Tveggja stoša reglunni kastaš fyrir róša

Erna Solberg, formašur norska HęgriLķklega var s.k. Tveggjastoša regla ein af įstęšum žess, aš samningurinn um ašild EFTA-landanna Ķslands, Noregs og Liechtensteins, aš Evrópska efnahagssvęšinu (EES), var samžykktur į Alžingi og ķ Stóržinginu 1992-1993.  Ef sś regla vęri ekki viš lżši, žį mundi ašildin strķša klįrlega gegn įkvęšum stjórnarskrįa Ķslands og Noregs um leyfilegt fullveldisframsal til erlendra rķkja eša stofnana, žar sem löndin eiga ekki ašild.  Tveggjastoša kerfiš var augljóslega snišiš ķ žvķ augnamiši aš friša žį stjórnmįlamenn og ašra ķbśa landanna, sem voru andvķgir ašild aš Evrópusambandinu (ESB), og til aš skapa samningnum visst lögmęti, a.m.k. į Ķslandi og ķ Noregi.

Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) į žannig aš spegla framkvęmdastjórn ESB og EFTA-dómstóllinn į aš spegla ESB-dómstólinn.  Sjįlfstęši žessara EFTA-stofnana frį ESB er žó meira ķ orši en į borši, žannig aš um formsatriši er aš miklu leyti aš ręša, sem višheldur efasemdum um lögmęti ašildar Ķslands og Noregs.  Žessar efasemdir koma upp į yfirboršiš, žegar veigamiklir lagabįlkar koma til umręšu ķ fagnefndum og Fastanefnd EFTA, ķ Sameiginlegu EES-nefndinni (EFTA-löndin og ESB) og viš stašfestingu löggjafarsamkundanna į innleišingu gerša. Er skemmst aš minnast Orkupakka 3 ķ žvķ sambandi, og nś er Orkupakki 4 į umręšustigi innan EFTA og ķ žjóšžingum landanna, en er ekki genginn til Sameiginlegu EES-nefndarinnar. Er vonandi, aš višamikilla undanžįga verši krafizt fyrir Ķslands hönd, en til aš koma žvķ ķ kring, verša žingnefndir aš grķpa til sinna rįša og setja embęttismönnum, sem eins og kunnugt er eru gengnir hugarfarslega ķ ESB, stólinn fyrir dyrnar.

Ķ Noregi hafa mestar deilur um innleišingu lagabįlka ESB eftir Orkupakka 3 oršiš um Jįrnbrautarpakka 4, sem afnemur einkarétt, oftast rķkisins, į aš nżta innviši jįrnbrautakerfa innan EES.  Ķsland er undanžegiš innleišingu af ešlilegum įstęšum.  Fyrir žessari innleišingu er tępur meirihluti į Stóržinginu eša 4  atkvęši, af žvķ aš Verkamannaflokkurinn, sem er hefšbundinn ESB-flokkur, er į móti afnįmi einkaréttar Norske Statsbaner, NSB, į innvišum og rekstri jįrnbrauta ķ Noregi og žar meš einkavęšingu jįrnbrautanna.  Mįliš er žess vegna verulega umdeilt ķ Noregi, og žaš hefur magnaš deilurnar, aš Noregur og Liechtenstein hafa ķ višręšum viš ESB fallizt į aš fórna Tveggja stoša reglunni viš žessa innleišinguog samkvęmt norskum fréttum hefur ķslenzka utanrķkisrįšuneytiš gert samkomulag viš Noreg og Liechtenstein um yfirlżsingu, sem leggja į fram ķ Sameiginlegu EES-nefndinni, žar sem fallizt er į žessa mįlsmešgerš.  Žetta er stórhęttulegt fordęmi, žar sem rökin eru einvöršungu, aš ķ ESA sé ekki fyrir hendi žekking į jįrnbrautamįlum, en nįkvęmlega hiš sama į viš um orkumįlin, en Tveggjastoša reglan var samt ķ heišri höfš viš innleišingu Orkupakka 3.  

Hęstiréttur Noregs hefur aš beišni Stóržingsins śrskuršaš, aš einfaldur meirihluti Stóržingsins dugi viš stašfestingarferli Jįrnbrautarpakka 4, og Stóržingiš mun vęntanlega afgreiša mįliš samkvęmt žvķ ķ maķ 2021.  Hęstirétturinn var hins vegar ekki spuršur um afleišingar žess aš hundsa Tveggjastoša kerfiš.

Žessi snišganga EES-samningsins felur ķ sér, aš völd yfir norskum jįrnbrautarmįlum munu fęrast beint til stofnana ESB.  Eru žetta ekki vonbrigši fyrir žį, sem lķta į EES-ašild sem varanlegan valkost viš ESB-ašild ?  Leynisamningur utanrķkisrįšherra, ef hann er til, strķšir gegn yfirlżsingum hans sjįlfs og formanns Sjįlfstęšisflokksins.

Ef Stóržingiš samžykkir tillögu Sólberg-rķkisstjórnarinnar um Jįrnbrautarpakka 4, fęrist įkvöršunarvald um ašgang og öryggi į norskum jįrnbrautarteinum til Jįrnbrautarstofnunar ESB, ERA, framkvęmdastjórnar ESB og til ESB-dómstólsins.  Žarna hefur Noregur ekki atkvęšisrétt eša er alls ekki gjaldgengur.  

Forsenda EES-samningsins hefur alla tķš veriš, aš hann sé žjóšréttarlegs ešlis, ž.e. samningur jafnrétthįrra ašila, og žar meš er hann ekki yfiržjóšlegur, eins og ESB-ašild er.  Löggjafarvald, framkvęmdavald og dómsvald skyldi įfram vera ķ höndum EFTA-žjóšanna meš nokkrum fįum, umsömdum undantekningum.  Fullveldi EFTA-landanna skyldi vera innsiglaš meš Tveggjastoša kerfinu.  Samžykktir ESB skyldu ekki sjįlfvirkt hafa įhrif ķ EFTA-löndunum.  

Christoffer Conrad Eriksen, lagaprófessor viš Óslóarhįskóla,skrifar ķ greinargerš til Sambands norskra jįrnbrautarstarfsmanna og Sambands norskra eimreišarstjóra, aš valdframsališ til ESB-stofnananna "muni verša brot gegn hinu sérstaka įkvöršunartökuferli ķ Tveggjastoša kerfi EES" ("EUs fjerde jernbanepakke - konstitusjonelle spörsmål", april 2020). 

Eriksen bendir ennfremur į, aš žetta muni gera EFTA-žjóšunum erfišara fyrir en įšur aš hafna kröfum ESB um aš framselja vald beint til ESB-stofnana ķ sķšari mįlum. 

 Žótt Ķsland sé undanžegiš Jįrnbrautarpakka 4, er žetta hlišarspor Noršmanna grundvallaratriši fyrir alla ašila EES-samningsins, ž.e. ef valdframsal į sér staš frį EFTA-rķkjunum beint til stofnana ESB.  Ef menn eru bśnir aš gefast upp į Tveggjastoša fyrirkomulaginu, hefur EES-samningurinn gengiš sér til hśšar; svo einfalt er žaš.

Norska rķkisstjórnin hefur įtt frumkvęši aš sameiginlegri yfirlżsingu ķ EES-nefndinni meš Ķslandi og Liechtenstein, en rķkisstjórnin og ķslenzka utanrķkisrįšuneytiš hafa hingaš til neitaš aš upplżsa um efni yfirlżsingarinnar.  Hér viršist žó ķslenzka utanrķkisrįšuneytiš hafa lįtiš kollegana ķ Ósló fį frķtt spil, "carte blanche", til aš endurskilgreina leikreglurnar ķ EES.  Žaš er hneyksli, ef satt reynist.  Hvaš er utanrķkisrįšherrann aš hugsa ?

Stöšugt fleiri yfiržjóšlegar stofnanir ESB ógna formlegri fullveldisvörn, sem sett var ķ EES-samninginn ķ upphafi.  Żmsir ķslenzkir stjórnmįlamenn, ž.į.m. Bjarni Benediktsson, formašur Sjįlfstęšisflokksins, hafa lżst įhyggjum sķnum yfir, aš žetta kollkeyri EES-samninginn.  Gušlaugur Žór Žóršarson sagši į fundi ķ EES-rįšinu 23. maķ 2018: "Žaš hefur oršiš stöšugt erfišara, žegar ESB-löggjöf, sem felur ķ sér valdframsal, er felld inn ķ EES-samninginn, aš finna lausnir, sem taka tillit til Tveggjastoša fyrirkomulags samningsins."

Ef Ķsland sżnir Noregi undanlįtssemi vegna žrżstings ķ mįli, sem ekki varšar Ķsland, mun žaš skapa hęttulegt fordęmi, sem ógnar uppbyggingu EES-samningsins.

Einnig Bente Angell-Hansen, hinn norski forseti ESA, varar viš aš lįta ESB-stofnanirnar veikja Tveggjastoša kerfiš.  Eftir aš hafa undirstrikaš óskina um "aš varšveita og žróa EES-samninginn", lżsti hśn žvķ yfir į rįšherrafundi EFTA 27. október 2020, aš "tķmabęrt er aš sjį, aš EES-EFTA-stošinni er vel sinnt meš žvķ aš fara eftir Tveggjastoša fyrirkomulaginu, sem gerir EES-samninginn svo einstęšan".  Sem vanur diplómati nefnir ekki Angell-Hansen jįrnbrautarpakkann eša önnur bein dęmi, en eins og hśn segir: "Žegar einnarsślu lausn er valin, hverfur möguleikinn į aš kęra mįl til EFTA-dómstólsins".  Meš öšrum oršum: žegar įkvöršunarvaldiš er flutt til ESB, verša EES-stofnanirnar haldlausar. 

Röksemd norska samgöngurįšuneytisins fyrir žvķ aš vķkja af braut EES-kerfisins er, aš ESA hafi ekki žekkingu į jįrnbrautarmįlum og aš žaš verši erfitt aš koma EFTA-jįrnbrautarstofnun į legg. Hins vegar er engu meiri žekking hjį ESA į fjįrmįlaeftirliti eša orkumįlum, og samt var Tveggjastoša fyrirkomulagiš notaš ķ žeim mįlaflokkum.  Žess vegna eru innantómar röksendir fyrir žvķ aš mešhöndla jįrnbrautarmįlin öšruvķsi.  

Žaš, sem Stóržingiš getur gert til aš višhalda trśveršugleika EES-samningsins og sżna Ķslandi og Liechtenstein viršingu, er aš bišja rķkisstjórnina aš endurskoša frumvarpiš žannig, aš valdframsališ verši til ESA og EFTA-dómstólsins.  Žį veršur lķka unnt aš sneiša hjį framsali löggjafarvalds til framkvęmdastjórnar ESB, sem stefnir ķ ķ žessu mįli, meš žvķ aš reglugeršir hennar og tilskipanir žessu lśtandi verši mešhöndlašar į vanalegan hįtt ķ EES og taki ekki gildi fyrr en eftir samžykki ķ Sameiginlegu EES-nefndinni.

  Stjórnarandstöšuflokkarnir, Verkamannaflokkurinn, Mišflokkurinn, SV, Rautt og MDG, eru allir į móti jįrnbrautarpakkanum.  Žaš er žó 4 atkvęšum of lķtiš til aš koma ķ veg fyrir meirihlutasamžykkt ķ Stóržinginu.  Gagnrżnisraddir frį Ķslandi gętu e.t.v. fengiš einhverja stjórnarliša til aš endurskoša hug sinn til žessa mįls. 

Žeir einu, sem hagnast į jįrnbrautarpakka, sem veikir EFTA-stošina ķ EES, eru ESB-sinnar, sem dreymir um einnarleišar farmiša inn ķ ESB, og žeirri leiš óskar ašeins minnihluti Noršmanna og Ķslendinga eftir. 

Žessi pistill er reistur į grein eftir formann "Nei til EU" ķ Noregi, Roy Pedersen, sem fylgir ķ višhengi pistilsins.  

 

 

 

 


Skrįr tengdar žessari bloggfęrslu:

« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Einar Sveinn Hįlfdįnarson

sęll Bjarni

"Leynisamningur utanrķkisrįšherra, ef hann er til, strķšir gegn yfirlżsingum hans... " Finnst žér ķ góšu lagi aš setja svona nokkuš į blaš? Eru žetta ekki dylgjur?

Ég er eindreginn andstęšingur innlimunar ķ ESB, en framsal į valdi til alžjóšlegra stofnana eru oft ešlilegar. Žetta į td. viš flugmįl, siglingar og, jį, jįrnbrautir svo nokkuš sé nefnt. Žaš er hryggilegt til žess aš vita aš sumir andstęšingar innlimunar ķ ESB eru jafnframt žeir sem helst greiša götu ESB. (Jś, innlimun ķ ESB er nefnilega óhjįkvęmileg ef Ķsland missir fjórfrelsiš).

Einar Sveinn Hįlfdįnarson, 25.4.2021 kl. 21:55

2 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Skjališ, sem hér um ręšir, er ķ skjalasafni norska utanrķkisrįšuneytisins um "Fourth Railway Package", mįl nr 107: "Proposal for a Joint Declaration " frį "Ministry of Foreign Affairs of Iceland", dags. 13.07.2020.

Žann 7. aprķl 2021 sendi Heimssżn fyrirspurn til ķslenzka utanrķkisrįšuneytisins um žetta mįl: "Hvar getum viš nįlgast žessi gögn sem lśta aš drögum aš sameiginlegri yfirlżsingu ķslenskra og norskra stjórnvalda ?"

Enn hefur ekkert svar borizt viš žessari einföldu fyrirspurn, en hśn veršur nś ķtrekuš.  Sami leyndarhjśpur umvefur žetta skjal ķ Noregi.  Žótt Jįrnbrautarpakki 4 verši ekki innleiddur į Ķslandi,  grefur žaš undan mįlatilbśnaši Ķslands fyrr og sķšar um naušsyn žess aš halda Tveggjastoša fyrirkomulaginu ķ heišri viš innleišingu ESB-gerša ķ EFTA-löndunum aš lżsa žvķ yfir, aš ekki žurfi aš virša Tveggja stoša regluna vegna žessa mįls. Innihald žessarar yfirlżsingar žarf einfaldlega aš gera opinbert.  Kannski gerir Sameiginlega EES-nefndin žaš ?  

Žaš viršist ótvķrętt, aš fórna eigi žessari grunnreglu EES-samstarfsins viš innleišingu žessa Jįrnbrautarpakka 4.  ESB hefur löngum žrżst į um žaš, og ESB-sinnar ķ Noregi hafa žį stutt žaš.  Samgöngurįšherra Noregs hefur nś rökstutt žaš meš žvķ, aš innan ESA sé ekki žekking į jįrnbrautarmįlefnum.  Hiš sama įtti sjįlfsagt viš um Orkupakka 3 og fleiri stóra gerninga, sem žó var fundin Tveggjastoša lausn į.  Ef Ķsland hefur samžykkt, aš ekki skuli nota eina meginreglu EES-samningsins viš innleišingu umdeildrar ESB-löggjafar ķ žeim EFTA-löndum, žar sem hśn į viš, er žaš alvarlegt mįl, og ég efast um, aš fyrir žvķ sé meirihluta vilji į Alžingi.  

Bjarni Jónsson, 26.4.2021 kl. 11:08

3 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Nś hefur skżrzt nokkuš um hvaš žessi dularfulla sameiginlega yfirlżsing EFTA-landanna vegna innleišingar Jįrnbrautarpakka 4 snżst.  Samgöngurįšherra Noregs hefur svaraš fyrirspurn ķ Samgöngu- og fjarskiptanefnd Stóržingsins um téš drög aš yfirlżsingu.  Nefndin baš um aš fį aš sjį skjališ, en žvķ var hafnaš į žeirri forsendu, aš um vęri aš ręša "innra samrįš EFTA-landanna", en rįšherrann segir ętlunina aš sannfęra fulltrśa Ķslands og Liechtensteins um, aš slķkt valdframsal til ESB muni verša stakt tilvik.  Ķ svarinu stendur m.a.: "En del av denne korrespondansen har hatt som formål å få til en erklęring om at den én-pilarlösningen det legges opp til, ikke skal skape presedens i fremtidige saker".  

Žar meš er mįliš mun ljósara en įšur, en hvers vegna gat ķslenzka utanrķkisrįšuneytiš ekki varpaš slķku ljósi į mįliš, žegar žaš fékk um žaš fyrirspurn frį Heimssżn ?  Žaš var hęgt aš gera įn žess aš birta drögin aš yfirlżsingunni, sem er trśnašarmįl sem vinnuskjal ķ samrįšsferli innan EFTA.

Bjarni Jónsson, 26.4.2021 kl. 17:46

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband