki žörfinni.  Einkenni opinbers rekstrar eru óhóflegar bišrašir, sem oftast lengjast, og sś er einmitt raunin ķ žessum tveimur kerfum.  Samt er grķšarleg tregša hjį embęttismönnum og stjórnmįlamönnum aš grķpa til žeirra einu rįša, sem duga til aš bęta žjónustuna, ž.e. śthżsingar starfsemi hins opinbera til einkaframtaksins. Į žvķ gręša bęši skjólstęšingar ömurlegrar žjónustu hins opinbera og skattborgararnir. Opinber rekstur stenzt einkaframtakinu einfaldlega ekki snśning, og žaš er reginhneyksli hérlendis į 21. öldinni, aš stjórnmįlamenn skuli standa uppi rįšžrota og bara berja hausnum viš steininn. Vilji er allt, sem žarf til aš berjast viš embęttismennina, sem standa vörš um žetta rotna kerfi.   

Žann 16. įgśst 2022 birti Morgunblašiš lżsandi vištal um žį stöšu, sem aš ofan er lżst. Žar er lżst ofan ķ ormagryfjuna. Fréttin hófst žannig:

"Eins og fram hefur komiš, er mikill skortur į lęknum į Ķslandi.  Nś er svo komiš, aš ķ nokkrum sérfręšigreinum er meirihluti lękna yfir 60 [ įra] og mikill skortur į nżlišun [svo !; nżlišun er lķtil].  Žannig er stašan ķ augnlękningum ķ dag.  59 % starfandi augnlękna eru 60 įra eša eldri, og meira en helmingur žeirra, sem eru eldri en 60, eru komnir yfir 70.  Ljóst er, aš bregšast žarf viš žessu grafalvarlega įstandi. 

Jóhannes Kįri Kristinsson, augnlęknir į augnlęknastöšinni Augljós, segir, aš ekki hafi veriš gerš nįkvęm śttekt į žvķ, hversu marga augnlękna žurfi, til aš įstandiš [verši] bęrilegt. 

"Žaš er erfitt aš meta žetta, en hins vegar er alveg ljóst, aš heilbrigšisyfirvöld, og žį sérstaklega Sjśkratryggingar, hafa aš mörgu leyti brugšizt sinni skyldu.  Augnlękningar eru fag, sem byggist oft eingöngu į samningum viš Sjśkratryggingar, žvķ [aš] žaš eru ekki allir augnlęknar, sem vinna į sjśkrahśsum [betra er: ekki vinna allir augnlęknar į sjśkrahśsum-innsk. BJo].  Nś hafa samningar veriš lausir ķ 4 įr; nżir sérfręšingar śr nįmi hafa įtt erfitt meš aš komast į samning, og įn samnings eru žeir ekki samkeppnishęfir viš ašra augnlękna.  Žeir geta jafnvel séš hag sķnum betur borgiš aš verša įfram erlendis eša flytja aftur śt meš ófyrirsjįanlegum afleišingum fyrir ķslenzkt heilbrigšiskerfi.""  

Hér er vandamįl rķkisrekstrarins ķ hnotskurn.  Embęttismenn ķ heilbrigšisrįšuneyti og/eša hjį Sjśkratryggingum Ķslands draga lappirnar viš samningsgerš viš sérfręšilękna, t.d. į sviši augnlękninga, og bśa žar meš til tvöfalt heilbrigšiskerfi og lęknaskort vegna žess, aš ungir lęknar ķ sérnįmi erlendis skortir réttu hvatana frį rķkisvaldinu til aš hasla sér völl į ķslenzkum vinnumarkaši. Ašalįstęša žessarar óešlilegu og stórskašlegu hegšunar embęttismannanna er af hugmyndafręšilegum toga.  Žeir eru illa haldnir af grillum um, aš heilbrigšisžjónusta eigi hvergi annars stašar heima en į stofnun ķ opinberri eigu, helzt ķ rķkiseigu, en rekstur slķkra stofnana er nįnast undantekningarlaust meš žeim ömurlega hętti, aš žar myndast bišrašir, jafnvel meš biš ķ meira en eitt įr. Nżtingu tękjakosts er žar įbótavant og óįnęgja ķ starfi landlęg, sem leišir til starfsmannahörguls og yfirįlags.  Engu viršist breyta, žótt hellt sé ķ hķtina fé śr rķkissjóši ķ meira męli en nokkru sinni fyrr į alla męlikvarša.

 

Aušvitaš kom žessi ömurlega hugmyndafręši alla leiš frį rįšherra mįlaflokksins ķ sķšustu rķkisstjórn, sem hrśgaši nżjum verkefnum į yfirlestašan Landsspķtalann glórulaust meš slęmum afleišingum.  Eins og nżr stjórnarformašur Landsspķtalans hefur żjaš aš, verša žessi vandamįl ekki leyst, nema Landsspķtalinn taki upp nżtt fjįrmögnunarkerfi (greišslu fyrir verkžįtt) og śthżsingu til einkarekinna lęknastofa. 

Svipaš vandamįl er fyrir hendi ķ menntageiranum.  Svik borgarstjórans ķ Reykjavķk gagnvart foreldrum meš börn į 2. įri hafa veriš ķ svišsljósinu, enda svęsin og endurtekin.  Įstandiš ķ Reykjavķk er žannig, aš augljóslega rįša stjórnmįlamenn og embęttismenn ekki viš višfangsefniš, enda gufaši borgarstjóri upp strax eftir fyrsta hśstökufundinn ķ Rįšhśsinu, eins og hans var von og vķsa, sbr skolpmįliš alręmda, žegar hann lét ekki nį ķ sig.  Hvers vegna er ekki löngu bśiš aš virkja einkageirann į žessu sviši og hętt aš lįta stjórnmįlamenn og embęttismenn borgarinnar fįst viš žaš, sem löngu er śtséš meš, aš žeir rįša ekki viš ?  Žašan kemur ekkert annaš en frošusnakk og žokulegar glęrusżningar, sem foreldrar hafa ekkert gagn af og fóru žar af leišandi ķ taugarnar į žeim į hśstökufundi meš varaborgarstjóra.  Višbįra jafnašarmanna er jafnan sś, aš enginn megi gręša į žessari starfsemi.  Hvers vegna er žaš "tabś", ef žaš leysir brżnan vanda fjölda fólks og veitir samfélagslegan sparnaš og/eša tekjuauka ?  Fordómar eru vandi jafnašarstefnunnar ķ hnotskurn. Jafnašarstefnan glķmir viš tęringu.  Fariš hefur fé betra.  

"Jóhannes var yfirlęknir hjį augnlękningastöšinni Sjónlagi į įrum įšur. "Į įrunum 2006-2008 reyndum viš aš koma į augnsteinsašgeršum fyrir utan spķtala ķ fyrsta sinn. Žaš hafši myndazt 2 įra bišlisti, og vandinn fór sķfellt vaxandi. Viš įttum samtal viš 3 heilbrigšisrįšherra, og žaš var alltaf sama sagan.  Grķšarleg tregša er gagnvart žvķ aš koma verkum śt af spķtalanum til aš framkvęma žau ķ miklu ódżrara hśsnęši.  Žaš endaši meš žvķ, aš viš keyptum bara inn tęki til augnsteinsašgerša įn žess aš hafa fengiš samning, og žau lįgu nęr ónotuš ķ 2 įr. Žetta bjó žó til žrżsting į Sjśkratryggingar og į rįšherra.  Žó var žaš ekki fyrr en ķ rįšherratķš Gušlaugs Ž. Žóršarsonar, aš loksins var tekin įkvöršun ķ mįlinu įriš 2008.  Ķ kjölfariš voru augasteinsašgeršir bošnar śt, og žęr voru žį framkvęmdar ķ fyrsta sinn utan spķtala hér į landi.  Viš žetta styttust bišlistarnir hratt, og višbótar tilkostnašur varš ekki mikill.  Žessir samningar, sem veriš er aš gera viš augnlękna utan spķtalans, eru alveg grķšarlega hagstęšir.  Žaš er stjarnfręšilegur munur į kostnaši viš aš senda sjśkling til śtlanda ķ ašgeršir eša sinna žeim hér į stofum.  Žessi tregša viš aš gera hlutina ódżrar og hagkvęmar er óskiljanleg."

Žetta er afar lżsandi dęmi um tregšu embęttismannakerfisins til breytinga, sem leitt geta til samkeppni viš rķkisstofnun.  Frumkvöšlar ręša viš rįšherra og gera honum grein fyrir žvķ, aš tęknižróunin hafi nś gert kleift aš auka afköstin og spara rķkissjóši fé meš śthżsingu verkefna frį Landsspķtala-hįskólasjśkrahśsi, sem annar ekki verkefnunum og veldur žar meš žjįningum fjölmargra og óžarfa samfélagslegum kostnaši.  Rįšherra talar viš rįšuneytisfólk sitt, en žaš er ķ hugmyndafręšilegum višjum rķkisrekstrar og lķtur jafnvel į nżbreytni sem ógnun viš kerfiš fremur en tękifęri fyrir sjśklinga og skattgreišendur. Hann talar sķšan viš forstjóra Landsspķtalans, sem strax fer ķ vörn og finnur samkeppni um sjśklingana flest til forįttu.  Rįšherrann skortir sannfęringu, innsęi og/eša  stjórnunarhęfileika til aš halda įfram meš mįliš, og žingflokkur hans maldar jafnvel ķ móinn.  Žetta er meginskżringin į botnfrosnu kerfi, sem ręšur ekkert viš verkefnin sķn og er aš hruni komiš (lżsing nśverandi forstjóra Landsspķtalans į stöšu spķtalans var sś nś ķ įgśst, aš stašan žar hefši aldrei veriš verri og aš spķtalinn vęri aš žrotum kominn, sem žżšir , aš sjśklingarnir muni ekki njóta ešlilegrar žjónustu).  Žetta hreyfir ekkert viš bśrókratķinu.  Žaš er aš veita neina žjónustu.  Žaš er aš standa vörš um kerfiš sitt.

Nś er komin stjórn yfir Landsspķtalann meš stjórnarformann meš auga fyrir skilvirkri stjórnun og rekstri.  Rįšherra er žannig kominn meš višmęlanda, sem getur rįšlagt honum af viti um śtvistun verkefna, og rįšherrann veršur aš hrista upp ķ gaddfrešnum Sjśkratryggingum Ķslands og koma į alvöru samningavišręšum viš "stofulęknana". 

"Nśna er stašan mjög slęm og lķklega aš verša tveggja įra biš eftir aš komast ķ augasteinsašgerš.  Žaš er bilaš įstand.  Žessar hefšbundnu ašgeršir, sem flestir fara ķ, taka 10 mķn/auga."  Hann bendir į, aš önnur ašgerš, sem er nś eingöngu gerš į sjśkrahśsi, ętti betur heima utan žess.  "Žaš eru sprautumešferšir ķ augnbotni, s.k. glerhlaupsinndęlingar.  Žį er lyfi sprautaš inn ķ augaš viš sjśkdómi, sem fellur undir įkvešna gerš af hrörnun ķ augnbotnum.  Žessi ašgerš hefur veriš bylting ķ mešferš į žessum sjśkdómi.  Hśn tekur stuttan tķma og er framkvęmd ašallega af ašstošarlęknum į spķtalanum į skuršstofu, en vęri hęgt aš framkvęma į hvaša stofu sem er, eins og vķša er gert ķ löndunum ķ kringum okkur.  Hérlendis mį ekki framkvęma žessa ašgerš į stofu, žvķ [aš] lyfin, sem notuš eru til aš sprauta ķ augun, eru meš S-merkingu, sem žżšir, aš eingöngu megi nota žau į spķtala.

Žaš er engin įstęša fyrir žvķ, aš žessi lyf eru S-merkt ķ žessum tilvikum.  Ef žvķ vęri breytt, vęri hęgt aš framkvęma inndęlingarnar į stofu sérfręšinga og nżta skuršstofur spķtalans betur til aš stytta bišlista fyrir augasteinsašgeršir."

Žetta er svakaleg lżsing į heilbrigšiskerfi ķ fjötrum einokunar rķkisrekstrar.  Klóför embęttismanna, sem berjast meš kjafti og klóm fyrir einokun Landsspķtalans ķ smįu og stóru, mį greina. Žarna binda bśrókratarnir notkun lyfs viš spķtala ķ staš žess aš binda hana viš višurkennda sérfręšinga.  Žessi mismunun lękna į spķtala og sérfręšinga į stofu varšar lķklega viš lög.  Žaš er veriš aš skerša atvinnufrelsi, sem variš er ķ Stjórnarskrį.  Žegar svona er ķ pottinn bśiš, er ašeins von, aš keraldiš leki.  Rįšherrann veršur aš fį einhvern meš rekstrarvit og auga fyrir sparnaši til aš greina kerfisbundiš, hvaša verkefni hins opinbera eru hęf til śtvistunar og leggja tillöguna fyrir stjórn Landsspķtalans og fulltrśa stofulękna til umsagnar. 

Į mešan uppstokkun verkefnaskiptingar Landsspķtalans og lęknastofanna er lįtin dankast og samningsgerš Sjśkratrygginga Ķslands viš sérfręšilękna į stofum er lįtin reka į reišanum, lengjast bišlistar meš hörmulegum afleišingum og lęknaskorturinn veršur sįrari.  Verknįmsašstaša Landsspķtala er flöskuhįls į śtskriftarfjölda lękna og žar meš innritunarfjölda.  Jafnframt alvöru samningavišręšum viš fulltrśa lęknastofanna mį ręša viš žį um möguleika į aš taka viš lęknanemum ķ žjįlfun til aš auka śtskriftargetuna.  Žessi ofurtrś į stofnanaveldi og rķkisrekstur er ótrślega lķfseig tķmaskekkja m.v. ömurlega reynslu hér og annars stašar af žessu trénaša fyrirkomulagi.  

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Birgir Loftsson

Frįbęr grein og svo sönn.

Birgir Loftsson, 25.8.2022 kl. 13:03

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband