Sérstaša Ķslands og Noregs

Um nęstu mįnašamót er vęntanleg til landsins Kathrine Kleveland, formašur norsku andófssamtakanna "Nei viš ESB".  Mun hśn kynna hérlendis skelegga barįttu samtaka sinna gegn stöšugt vaxandi framsali fullveldis Noregs til yfiržjóšlegra stofnana ESB vegna EES-samningsins.  Nįkvęmlega hiš sama į viš Ķsland ķ žessum efnum, en hér viršast menn dofnari og lķta į žaš, sem gerist, sem einhvers konar óhjįkvęmilega žróun.  Ef téš Katrķn megnar aš vekja Ķslendinga af Žyrnirósarsvefni į 100 įra afmęlisįri fullveldis Ķslands, mį ętla, aš tķma hennar hér verši vel variš.

Sérstaša Ķslands og Noregs er mikil innan Evrópu.  Bįšar žjóširnar bśa ķ stóru landi m.v. fólksfjölda og rįša yfir enn stęrra hafsvęši, margföldu į viš landsflatarmįliš. Žessi hafsvęši eru matarkista og undir hafsbotni eru eldsneytislindir, sem Noršmenn hafa nżtt sér ķ miklum męli.  Hafa žeir safnaš skatttekjum af olķfélögum og aršgreišslum rķkisolķufélagsins Statoil ķ sjóš sķšan 1996, sem aš stęrš er um 2,5 x VLF Noregs eša um miaISK 100“000.  Frį 2016 hefur Stóržingiš samžykkt aš styšja viš rekstur rķkissjóšs meš fé śr sjóšnum, sem nemur um 3 % af eignum sjóšsins į įri.  Žetta er nįlęgt langtķma įvöxtun sjóšsins, en undanfarin įr hefur hśn veriš mun meiri, og hefur vöxtur sjóšsins veriš ęvintżralega hrašur į nśverandi įratugi.  Rķkissjóšur Noregs vęri lķklega rekinn meš bullandi tapi, ef olķusjóšurinn vęri ónotašur, žvķ aš hann stendur undir um 18 % af śtgjöldum norska rķkisins. Samt gengur norska rķkiš ekki į höfušstól sjóšsins, heldur hefur skotiš öflugri stoš undir tekjugrunn hans.    

Į raforkusvišinu sker staša Noregs og Ķslands sig algerlega śr ķ Evrópu. 

Ķ fyrsta lagi er raforkan unnin meš sjįlfbęrum hętti śr vatnsafli aš nęstum 100 % ķ Noregi og 70 % į Ķslandi og um 30 % žar śr jaršgufu.  Ķ ESB er hlutfall sjįlfbęrrar raforkuvinnslu innan viš 30 %.

Ķ öšru lagi eru Noršurlöndin tvö sjįlfum sér nęg meš raforku. Ķ Noregi er reyndar tiltęk ķ mišlunarlónum 15 % meiri orka en nemur raforkužörfinni ķ landinu, en į Ķslandi er betri nżting į fjįrfestingum raforkukerfisins og sįralķtil umframorka.  Žaš er reyndar vanfjįrfest žar, žvķ aš ekki er unnt aš fullnęgja žörfum markašarins innanlands vegna veikburša flutningskerfis (Landsnets) og teflt er į tępasta vaš meš orkuforšann, eins og ķ ljós kemur ķ slökum vatnsįrum (orkuskeršingar).

Ķ žrišja lagi er afhendingaröryggi raforku mikiš ķ Noregi.  Į Ķslandi į hiš sama viš, žar sem ekki eru flöskuhįlsar og dreifingin er meš jaršstrengjum (žriggja fasa).  Į meginlandi Evrópu var löngum mikiš afhendingaröryggi raforku, en meš "Die Energiewende" ķ Sambandslżšveldi Žżzkalands hefur snarazt į merinni ķ žessum efnum, og hefur į hverju įri undanfariš legiš viš hruni rafkerfisins į hįįlagstķmabilum meš litlu sólskini og lygnu vešri. 

Hjį žżzkumęlandi merkir "Die Energiewende" eša orkuskipti, enn sem komiš er, sjįlfbęra raforkuvinnslu, sem er langt ķ land meš aš nį.  Į meginlandinu er reynt aš leysa kola- og gasorkuver af hólmi meš sólarhlöšum og vindorkuverum, en slķkt leišir til óstöšugs frambošs raforku.  Eins og kunnugt er hafa Noršmenn og Ķslendingar sett sér hįleit markmiš um aš leysa jaršefnaeldsneyti af hólmi ķ samgöngugeiranum og verša fremstir ķ Evrópu į žessu sviši.  Žaš veršur hins vegar ekki hęgt, ef auka į śtflutning raforku ķ Noregi og hefja hann hér. Žannig er ljóst, aš sala į "gręnu" rafmagni frį Noregi og Ķslandi nišur til meginlands Evrópu dregur ekkert śr loftslagsvįnni.  Bretar hafa ķ žessum efnum skotiš Žjóšverjum ref fyrir rass, žvķ aš engin kolakynt raforkuver eru lengur starfrękt į Bretlandi, en meira en žrišjungur raforkuvinnslu Žżzkalands fer fram ķ kolakyntum orkuverum, og sum žeirra nota jafnvel brśnkol.

Ķ fjórša og sķšasta lagi bśa Noršmenn og Ķslendingar viš ódżra raforku.  Orkuhluti raforkureiknings flestra hérlendis er sennilega į bilinu 4,5-5,5 ISK/kWh, og ķ Noregi er sį hluti yfirleitt į bilinu 3,3-5,2 ISK/kWh.  Į Bretlandi er veršiš samsvarandi um 9,1 ISK/kWh, og ķ Žżzkalandi getur raforkuverš frį virkjun rokiš upp ķ 30 ISK/kWh.  

Raforkan er į Ķslandi og ķ Noregi alfariš afurš sjįlfbęrra nįttśruaušlinda, en ašeins aš litlu leyti ķ ESB.  Ķslendingar og Noršmenn višurkenna, aš stjórnvöldum landanna beri aš hafa vald til aš beina nżtingu hinna sjįlfbęru aušlinda sinna ķ įkvešinn farveg, sem gagnist öllum ķbśum sem bezt, óhįš bśsetu.  Žetta žżšir aš nota raforkuna til stórtękrar veršmętasköpunar, t.d. aš breyta raforku ķ śtflutningsvöru vķtt og breitt um landiš ķ išjuverum.  

Žannig er žessu alls ekki hįttaš ķ ESB, žar sem litiš er į raforku sem vöru, sem "fljóta" eigi hindrunarlaust yfir landamęri til hęstbjóšanda.  Žrišji orkumarkašslagabįlkur ESB, 2009/72/EU frį 13. jślķ 2009, er einmitt til aš ryšja śr vegi öllum hindrunum ķ hverju landi viš žessu frjįlsa flęši.  Til žess eru völd yfir rįšstöfun raforkunnar flutt frį rétt kjörnum žjóšžingum og yfirvöldum ķ hverju landi til stjórnsżslustofnunar ESB fyrir orku, ACER, sem stašsett er ķ Slóvenķu.  Žar hafa ašeins ESB-rķki atkvęšisrétt og segja śtibśum ACER ķ hverju landi algerlega fyrir verkum um uppbyggingu orkuflutningskerfa og stjórnun raforkuflutninga.

Žessi staša mįla er ekki ķ anda tveggja stoša samstarfsins, sem var grundvöllur upphaflega EES-samningsins.  Aš Ķslandingar og Noršmenn séu skyldašir meš lagasetningu aš taka viš skipunum um tilhögun orkumįla eša annarra mikilvęgra mįla frį stofnun, sem rķkjasamband hefur komiš sér upp, žar sem Ķslendingar og Noršmenn eru ekki ašilar, er óvišunandi og brżtur ķ bįga viš stjórnarskrįr landanna.  Į sömu lund talaši fjįrmįla- og efnahagsrįšherra śr pontu Alžingis 6. febrśar 2018 ķ umręšu um annaš mįl.  Ętlar rķkisstjórnin samt fram meš žetta mįl į voržingi 2018.  Žaš vęri meš miklum ólķkindum, og žvķ mun ekki verša tekiš meš žegjandi žögninni.  Ķ staš žess aš rżja sig trausti meš slķku hįttarlagi ętti rķkisstjórnin nś ķ febrśar aš taka žetta mįl af dagskrį žingsins og fęra žaš ķ allt annan farveg og leita ķ žeim efnum samhljóms hjį norskum stjórnvöldum.

 

 

Ķ verkefnaskrį Alžingis kemur fram, aš fjalla eigi um mįliš į Alžingi ķ marz 2018 undir eftirfarandi sakleysislegu lżsingu: "Snżr aš mestu aš sjįlfstęši raforkueftirlits Orkustofnunar", žegar raunin er sś, aš fęra į stjórnun rįšstöfunar į raforkunni frį Alžingi og rķkisstjórn til ACER meš ESA ķ Brüssel sem milliliš.  "Something is rotten in the state of Danemark."  Hér sannast "salamiašferšin" upp į bśrókrata EES, sem Morgunblašiš gerši aš umręšuefni ķ leišara 9. febrśar 2018:

""Agśrkuvertķš" ESB stendur allan įrsins hring, žar sem sneitt er svo fķnlega af fullveldi rķkjanna, aš einstaka žjóšir taka ekki eftir žvķ, enda gera žeirra eigin forystumenn sitt til aš draga athyglina frį žessum lżšręšislegu skemmdarverkum."

Žessari forystugrein lauk žannig:

"Žaš er ekki lķklegt, aš nokkur ķslenzkur stjórnmįlaflokkur muni standa vaktina fyrir landsins hönd, hvaš žetta varšar fremur en nokkuš annaš, sem kemur śr žessari įtt.  Žaš er ömurlegt."

Vonir standa til, aš Sjįlfstęšisflokkurinn sé nś aš rumska. 

 

   


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Steini Briem

Sérstaša Ķslands og Noregs felst ķ žvķ aš žessi tvö rķki eru ekki ķ Evrópusambandinu en eru hins vegar į Evrópska efnahagssvęšinu og verša žvķ aš taka upp reglugeršir Evrópusambandsins, įn žess aš hafa nokkuš um reglugerširnar aš segja.

Og enginn stjórnmįlaflokkur, sem į sęti į Alžingi, vill segja upp ašildarsamningi Ķslands aš Evrópska efnahagssvęšinu.

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:20

2 Smįmynd: Steini Briem

"EES-réttur öšlast ekki bein réttarįhrif meš sama hętti og bandalagsréttur.

Hins vegar er skylt aš taka hann ķ landslög ķ žeim męli sem nęgir til žess aš hann geti öšlast sambęrileg įhrif aš žessu leyti og bandalagsréttur."

Stefįn Mįr Stefįnsson lagaprófessor, Evrópusambandiš og Evrópska efnahagsvęšiš, bls. 168.

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:21

3 Smįmynd: Steini Briem

"Schengenrķki sem ekki eru ķ Evrópusambandinu (Noregur, Ķsland og Sviss) hafa engin formleg völd žegar įkvaršanir eru teknar sem varša samstarfiš og hafa ķ raun ašeins kost į žvķ aš taka upp žęr reglubreytingar sem žvķ fylgja eša segja sig śr žvķ ella."

Schengen-samstarfiš

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:23

4 Smįmynd: Steini Briem

Eirķkur Bergmann Einarsson forstöšumašur Evrópufręšaseturs Hįskólans į Bifröst:

"Til aš mynda er Svķžjóš ašeins gert aš innleiša hluta af heildar reglugeršaverki Evrópusambandsins.

Og ... okkur Ķslendingum er nś žegar gert aš innleiša rķflega 80% af öllum žeim lagareglum Evrópusambandsins sem Svķum er gert aš innleiša."

Žaš er nś allt "fullveldiš".

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:24

5 Smįmynd: Steini Briem

Davķš Oddsson var forsętisrįšherra žegar Ķsland fékk ašild aš Evrópska efnahagssvęšinu 1. janśar 1994 og Schengen-samstarfinu 25. mars 2001.

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:25

6 Smįmynd: Steini Briem

Bretland er sjįlfstętt rķki sem getur sagt sig śr Evrópusambandinu, enda er sambandiš ekki eitt rķki.

K
alifornķa er hins vegar ekki sjįlfstętt rķki sem getur sagt sig śr Bandarķkjunum.

"Ķ reglum Evrópusambandsins er tiltekiš aš velta sambandsins megi ekki vera meiri en 1,27% af žjóšarframleišslu ašildarrķkjanna en hśn er nś rśmlega 1%.

Evrópusambandiš fer meš samanlagt 2,5% af opinberu fé ašildarrķkjanna og rķkin sjįlf žar af leišandi 97,5%."

"Um 45% af śtgjöldum Evrópusambandsins renna til landbśnašar ķ ašildarrķkjunum og 39% til uppbyggingarsjóša."

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:27

7 Smįmynd: Steini Briem

Lošna gengur į milli lögsagna Ķslands og Noregs viš Jan Mayen. Norsk skip hafa žvķ fengiš aš veiša lošnu ķ ķslenskri lögsögu og ķslensk skip lošnu ķ norskri lögsögu.

Skip frį rķkjum Evrópusambandsins
hafa hins vegar lķtiš veitt į Ķslandsmišum sķšastlišna įratugi og fį žvķ engan aflakvóta į Ķslandsmišum, nema žį aš ķslensk fiskiskip fengju jafn veršmętan aflakvóta ķ stašinn.

Ķ ašildarsamningi Noregs og Evrópusambandsins fengu skip frį Evrópusambandsrķkjunum aš veiša ķ norskri lögsögu, enda er um sameiginlega fiskveišiaušlind margra rķkja aš ręša ķ Noršursjó, svo og Eystrasalti og Mišjaršarhafinu, žar sem margar fisktegundir ganga śr einni lögsögu ķ ašra.

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:33

8 Smįmynd: Steini Briem

Skip frį rķkjum Evrópusambandsins hafa lķtiš veitt hér sķšastlišna įratugi og fį žvķ engan aflakvóta śr stašbundnum fiskistofnum į Ķslandsmišum.

Ašildarsamningi Ķslands viš Evrópusambandiš yrši ekki hęgt aš breyta nema meš samžykki okkar Ķslendinga og raunar allra ašildarrķkjanna.

Evrópusambandsrķkin eru langstęrsti markašurinn fyrir ķslenskar sjįvarafuršir.

Viš yršum stęrsta fiskveišižjóšin ķ Evrópusambandinu
og hefšum žar yfirburši ķ śtgerš og fiskvinnslu.

Afli ķslenskra skipa og skipa frį Evrópusambandsrķkjunum


Samherji hefur tekiš žįtt ķ sjįvarśtvegi ķ öšrum löndum frį įrinu 1994, žegar Ķsland fékk ašild aš Evrópska efnahagssvęšinu.

Fyrirtękiš hefur til aš mynda įtt hlut ķ og tekiš žįtt ķ rekstri fiskvinnslu- og śtgeršarfyrirtękja ķ Póllandi, Bretlandi og Žżskalandi, sem öll eru ķ Evrópusambandinu.

Steini Briem, 10.2.2018 kl. 15:35

9 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Žaš er rétt, aš enginn stjórnmįlaflokkur hérlendis hefur enn į stefnuskrį sinni aš segja upp EES-samninginum, en eins og mįl žróast nś, gęti komiš aš žvķ.  SV og Senterpartiet ķ Noregi vilja t.d. lįta steyta į "Žrišja orkumarkašslagabįlkinum" frį ESB, og formašur Sjįlfstęšisflokksins gaf žrišjudaginn 6. febrśar 2018 merki um žaš śr ręšupślti Alžingis, aš honum hugnašist alls ekki aš leiša stofnanir ESB inn į gafl į Ķslandi meš óskoruš völd į tilteknum svišum.  Téšir norsku stjórnmįlaflokkar eru systurflokkar VG, Framsóknarflokks og Mišflokks į Ķslandi.  Žaš gęti veriš stutt ķ, aš į Alžingi myndist meirihluti fyrir uppsögn EES-samningsins, enda vęri žaš žjóšhagslega hagkvęmt, ef laga- og reglugeršafrumskógurinn veršur grisjašur ķ kjölfariš.

Bjarni Jónsson, 11.2.2018 kl. 12:03

10 Smįmynd: Ragnhildur Kolka

Žakka žér fyrir žennan efnismikla pistil Bjarni.

Ragnhildur Kolka, 11.2.2018 kl. 13:31

11 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Ragnhildur Kolka: žaš er furšulega lķtiš um gagnrżni hérlendis į EES-samninginn, žótt hann rżri fullveldi landsins meir meš hverju įrinu.  Ķ fyrra féll EFTA-dómur, sem gerši Alžingi afturreka meš varnagla sķna frį 2009 um varnir gegn hęttulegum sjśkdómum meš innfluttum matvęlum.  Rķkisstjórnin hefur samžykkt aš "lśffa" fyrir žessum dómi, algerlega aš žarflausu.  Žį hefur hśn ķ sįttmįla sķnum, aš herša eigi į innleišingu ESB-gjörninga hérlendis vegna EES-samningsins.  Mér viršist mjög brenglaš hagsmunamat og liggja žarna aš baki og śrelt višhorf til utanrķkismįla rįša feršinni, žar sem BREXIT er ekki tekiš meš ķ reikninginn.  Reglugeršafargan ESB er sérstaklega hamlandi fyrir framleišniaukningu hérlendis, žvķ aš fyrirtękin eru yfirleitt miklu minni hér en ķ ESB.  Mér viršist EES-samningurinn hafa gengiš sér til hśšar. 

Bjarni Jónsson, 11.2.2018 kl. 14:32

12 Smįmynd: Jóhann Elķasson

Ég er žér algjörlega sammįla um aš žaš er löngu tķmabęrt aš endurskoša EES samninginn.  Žaš er til marks um tilgangsleysi EES samningsins aš Kanadamenn voru aš nį mun betri samningum viš ESB fyrir sjįvarafuršir sķnar en Ķslendingar hafa ķ gegnum EES samninginn.  Žį vaknar sś spurning hvort EES samningurinn sé ekki žegar hruninn.  Svo vil ég koma žvķ aš aš ég og fleiri teljum aš EES samningurinn hafi allan žennan tķma veriš ÓLÖGLEGUR, vegna žess aš hann fór aldrei ķ ŽJÓŠARATKVĘŠAGREIŠSLU EINS OG STJÓRNARSKRĮIN KVEŠUR Į UM........

Jóhann Elķasson, 11.2.2018 kl. 20:35

13 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Žegar EES-samningurinn var til umfjöllunar 1992-1994, var alveg ljóst, aš réttmęti žess, aš Alžingi samžykkti hann, var į mörkunum gagnvart Stjórnarskrį.  Sķšan žį hefur illilega snarazt į merinni, svo aš žaš getur vart leikiš lengur į tveimur tungum, aš EES-samningurinn ķ nśverandi mynd er andstęšur Stjórnarskrį.  Nś er enn ętlunin aš höggva ķ sama knérunn.  Ef Alžingi samžykkir aš leiša ACER hér til öndvegis ķ orkumįlum, er žaš jafngildi žess aš samžykkja aš taka viš skipunum frį stjórnvaldsstofnun ESB um tilhögun raforkumįla hérlendis.  Žetta mįl er fjarri žvķ aš vera žjóšréttarlegs ešlis, žvķ aš sś, sem tekur viš skipununum, veršur stofnun hérlendis, algerlega óhįš rķkisvaldinu og śtibś frį ACER.  Žetta fullveldisframsal brżtur algerlega ķ bįga viš Stjórnarskrį, žvķ aš valdastofnun utan ķslenzkrar lögsögu, sem Ķsland ekki į ašild aš, er žar meš farin aš hlutast til um innri mįlefni rķkisins, sem eiga alfariš aš vera į valdsviši innlends rķkisvalds.  

Žaš er engin efnahagsleg įhętta fólgin ķ aš segja EES-samninginum upp meš skipulegum hętti.  Žaš yrši mikill léttir fyrir atvinnulķfiš, ef ķ kjölfariš yrši rįšizt ķ grisjun reglufrumskógarins, sem hrįr hefur veriš tekinn upp frį ESB og er snišinn viš stęrri fyrirtęki en hér tķškast. 

Bjarni Jónsson, 12.2.2018 kl. 09:44

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband