Samkeppnishęfni į nišurleiš

Žaš eru vįbošar ķ efnahagslķfi landsins bęši nęr og fjęr.  Fyrirtękin eiga langflest erfitt uppdrįttar, og eftir gerš Lķfskjarasamninganna hefur atvinnuleysiš aukizt geigvęnlega mišaš viš įrstķma. Kostnašur atvinnulķfsins er of mikill m.v. tekjurnar, og žessi kostnašur fer enn vaxandi, žótt veršbólgan og stżrivextir Sešlabankans undir stjórn nżs Sešlabankastjóra fari lękkandi. Žessu mį m.a. um kenna stöšugt vaxandi skattheimtu, ašallega sveitarfélaganna, sem sjįst ekki fyrir viš įlagningu t.d. fasteignagjalda. Viš žessar ašstęšur er ekki kyn, žó aš keraldiš leki, og 10.10.2019 birti Morgunblašiš frétt frį "World Economic Forum" (WEF)(Heimshagkerfisvettvangur (Alžjóša efnahagsrįš er röng žżšing)), sem leiddi ķ ljós, aš slök staša Ķslands ķ heimshagkerfinu fór enn versnandi 2018. Žaš er aušvitaš bįbylja, aš EES-ašild tryggi samkeppnishęfni. Óhentugt og ofvaxiš reglusetningar- og eftirlitsbįkn innleitt hér frį Brüssel lendir allt į kostnašarhliš atvinnulķfsins ķ landinu.  Stjórnmįlamenn og skrifręšisberserkir Stjórnarrįšsins hafa ķ heimsku sinni gengizt upp ķ žvķ aš leggjast į sveif meš haršsvķrušustu skrifręšispśkunum ķ Brüssel, eins og fram hefur komiš ķ fjölmišlum, t.d. Morgunblašinu ķ dag, 28.10.2019.  Žegar ašeins į aš slaka į klónni, rķs "Kśba noršursins" og ašrir slķkir upp į afturlappirnar og fjargvišrast śt af žvķ, aš nś eigi aš ganga erinda stórfyrirtękja.  EES-farganiš leggst žvķ žyngra į fyrirtęki, žeim mun minni sem žau eru, žvķ aš löggjöf ESB er mišuš viš allt ašra og stórkarlalegri samsetningu atvinnulķfsins en hér tķškast.

Kostnašarvandinn dregur mįtt śr fyrirtękjunum til fjįrfestinga og nżsköpunar.  Hiš opinbera er sökudólgurinn meš einhverja mestu skattpķningu ķ heimi og stęrstu hlutdeild hins opinbera m.v. vestręn hagkerfi, og enn į aš auka ķ, nś undir yfirskyni umhverfisverndar viš undirspil dómsdagsspįmanna. Žessi gręna skattatefna er tómt pķp, eins og sannast į žvķ, aš śtgeršin, sem žegar hefur nįš markmišum Ķslands fyrir sitt leyti um minnkun losunar gróšurhśsalofttegunda 2030, fęr enga umbun fyrir žaš meš nišurfellingu "gręnna skatta" į eldsneyti śtgeršarinnar. Meš žvķ aš fella žį nišur į śtgerširnar gętu žęr hafiš nęsta stig tęknižróunarinnar, sem er aš knżja litla farkosti meš rafmagni og stór fiskiskip meš lķfdķsilolķu unninni śr jurtum ręktušum hérlendis, t.d. repju, sem grundvöllur hefur veriš lagšur aš.  

Umhverfisrįšherrann mį vart vatni halda af hrifningu yfir uršunarskatti, sem fyrirhugašur er žrefalt hęrri en aš mešaltali ķ Evrópu og Sorpa hefur gagnrżnt haršlega og telur ekki munu koma aš neinu haldi ķ barįttunni fyrir minnkun losunar gróšurhśsalofttegunda. Pķpiš kemur śr ęšstu lögum stjórnsżslunnar, sem halda, aš žau slįi meš žvķ pólitķskar keilur.  Vonandi fį žau bjśgverpil ķ fangiš ķ nęstu kosningum.  

Śtžensla hins opinbera ķ tķš nśverandi rķkisstjórnar hefur veriš gegndarlaus, mikiš undir formerkjum: "Hér varš hrun". Sveitarfélögin flest stunda eignaupptöku af heimilum og fyrirtękjum meš hóflausum fasteignagjöldum, og höfušborgin bķtur höfušiš af skömminni meš innvišagjöldum, sem viršast ekki eiga sér stoš ķ lögum.  Viš žessar ašstęšur er Borgarlķnan hreint brušl, žvķ aš hśn er reist į óskhyggju borgarstjóra og mešreišarsveina/meyja um, aš hśn muni fękka bķlum ķ umferšinni vegna aukningar į hlutdeild strętó ķ fólksfjölda ķ umferšinni śr 4 % ķ 12 %.  Reynslan af fjölgun strętóferša og sérakreinum sżnir, aš žetta mun einfaldlega ekki gerast, og žį sitjum viš uppi meš ašžrengda bķlaumferš og misheppnaša, burtkastaša  fjįrfestingu um a.m.k. mrdISK 50 ķ fyrsta įfanga ķ staš žess aš beina fénu žangaš, sem žaš gefur įrangur strax ķ öruggari og greišari umferš fjöldans. Hér er nóg rżmi fyrir žau umferšarmannvirki, sem naušsynleg eru til aš anna farartękjunum, sem fólkiš hefur fest kaup į til aš komast hratt og örugglega į milli staša, ef vinstri-vinglar verša ekki lįtnir komast upp meš skemmdarverk, eins og skipulagning byggšar į svęšum, sem bezt henta umferšarmannvirkjum.  Strķš borgarstjóra og raušvķnssötrandi sérvizkulżšs ķ kringum hann gegn fjölskyldubķlnum er stórskašlegt, rįndżrt og veršur aš brjóta į bak aftur hiš snarasta.

Samkvęmt "WEF" eru męlikvaršar žessa hagvangs fjölmargir, bęši efnahagslegir, félagslegir og lķfsgęšatengdir, en žyngstir į metunum eru žęttir, sem leiša til eša styšja viš framleišniaukningu.  Aš Ķsland skuli lenda ķ 26. sęti og falla um tvö sęti įriš 2018 er grafalvarlegt fyrir framtķšar lķfskjör į Ķslandi. Framleišniaukningin hefur hins vegar veriš žokkaleg frį Hruni, en žaš eru greinilega feysknar stošir undir henni. Stjórnvöld fljóta sofandi aš feigšarósi, eins og fyrri daginn, enda lķtill skilningur žar į žörfum atvinnulķfsins.

Ķ ljósi žess, sem vitaš er um įhrifažętti į framleišniaukningu, er órįšlegt fyrir smįžjóš (small is beautiful) aš gangast undir žaš jaršarmen aš žurfa aš innleiša alla žį lagasetningu, sem 500 milljóna rķkjasambandi dettur ķ hug aš lįta EFTA-rķkin innleiša til aš žau fįi óheftan ašgang aš Innri markaši ESB.  Fyrir nokkrum įrum gerši Višskiptarįš Ķslands athugun į byršinni, sem atvinnulķfinu vęri gert aš bera vegna reglusetninga og eftirlits hins opinbera.  Žaš eru tugmilljaršar ķ beinan kostnaš til stofnana og til eigin starfsmannahalds, en hinn óbeini kostnašur hlešst ört upp og er margfaldur į viš beina kostnašinn, žvķ aš hann var žį (2015) talinn valda 0,5 % minni framleišniaukningu į įri en ella, og eftir innleišingu višamikilla lagabįlka um fjįrmįlaeftirlit, persónueftirlit og orkueftirlit (OP#3), hefur enn sigiš į ógęfuhlišina.  

Nś er nęsta vķst, aš žaš, sem vęri hęgt aš grisja śr reglugeršafrumskóginum eftir uppsögn EES-samningsins, mundi geta aukiš framleišniaukningu į įri um a.m.k. 0,5 %.  Er raunhęft aš reka žetta reglugeršafargan į dyr ?  Viš veršum aš hafa eftirlitsstofnanir, en žaš eru fyrirtękin sjįlf, sem annast vottaš gęšaeftirlit samkvęmt ISO-stöšlum, sem markašurinn ķ Evrópu og annars stašar tekur mark į.

 Ķ įgśst 2019 kom śt ķ Noregi skżrsla, sem Menon Economics gerši fyrir "Nei til EU" um hagręn įhrif EES-samningsins ķ Noregi og valkosti viš hann.  Nišurstašan var sś, aš nżlegir frķverzlunarsamningar ESB viš Kanada og Japan fella nišur toll į öllum vörum į 7-15 įrum, og verša žeir žį śtflytjendum unninna fiskafurša hagfelldari en EES-samningurinn.  15 % af vörusendingum lenda ķ einhvers konar tollskošun, og hljóta EFTA-rķkin aš geta samiš um miklu lęgra hlutfall gegn gęšatryggingu og vegna nśverandi ašlögunar sinnar aš ESB, svo aš vöruflutningar geti aš mestu gengiš jafnsnuršulaust og nśna.  

Samžykkt Ķslands į Orkupakka 3 (OP#3) og žar meš ašild landsins aš Orkusambandi Evrópu getur haft skelfileg įhrif į samkeppnishęfni Ķslands, žvķ aš yfirlżst stefna ESB er aš hvetja meš lagasetningu, ķvilnunum og styrkjum, til eflingar millilandatenginga fyrir orkuflutninga til aš jafna orkuveršiš innan Orkusambandsins og skapa betra jafnvęgi į milli frambošs og eftirspurnar. Nś vęri hęgt aš leggja 600 MW sęstreng um Fęreyjar og til Skotlands meš styrk frį ESB, sem nęmi kostnaši viš endabśnašinn (afrišlar/įrišlar) og selja orku inn į strenginn fyrir um 40 USD/MWh meš flutningskostnaši frį virkjun aš streng.  Žetta er nįlęgt nśverandi višmišunarverši Landsvirkjunar til stórnotenda. Žar meš žyrfti ķslenzkt athafnalķf aš keppa um ķslenzka orku viš fyrirtęki meš aš mörgu leyti hagstęšari stašsetningu. Žessi orkustefna ESB er Ķslandi einfaldlega mjög ķ óhag, žvķ aš mesta samkeppnisforskot Ķslands er fólgiš ķ sjįlfstęšri nżtingu fiskveišilögsögunnar og sjįlfstęšri nżtingu endurnżjanlegra, hagkvęmra orkulinda, sem gefa kost į tiltölulega lįgu orkuverši. 

Jafnvel žótt enginn sęstrengur vęri ķ sjónmįli, er hętt viš, aš tiltektir Landsreglarans muni valda veršhękkunum į raforkumarkašinum. M.v. tiltektir žessa embęttis ķ öšrum löndum, t.d. ķ Svķžjóš, og samręmda stefnu ķ öllum ašildarlöndum EES, sem er höfušatriši fyrir Framkvęmdastjórnina, mį vęnta gjaldskrįrhękkana hjį Landsneti og dreifiveitunum umfram veršlagsžróun ķ meiri męli en veriš hefur, og hefur hśn žó numiš 7 % - 8 % frį innleišingu OP#1.  

Žį ber Landsreglara aš koma į markašsstżringu raforkuvinnslunnar ķ staš orkulindastżringar, og fer hśn fram ķ orkukauphöll, sem stofnuš veršur, og žaš er engin leiš aš sjį, aš žessi ašferš geti leitt til veršlękkunar į raforku į Ķslandi, žótt rįšherra orkumįla hafi veriš talin trś um žaš og hśn sķšan bošaš fagnašarerindiš.  Žetta er einvöršungu rįšstöfun til aš laga ķslenzka raforkumarkašinn aš Innri markaši ESB, sem hentar žetta fyrirkomulag,  žannig aš ķslenzki raforkumarkašurinn geti hnökralaust tengzt Innri markašinum meš aflsęstrengjum ķ fyllingu tķmans.  

Raforkuveršiš mun ķ orkukauphöllinni sveiflast innan sólarhringsins, verša hęst į toppįlagstķma į daginn į virkum dögum og lęgst aš nęturlagi.  Notendur geta spilaš į žetta, sérstaklega eftir aš žeir fį til sķn snjallmęla, žar sem orkuveršiš og orkunotkunin ķ rauntķma (afliš) verša sżnd.  Į sumrin veršur orkuveršiš lęgra en į veturna, ef vel gengur meš fyllingu mišlunarlóna, en žaš getur hękkaš mjög į śtmįnušum į mešan vatnsstašan fer enn lękkandi ķ mišlunarlónum og lķtiš er eftir.  Žaš er hętt viš, aš nišurstašan verši hękkun mešalveršs.

  Žegar illa įrar ķ atvinnulķfinu, eins og nś stefnir ķ, getur slķk žróun į kostnaši rišiš žeim fyrirtękjum aš fullu, sem eru meš žungan rafmagnsreikning fyrir, og heimili gętu neyšzt til žess aš spara rafmagn.  Sś er reynslan frį Noregi, sem hefur bśiš viš markašsstżringu raforkuvinnslunnar sķšan 1990 og fęr nś yfir sig Landsreglara (RME-reguleringsmyndighet for energi).  Žar leggst reykjarsvęla yfir hverfi og byggšir ķ kuldatķš, žvķ aš fólk kyndir žį meš viši fremur en rafmagni. Fjarvarmaveitur heyra žar til undantekninga, svo aš frambošshlišin er einsleit, en ekki innbyršis ólķk, eins og hér. 

Žetta kerfi er til žess falliš aš vekja upp mikla óįnęgju almennings ķ landi, žar sem raunverš raforku fór lękkandi fyrir innleišingu OP#1 og žar sem megniš af orkulindunum og orkufyrirtękjunum er enn ķ almannaeigu.  Eigendurnir eiga rétt į aš krefjast žess, aš fyrirtękin séu rekin meš hagsmuni žeirra fyrir augum.  Žaš er auk žess fullveldisréttur hverrar žjóšar aš rįša, hvernig stjórnun nįttśruaušlindanna er hįttaš.  Almenningur hefur aldrei veriš spuršur um žetta.  Samt hefur rķkisstjórn og meirihluti į Alžingi tekiš sér bessaleyfi til aš įkveša aš fela yfiržjóšlegu valdi aš rįšskast meš žessi mįl. Žetta eru veigamikil mistök, sem Mišflokkurinn baršist žó öttullega gegn į žingi, eins og ķ minnum er haft, og Flokkur fólksins og Įsmundur Frišriksson, auk fjölmargra utan žings, vörušu viš. 

Ķ žingręšisskipulagi virkar lżšręšiš einfaldlega žannig, aš vanžóknun eša velžóknun kjósenda į žessum mįlatilbśnaši öllum mun koma ķ ljós ķ nęstu Alžingiskosningum.  

 

 


« Sķšasta fęrsla | Nęsta fęrsla »

Athugasemdir

1 Smįmynd: Jóhann Elķasson

Flott grein og virkilega vel unnin og tek ég undir allt sem ķ henni stendur.....

Jóhann Elķasson, 29.10.2019 kl. 16:57

2 Smįmynd: Bjarni Jónsson

Žakka žér fyrir, Jóhann.

Bjarni Jónsson, 29.10.2019 kl. 20:39

Bęta viš athugasemd

Ekki er lengur hęgt aš skrifa athugasemdir viš fęrsluna, žar sem tķmamörk į athugasemdir eru lišin.

Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband