Raforku- og fjarskiptaöryggi - stórfelldir almannahagsmunir

Žaš er į įbyrgš stjórnvalda aš tryggja öryggi almennings, og Alžingi ber aš hafa eftirlit meš stjórnvöldum.  Žaš hefur nś opinberazt, aš hvorki fjarskiptakerfi landsins né raforkukerfi eru ķ stakk bśin til aš standast žann vešurham, sem bśast mį viš ķ einhverjum landshlutum į hverjum įratugi. Žetta er įfellisdómur yfir stjórnvöldum, sem žingiš veršur aš lįta til sķn taka 2020 og hóf reyndar žį vegferš 2019.

Žaš viršist nś vera samdóma skošun allra, leikra og lęršra, žingmanna og embęttismanna, aš viš svo bśiš megi ekki standa. Eftir er žó aš sjį, hver hvort hugur fylgir mįli. Af umręšunum leišir, aš nęgur einhugur ętti aš vera fyrir hendi til aš gera tafarlaust fjįrmagnaša įętlun um endurbętur, sem dugi til aš koma ķ veg fyrir straumleysi og fjarskiptaleysi ķ vešurhami, sem er sambęrilegur viš jólaföstuóvešriš 2019 į noršanveršu landinu, žegar umbótum lżkur samkvęmt žeirri įętlun.  Žaš ętti ekki aš vera seinna en viš įrslok varšandi 2025 varšandi rafmagnsöryggiš. 

Nś vita viškomandi fyrirtęki, ašallega Landsnet og RARIK, hvaša višmišun žarf aš leggja til grundvallar į hverju landsvęši į Vestfjöršum, Noršurlandi og Austurlandi, ķ noršanroki eša fįrvišri meš ķsingu og seltu. Įšur hafa žessi fyrirtęki haft reynslu af slķku ķ sušlęgum įttum.  Žaš veršur ętlazt til žess, aš fyrirtękin leggi nś ekki upp meš lausnir, sem ekki standast veršur, sem vęnta mį į 10 įra fresti. Žaš er žjóšhagslega óhagkvęmt aš hefja umbętur, sem ekki koma ķ veg fyrir milljarša ISK tjón į 10 įra fresti (įętlun BJo: mrdISK 5,0 ķ desember 2019).

Til žess veršur ętlazt, aš žessi fyrirtęki komi rafmagnsöryggismįlum į noršanveršu landinu ķ žetta horf fyrir įrslok 2025.  Žaš er reyndar ekki hęgt aš ętlast til žess svo fljótt fyrir sumarhśsabyggšir, en fyrir alla staši, žar sem atvinnustarfsemi er stunduš og föst bśseta er, veršur aš ętlast til žess. 

Ef ķ ljós kemur, aš fyrirtękin hafa ekki dregiš rétta lęrdóma af fyrrnefndu jólaföstuvešri, heldur lagt upp meš lausnir, sem ekki duga, žį veršur žaš stjórnendum og stjórnum viškomandi fyrirtękja til mikils hnjóšs, og Alžingismenn, sem verša aš vera yfirgęzlumenn almannahagsmuna hér sem endranęr, verša aš ganga eftir žvķ viš rķkisstjórnina, aš ekki sé veriš aš sóa fé ķ śtfęrslur, sem menn nś mega vita, aš eru of veikar fyrir vešur, sem bśast mį viš į hverjum įratugi.

Žann 21. desember 2019 skrifaši Höskuldur Daši Magnśsson frétt ķ Morgunblašiš, sem hann nefndi:

"Raforkustjórar kvaddir til".

Žar tók hann tali žingmann, sem góšu heilli hefur m.a. lįtiš orkumįlin sig miklu varša, eins og žingmönnum ber, og sveitarstjóra Hśnažings vestra į Hvammstanga, sem varš einna verst śti ķ óvešrinu vegna žess m.a., aš ašveitustöš Hrśtatunga stendur berskjölduš gagnvart ķsingu og seltu ķ noršan hvassvišri viš 0°C og vararafstöš vantar ķ žéttbżlinu žar ķ sveit:

""Mér hafa fundizt menn ekki vera aš taka žetta nęgilega alvarlega ķ gegnum tķšina.  Ég held, aš žaš hafi ekki veriš almenn vitneskja į svęšinu um žaš, hversu illa kerfiš stóš allt saman", segir Njįll Trausti Frišbertsson, alžingismašur."

Žetta er alveg rétt hjį žingmanninum.  Žaš hefur įratugum saman veriš lįtiš, eins og Byggšalķnan vęri nógu örugg, og aš styrrinn um hana stęši ašeins um flutningsgetuna.  Nś vita menn betur, og menn vita jafnframt fyrir hvers konar vešurįraun žarf aš hanna nżja Byggšalķnu.  Žaš žżšir ekki lengur fyrir Landsnet aš koma meš tillögu um eitthvaš, sem ekki žolir vešurham og seltu, sem vęnta mį į 10 įra fresti, eins og kom nś į jólaföstunni.  Orkurįšherrann getur į žingi vęnzt spurningar į borš viš žį, hvort fram komin tillaga Landsnets sé hönnuš til aš standa af sér sambland af roki, ķsingu og seltu, sem starfsmenn og verktakar Landsnets böršust viš af seiglu og haršfylgi į jólaföstu 2019 og įsamt björgunarsveitunum björgušu žvķ, sem bjargaš varš.  Hin heilbrigša grasrót landsins bregst aldrei, en meiri įhöld eru um stjórnendurna (elķtuna), sem minna stundum į vafagemlinga, svo aš ekki sé nś minnzt į ormaveika rollu.

""Žetta var gagnlegur fundur [meš Gušmundi I. Įsmundssyni og Tryggva Ž. Haraldssyni-innsk. BJo]. Viš fengum yfirlit yfir žaš, hvernig žessi mįl hafa žróazt og stöšuna.  Ég held, aš žaš hljóti flestir aš sjį, hversu mikilvęgt er aš styrkja og byggja upp flutningskerfi raforku.  Mašur vill helzt ekki hugsa žį hugsun til enda, hvernig hefši fariš, ef 65 % strengjanna hefšu ekki veriš komin ķ jörš", segir Njįll Trausti."  

Žaš eru vafalaust nógu margir nś, sem sjį, aš noršanvert landiš bżr viš ófremdarįstand, og skömm vęri aš aš lįta raunhęfar śrbętur reka lengur į reišanum. Vel fęri į, aš įhugasamir žingmenn um žessi mįlefni legšu  fram žingsįlyktunartillögu um nżja Byggšalķnu į milli Fljótsdals og Brennimels (Klafastaša) fyrir įrslok 2025, og aš allt dreifikerfi landsins til žéttbżlis og atvinnurekstrar fari ķ jörš į sama tķma og jafnframt dreifistöšvar (rofar og spennar, rafgeymar o.fl.) ķ hśs.  Žį hljóta aš koma fram stjórnarfrumvörp til naušsynlegra laga, sem duga til aš tryggja framgang žessa mįls. Endalausar nefndaskipanir og skżrslugeršir duga ekki einar og sér.  Śr žvķ, sem komiš er, veršur aš hraša sér aš teikniboršinu og lįta verkin tala eša aš jįta uppgjöf sķna gagnvart višfangsefninu og fį ašra til verksins. Kjósendur munu senn vega žaš og meta, hverjir og hverjar eru į vetur setjandi.

""Viš lögšum įherzlu į žaš, aš hér hafi ekki veriš varaafl til stašar og ekki hafi veriš mönnuš stöšin ķ Hrśtatungu.  Viš viljum fį mönnun į svęšiš og stęrri spenni į Laxįrvatn, svo aš hęgt sé aš fį varaafl žašan, ef žaš bregzt Hrśtatungumegin", segir sveitarstjórinn [ķ Hśnažingi vestra]." 

Varšandi varaaflsžörfina er sjįlfsagt af RARIK og öšrum dreifiveitum įsamt Landsneti eftir atvikum aš gera nżjar įhęttugreiningar ķ ljósi reynslunnar og nżrra įforma eftir jólaföstuóvešriš 2019. Slķkar įhęttugreiningar ęttu aš fara fram meš žįtttöku heimamanna.  

Varšandi fjarskiptakerfi, sem reyndust vera alltof hįš veiturafmagni m.v. mikilvęgi žeirra, reynast fjarskiptafyrirtękin ekki hafa haft įhuga fyrir aš keppa um višskiptavini į grundvelli žess, hversu langvarandi samband žau byšu višskiptavinum sķnum ķ straumleysi.  Póst- og fjarskiptastofnun var mešvituš um ófullnęgjandi neyšarafl hjį fyrirtękjunum, en ber žvķ viš eftir į, aš lagaheimild sé ekki fyrir hendi til aš įkvarša lįgmarks neyšarafl.  Žessi embęttisfęrsla er anzi dauf, svo aš ekki sé nś fastara aš orši kvešiš.  Setja žarf hiš fyrsta lög, sem skylda Póst- og fjar til aš įkvarša lįgmarkstķmalengd fullrar fjarskiptažjónustu ķ straumleysi į hverjum staš og til aš hafa virkt eftirlit meš neyšaraflkerfum fjarskiptafyrirtękjanna og refsiśrręši, ef śt af er brugšiš.  Ķ lögum skal taka af tvķmęli um, aš samstarf fjarskiptafyrirtękjanna um neyšaraflgjafa sé leyfilegt.  Ótękt er, aš tślkun samkeppnislaga į annan veg valdi veršhękkun til neytenda vegna sjįlfsagšs neyšarafls m.v. mikilvęgi.

Elķas B. Elķasson, sérfręšingur ķ orkumįlum, skrifaši vel ķgrundaša grein um afhendingaröryggi raforku, sem birtist ķ Morgunblašinu 19. desember 2019,

"Eftir storminn":

"Jólaföstuvešriš og afleišingar žess sżndu fram į, aš flutningskerfiš er ekki hannaš fyrir žau vešur, sem hér geta komiš.  Stjórnvöld og almenningur įttušu sig į žvķ og vill rįšstafanir.  Fólk į landsbyggšinni, bęši til sveita og ķ minni bęjarfélögum, bżr ekki viš žaš raforkuöryggi, sem žarf ķ nśtķma žjóšfélagi.  Stórišjufyrirtęki kunna aš leggja mat į mikilvęgi orkuöryggis og verša aš taka tillit til žess kostnašar, sem Landsnet og orkusali bera af öryggiskröfum žeirra, en žegar um öryggi almennings er aš ręša, sofa stjórnmįlamenn mešan sveitarstjórnir meš skipulagsvaldiš, nįttśruverndarsamtök og einstakir landeigendur žvęlast fyrir."

Žaš er hįrrétt, aš kjörnum fulltrśum almennings ber aš gęta hagsmuna hans gagnvart flutnings-, dreififyrirtękjum og orkusölum (orkuvinnslu) meš žvķ aš setja fram kröfur um gęši rafmagns, afhendingaröryggi og spennugęši. Žetta geta sveitarstjórnir gert meš įlyktunum sķnum og  Alžingismenn t.d. meš žingsįlyktunartillögu meš tölusettum višmišum og markmišum fyrir stjórnvöld og lagafrumvarpi um fjįrmögnun višbótar kostnašar vegna hęrri öryggiskrafna en Landsnet hingaš til hefur įętlaš vegna Byggšalķnu.

Ķ "den" fór Landsvirkjun fumlaust žį leiš, žegar neikvęš reynsla kom į hefšbundnar 220 kV lķnur ķ ķslenzkum óvešrum, aš veita hagnaši af orkusölunni til aš fjįrfesta ķ traustari flutningslķnum en evrópskir stašlar kvįšu į um.  Žetta var og er naušsynlegt til aš veita ķslenzkum almenningi og fyrirtękjum hérlendis sams konar raforkugęši, afhendingaröryggi og spennustöšugleika, og almenningur annars stašar ķ Evrópu bżr viš. 

Žetta var gert meš žvķ aš reisa 3 lķnur į Suš-Vesturlandi meš einangrunargildi fyrir 400 kV til aš standast seltuįraun, žótt mįlgildi rekstrarspennunnar vęri įfram 220 kV.  Ķ framtķšinni kann aš verša hagkvęmt og jafnvel naušsynlegt aš hękka žessa 220 kV  rekstrarspennu. Sömu leiš borgar sig aš fara meš nżja Byggšalķnu um noršanvert landiš, žvķ aš truflanir, sérstaklega langvinnar, eru dżrar.  Seltutruflanir geta einmitt veriš langvinnar.

Elķas skrifaši ķ seinni hluta greinarinnar:

"Hér į Ķslandi bśum viš ķ stóru og fjöllóttu landi og žurfum aš fį rafmagn okkar um langan veg frį vatnsorkuverum langt frį nęsta žéttbżli ķ staš žess aš byggja kolastöš viš bęjarmörkin. Tengingar milli byggšarlaga eru langar og liggja yfir hįlendi, žar sem vešur eru vįlynd.  Allt hękkar žetta kostnašinn, sem hver einstaklingur veršur aš standa undir.  Žessi munur į žvķ aš rafvęša Ķsland og Evrópu var aš koma betur og betur ķ ljós į sķšari hluta aldarinnar, sem leiš, og stjórnmįlamenn fylgdust vel meš og voru meš ķ rįšum, žegar žurfti.  

Žar varš breyting į meš nżjum raforkulögum 2003, žegar innleidd voru lög ESB um markašsvęšingu raforkunnar. Žar meš höfšu stjórnmįlamenn minni möguleika į aš fylgjast meš, og žeim viršist ranglega hafa veriš talin trś um, aš markašurinn mundi sjį fyrir nęgu öryggi.  Žeir sofnušu į veršinum.  Eitthvaš hafa žeir rumskaš viš vešriš nś, en žeir, sem telja flutningslķnur vera mengun, rumska ekki." 

Hér vķkur Elķas aš miklum kostnaši flutningskerfis raforku fyrir Ķslendinga vegna landshįtta, vešurlags og dreifšrar byggšar.  Hinn valkosturinn (viš öflugar samtengingar į milli héraša) er aš virkja ķ hverju héraši og reka nokkur aš mestu óhįš raforkukerfi ķ landinu.  Sś stefna hefur hvergi ķ Evrópu veriš farin, og Ķslendingar hurfu ķ raun frį žeirri stefnu meš uppbyggingu stórvirkjana ķ landinu, sem grundvallašar voru į hugmyndinni um hagkvęmni stęršarinnar, sem almenningur um allt land skyldi njóta góšs af.

Til žess žarf öflugar samtengingar į milli landshluta. Žess vegna var Byggšalķnan reist, sem taka skyldi viš raforku frį Žjórsįr/Tungnaįrsvęšinu og flytja hana til Vestfiršinga, Hśnvetninga, Skagfiršinga og Eyfiršinga. Ekki voru allir sammįla žessu, og žess vegna var Kröfluvirkjun reist ķ kjölfar Laxįręvintżrisins, en Kröfluvirkjun (jaršgufuöflunin) lenti ķ miklum hremmingum ķ byrjun, og haldiš var įfram meš 132 kV Byggšalķnu žangaš og sķšan įfram aš Hryggstekk ķ Skrišdal įriš 1978. Gallinn var sį, aš um sżndaröryggi var aš ręša, žvķ aš ķ flżti og fjįrskorti var ekki  nęgur gaumur gefinn aš afhendingaröryggi og spennugęšum.  Nś eru ašrir tķmar.  

Įriš 1973 hękkaši olķuverš į heimsmarkaši um a.m.k. 70 %, og žį var Orkuskiptum #2 hleypt af stokkunum hérlendis, sem ašallega fólust ķ aš leysa olķu af hólmi meš rafmagni og jaršhita til upphitunar  hśsnęšis.  Žaš var yfirvofandi alvarlegur raforkuskortur į Noršurlandi ķ kjölfariš, og žess vegna var Byggšalķnu flżtt eftir föngum, og hśn var ķ raun og veru reist af vanefnum og fullnęgši aldrei skilyršinu um "trausta" samtengingu į milli landshluta. 

Žaš hefur dregizt taumlaust śr hömlu aš bęta śr žessu. Žaš er t.d. vegna meingallašrar löggjafar um skipulag og leyfisveitingar verklegra framkvęmda. Hér ętti fjįrmįlalega, skipulagslega og leyfisveitingalega aš vera um "rķkismįlefni" aš ręša, žannig aš framkvęmdir geti įtt sér staš eins snuršulaust og kostur er, žótt sveitarstjórnir kunni aš hafa mismunandi skošanir um framkvęmd. Kęruferlum ętti aš stilla ķ hóf svo sem gert er annars stašar į Noršurlöndum.

Hiklaust ętti aš taka aftur upp žann hįtt, sem hafšur var į um fjįrmögnun flutningslķna 1969-2005, aš hagnaši af raforkuvinnslu og heildsölu rafmagns var m.a. variš til uppbyggingar flutningskerfisins.  Annaš leišir til svo hįs flutningsgjalds, aš raforkan veršur ósamkeppnishęf hérlendis, eins og dęmin sanna. Ešlilegt er, aš fjįrmagniš haldist žannig innan raforkugeirans, į mešan fjįrfestingaržörf hans er mikil og brżn.

Landsreglarinn (The National Energy Regulator) hefur lķtiš tjįš sig opinberlega um stöšu raforkukerfisins ķ kjölfar óvešursins, en ętla mį, aš hann telji slķka fjįrmögnun ekki samręmast orkulöggjöf Evrópusambandsins, sem er ķ gildi hér vegna ašildar Ķslands aš EES og "Orkupakka" 3, sem yfirtók OP#2. Į žetta veršur aš lįta reyna, jafnvel fyrir dómstólum.

Žaš er hins vegar lķka mjög ęskilegt śt frį öryggislegu sjónarmiši aš stašsetja bitastęšar virkjanir utan viš hin eldvirku svęši landsins.  Žar koma Vestfiršir vissulega upp ķ hugann, žar sem žar er lķtil jaršskjįlfta- og gjóskuhętta og talsvert um vatnsafl og auk žess hratt vaxandi orkužörf og kröfur um raforkugęši frį atvinnulķfinu.  

Ķ lok téšrar greinar skrifaši Elķas:

"Žaš sleifarlag, sem nśverandi löggjöf veldur ķ naušsynlegum endurbótum į flutningskerfinu gengur ekki lengur. Nęsti stormur, jafnvel enn verri, getur lįtiš bķša eftir sér ķ mörg įr, en hann getur lķka komiš ķ nęsta mįnuši. Hér į landi gengur ekki, aš stjórnvöld axli ekki aš sķnum hluta įbyrgš į raforkuöryggi žjóšarinnar.  Raforkufyrirtękin žurfa vinnufriš til aš tryggja öryggiš aš sķnu leyti, en fį ekki nęgan stušning ķ gallašri löggjöf.  Alžingi žarf aš lįta til sķn taka og setja réttan hlut įbyrgšarinnar į rétta ašila." 

Hér er komiš aš kjarna mįls.  Nśgildandi raforkulöggjöf er hreinlega ekki snišin viš ķslenzkar ašstęšur. Stjórnkerfiš og Alžingi hafa flutt inn löggjöf, sem hentar ekki hér, ž.e.a.s. myndar ekki réttan ramma til lausnar į ašstešjandi vanda landsins. Stjórnarrįšiš og sumir žingmenn kunna aš hafa haldiš, aš žaš gerši ekkert til, en nś hafa nįttśruöflin vonandi sjįlf komiš vitinu fyrir žį opinberu starfsmenn og stjórnmįlamenn, sem um orkumįlin eiga aš véla.  Markašurinn og Landsreglarinn geta ekki leyst ašstešjandi vanda, af žvķ aš spilaš er į tętingslega löggjöf til aš koma ķ veg fyrir žį lausn, sem Landsnet og ķ sumum tilvikum orkuvinnslufyrirtękin hafa lagt til.  Alžingismenn bera įbyrgš į aš gera orkulöggjöfina žannig śr garši, aš ekki verši hér langvarandi aflskortur vegna vöntunar į nżjum virkjunum og tķmabundinn orkuskortur vegna bilana ķ rafkerfinu af völdum vešurs, sem vęnta mį į hverjum įratugi.

Afleišing eldingar įgśst 2012

   

 

 

 

 

 

 


Innvišabrestir og nśtķmažjóšfélag fara ekki saman

Tęknivętt nśtķmasamfélag reišir sig algerlega į tęknilega innviši landsins.  Ef žeir bresta, veršur stórtjón, og af geta hlotizt slys. Ofmat į įreišanleika innviša er jafnframt stórhęttulegt og leišir til rangra fjįrfestinga meš óžarfa įhęttu fyrir fólk og fyrirtęki. Sem dęmi er lķtiš hald ķ aš aflfęša žorp śr tveimur įttum, ef bįšar eru frį sömu ašveitustöš ķ nśverandi Byggšalķnu. Hśn var ķ upphafi (1974-1976) af vanefnum gerš ķ tķmažröng til aš tengja byggšir Noršurlands, sem orkuskortur blasti viš, meš sem skjótvirkustum hętti viš virkjanir sunnanlands, ašallega Akureyri meš viškomu ķ Varmahlķš ķ Skagafirši, į Laxįrvatni ķ Hśnažingi, ķ Hrśtatungu ķ Hrśtafirši og ķ Vatnshömrum ķ Borgarfirši. Įriš 1978 var Austurland tengt viš Byggšalķnu um ašveitustöš į Hryggstekk ķ Skrišdal. Tjaldaš var til einnar nętur meš stöšugleika,  flutningsgetu og vešur- og seltužol, og sofnušu menn Žżrnirósarsvefni og svįfu žannig viš ljśfan undirleik Landverndar o.fl. ķ nęstum hįlfa öld. Veturinn 2019 voru menn vaktir upp meš andfęlum, en hvaš svo ?

Fyrir vikiš skipta uppsafnašar tapašar tekjur af völdum orkuvöntunar, t.d. ķ Eyjafirši, tugum milljarša ISK, og tjóniš af völdum straumleysis sömuleišis.  Tjóniš af völdum óvešurs og straumleysis į landinu 10.-12. desember 2019 mį aš töluveršu leyti rekja til veikleika ķ žessari löngu śreltu 132 kV Byggšalķnu. Ķ heildina gęti žetta óvešurstjón numiš mrdISK 5,0.

Žaš er žvķ eftir miklu aš slęšast aš hįmarka afhendingaröryggi raforku į landinu öllu, ekki sķzt frį meginflutningskerfinu, hringtengingunni, sem nś er rekin į 132 kV, įsamt Vesturlķnu į sömu spennu. Aš velja dżrasta kostinn, sem er 220 kV jaršstrengur alla leiš meš spóluvirkjum į leišinni til aš vinna gegn rżmdarvirkni jaršstrengs į žessari spennu, er žó ekki žjóšhagslega hagkvęmasti kosturinn. Til žess er hann of dżr m.v. nęstdżrasta kostinn og sparnašurinn vegna minni rekstrartruflana of lķtill m.v. hann. Slķk jaršstrangslausn kostur kostar e.t.v. 300 MISK/km meš spóluvirkjum (aš ašveitustöšvum meštöldum). 

Lękkun tjónkostnašar meš jaršstrengslausn er vęntanlega lķtil m.v. aš reisa Byggšalķnu sem 400 kV loftlķnu og reka hana į 220 kV. Hefšbundnar 220 kV lķnur hafa ekki stašiš sig nógu vel gagnvart seltu sunnanlands, og sama veršur vafalaust uppi į teninginum ķ Byggšalķnu.  Hins vegar hafa 400 kV lķnur stašiš sig mjög vel, og žęr eru ekki yfirskot, eins og sannašist į Hallormsstašahįlsi į jólaföstu 2019, en žar eru nś 2 af 5 slķkum lķnum į landinu.  Kostnašarmunur į žeim og hefšbundnum 220 kV lķnum er innan viš 20 MISK/km.  Į innan viš 20 įrum myndi minni tjónkostnašur vega upp žennan fjįrfestingarmun. Žess vegna er hann žjóšhagslega hagkvęmastur. Žaš veršur aš leggja įherzlu į žaš, aš ekki verši nś tekin įkvöršun į grundvelli žess, sem hagkvęmast er fyrir orkufyrirtękin, žvķ aš žį veršur ódżrarari og of óįreišanleg śtfęrsla valin, heldur ber aš velja lausn aš teknu tilliti til tjóns almennings, heimila og fyrirtękja, sem foršast mį meš traustari lausn. Žaš heitir aš lįta almannahagsmuni rįša og velja žjóšhagslega hagkvęmustu lausnina.  

Vestfiršir voru sér į bįti ķ žessu straumleysisvešri. Vesturlķna gaf sig sem endranęr ķ óvešrum og ętti Landsnet aš undirbśa endurbętur į lķnunni meš jaršsetningu og/eša styrkingu, žar sem reynslan sżnir, aš bilunarhęttan er mest.  Olķuknśin neyšarrafstöš į Bolungarvķk, sem ętlaš er aš koma ķ staš Vestfjaršatengingar nr 2 viš stofnrafkerfi landsins, var ręst og mun hafa gengiš hnökralķtiš, žar til Vesturlķna komst aftur ķ gagniš, žegar vešrinu slotaši. 

Samt sem įšur drįpust 400 žśsund laxaseyši į Tįlknafirši vegna sśrefnisleysis, en sjókvķarnar héldu, reyndar alls stašar į landinu.  Žegar spennuflökt er į orkufęšingunni, er alltaf hętta į, aš dęluhreyflar dragi of mikinn straum, svo aš varnarbśnašur žeirra rżfur hreyfilinn frį rafkerfinu.  Žetta tjón er mikiš og tilfinnanlegt, žvķ aš žaš er hörgull į laxaseyšum ķ landinu, sem reyndar stendur laxeldinu fyrir žrifum sem stendur.  Fiskeldiš žarfnast stöšugleika rafkerfisins, sem ekki fęst meš loftlķnum į Vestfjöršum.

Aš sjókvķar fiskeldisfyrirtękjanna į Vestfjöršum og Austfjöršum skyldu standa af sér óvešriš 10.-12. desember 2019, sżnir, aš žessar kvķar eru oršnar miklu traustari en įšur, enda hafa fiskeldisfyrirtękin innleitt ströngustu stašla um bśnaš, rekstur og višhald, ķ Evrópu, aš fordęmi nżrra fjįrfesta ķ greininni.  Sannast žar enn, aš öflugir erlendir fjįrfestar koma meš nżja verkžekkingu, öryggiskröfur og stjórnunarhętti til landsins, sem annar atvinnurekstur dregur sķšan dįm af. Vestfiršingar og Austfiršingar hafa af žessu langa (brįšum tveggja alda) og góša reynslu.  Žetta var sķšast stašfest ķ vištali Morgunbašsins 13. desember 2019 undir fyrirsögninni:

"Eldisfyrirtęki vel undirbśin":

"Jens Garšar Helgason, framkvęmdastjóri Laxa fiskeldis į Austfjöršum, sem ręktar lax ķ sjókvķum į Reyšarfirši, segir, aš sjóbśnašur félagsins sé hannašur til aš standa af sér mjög vond vešur.  "Kvķarnar geta stašiš af sér 7-8 m ölduhęš, mun meira en žaš, sem gekk į nśna ķ vikunni.  Einu įhrifin, sem vešriš hafši, voru, aš žaš var ekki hęgt aš fara meš fisk til slįtrunar frį Reyšarfirši og til Bślandstinds į Djśpavogi ķ 2 daga", segir Jens ķ samtali viš Morgunblašiš."

 

Laxeldi og öll žjónustustarfsemin ķ kringum žaš įsamt orkuskiptum krefjast žess, aš virkjaš verši į Vestfjöršum. Žaš er bęši vegna mjög aukinnar raforkužarfar og nśtķmakrafna um raforkugęši. Žar eru vatnsaflskostir, sem ber aš nżta strax ķ žessu augnamiši til aš žjóna vaxandi orkužörf Vestfjarša og auknum kröfum til afhendingaröryggis raforku, um leiš og 66 kV kerfi og lęgri spennustig landshlutans eru fęrš ķ jöršu. Viš žetta žurfa Landsnet og Orkubś Vestfjarša meš tilstyrk rķkisins (meš arši frį orkusölu) aš lįta hendur standa fram śr ermum. Žróun innvišanna mį ekki standa žróun athafnalķfsins fyrir žrifum lengur. Flutningskerfi rafmagns, žjóšvegir og fjarskiptakerfi eiga löggjafarlega og skipulagslega aš vera rķkismįlefni. Meš nśtķmalegri virkjanatilhögun samkvęmt Rammaįętlun Alžingis veršur fórnarkostnašur (vegna minni ósnertra vķšerna) mun minni en įvinningurinn.

Fiskeldi er hlutfallslega öflugasti vaxtarsproti ķslenzka hagkerfisins um žessar mundir. Söluandvirši afurša fiskeldis hérlendis įriš 2019 veršur rśmlega mrdISK 20, og į 10 įrum er bśizt viš rśmlega ferföldun upp ķ mrdISK 85, og į 20 įrum er bśizt viš tęplega fjórtįnföldun upp ķ mrdISK 270 samkvęmt hugmyndum Sjįvarklasans.  Žaš er leitun aš grein meš višlķka vaxtarvęntingar. Žetta gęti veriš reist į vęntingum um 200 kt/įr framleišslu af laxi 2040 og veršinu 1350 ISK/kg aš nśvirši.  Vestfiršir gętu hugsanlega stašiš undir helmingnum af žessu, hugsanlega meš śthafseldi ķ bland viš hefšbundiš sjókvķaeldi, en ašeins meš öflugum innvišum. Rķkinu ber aš greiša götu žeirra.

Įstęša įętlašrar veršhękkunar (70 %) er sś, aš bśizt er viš skorti į próteinum į markašinum vegna fólksfjölgunar og rżrnandi fiskveiša, vegna ofveiši, og landbśnašar vegna rżrnandi jaršvegs af völdum ósjįlfbęrrar ręktunar (ofnżtingar rętarlands).  Žess vegna muni verš į kjöti og fiski hękka mun meira en almennt veršlag. 

Sķšan er nż tękni aš ryšja sér til rśms innan laxeldisins, žar sem er śthafseldi ķ enn stęrri og öflugri kvķum en fjaršakvķarnar eru, sem innbyrša tķfalt magn af fiski eša 10 kt og žola mikla ölduhęš.  Tališ er, aš buršaržol ķslenzkra fjarša, žar sem laxeldi er leyfilegt, sé 150 kt/įr. Žį žyrfti 7 śthahafskvķar til aš komast upp ķ 200 kt/įr og 270 mrdISK/įr. Einhverjar mętti hugsanlega stašsetja śti fyrir Vestfjöršum, ašrar śti fyrir Austfjöršum, og  myndu Vestmannaeyingar ekki einnig hafa hug į slķkum rekstri ķ framtķšinni ?   

Ķslenzk yfirvöld hljóta aš vera farin aš huga aš svęšum fyrir śthafskvķar.  Žar er aš mörgu aš hyggja, og fljótt į litiš viršist grennd viš Vestmannaeyjar koma til greina og einnig śti fyrir nśverandi laxeldisfjöršum.  Norsk yfirvöld hafa žegar tekiš frį 25 kkm2 (fjóršung flatarmįls Ķslands) fyrir śthafskvķar. Ķ žeim er minni hętta į laxalśs og enn minni hętta į erfšablöndun viš villta laxa, og sterkari straumar en ķ fjöršunum hindra uppsöfnun śrgangs.  Žar žarf žess vegna ekki aš "hvķla svęši". 

Ķ 200 mķlum Morgunblašsins, 20. desember 2019, var gerš grein fyrir žessu og birt  vištal viš Frišrik Siguršsson, rįšgjafa į sviši fiskeldis og sjįvarśtvegs hjį norska fyrirtękinu INAQ: 

"Ašstęšur til laxeldis į Ķslandi eru svipašar og ķ Noršur-Noregi og framleišslukostnašur ķ sjó ekki ósvipašur og žar.  Aftur į móti er kostnašurinn mun hęrri į Ķslandi, žegar kemur aš žvķ aš taka laxinn śr kvķunum, slįtra honum og koma į markaš erlendis, en ķ krafti stęršarhagkvęmni er vinnslu- og flutningsgeta norska laxeldisins allt önnur og kostnašurinn lęgri."

Ķ ljósi žessa er tvennt įhyggjuefni.  Leyfisveitingaferliš hérlendis fyrir starfs- og rekstrarleyfi ķ ķslenzkum fjöršum, sem löggjafinn žó hefur afmarkaš fyrir laxeldi, er torsótt og hęgvirkt, eins og fyrir annars konar framkvęmdir. Stjórnmįlamenn verša aš gera sér grein fyrir, aš meš torsóttu leyfisveitingaferli fyrir framkvęmdir er veriš aš draga śr fjįrfestingarhvata, sem er neikvętt fyrir lķfskjörin til skamms og langs tķma. Žetta hefur tafiš nżja veršmętasköpun hérlendis og žar meš veikt vaxtarsprota, žegar grein į borš viš laxeldiš rķšur į aš vaxa skjótt fiskur um hrygg. 

Aš Hafrannsóknarstofnun skuli hafa dregiš lappirnar ķ Ķsafjaršardjśpi, er skrżtiš m.v. ašstęšur žar.  Er vitaš um einhverja sjįlfstęša innlenda laxastofna žar, eša eru žeir ašfluttir ?  Lķkindi į skašlegri erfšablöndun ķ Ķsafjaršardjśpi verša hverfandi meš nśtķma tękni og skašlegar afleišingar stroks śr kvķum nįnast engar.  Žvķ ber aš leyfa aš hefja sjókvķaeldi žar ķ įföngum į grundvelli umhverfismats og reynslu af įföngunum. 

Žį er fariš offari viš įlagningu aušlindagjalds į greinina, žegar heildarsölutekjur į kg ķ įgśst-október eru lagšar til grundvallar įriš eftir.  Fyrir grein ķ miklu uppbyggingarferli er žessi skattheimta varasöm.  Ešlilegra er aš leggja framlegšina (EBITDA) til grundvallar og gęta žess, aš ekki sé tekiš meira en 5,0 % af henni ķ aušlindagjald.  

Vonandi mun markašssetning ķslenzks laxeldis verša sem mest reist į fullvinnslu ķ neytendapakkningar. Žį munu fįst svipuš verš og Fęreyingar fį fyrir sķn tęplega 90 kt/įr, žvķ aš heilbrigši eldisfisksins hér er tiltölulega gott.  Žį žarf hérlendis öflug fóšurframleišsla, eins og ķ Fęreyjum, aš komast į legg.

Frišrik Siguršsson hélt įfram: 

""Viš erum aš komast į žaš stig, aš umgjöršin fyrir hefšbundiš fiskeldi į Ķslandi sé jafnlangt į veg komin og ķ Noregi, en žvķ mišur hefur kunnįttuleysi ķslenzkra stjórnvalda litaš umhverfi greinarinnar.  Stjórnvöld žurfa lķka, fyrr en sķšar, aš marka stefnu um śthafseldi meš aškomu hagsmunaašila og rannsóknarstofnana, žar sem m.a. vęri gętt vandlega aš lķffręšilegum og umhverfislegum žįttum og žess freistaš aš greina, hvaša svęši myndu henta bezt til aš stunda śthafseldi, s.s. m.t.t. hrygningarsvęša, veršmętra fiskstofna og įhrifa į viškvęm haf- og botnsvęši į borš viš kóralrif", segir Frišrik og bendir į, aš sennilega myndu śthafskvķarnar žurfa aš vera sunnan og austan viš landiš, svo aš lķtil sem engin hętta yrši į skemmdum af völdum hafķss.  "Eins žarf aš taka meš ķ reikninginn, aš śthafseldiš falli vel aš umferš bęši fiskiskipa og vöruflutningaskipa, svara żmsum hafréttarlegum spurningum og greina, hvort śthafseldiš gęti haft įhrif į fiskveišar.""

Žaš er leitt til žess aš vita, aš žekking į fiskeldi skuli vera af skornum skammti ķ atvinnuvegarįšuneytinu.  Žar verša menn aš hrista af sér slyšruoršiš og marka strax stefnuna til aš greiša götu laxeldisins til vaxtar ķ samręmi viš buršaržol og faglega unniš umhverfismat.  Strax į nęsta įri (2020) žarf aš leggja lķnuna fyrir śthafseldiš, eins og Noršmenn hafa žegar gert.  Žaš er óžarfi aš finna upp hjóliš.

Kristinn H. Gunnarsson, fyrrverandi Alžingismašur, er öllum hnśtum kunnugur um fiskeldiš.  Hann skrifaši grein ķ Fréttablašiš 4. desember 2019 undir fyrirsögninni:

"Aš spila lottó meš sannleikann":

"Landssamband veišifélaga berst gegn uppbyggingu į laxeldi ķ sjó.  Erlendir auškżfingar hafa keypt laxveiširéttindi og jaršir hér į landi og vinna leynt og ljóst gegn atvinnuuppbyggingunni.  Stjórnvöld hafa frį upphafi veriš varkįr gagnvart sjókvķaeldinu.  Laxeldiš er ašeins leyft į afmörkušum svęšum, einkum į Vestfjöršum og Austfjöršum.  Annars stašar er žaš bannaš.  Žaš er gert til aš vernda innlenda laxastofna fyrir mögulegri blöndun viš eldisstofninn, sem er upprunalega norskur.  Uppbygging sjókvķaeldisins hefur aš öllu leyti fylgt žessum rįšstöfunum."

 

 "Laxveiši ķ vestfirzkum įm er lķtil og tekjur óverulegar.  Enda er žaš įstęša žess, aš laxeldiš var leyft į Vestfjöršum.  Tekjur af allri stangveiši ķ landinu eru ašeins 4,9 milljaršar króna į įri.  Žaš er žvķ ólķku saman aš jafna framlagi žessara tveggja atvinnugreina til lķfskjara ķslenzku žjóšarinnar.  Nįi Landssamband veišifélaga markmiši sķnu og kęfi ķ fęšingu laxeldi į Ķslandi, verša afleišingarnar alvarlegar, og almenningur fer į mis viš mjög bętt lķfskjör į nęstu įrum."

Landssamband veišifélaga reisir andstöšu sķna viš laxeldiš ķ sinni nśverandi mynd į rangri įhęttugreiningu.  Žar koma viš sögu śrelt lķkindi į stroki śr sjókvķunum og öfgakennd hugmynd um afleišingarnar.  Ķ fyrsta lagi nį ekki allir stroklaxar upp ķ įrnar; ķ öšru lagi tekst ekki alltaf hrygning hjį žeim og ķ žrišja lagi kemur nįttśrulegt śrval ķ veg fyrir, aš varanleg erfšablöndun eigi sér staš.  Žess vegna hefur hingaš til engin merkjanleg erfšablöndun įtt sér staš af völdum sjókvķaeldis hérlendis. 

Samanburšur viš Noreg er śt ķ hött.  Noršmenn eru į hverjum tķma meš um 1,0 Mt (milljón tonn) af eldislaxi ķ kvķum śti fyrir helztu laxveišiįm Noregs og voru um 40 įra skeiš meš mun veikari śtbśnaš, minna regluverk og slappara eftirlit en nś er viš lżši.

"Rökin gegn laxeldinu eru veik.  Umhverfismengun er lķtil.  Kolefnisspor er lįgt.  Hvergi į Ķslandi hafa laxastofnar spillzt eša eyšilagzt vegna blöndunar viš eldislax.  Žrįtt fyrir langvarandi markvissa blöndun innlendra stofna ķ fjölmörgum laxveišiįm um langt įrabil į vegum veiširéttarhafa, er ekki talin įstęša til aš hafa įhyggjur af varanlegri erfšablöndun."

Ķ ljósi žessara upplżsinga, sem voru kunnar, aš veiširéttarhafar hafa stašiš fyrir tilraunastarfsemi meš erfšaeiginleika ķ ķslenzkum laxveišiįm, viršast žeir vissulega kasta steinum śr glerhśsi, žegar žeir stunda įróšur gegn laxeldi į afmörkušum svęšum hérlendis ķ nafni hreinleika ķslenzkra laxastofna.  Einhver mundi įvinna sér hręsnaraheitiš af minna tilefni.  

"Blöndun milli eldisfiska og villtra į sér staš, en til žess aš įhrifin leiši til varanlegra breytinga, žarf hśn aš vera mjög vķštęk og langvarandi.  Annars ganga įhrifin til baka tiltölulega fljótt fyrir tilstilli nįttśruśrvalsins."

Erfšafręšin viršist ekki leika ķ höndum žeirra veiširéttarhafa ķslenzkra laxveišiįa, sem haršast hafa gengiš fram ķ gagnrżni sinni į laxeldi ķ sjókvķum.  Žeim vęri sęmst aš lįta af įrįsum sķnum og gera žess ķ staš hreint fyrir sķnum dyrum um žaš, sem kalla mį fikt žeirra meš blöndun laxastofna ķ laxveišiįm landsins.  

Aš lokum fylgir hér tilvitnun ķ grein Kristins H. Gunnarssonar um, aš sķfelldar vķsanir veiširéttarhafa til Noregs varšandi įhęttuna hérlendis séu śr lausu lofti gripnar:

"Jón Helgi Björnsson vķsar til laxeldis ķ Noregi og setur fram fullyršingar um laxeldiš žar.  Žar er ólķku saman aš jafna.  Norskt laxeldi er um 100 sinnum umfangsmeira, og stašsetning eldiskvķa žar er vķša nįlęgt gjöfulum laxveišiįm.  Žvķ er mun meiri hętta į varanlegri erfšablöndun ķ Noregi en į Ķslandi.  Laxeldiš er bannaš į Ķslandi nįlęgt öllum helztu laxveišiįm landsins.  Į Vestfjöršum er nįnast engin laxveiši.  Žaš er ekki hęgt aš draga įlyktanir af stöšu ķ Noregi og fęra žęr óbreyttar yfir į Ķsland."

Įkvöršun Alžingis į sinni tķš um mjög miklar landfręšilegar takmarkanir į stašsetningu laxeldis ķ sjókvķum įtti aš žjóna sįtt į milli hagsmunaašila um žessa tiltölulega nżju atvinnugrein.  Öll žróun sķšan žį hefur veriš til minni įhęttu viš žessa starfsemi.  Žaš er mest aš žakka nżjum fjįrfestum ķ laxeldinu hérlendis, sem hafa mikla žekkingu til aš bera bęši į starfseminni og markašssetningunni.  Žessi atvinnustarfsemi er hreinlega aš umbylta samfélaginu į Vestfjöršum til hins betra og tryggja sess Vestfiršinga ķ nśtķmasamfélaginu.  Svo sterkt er ekki hęgt aš kveša aš orši um austfirzkt laxeldi, žar sem žar var sums stašar fyrir öflugt atvinnulķf, en laxeldiš žar hefur žó žegar reynzt byggšum ķ vörn öflug kjölfesta.  

Žessi öfluga atvinnugrein, sem getur hęglega oršiš ein af kjöfestu śtflutningsatvinnugreinunum og aš 20 įrum lišnum skapaš svipašar śtflutningstekjur og mįlmišnašurinn nśna, sem stundum er kallašur orkukręfi išnašurinn.  Grundvallaržörf beggja žessara greina er stöšugleiki.  Žęr gera bįšar miklar kröfur til raforkugęša, og žęr, įsamt fólkinu, sem žar starfar, į sama rétt til raforkugęša og žau fyrirtęki og fólk, sem nś bżr viš beztu raforkugęšin į landinu.  Žaš į ekki aš slį af žeim kröfum.  Žęr eru bęši tęknilega og fjįrhagslega raunhęfar.  Vönduš vinnubrögš eru allt, sem žarf.  Fśsk er aldrei fżsilegur kostur.

 

 

 

 

   


Óvešur į Ķslandi

Į hverjum įratugi viršast geisa 1-2 óvešur į Ķslandi, sem setja raforkukerfi landsins og fjarskiptakerfi ķ einhverjum landshluta į hlišina; aldrei žó į öllu landinu ķ einu.  Hvar tjóniš veršur, hefur fariš eftir vindįttinni.

Žetta mikla tjón og truflun į framleišslukerfum er žó  ekki óhjįkvęmilegt, og nś eigum viš žess kost aš fjįrfesta okkur śt śr žessu ófremdarįstandi, sem er bśiš aš vera of lengi viš lżši vegna vanefna ķ upphafi fremur en žekkingarleysis į ašstęšum.  Menn įkvįšu einfaldlega aš hraša Byggšalķnu, og aš žjóšfélagiš, sem žį var vant straumleysi, yrši ķ stašinn aš taka į sig tjóniš, žegar žaš dyndi yfir.  Žessi tķmi er lišinn.  Nśtķmažjóšfélag krefst öryggis og stöšugleika. Tjóniš veršur svo hįtt, aš žaš borgar sig einfaldlega ekki aš velja ódżrustu lausnina.

Landsmenn bśa enn utan Suš-Vesturlands viš bśnaš frumbżlingsįranna.  Ķ minnum er hvassvišri og mikil ķsing, sem sleit ķ sundur einu tengingu Bśrfellsvirkjunar viš höfušborgarsvęšiš ķ byrjun 8. įratugarins.  Žį bjargaši neyšarrafstöš Landsvirkjunar ķ Straumsvķk ISAL-verksmišjunni frį langvarandi framleišslustöšvun, og ķbśar höfušborgarsvęšisins nutu jafnframt góšs af orku frį žessari stöš žį.  Nś hefur žessari mikilvęgu neyšarrafstöš Landsvirkjunar ķ Straumsvķk veriš lokaš į žessum įratugi aš vegna skrifboršsįkvöršunar um hagręšingu ķ rekstri og hśn seld.  Rökin voru jafnframt žau, aš afhendingaröryggi raforku hefši aukizt svo mikiš, aš hennar vęri ekki lengur žörf. Žaš er žvķ mišur ekki rétt mat, eins og slęmt įstand 220 kV lķna į SV-landi ķ saltroki hefur hvaš eftir annaš veriš til vitnis um. Žį hefur oršiš aš lękka rekstrarspennu meginflutningskerfisins svo mikiš, aš yfirįlag ógnaši bśnaši og draga hefur oršiš śr framleišslu.  Ķbśar SV-lands bśa viš falskt öryggi, eins og ašrir ķbśar landsins, žótt ķ minni męli sé.

2.-4. febrśar 1991 gekk óvešur yfir sušvestanvert landiš meš sušlęgum įttum, ķsingu og mikilli seltu.  Slitnušu žį 220 kV lķnur ķ Hvalfirši og ķ Gnśpverjahreppi meš žeim afleišingum, aš höfušborgarsvęšiš og įlverksmišjan ķ Straumsvķk (ISAL) uršu straumlaus.  Žį var varastöšin ķ Straumsvķk keyrš į fullum afköstum, og tķšar feršir olķubķla žangaš uršu verksmišjunni til bjargar.  Rafmagn kom ekki į verksmišjuna aftur fyrr en um 8 klst sķšar.  Žaš kom į sķšustu stundu til aš bjarga verksmišjunni frį algerri stöšvun, žvķ aš neyšarrafstöšin var oršin of lķtil fyrir langvarandi straumleysi og raflausn keranna, sem flytur strauminn frį forskautunum, var viš frostmark sitt, žegar spenna kom aftur į lķnur.  Rśmlega 6 % keranna frusu, svo aš taka varš žau śr rekstri og endurfóšra. 

Algert framleišslutap varš, į mešan stofnkerfiš var į hlišinni, og afkastaminnkun vegna fękkunar kera ķ rekstri og vegna lęgri straumnżtni lengi į eftir.  Endurfóšra žurfti kerin, sem stöšvušust, og ending hinna rżrnaši mikiš. 

Alls mį įętla tjón ISAL vegna žessa straumleysis aš upphęš MUSD 20 eša mrdISK 2,5.  Žaš gefur einingarkostnaš ISAL vegna óafhentrar orku ķ žaš skiptiš 13 kUSD/MWh eša 1,6 kISK/kWh.  Žetta var af stęršargrįšunni 1000 sinnum sölutap Landsvirkjunar.  (Landsvirkjun įtti og rak žį jafnframt flutningskerfiš.) Žetta er rakiš hér til aš sżna, aš kostnašur straumleysis leggst aš langmestu leyti į orkukaupandann.  Mjög svipaš į viš mikilvirka kśabęndur og įlver. Kżrnar framleiša lķtiš sem ekkert ķ straumleysi, sumar veikjast jafnvel og drepast, en allar hinar selja ver lengi į eftir og endast jafnvel ver en ella. Tryggingar bęta išnašinum hluta tjónsins.  Er vonandi, aš bęndum verši bętt aš einhverju leyti hlutfallslega mikiš tjón žeirra.  

Evrópusambandiš mišar viš, aš tapskostnašur notenda į hverja óafhenta orkueiningu sé į bilinu 5-25 EUR/kWh, og žetta kostnašarbil ber aš leggja til grundvallar hönnun raforkukerfa.  Hjį ISAL nam hann ķ žetta skiptiš 12 EUR/MWh.  Ef straumleysiš hefši varaš hįlftķma lengur, hefši verksmišjan stöšvazt og tjóniš fariš ķ um 30 kUSD/MWh eša nokkuš upp fyrir efri mörk ESB, enda gerast atburšir af žessu tagi nįnast aldrei žar vegna meira afhendingaröryggis raforku. Viš getum komizt žangaš, og žaš borgar sig. Ef téš straumleysi 1991 hefši stašiš helmingi skemur, hefši tjóniš nįš aš nešri mörkum ESB.  

Žann 12. desember 2019 birtist į forsķšu Fréttablašsins snemmbśin og snöggsošin įętlun ašalhagfręšings Ķslandsbanka, Jóns Bjarka Bentssonar, sem var meš allt of lįga kostnašarįętlun um tjóniš ķ óvešrinu ķ viku 50/2019.  Hann reiknar meš vinnutapi 2 klst aš mešaltali fyrir allt starfandi fólk. Žetta kann aš vera svo fyrir žį aš hįmarki 150 k starfsmenn, sem ekki lentu ķ ófęrš og langvarandi straumleysi, en fyrir žį aš lįgmarki 30 k starfsmenn, launžega og sjįlfstętt starfandi, sem lentu ķ ófęrš og langvarandi straumleysi, nam vinnutapiš a.m.k. 20 klst aš mešaltali.  Žį veršur kostnašur vinnutaps aš lįgmarki mrdISK 3,6, sem er 2,6 sinnum meira en ašalhagfręšingurinn įętlar.  Heildartjóniš hefur vart veriš undir mrdISK 5,0, en ašalhagfręšingurinn įętlaši heildartjóniš ašeins um mrdISK 2,0. 

Žaš er óskynsamlegt aš gera minna śr tjóni af völdum óvešurs og straumleysis en efni standa til, žvķ aš žį veršur hvatinn minni til śrbóta.  Žaš rķšur į aš gera innvišina traustari, žvķ aš hęttan į tjóni sem žessu veršur annars višvarandi.  Ef svipašur vindstyrkur veršur nęst ķ sušlęgum įttum, žį mun verša mikiš tjón į Sušur-Vesturlandi, kannski meira en varš nś į noršanveršu landinu.  Meš SV-įtt kemur mikil selta, sennilega meiri en varš į Noršurlandi vegna hęrra sjįvarhitastigs.  Viš frostmark hlešst saltur ķs į vķra, einangra og buršarvirki, sem teygir į vķrum allt nišur aš jöršu og skapar ljósbogahęttu, sem getur valdiš straumleysi į höfušborgarsvęšinu og stórtjóni į atvinnustarfsemi SV-lands. Žar er mikiš um viškvęma starfsemi gagnvart straumleysi og lķtiš um neyšarrafstöšvar.

Jón Bjarki Bentsson rifjaši einmitt upp ķ Fréttablašsvištalinu óvešriš mikla ķ febrśarbyrjun 1991.  Žį hrundi 220 kV lķna ķ Hvalfirši og önnur ķ Gnśpverjahreppi vegna vešurofsa og ķsingar, og seltu gętti lķka į einangrurum.  Viš žetta varš straumlaust į höfušborgarsvęšinu og hjį ISAL ķ Straumsvķk ķ um 8 klst, eins og įšur segir.  Jón Bjarki telur, aš framreiknaš tjón žį hafi ašeins numiš um mrdISK 3,6.  Žaš er allt of lįgt, vegna žess aš einvöršungu hjį įlverinu ķ Straumsvķk varš bśnašartjón og framleišslutjón uppfęrt um MUSD 20 eša mrdISK 2,5.  Jón Bjarki viršist hafa gleymt žessum kostnaši, žannig aš heildarkostnašurinn žį hefur ekki oršiš undir mrdISK 6,1.

Žarna skall hurš nęrri hęlum ķ Straumsvķk, og munaši ašeins nokkrum mķnśtum, aš framleišsla allra keranna stöšvašist.  Sum žeirra stöšvušust, og ending hinna styttist verulega vegna įraunar, og slķkt er dżrt.  Žetta tjón jafngilti, aš óafhent orka, orka, sem Landsvirkjun gat ekki afhent, en ISAL gat tekiš viš, hafi kostaš notandann 13 kUSD/MWh aš jafngildi 1,6 kISK/kWh, sem žį var nęstum 1000 sinnum sölutjón Landsvirkjunar. 

Af žessu sést, aš orkukaupendur eiga miklu meiri hagsmuna aš gęta en orkuseljendur, og žetta ójafnręši veršur Alžingi og rķkisstjórn aš hafa ķ huga, žegar višbrögšum vegna straumleysis ķ viku 50/2019 veršur hleypt af stokkunum. Žaš er rķkiš, sem veršur aš gęta hagsmuna notenda gagnvart orkugeiranum, og žingmönnum ber aš fylgjast gaumgęfilega meš, hvernig mįlum vindur fram og krefjast upplżsinga, eins og žeir hafa nś gert.

Ķ žetta skiptiš slapp įlišnašurinn fyrir horn.  Sś stašreynd, aš ašeins önnur 400 kV lķna Landsnets af tveimur (n-1 kerfi) yfir Hallormsstašahįls og nišur til Reyšarfjaršar gaf sig ķ aftakavešri og ofankomu į Hįlsinum, sżnir, aš žaš er hęgt aš hanna, setja upp og višhalda rafkerfi, sem žolir vešur, sem bśast mį viš į 10 įra fresti aš sögn forsętisrįšherra, og žaš ętti einmitt aš verša krafan.  Žar meš er ekki sagt, aš kerfiš (400 kV) žoli meira og sjaldgęfara vešur, eins og bilunin į Hallormsstašahįlsi sżndi, og žess vegna veršur ekki hjį neyšarrafstöšvum komizt, žar sem mest er ķ hśfi.  

Vandi raforkugeirans er žrķžęttur.  Skipulagsmįlum fyrir framkvęmdir hans er beinlķnis óskynsamlega fyrir komiš, svo aš undirbśningskostnašur veršur aš óžörfu allt of hįr, og ekki sér fyrir endann į töfunum. Mestur er žó tjónkostnašurinn, sem af töfunum leišir.  Hagsmunir žeirra, sem töfunum valda, eru dvergvaxnir ķ samanburši viš hagsmuni hinna, sem fį ekki orku vegna tafa, bęši vegna takmarkašrar flutningsgetu og tjónkostnašar viš bilanir.  

Nś er komiš į daginn, aš tafir viš leyfisveitingar hafa gert slęmt įstand enn verra um allt noršanvert landiš ķ noršanįhlaupi, sem gerši 10. desember 2019 og stóš ķ žrjį sólarhringa meš fannfergi.  Ķ slķku neyšarįstandi veršur kostnašur notenda vegna hverrar kWh, sem ekki fęst, hęglega meira en žśsundfalt verš orkunnar, sem ekki fęst, og undir hęlinn er lagt, hvort įstandiš veldur fjörtjóni.

Žaš er ķ raun fįrįnlegt aš ętlast til žess, aš framkvęmdaašili semji um legu lķnu, sem tengja į saman landshluta, viš hverja sveitarstjórn um sig.  Žęr geta t.d. haft ólķkar skošanir į legunni į mörkum sveitarfélaganna.  Samgöngurįšherra hefur nefnt žį lausn, aš "landsskipulag" höggvi į žennan hnśt, og slķkt fyrirkomulag viršist ešlilegt fyrir vegalagningu og lķnulagnir.  Nś žurfa stjórnvöld og Alžingi aš hafa hrašar hendur viš stefnumörkun žessara mįla ķ įrsbyrjun 2020. Almannahagur liggur viš. 

Ķ öšru lagi žarf aš įkveša, hvers konar vešur flutnings- og dreifikerfin eiga aš standa af sér.  Meginflutningskerfiš (hringtengingin) žarf aš geta stašiš af sér vind, ķsingu og seltu, sem bśast mį viš hérlendis ķ einhverjum landshluta (af mismunandi įttum) a.m.k. einu sinni į įratug, ž.e. sambęrilegar ašstęšur žeim, sem komu upp į Vestfjöršum, Noršurlandi og Austurlandi, ķ viku 50/2019. Žetta žżšir, aš śtleysing į nżrri Byggšalķnu ętti aš verša sjaldnar en į 10 įra fresti. Til žess žarf aš reisa nżja lķnu frį Brennimel og noršur um land til Fljótsdalsvirkjunar.  Hśn žarf aš vera sérstyrkt eftir ašstęšum og sennilega er žjóšhagslega hagkvęmast, vegna kostnašar raforkunotenda viš hverja óvęnta śtleysingu, aš byggja hana sem 400 kV lķnu, žótt hśn verši rekin į 220 kV.  Sś lausn gafst vel į Hallormsstašahįlsi ķ noršanbįlinu ķ v. 50/2019, žar sem önnur 400 kV lķnan gaf sig, en hin stóšst vešurhaminn, og sś lausn hefur gefizt vel (og betur en 220 kV lķnur) ķ óvešrum og saltvišri į Suš-Vesturlandi, en žar eru 3 slķkar lķnur. Lķnurnar į Hallormsstašahįlsi eru af sterkustu śtfęrslu 400 kV lķna.

Žį verša ašveitustöšvarnar aš vera ķ hśsi, og žį stefnu hefur Landsnet žegar markaš.  Annars verša ašveitustöšvarnar óbošlega veikir hlekkir ķ kešjunni, og žį getur sį bśnašur veriš hefšbundinn 220 kV bśnašur, sem er ódżrari en 400 kV bśnašur.  Landsnet og dreifiveiturnar ęttu sķšan aš hafa val um annašhvort aš halda sig viš tréstęšur į 66 kV og nešar og vera žį meš varaafl fyrir allt viškomandi žéttbżli eša aš leggja jaršstrengi śr ólķkum įttum, žar sem a.m.k. annar leggurinn fęr afl frį nżrri Byggšalķnu, og lįta varaafl duga fyrir viškvęmasta įlagiš, s.s. sjśkrahśs og hitaveitu.

Ķ žrišja lagi er svo fjįrmögnunin.  Hjį Landsneti og dreifiveitunum eru gjaldskrįrnar lįtnar fjįrmagna fjįrfestingar og rekstur.  Žaš veldur žvķ, aš žęr verša of hįar fyrir samkeppnishęfnina.  Žar sem įtak er nś framundan, til aš śtrżma nśverandi veikleikum, žurfa žessi fyrirtęki višbótar fjįrstreymi, og žaš er fullkomlega ešlilegt, aš žaš komi frį aršgreišslum raforkuvinnslufyrirtękjanna. Sś var stašan fyrir innleišingu Orkupakka ESB nr 1, aš arši af raforkuvinnslunni var veitt til uppbyggingar flutningskerfisins.    

Hvaš sagši forstjóri Landsnets, Gušmundur Ingi Įsmundsson, um stöšu Landsnets eftir ófarir óvešursins ķ viku 50/2019 ?  Žaš kom m.a. fram ķ vištali viš Morgunblašiš föstudaginn 13. desember 2019 undir fyrirsögninni:

"Óskilvirkt leyfisveitingakerfi tefur fyrir":

"Landsnet telur, aš styrkja žurfi flutningskerfi raforku į Noršurlandi og fjölga varaleišum.  Uppbygging kerfisins, t.d. byggšalķnunnar į Noršurlandi, hefur tafizt.  Įstęšan er óskilvirkt leyfisveitingakerfi og óskżrar reglur aš sögn Gušmundar Inga Įsmundssonar, forstjóra."

Žaš er deginum ljósara, aš višbót viš nśverandi Byggšalķnu er löngu tķmabęr af nokkrum įstęšum.  Nśverandi 132 kV Byggšalķna hefur allt of litla flutningsgetu m.v. flutningsžarfir, hśn er aš megninu til į tréstęšum, og žęr elztu oršnar hįlffimmtugar og lķklegt, aš fśi og tęring séu tekin aš draga śr buršaržoli hennar, sem veršur ófullnęgjandi, žegar rok og ķsing herja į hana samtķmis.  Einangrunargetan minnkar einnig meš tķmanum, svo aš bilunarhęttan veršur mikil, žegar rok, ķsing og selta herja į hana samtķmis. Žaš mį bśast viš slķku a.m.k. 2 į įratugi ķ hverjum landshluta, en bśast mį viš óvešri, sambęrilegu óvešrinu 10.-12. desember 2019, į 10 įra fresti samkvęmt munnlegri skżrslu forsętisrįšherra til Alžingis į lokadegi žingsins fyrir žinghlé ķ desember 2019.  

Viš žessar ašstęšur er ljóst, aš engir hagsmunir eru svo rķkir, aš žeir eigi aš komast upp meš margra įra tafir į śrbótum, sem varša žjóšaröryggi.  Hlutverk löggjafans hlżtur aš vera aš grķpa nś ķ taumana, žótt fyrr hefši veriš, meš löggjöf, sem losar um žį framkvęmdastķflu, sem Landsnet hefur bśiš viš.

Žį vaknar spurningin um, hvaša śrbótaįform hefur Landsnet ?  Fyrirtękiš hefur įform um aš reisa 220 kV lķnu frį Klafastöšum (Brennimel) nįlęgt Grundartanga noršur um land og austur aš Fljótsdalsvirkjun.  Fyrirhugaš er aš reisa hana į röramöstrum, svipušum og eru ķ nżju Žeistareykjalķnunni aš Bakka, sem reyndar bilaši ķ óvešrinu fyrir noršan ķ viku 50/2019.  Aflflutningur yfir Hallormsstašahįls frį Fljótsdalsvirkjun aš Reyšarfirši hélzt óskertur ķ óvešrinu 10.-12. desember 2019, žótt önnur lķnan af tveimur, sem eru sterkasta śtgįfa af 400 kV lķnum, gęfi eftir undan vešurhami og ķsingu, enda er Hallormsstašahįls alręmt vešravķti. 

Ķ ljósi nśtķmakrafna til afhendingaröryggis raforku, sem hljóta aš vera aš standast öll vešur, sem bśast mį viš į 10 įra fresti og skemmri fresti og ķ mesta lagi 2 klst straumleysi viš 50 įra vešur, er įstęša til aš meta, hvort verjanlegt er aš fjįrfesta ķ 400 kV lķnu į a.m.k. hluta žessarar um 500 km leišar.  Kostnašarmunurinn alla leiš er lķklega ašeins mrdISK 10, og žegar žess er gętt, aš tjóniš af völdum jólaföstuóvešursins 2019 (v.50) nam e.t.v. um mrdISK 5,0 og fer vaxandi meš tķmanum, er ljóst, aš 400 kV lķna myndi borga sig upp į višunandi tķma (innan viš 20 įrum).  Rekstraröryggislega munar lķklega mest um miklu meiri einangrunargetu og mótstöšu gegn hręvareldum yfir einangrun af völdum seltu, sem veršur tķšara og meira vandamįl hérlendis meš hękkandi sjįvarhita og tķšari hvassvišrum.  

Hér ber aš hafa ķ huga, aš ķ ljósi slęmrar reynslu af 220 kV lķnum ķ óvešrum, žar sem selta nįši ķ hvössum SV-įttum alveg upp aš Sigölduvirkjun, var farin sś leiš aš tengja saman Sultartangavirkjun og Bśrfellsvirkjun meš 400 kV lķnu įsamt žvķ aš tengja Sultartangavirkjun viš ašveitustöšina į Brennimel og Bśrfellsstöšina viš ašveitustöš į Lyklafelli (Sandskeiši) meš slķkum lķnum, sem žį eru alls 5 į landinu um žessar mundir.  Allar žessar žrjįr 400 kV lķnur SV-lands eru hryggjarstykkiš ķ auknu afhendingaröryggi Suš-Vestanlands, og ķbśar annarra landshluta eiga fullan rétt į, aš sams konar bśnašur verši notašur til aš draga śr hęttu į rafmagnstruflunum vegna vešurs žar.  

Aftur aš téšu vištali viš Gušmund Inga:

"Viš fengum grķšarlegan vind og mikla ófęrš, og svo hlóšst saltmengašur ķs į lķnurnar, sem liggja meš ströndinni.  Į Noršur- og Austurlandi var afar slęmt vešur, en ķ raun fengum viš śtleysingu rafmagns um allt land.  Žetta reyndi mikiš į raforkukerfiš.  Žaš stóšst mjög vel į Sušur- og Vesturlandi, en žaš sama er ekki hęgt aš segja um stöšuna į Noršurlandi, žar sem verulegar skemmdir uršu og į tķmabili į Austurlandi."

Žaš gerist örsjaldan, aš rafmagn fari af sunnan heiša ķ noršan bįlvišri, og hiš sama į viš noršan heiša, žegar hvassvišri geisa af sušlęgum įttum. Žess vegna var žaš enginn męlikvarši į gęši raforkukerfa į Sušur- og Vesturlandi, aš žau skyldu verša fyrir litlum sem engum truflunum ķ viku 50/2019.  Žau geta hęglega hruniš ķ nęsta suš-vestanroki, sérstaklega ef hitastigiš veršur žį nįlęgt 0°C.  Žaš er bitur reynsla fyrir žvķ, aš jafnvel 220 kV lķnurnar sunnanlands loga allar ķ slķku vešri, en 400 kV lķnurnar haldast inni.  Landsnet veršur žį aš lękka 220 kV kerfisspennuna nišur śr öllu valdi, sem getur valdiš skemmdum į bśnaši, og dugar ekki alltaf til, svo aš viškomandi lķnur rofna sjįlfvirkt frį (lišavernd).

Tjón hjį notendum ķ langvarandi straumleysi getur hęglega oršiš meira en 1000-föld töpuš orkusala. Tjón Landsnets varš mikiš, en mest veršur alltaf tjón orkukaupendanna.  Žegar stórišjan gerir langtķmasamninga, setur hśn fram kröfur um gęši raforkunnar og žar meš afhendingaröryggi.  Oftast njóta almennir notendur góšs af žvķ, t.d. er sś reyndin į höfušborgarsvęšinu.  Enginn er hins vegar ķ ašstöšu til aš verja hagsmuni almennings sem raforkunotenda, nema fulltrśar hans į Alžingi.

Žingmönnum ber ķ störfum sķnum aš verja hag umbjóšenda sinna gagnvart raforkugeiranum, t.d. meš lagasetningu.  Žaš er sanngirnismįl, sem žingmenn allra kjördęma ęttu aš geta sameinazt um, aš allir ķbśar landsins  bśi viš sambęrilegt afhendingaröryggi aš hįlfu flutningsfyrirtękisins Landsnets, a.m.k. į hęstu kerfisspennunni, sem er 220 kV.  Nś stendur til aš reisa nżja 220 kV lķnu um noršanvert landiš allt frį Hvalfirši til Fljótsdals.  Žaš er mjög til bóta fyrir rekstraröryggiš, aš Landsnet hefur įkvešiš, aš nżjar ašveitustöšvar fyrirtękisins verši innanhśss.  Hins vegar hefur fyrirtękiš ekki skošaš lagningu 400 kV lķnu, sķšan Bśrfellslķna 3 var lögš aš Lyklafelli į Sandskeiši. 

Žaš veršur aldrei hęgt aš tryggja landsmönnum öllum jafnan og réttlįtan ašgang aš stofnrafkerfi landsins, sem žeir eiga žó aš jöfnu, nema beitt sé beztu fįanlegu tękni ķ öllum landshlutum, og hśn er ķ žessu tilviki lķna, rekin į 220 kV, en einangruš fyrir 400 kV.  Žaš mundi strax stórbęta stöšuna, aš slķk lķna yrši lögš frį Brennimel til Varmahlķšar um Hrśtafjörš og Blöndu.

Sķšan ręddi Gušmundur Ingi įstęšur žess, aš framkvęmdir fyrirtękisins eru alltof seint į feršinni:

Žaš er fyrst og fremst vegna žess, hversu hęgt hefur gengiš aš fį leyfi til framkvęmda.  Undanfarin 3 įr höfum viš ekki getaš framkvęmt nema rķflega helminginn af žvķ, sem viš höfum įętlaš."

Žaš er ólķklegt, aš Landsnet hefši veriš oršiš óhįš gömlu 132 kV Byggšalķnunni į Noršurlandi, žótt fyrirtękiš hefši engu mótlęti mętt aš hįlfu Landverndar og landeigenda, en ófarirnar ķ óvešrinu 10.-12. desember 2019 hefšu ekki oršiš jafnsvakalegar og raun bar vitni.  Tjón og angist hefšu oršiš minni.

  Stjórnarrįšiš ber hins vegar įbyrgš į, aš drįttur į drįtt ofan er lįtinn višgangast įrum saman meš žeirri afleišingu, aš allt noršanvert landiš er lįtiš reiša sig į flutningslķnu, sem reist var af vanefnum, er śrelt oršin, óįreišanleg ķ stórvišrum og stendur atvinnužróun stórra byggšarlaga fyrir žrifum vegna lķtillar flutningsgetu og veikburša hönnunar.  Žetta er grķšarlegur įfellisdómur yfir undanförnum rķkisstjórnum og embęttismönnum žeirra.  Aušvitaš tók Stjórnarrįšiš ķ fullkomnu įbyrgšarleysi einn "Yes, Minister" į vandamįliš nśna,og rķkisstjórnin skipaši toppembęttismenn Stjórnarrįšsins, sem sofiš hafa į veršinum, til aš gera tillögur um śrbętur.  Įnęgjulegt er hins vegar, aš Alžingi glórir ķ, aš rķkisvaldiš hefur brugšizt almenningi ķ landinu, sem byggt hefur upp tęknivędda atvinnustarfsemi, sem reišir sig į, aš samfélagslegir innvišir rafmagns og fjarskipta séu traustir, og samžykkt einróma kröfugerš um svör viš įleitnum spurningum į hendur rķkisstjórninni.

Rķkisstjórnin og embęttismenn hennar hefur hįtķširnar til aš hugleiša svörin, en Stjórnarrįšiš getur ekki frestaš mikiš lengur aš straumlķnulaga leyfisveitingaferliš, og samgöngurįšherra virtist gera sér grein fyrir žvķ, žegar ósköpin dundu yfir, aš sumar framkvęmdir ęttu ašeins heima undir nżrri lagasetningu um landsskipulag į forręši rķkisvaldsins.  Forstjóri Landsnets viršist vera oršinn hundleišur į aš starfa, bundinn ķ bįša skó:

""Žaš žarf aš endurskoša allt ferliš, einfalda žaš og hafa reglur skżrari. Sķšan žarf aš setja mannskap og fjįrmagn inn ķ žęr stofnanir, sem um žetta fjalla."  Hann nefnir umhverfismat og skipulagsmįl ķ žessu efni."

Gušmundur Ingi nefnir hins vegar ekki žį rķkisstofnun, sem hefur eftirlit meš fyrirtęki hans, en žaš er Orkustofnun, OS.  Ķ Orkustofnun er fariš yfir fjįrfestingar- og rekstrarįętlanir Landsnets, en ķ eftirlitsstofnuninni er engan veginn sambęrileg kunnįtta, fagžekking, į višfangsefnum flutningskerfisins og hjį Landsneti.  Orkustofnun er ekki ķ neinum fęrum aš velja į milli tveggja eša fleiri tęknilegra kosta į grundvelli hagsmuna umbjóšendanna, almennings ķ landinu, til langs tķma.  Žess vegna er įbyrgšarleysi fólgiš ķ žvķ, aš OS geti skoriš nišur višhaldskostnaš eša fjįrfestingar, sem tęknimenn Landsnets hafa lagt til ķ nafni rekstraröryggis, starfsmannaöryggis eša kerfisžarfa til skamms eša langs tķma.  

Fjįrmögnun Landsnets og dreifiveitnanna er įbótavant.  Žetta hefur leitt til hįrra gjaldskrįa.  Žaš er ekkert vit ķ žvķ, aš į mešan innvišir grotna nišur meš grķšarlegum kostnaši fyrir notendur, skili orkuvinnslufyrirtękin gróša til eigenda sinna.  Žessum gróša į aš beina til Landsnets og dreifiveitnanna til aš fjįrmagna įtak til styrkingar flutningskerfisins og til aš fęra dreifikerfin ķ jörš og dreifistöšvar ķ hśs.

 

 

 

 


Aš halda hlżnun undir 2°C er ekki hęgt śr žessu

Samkvęmt reiknilķkani IPCC er tómt mįl śr žessu aš tala um aš takmarka hlżnun andrśmslofts viš 1,5°C-2,0°C, eins og stefnumörkun Parķsarsamkomulagsins 2015 hljóšaši upp į. Įstęšan er sś, aš įrlega hefur losun į heimsvķsu  aukizt um 1,5 % sķšan žį og nemur nś 43 mrdt/įr CO2.  Žį gengur hvorki né rekur aš žróa višunandi tękni viš aš fjarlęgja koltvķildi śr andrśmsloftinu, en į nęstu 80 įrum žarf aš fjarlęgja mrdt 730 af CO2 śr  andrśmsloftinu samkvęmt mišgildi śtreikninga IPCC, og einnig aš minnka įrlega losun um 7,6 % į hverju įri, žar til nettó-losun veršur engin. M.v. undirtektir į alžjóšlegri loftslagsrįšstefnu ķ desember 2019, COP 25, nęst žessi minnkun losunar ekki į nęstunni.  

Afköstin viš aš fjarlęgja CO2 eru nś ašeins um 40 Mt/įr eša 0,4 % af žvķ, sem naušsyn er samkvęmt IPCC.  Öll žessi barįtta er vonlaus, eins og barįtta Don Kķkóta viš vindmyllurnar var į sinni tķš.  Skynsamlegra er aš veita fé ķ ašlögun aš hlżnun um 3°C til višbótar viš hlżnunina frį kuldaskeiši "Litlu ķsaldar" (0,8°C), t.d. meš žvķ aš bśa innviši landsins undir meiri öfgar ķ vešurfari, sem okkur er sagt, aš bśast megi viš.  Forsętisrįšherra sagši į Alžingi 17.12.2019, aš bśast mętti viš óvešri eins žvķ, sem hrjįši noršanvert landiš 10.-12. desember 2019, į 10 įra fresti.

Samkvęmt žekktum lotubundnum hitastigssveiflum į jöršunni mun samt e.t.v. į žessu įržśsundi kólna aftur mun meir en žessari hlżnun nemur.  Til lengri tķma veršur žį kuldinn skęšari óvinur lķfs į noršurhveli en hitinn.

Morgunblašiš hefur gert góša grein fyrir straumum og stefnum ķ loftslagsmįlum, og žann 27. nóvember 2019 flutti žaš frétt undir ķskyggilegri fyrirsögn:

"Losunin eykst enn og nś stefnir ķ 3,2 stiga hlżnun":

"Rķki heims missa af tękifęrinu til aš koma ķ veg fyrir mjög alvarlegar afleišingar loftslagsbreytinga, ef ekki veršur gripiš til tafarlausra ašgerša til aš minnka losun gróšurhśsalofttegunda aš žvķ, er fram kemur ķ nżrri skżrslu Umhverfisverndarstofnunar Sameinušu žjóšanna, UNEP.

Stofnunin segir, aš losun gróšurhśsalofttegunda žurfi aš minnka um 7,6 % aš mešaltali į hverju įri til 2030 til aš koma ķ veg fyrir, aš hlżnun jaršar verši meiri en 1,5°C m.v. įętlašan hita į jöršinni fyrir išnbyltinguna.  Sś blįkalda stašreynd blasi hins vegar viš, aš losunin hafi aukizt aš mešaltali um 1,5 % į įri į sķšustu 10 įrum."

Af višbrögšum žjóša heims viš įkalli UNEP mį rįša, aš ekki sé tekiš fullt mark į žeirri stofnun, eša ašrir hagsmunir žjóšanna vega žyngra.  Hvaš žżšir žaš į heimsvķsu aš draga śr losun CO2 um 7,6 %/įr ?  Žaš jafngildir 3,3 mrdt/įr CO2 (3,3 milljöršum tonna į įri) eša bruna um 1 mrdt af kolum.  Žetta nemur um 13 % af kolabruna į heimsvķsu.  Ķ ljósi žess, aš kolabrennsla į heimsvķsu jókst um 0,9 % įriš 2018 (um 70 Mt), er algerlega óraunhęft aš bśast viš nokkrum samdrętti į nęstu 5-10 įrum ķ nįmunda viš žaš, sem UNEP telur naušsynlegt til aš halda hlżnun innan 2°C.

"Umhverfisverndarstofnun SŽ segir, aš jafnvel žegar loforš ašildarrķkja samningsins séu tekin meš ķ reikninginn, stefni ķ, aš hlżnunin verši 3,2°C.  Vķsindamenn hafa sagt, aš svo mikil hlżnun hafi mjög alvarlegar afleišingar fyrir žjóšir heims.  Stofnunin sagši, aš žótt horfurnar vęru slęmar, teldi hśn enn mögulegt aš nį žvķ markmiši, aš hlżnunin yrši ekki meiri en 1,5°C, en višurkenndi, aš til žess žyrfti aš gera fordęmalausar breytingar į hagkerfi heimsins, sem byggšist enn aš miklu leyti į notkun olķu og jaršgass."

Žetta er skrżtinn texti, žar sem versta mengunarvaldinum, kolunum, er sleppt.  Aš hjį Umhverfisstofnun SŽ skuli enn vera tališ, aš unnt sé aš halda hlżnun undir 2°C m.v. 1850, bendir til, aš žar į bę treysti menn ekki hlżnunarlķkani IPCC, sem reist er į įhrifum gróšurhśsalofttegundanna į hitastig lofthjśpsins.

 Ari Trausti Gušmundsson, Alžingismašur, hefur tjįš sig um loftslagsmįl og gerši žaš t.d. ķ Morgunblašinu 11. nóvember 2019 ķ grein sinni:

"Olķa og gas - nei, enn einu sinni".

Hśn hófst žannig:

"Til žess aš nį žvķ mikilvęga markmiši aš halda aftur af hlżnun loftslagsins og jafnvel snśa žróuninni žarf aš rķghalda ķ įkvešiš markmiš: Ašeins mį vinna og nota 30 %-40 % žekktra birgša ķ jörš af kolum, olķu og gasi.  Um žetta er žarflaust aš deila."

Žetta er engin röksemdafęrsla hjį žingmanninum, sem slęr žarna fram fullyršingu, sem honum vęri ķ lófa lagiš aš sanna į grundvelli kenninga IPCC.  Hvers vegna er žarflaust aš deila um žaš, aš ekki megi brenna meiru en 30 % -40 % af žekktum birgšum kola, olķu og jaršgass ?  Žessi framsetning hangir ķ lausu lofti hjį žingmanninum.  

Žekktar birgšir žessa eldsneytis eru u.ž.b. 1500 mrdt olķujafngildi, sem myndu gefa frį sér meira en 4600 mrdt koltvķildi viš bruna.  Žrišjungurinn nemur um 1500 mrdt CO2 śt ķ andrśmsloftiš.  Žaš eru 35 įr meš nśverandi losun og tvöfalt gildiš, sem IPCC telur, aš draga žurfi śt śr andrśmsloftinu til nęstu aldamóta til aš halda hlżnun innan 2°C markanna frį 1850 eša hękkun um 1,2°C frį nśverandi mešalhitastigi andrśmslofts jaršar. 

Ef Ari Trausti Gušmundsson heldur, aš óhętt sé aš brenna svona miklu jaršefnaldsneyti, žį er hęgt aš įlykta, aš hann telji lķkan IPCC ofįętla stórlega hlżnun andrśmslofts af völdum koltvķildis. Žaš gętir vķša tvķskinnungs ķ žessari lofthjśpsumręšu.

Į grundvelli žess, sem hér hefur veriš tķnt til um forša jaršefnaeldsneytis, en ekki į grundvelli greinar Ara Trausta, er žó hęgt aš samžykkja meginbošskapinn ķ grein hans, sem er žessi:

"Ķslendingar eiga aš hafna žvķ aš opna į mögulega vinnslu olķu og gass viš Jan Mayen.  Gildir einu, žótt hagnast megi į henni."

Žaš eru bęši sišferšileg, pólitķsk, umhverfisleg og efnahagsleg rök, sem męla meš žessari höfnun.  Meš žvķ leggjum viš okkar litla lóš (max mrdt 10 (6 % af ol.)af įętlušum forša 168 mrdt af olķu og 200 mrdt af gasi) į vogarskįlar žess, aš stigiš verši į bremsur nżtingar žekkts olķu- og gasforša meš žróun kolefnisfrķrra orkugjafa, viš tökum mjög sjaldgęft skref į mešal rķkja, sem rįša yfir lindum jaršefnaeldsneytis, viš tökum ekki įhęttu af mengunarslysi af eldsneytisvinnslu ķ ķslenzkri efnahagslögsögu, og viš tökum enga fjįrhagsįhęttu vegna uppbyggingar dżrra innviša vegna vinnslu, sem kannski veršur aldrei aršsöm.  Fyrir aršsemi žarf olķuverš sennilega aš fara yfir 80 USD/tu.

 

 

     

 

 


Orkan, loftslagiš og framlag Ķslendinga

Orkumįl heimsins eru samofin aukningu koltvķildis ķ andrśmsloftinu, af žvķ aš rśmlega fjóršungur įrlegrar losunar, sem nś nemur 43 mrdt CO2/įr, myndast viš raforkuvinnslu eša rśmlega 11 mrdt CO2/įr, og losun vegna umferšar ķ lofti, į lįši og į legi er lķklega svipuš.  Hinn helmingurinn kemur frį framleišslutengdri starfsemi, stįlvinnslu, sementframleišslu, įlvinnslu frį bįxķti til įls, landbśnaši o.fl. Til samanburšar myndar bruni jaršolķu um žessar mundir um 15 mrdt/įr CO2.

Žjóšir heims hafa flestar stašfest s.k. Parķsarsamkomulag um aš draga śr losun CO2-jafngilda (a.m.k. 6 ašrar gastegundir eru sterkar gróšurhśsalofttegundir, og er CH4 (metan) žeirra algengust), svo aš losun žeirra verši ķ mesta lagi 60 % įriš 2030 af losuninni įriš 1990. M.v. višbrögš žjóša heims frį stašfestingu fulltrśa žeirra į Parķsarsamkomulaginu 2016, en losun margra žeirra eykst enn, er borin von aš nį žessu markmiši ķ heild.

Parķsarsamkomulagiš er įn višurlaga viš aš standa ekki viš skuldbindingarnar og er aš žvķ leytinu til meš sams konar įgalla og Kyoto-samkomulagiš.  Frį Austur-Asķulöndunum kemur meira en helmingur heildarlosunar, svo aš allt veltur į, hvernig žar tekst til. Žar er misjafn saušur ķ mörgu fé, og losun žar eykst enn, žótt ašallosarinn, Kķna, hafi sżnt lit um tķma.

Hingaš til hafa žjóšir fariš ķ ašgeršir til aš draga śr losun CO2, sem žęr telja sig sjįlfar hafa įvinning af. Įbyrgšartilfinning gagnvart gróšurhśsaįhrifum losunar er ekki mikil. Žar vegur žyngst hin heilsufarslega naušsyn į aš draga śr mengun, t.d. loftmengun ķ stórborgum, sśrt regn og mengun grunnvatns.

Fįir eru ķ jafnhagstęšri stöšu og Ķslendingar aš geta undiš sér ķ orkuskiptin meš žvķ aš virkja sjįlfbęrar orkulindir og spara fé meš žvķ aš leysa olķuvörurnar af hólmi meš rafmagni, metani og repjuolķu, svo aš eitthvaš sé nefnt.  Nś er eitt noršanskot hins vegar bśiš aš svipta hulunni af žeirri voveiflegu stašreynd, aš flutningskerfi Landsnets er reist į braušfótum og į öllu noršanveršu landinu stenzt žaš ekki noršanįhlaup. Viš žęr ašstęšur er fullkomiš órįš aš leysa jaršefnaeldsneyti af hólmi meš rafmagni.

Evrópa, vestan Rśsslands, meš fįeinum undantekningum, ašallega Noregi, eru hįš löngum ašdrįttum orku į formi jaršefnaeldsneytis.  Žetta er ógn viš žjóšaröryggi til lengdar og kostar mikil gjaldeyrisśtlįt, žvķ aš žessi orkuvišskipti eru ķ USD.   Žaš er žess vegna eftir miklu aš slęgjast aš žróa raforkuvinnslu śr mengunarlitlum og kolefnisfrķum orkulindum. Žar stendur samt hnķfurinn enn ķ kśnni, žvķ aš meginland Evrópu, nema Frakkar, vill ekki kjarnorku og hefur fjįrfest grķšarlega ķ vindmyllum og sólarhlöšum meš tiltölulega litlum įrangri.  Žegar eitthvaš bjįtar aš vešri, eru žessir orkugjafar hins vegar fullkomlega gagnslausir, og allar virkjanir eru žaš, ef flutnings- og dreifikerfi landsins žola ekki ašstęšur, sem oršiš geta og oršiš hafa ķ ólķkum landshlutum į hverjum įratugi frį rafvęšingu landsins, en afleišingarnar eru hins vegar miklu verri ķ tęknivęddu nśtķmažjóšfélagi.  (Žaš er t.d. ekki nóg aš plęgja ķ jöršu ljósleišara um allt land, ef enginn hugsar śt ķ žörf varaafls fyrir tengistöšvarnar.)

Hingaš til hafa Evrópužjóširnar ekki žróaš raunhęfan valkost viš kolaorkuverin, sem hvert um sig er išulega um 1 GW (1000 MW) aš afkastagetu og geta veriš stöšugt ķ rekstri meš įrlegum višhaldshléum.  Vindmyllur eru yfirleitt nś um 5 MW og ganga slitrótt og framleiša ašeins um 28 % af fullri vinnslugetu sinni yfir įriš į heimsvķsu.  Į vindasömum svęšum, t.d. ķ Noregi, į Ķslandi og ķ Fęreyjum, getur nżtingin žó fariš yfir 40 %.  Af žessum sökum žarf mjög margar vindmyllur ķ orkuskiptin, en uppsett afl žeirra ķ heiminum er yfir 350 GW, og til samanburšar er uppsett afl vatnsorkuvera um 990 GW og jaršgufuvera um 11 GW.

Nś hefur žing Evrópusambandsins (ESB) lżst yfir neyšarįstandi ķ loftslagsmįlum, sem hlżtur aš żta mjög į orkuskiptin žar į bę.  Žar hefur t.d. hęgt mjög į uppsetningu nżrra vindmyllna vegna mótmęla ķbśanna, sem verša fyrir skertum lķfsgęšum žeirra vegna, og žęr eru skašręši fyrir fuglalķfiš.  Mótmęli gegn nżjum kolefnislausum virkjunum mętti vęntanlega berja nišur meš haršri hendi į grundvelli žessa yfirlżsta neyšarįstands. Hér glepst Alžingi vonandi ekki į žvķ aš setja slķka löggjöf, en žaš veršur aš einfalda lykilframkvęmdaašila orkustefnunnar störf sķn meš lagasetningu um aš fella framkvęmdir viš meginflutningskerfi raforku (tenging į milli landshluta) undir lög um landsskipulag.  Samgöngurįšherra hefur lżst yfir skilningi į žessu ķ ljósi óverjandi tafa į nżrri 220 kV lķnu frį Brennimel noršan Hvalfjaršar um Vestur-, Noršur- og Austurland, aš Fljótsdalsvirkjun.  

Sama (og um vindorkuverin) er aš segja af miklum samtengiįformum Framkvęmdastjórnar ESB į milli raforkukerfa įlfunnar. Žau hafa į sķšustu misserum sętt aukinni gagnrżni vegna fyrirferšarmikillar įsżndar, svo aš ekki sé nś minnzt į almenning ķ Noregi og į Ķslandi, sem óttast afleišingar žess fyrir įsżnd landsins og fyrir veršlag orkunnar heima fyrir aš senda stóran hluta afurša orkulindanna utan meš sęstreng, en nśverandi įstand flutningskerfa Landsnets krefst hins vegar tafarlausra śrbóta fyrir hag og velferš landsmanna sjįlfra.

Žessi neyšarįstandsyfirlżsing getur valdiš žvķ, aš tryppin verši haršar rekin frį Brüssel viš öflun veršmętrar kolefnisfrķrrar orku frį Noršurlöndunum til aš fylla ķ skörš vindmyllurekstrarins.  Meš slķka orku ķ handrašanum aš noršan žarf ekki lengur aš brenna jafnmiklu jaršgasi į įlagstķmum, žegar vind lęgir ķ stórum vindmyllugöršum Evrópu. Viš eigum aš sameinast ķ andstöšu viš aš tengja Ķsland slķkum įformum.

Į Ķslandi vill svo til, aš lunginn af orkuskiptunum įtti sér staš į tķmabilinu 1940-1990, žegar kol, koks, gas og olķa voru aš mestu leyti leyst af hólmi fyrir eldamennsku og  upphitun hśsnęšis.  Žetta var gert af öryggis- og fjįrhagsįstęšum, og bętt loftgęši voru višbótarkostur, en hugtakiš gróšurhśsaįhrif var žį ekki til, nema į mešal vissra vķsindamanna.  Ķ lok žessa tķmabils hófst hagnżting jaršgufu til raforkuvinnslu, en til aš sjį, hversu mikla žżšingu hagnżting jaršhitans hefur fyrir orkubśskap Ķslendinga, er eftirfarandi yfirlit įhugavert.  Žar er sżnd orkunotkun landsmanna ķ PJ (PetaJoule) įsamt hlutfalli hvers žįttar af heild įriš 2016.  Viš olķuvörur hefur veriš bętt keyptu eldsneyti hérlendis į millilandaflugvélar og -skip, sem nemur 21,8 PJ, sem er 59 % af öšru eldsneyti og hefur aukizt sķšan:

  • Vatnsorka   48,5 PJ = 18,5 %
  • Jaršhiti   149,2 PJ = 57,1 %
  • Olķuvörur   59,0 PJ = 22,6 %
  • Kol          4,8 PJ =  1,8 %
  • _____________________________
  • Alls       261,5 PJ = 100 %
Yfirlitiš hér aš ofan sżnir ķ sviphendingu, hversu góš stašan er į Ķslandi fyrir orkuskiptaįtak til aš verša kolefnishlutlaus, žvķ aš hlutfall kolefnisfrķrrar orkunotkunar landsmanna er nś žegar 75,6 % aš millilandasamgöngum meštöldum og 82,4 % įn žeirra.  Yfirleitt sjįst ekki hęrri tölur en 50 % įn millilandasamgangna, og Evrópusambandiš sem heild er ekki hįlfdręttingur į viš žaš.
 
Nś hafa Fęreyingar įkvešiš aš fara ķ sķn fyrstu orkuskipti, en megniš af raforku Fęreyinga og hśshitunarorku kemur śr jaršolķu, žvķ aš žeir hafa hvorki į eyjum sķnum jaršhita né vatnsorku, sem hagkvęmt sé aš virkja ķ verulegum męli.  Žeir hafa nś įkvešiš aš nżta vindorku eyjanna ķ žessu skyni ķ staš žess aš óska eftir sęstreng frį Ķslandi.  Žaš merkilega er žó, aš žeir hafa leitaš samstarfs viš Ķslendinga um vindmyllugarš, sem hafa mjög takmarkaša žekkingu og reynslu af rekstri vindmyllna, og snišgengiš žar meš žjóšina, sem žeir eru ķ rķkjasambandi viš, Dani, sem eru mikil śtflutningsžjóš į vindmyllum og hafa žjóša mesta žekkingu og reynslu af rekstri žeirra. Eftir vešurhaminn į Ķslandi ķ viku 50/2019 rifjast upp, aš oft hvessir rękilega ķ Fęreyjum, og viš slķkar ašstęšur verša vindmyllur ónothęfar.  Fęreyingar verša žess vegna aš halda ķ nśverandi hitunarkerfi sķn til vara, ef ekki į illa aš fara. 
Um žessa baksvišsfrétt fjallaši Stefįn E. Stefįnsson ķ Morgunblašinu 6. desember 2019 undir fyrirsögninni:
 
"Leiša orkuskipti ķ Fęreyjum".
Veršur nś gripiš nišur ķ žessi baksvišstķšindi af fręndum vorum:
"Ķ dag koma 85 % žeirrar orku, sem nżtt er til hśshitunar ķ Fęreyjum, frį jaršefnaeldsneyti.
Įrni Pétur Jónsson, forstjóri Skeljungs, segir, aš p/f Magn [dótturfyrirtęki Skeljungs] hafi séš tękifęri ķ žvķ, žegar stjórnvöld ķ landinu settu į laggirnar verkefniš "2030", sem mišar aš žvķ, aš stęrstur hluti orkunotkunar heimila og bķlaflota Fęreyja eigi įriš 2030 aš koma frį endurnżjanlegri orku.
"Ef žęr įętlanir eiga aš ganga eftir, žurfa um 18 žśsund fjölskyldur aš skipta śr olķukyndingu yfir ķ rafmagn", segir Įrni Pétur. Hann bendir į, aš ķ Fęreyjum séu ekki sömu tękifęri til nżtingar jaršhita og fallvatns til raforkuframleišslu og hér į landi og žvķ hafi vindorkan oršiš fyrir valinu.
"Stjórnvöld ķ Fęreyjum stefna aš žvķ aš vera meš a.m.k. tvo vindorkugarša.  Ķ žvķ skyni efndu žau til śtbošs um uppbyggingu og rekstur slķks garšs ķ sumar, og žar varš Magn hlutskarpast.  Rķkiš hefur svo skuldbundiš sig til žess aš kaupa alla žį orku, sem žar veršur framleidd.""
 
Žaš er klókt hjį Fęreyingum aš lįta rķkiš kaupa alla žį orku, sem vindmyllurnar geta framleitt, žvķ aš žannig tryggja žeir ķbśunum lįgmarksverš, žar sem įhętta vindmyllufjįrfestanna, Magns og fęreyskra lķfeyrissjóša, veršur ķ lįgmarki.  Vęntanlega hefur fęreyska rķkiš möguleika į aš draga nišur ķ öšrum virkjunum, žegar framboš veršur umfram eftirspurn.
Hér er um aš ręša heildarfjįrfestingu (samkvęmt fréttinni) upp į 2,2 mrdISK ķ framleišslugetu 64 GWh/įr.  Hér er žį um aš ręša uppsett vindmylluafl 21 MW m.v. 35 % nżtingu vindmyllnanna, og eru žetta žį lķklega ašeins 6 vindmyllur.
 
Blekbóndi hefur reiknaš vinnslukostnaš žessara vindmyllna m.v. įrlegan rekstrar- og višhaldskostnaš 3 % af stofnkostnaši, og varš nišurstašan 29 USD/MWh (3,6 ISK/kWh), sem er ótrślega lįgur vinnslukostnašur. Ķslenzk vindmylluverkefni gera yfirleitt rįš fyrir a.m.k. 70 % hęrri vinnslukostnaši, svo aš einhver kostnašarlišur kann aš vera undanskilinn ķ baksvišsfrétt Morgunblašsins, t.d. landnotkun og/eša uppsetningarkostnašur, nema Magn njóti betri kjara viš t.d. innkaup en fjįrfestar į Ķslandi. Ef žetta er hins vegar rétt nišurstaša, getur hśn skżrt įhugaleysi Fęreyinga į rafmagni frį Ķslandi, žvķ aš žaš er oršiš dżrara en žetta ķ heildsölu, og er žį flutningskostnašurinn alveg eftir.  Enn sżnir sig, aš veršlagning raforku į Ķslandi er ósamkeppnishęf.
 
Hér rķkir veršlagsstefna į raforku, sem felur ķ sér yfirveršlagningu, sem er bęši langt yfir mešalkostnašarverši og yfir verši, sem samkeppnishęft getur talizt ķ alžjóšlegu samhengi.  Žaš hefur komiš fram hjį garšyrkjubęndum og gagnaverseigendum, og žaš į ekki sķšur viš um mįlmišnašinn į Ķslandi, kķsilišju, jįrnblendi og įlišnaš.  Nżjasta dęmiš er af įlišnašinum, žar sem eitt fyrirtękjanna hefur leitaš fyrir sér um kaup į 10 MW, en ekki fengiš į sanngjörnu verši m.v. samkeppnisašila žessa fyrirtękis.  Talsmenn Landsvirkjunar segja, aš žeim beri aš hįmarka afrakstur žeirra aušlinda, sem žeim er falin forsjį fyrir.  Halló, žetta er heimalöguš sósa, sem kemur žannig śt, aš fyrirtękiš lętur orkuna fremur renna framhjį virkjunum sķnum en aš selja hana į samkeppnishęfu verši.
 
Landsvirkjun hefur enn enga eigandastefnu og er į kolrangri braut undir nśverandi stjórn, sem sveigt hefur af upphaflegri braut Landsvirkjunar, sem fólst ķ aš efla atvinnu- og śtflutningsstarfsemi ķ landinu meš hóflegum eigin hagnaši.  Nś er ašeins horft į eigin hagnaš, og rķkissjóšur fitašur žį leišina.  Hęgt er aš fita rķkissjóš enn meira, meš žvķ aš Landsvirkjun stušli beinlķnis aš aukinni veršmętasköpun og žar meš atvinnusköpun ķ landinu.  Alžingi, žar sem sitja fulltrśar eigenda Landsvirkjunar, veršur aš marka žessu stóra og mikilvęga rķkisfyrirtęki heilbrigšari braut en žaš nś er į.  
 
Framlag Ķslendinga til loftslagsvanda heimsins liggur ķ augum uppi.  Žaš er aš nżta orkulindir sķnar innanlands meš hagnżtingu beztu fįanlegu tękni til hįmarksnżtingar į virkjušu afli og orku m.v., aš mannvirkin falli sem allra bezt aš umhverfinu og aš framkvęmdir valdi engu óžarfa raski ķ nįttśrunni. Į mešan völ er į aš virkja vatnsföll og jaršgufu til raforkuvinnslu į Ķslandi meš įsęttanlegum umhverfiskostnaši aš flestra mati og meš samkeppnishęfum tilkostnaši į hverja kWh, er lķklegt, aš žessar orkulindir verši ofan į til aš anna vaxandi afl- og orkužörf fyrir vaxandi mannfjölda og til orkuskiptanna. 
Ķ flestum tilvikum er umhverfiskostnašurinn og vinnslukostnašur hęrri fyrir annars konar virkjanir.  Ķ nafni loftslagsins og barįttunnar gegn hlżnun jaršar til skamms tķma, jaršsögulega séš, verša landsmenn žó lķklega aš slį af żtrustu kröfum sķnum um óraskaša nįttśru. Žaš fer illa saman aš hafa miklar įhyggjur af hlżnun jaršar og aš vera samtķmis į móti nįnast öllum framkvęmdum ķ orkugeira, sem reistar eru į sjįlfbęrri nżtingu.
 
Spįdómar um hįmarksolķuvinnslu hafa hingaš til ekki rętzt, en nś er żmislegt, sem bendir til, aš hśn geti įtt sér staš um 2020, en ekki įriš 2030, eins og Alžjóša orkumįlastofnunin bżst viš.  Hįmarkiš veršur žį um 36 mrdtunnur/įr.  Olķuforšinn ķ jöršu er talinn nema 2000 mrdtu, sem žį mun endast ķ hįlfa öld enn m.v. hįmarksvinnsluna.
 
Į žessu įri, 2019, sem aš vķsu er meš lķtinn hagvöxt į heimsvķsu, hefur olķueftirspurnin ašeins aukizt um 0,8 %.  Tilraunir OPEC-rķkjanna til aš hękka veršiš meš vinnsluminnkunum hafa ekki tekizt, og žegar helmingur olķuvinnslu Sįdanna lį óvķgur um tķma į žessu įri, hafši žaš mjög skammvinn og lķtil įhrif til veršhękkunar.  Višskiptabann Bandarķkjanna į Venezśela og Ķran, sem rįša yfir mesta og fjórša mesta olķuforša ķ heimi, hefur haft lķtil įhrif į markašinn.  Į žessu įri hefur olķuveršiš hęst komizt ķ 75 USD/tu ķ aprķl og sķšan lękkaš ķ rśmlega 60 USD/tu.  Žvķ veldur aš nokkru leyti leirbrotsolķuvinnsla ("fracking") Bandarķkjamanna, en hśn hefur aukizt um 12 % frį ķ fyrra.
Segja mį, aš Sįdar og Bandarķkjamenn rįši olķuveršinu.  Žegar olķvinnslurķki skapa offramboš, minnka Sįdar sķna vinnslu, en žegar hillir undir skort, auka Bandarķkjamenn leirbrotiš.  
Fjįrfestar vilja sjį meiri hagnaš af leirbrotinu ķ Bandarķkjunum, og žess vegna veršur lagt ķ minni kostnaš, sem fljótlega mun draga śr framleišslu, en žróunin annars stašar mun auka frambošiš strax į nęsta įri.  Exxon-Mobil eykur nś framleišsluna undan ströndum Guyana, og įriš 2021 munu fjįrfestingar undan ströndum Brasilķu skila sér ķ jafnvel 18 % meiri framleišslu en ķ įr.
 
Į vegum norska olķusjóšsins var tilkynnt ķ október 2019, aš hann myndi selja eignir sķnar ķ olķuleitar- og -vinnslufélögum, en Equinor, norska olķufélagiš, tilkynnti į svipušum tķma, aš į Johan Sverdrup, risavinnslusvęši ķ Noršursjó, vęri byrjaš aš dęla upp olķu. 
M.v. nśverandi olķuverš viršist offramboš olķu blasa viš.  Žį mun veršiš lękka, sem aftur mun auka eftirspurn.  Aš öšru óbreyttu mun žį eftirspurnin enn vaxa, og hįmarksvinnsla ("peak oil") veršur ekki 2020, heldur į sķšari hluta įratugarins. Žaš, sem getur kippt stošunum undan eftirspurnaraukningu eru efnahagsleg stöšnun eša samdrįttur hagkerfa heimsins og nżir orkugjafar.  Nżtni sprengihreyfilsins eykst meš hverju įrinu, um allt aš 1,5 %/įr frį aldamótum, og śrval kolefnisfrķrra farartękja mun aukast mikiš į allra nęstu įrum.  Allt bendir žetta til hjöšnunar į olķunotkun į allra nęstu įrum.
 
Engu aš sķšur mį bśast viš, aš a.m.k. žrišjungi olķuforšans verši dęlt upp og honum brennt eša um 600 mrd/tu.  Tęplega 2000 mrdt CO2 koma frį žessum bruna, og til višbótar kemur annar bruni, t.d. kola- og gasbruni.  IPCC telur, aš fjarlęgja žurfi 730 mrdt CO2 af nśverandi koltvķildi ķ andrśmsloftinu til aš halda megi hękkun lofthitastigs frį 1850 innan 1.5°C-2,0°C.  Žetta magn koltvķildis, sem fjarlęgja žarf, mun žį 3,7 faldast , og žaš er ógjörningur aš fjarlęgja žaš allt.  Samkvęmt lķkani IPCC, sem er reyndar ekki óskeikult, mun hitastigshękkunin žį nema yfir 3°C og skynsamlegast er aš rannsaka, hvernig bezt verši brugšizt viš. Žurfum viš t.d. aš hanna innviši m.v. meiri öfgar ķ vešri ?
 
 
 
 

 


Gefiš hefur į bįtinn, en įfram siglir hann žó

Nś eru rśmlega 7000 manns į atvinnuleysisskrį eša um 4 % af vinnuaflinu og enn hęrra hlutfall af starfsmannafjölda einkageirans, en atvinnuleysingjar koma aš langmestu leyti žašan.  Svo margir hafa ekki veriš įn atvinnu hérlendis sķšan 2012, sem vitnar um ašlögun atvinnulķfsins aš tekjutapi og hękkandi kostnaši, žótt veršbólga sé blessunarlega lįg.

Allir höfušatvinnuvegirnir eiga viš erfišleika aš strķša, en mismikla.  Mešalhagvöxtur heimsins fer minnkandi og er rétt ofan viš nślliš ķ Evrópu.  Bloomberg metur lķkur į samdrętti ķ stęrsta hagkerfi heims į tķmabilinu desember 2019-nóvember 2020 vera 26 % og lękkandi, žrįtt fyrir ķžyngjandi tollastrķš Bandarķkjanna (BNA) og Kķna. Bandarķkjaforseti skekur enn tollavopniš, en hann viršist halda, aš hęgt sé aš beita žvķ "to make America great again", en Bandarķkjamenn finna žegar į eigin skinni, aš tollavopniš virkar sem bjśgverpill.  

Stęrsta atvinnugreinin į Ķslandi, feršažjónustan, hefur oršiš haršast śti 2019, žrįtt fyrir stöšugt vaxandi įhuga feršamanna hvašanęva aš śr heiminum fyrir noršurslóšum, žökk sé loftslagsumręšunni og myndum af brįšnandi ķsbreišum. Noregur nżtur žessa vaxtar enn, enda er gjaldmišill žessarar jaršolķu- og -gasžjóšar bśinn aš vera ótrślega veikur allt styrkingartķmabil ISK. Er žaš til merkis um rušningsįhrif olķu- og gasvinnslu Noršmanna ķ atvinnulķfi žeirra. 

Feršažjónusta er vinnuaflsfrek, var komin yfir 30 k manns įšur en hallaši undan fęti 2018. Žess vegna mį ętla, aš feršažjónustan hafi oršiš ósamkeppnishęf 2018 og aš enn hafi hallaš undan fęti viš gerš "Lķfskjarasamninganna" 2019, žvķ aš greinin er dęmigerš lįgtekjugrein, og mestar uršu launahękkanirnar į mešal lįgtekjufólks. Įętlanir Isavia um faržegafjölgun og žörf į stękkun Flugstöšvar Leifs Eirķkssonar viršast nś hafa veriš reistar į sandi.  Höfundar žeirra hafa flaskaš į mótvęgi gjaldmišilsins ISK viš öfgum.  ISK rķs viš "óešlilega" hratt flęši gjaldeyris inn ķ landiš, žar til śtflutningsgreinarnar, ž.m.t. feršamennskan, verša ósamkeppnisfęrar.  Meš sama hętti fellur ISK viš mótlęti og gerir śtflutningsgreinarnar aftur samkeppnishęfar.  Žetta ferli er žó žyrnum strįš, žvķ aš af hljótast veršhękkanir į innflutningi og yfirleitt veršbólga.  Į mešan mešan višskiptajöfnušurinn er jįkvęšur, eins og nś, veršur žó ekki djśp dżfa. 

Fall VOW air varš bęši af of lįgum tekjum og of miklum kostnaši.  Fękkun feršamanna ķ kjölfariš dró śr vinnu innanlands, en tekjur af feršamönnum lękkušu samt ekki, žvķ aš tekjur af hverjum feršamanni hękkaši ķ gjaldeyri og ķ ISK, sem er merkileg og jįkvęš žróun. Nś horfir illa meš spurn eftir feršažjónustu ķ vetur, einkum utan höfušborgarsvęšisins. Einkum fękkar feršamönnum frį Bandarķkjunum (BNA) og EES-löndunum.  Aukning frį Asķu gęti vegiš žetta fall upp meš tķmanum, žvķ aš Kķnverjar fjölmenna nś til Evrópu. Fljśga žeir beint, m.a. frį Sjanghę til Helsinki ķ Finnlandi, og hafa nś tilkynnt įframhaldandi flug žašan til Keflavķkurflugvallar ķ vetur. Žarna er komin nżrķk mišstétt Kķna, sem telur 300-400 k manns, og heimsvišskiptakerfi aušhyggjunnar hefur meš samžykki kķnverska kommśnistaflokksins lyft śr örbirgš til bjargįlna. 

Nżtt millilandaflugfél er ķ undirbśningi hérlendis, en hingaš til viršist ekki hafa veriš rekstrargrundvöllur fyrir tveimur slķkum flugfélögum hérlendis, enda eru nś um 25 flugfélög, sem keppa į flugleišum til Ķslands.  SAS hefur t.d. tilkynnt um įform um reglubundnar feršir til Keflavķkurflugvallar. Glešilegt er, aš hlutabréfaverš Icelandair er nś aš jafna sig eftir įföll žessa įrs.  Munu evrópsk flugmįlayfirvöld leyfa notkun Boeing 737 MAX į fyrsta įrsfjóršungi 2020 ?  Žaš er enn į huldu og skiptir marga grķšarlegu mįli.

Flugvallarmįlin eru ķ deiglunni hér og vķšar.  Samgöngurįšherra landsins kynnti nżlega sérfręšingaskżrslu "stżrihóps" undir formennsku Eyjólfs Įrna Rafnssonar, verkfręšings og formanns Samtaka atvinnurekenda, um flugvallarvalkosti į SV-landi. Hópurinn kvaddi erlenda flugvallarsérfręšinga sér til rįšuneytis.  Samgöngurįšherra ętlar ķ kjölfariš aš fį fé ķ rannsóknir į flugvallarskilyršum ķ Hvassahrauni og gerši samkomulag viš borgarstjóra um įframhaldandi tvęr flugbrautir ķ Vatnsmżri ķ 15 įr hiš minnsta.  Fremja į skemmriskķrnar rannsóknir į umhverfi (vatnsvernd) og vešurfari ķ Hvassahrauni. Er žaš gagnrżnt, aš ekki sé ętlunin aš fylgja alžjóšlegum stöšlum um tķmabil nįkvęmra rannsókna į vešurfari į hugsanlegu flugvallarstęši (minnst 4 įr).  Millilandaflugvöllur og innanlandsflugvöllur ķ Hvassahrauni eru sagšir munu kosta samtals mrdISK 300, en innanlandsflugvöllur einn og sér mrdISK 44.  Mun ódżrara er žó aš fjįrfesta ķ Vatnsmżrarvellinum til notkunar fyrir einkaflug, kennsluflug, sjśkraflug og įętlunarflug innanlands og til Fęreyja įsamt žvķ aš nota hann sem varaflugvöll fyrir millilandaflugiš. Žaš mį žróa Vatnsmżrarvöllinn meš lengingu flugbrautar śt ķ sjó.  Vešurfarslega er žetta flugvallarstęši lķklega  hiš bezta į landinu, og žvķ mį ekki fórna frekar en oršiš er į altari lóšavišskipta undir ķbśšir.  Slķkt vęri ašeins verjanlegt, ef hörgull vęri į byggingarlandi į höfušborgarsvęšinu, sem er alls ekki.

Žaš er sömuleišis mun ódżrara en Hvassahraunsvöllur aš fjįrfesta į Keflavķkurflugvelli til aš gera hann hęfan fyrir afgreišslu allt aš 20 M faržega į įri, sem hann er talinn geta annaš meš naušsynlegum fjįrfestingum. Žaš hillir ekkert undir, aš glķma žurfi žar viš žann faržegafjölda, žvķ aš įętlanir Isavia hafa reynzt vera alveg śt śr kortinu. Žaš er heldur ekki skynsamlegt aš fjįrfesta ķ öšrum flugvelli į sama eldvirka svęšinu, og öruggari kostur aš fjįrfesta ķ flugvelli utan eldvirkra svęša, ef/žegar hillir undir, aš nśverandi flugvellir į SV-horninu verši fulllestašir. Sį flugvöllur, sem veršur fyrir valinu žį, žarf jafnframt aš žjóna sem heppilegur varafluvöllur fyrir hina. Isavia hefur nś tilkynnt um fjįrveitingar til fyrirhugašs višhalds og fjįrfestinga ķ endurbótum į Egilsstašaflugvelli sem varaflugvelli Keflavķkurflugvallar, sem stašiš geti undir nafni.  Ķ kjölfariš getur žį žróazt beint flug erlendis frį til Egilsstaša.

Mišaš viš žį grķšarlegu fjįržörf, sem er ķ framtķšar samgöngukerfi meš framkvęmdum į Akureyrar- og Egilsstašaflugvöllum, jaršgöngum, brśargerš, fjölgun akreina, mislęgum gatnamótum og stķgagerš fyrir gangandi og hjólandi, er engan veginn verjanlegt aš hefja framkvęmdir viš langdżrasta flugvallarkostinn, sem er jafnframt illa stašsettur og óžarfur.

Žį aš sjįvarśtvegi: veiši villtra botnfiska fer minnkandi ķ heiminum, en fer vaxandi į Ķslandi, og į nęsta įri er spįš um 10 kt aukningu m.v. 2019.  Jafnframt er spįš um 17 % heildaraukningu į veišum ķslenzkra skipa į nęsta įri.  Žį er spįš um 23 % aukningu ķ vinnslu og śtflutningi eldisfisks į Ķslandi, og getur sś vinnsla  žrefaldazt į einum įratugi aš magni.  Žokkalegt verš er fyrir afurširnar, enda eru matvęlamarkašir hvorki nęmir fyrir hagsveiflum né sveiflum į hrįvörumörkušum, svo aš framtķš sjįvarśtvegs og fiskeldis į Ķslandi viršist björt, og skjóta žessar greinar ę traustari stošum undir hagstęšan višskiptajöfnuš, sem er ein af undirstöšum trausts gengis, lįgrar veršbólgu og velmegunar ķ landinu. Vaxandi próteinskortur er ķ heiminum, sem ķslenzkir matvęlaframleišendur geta og eru aš nżta sér.  Laxeldiš er sérlega efnilegt ķ žessu sambandi, hefur žegar bętt hlut Vestfiršinga og hefur vaxtarstyrk, sem duga mun Vestfiršingum til uppbyggingar fjölbreyttra atvinnuhįtta og mikillar velmegunar.  Atvinnusaga Vestfjarša er glęst, og nś eru forsendur fyrir nżju blómaskeiši žar fyrir hendi. Athyglisvert er, aš aftur knżr norsk žekking og fjįrmagn žessa žróun įfram.

Jįkvętt er, aš nś stefnir ķ meiri višskiptaafgang viš śtlönd en ķ fyrra, og staša žjóšarbśsins gagnvart śtlöndum hefur aldrei veriš betri ķ eignalegu tilliti.  Žessi tķšindi styrktu gengi ISK um 3 % ķ byrjun desember 2019, og viš žaš situr enn.

Fiskveišistjórnunarkerfiš er lķfseigt umręšuefni hérlendis, og tilefni žótti til aš endurlķfga žį umręšu ķ kjölfar umfjöllunar Kveiks/RŚV um starfsemi Samherja ķ Namibķu, en Samherji viršist hafa komiš til skjalanna sem samstarfsašili namibķskra stjórnvalda ķ sjįvarśtvegi ķ kjölfar brottvķsunar sušur-afrķskra śtgerša frį Namibķu 2011, en ferill Sušur-Afrķkumanna ķ Namibķu er ekki til fyrirmyndar, svo aš vęgt sé til orša tekiš, heldur viršast žeir hafa veriš ķ hlutverki nżlenduherra žar.  Vart er aš efa, aš žeir sękja aftur į sömu miš og žurfa žį aš hrekja žį brott, sem Namibķumenn kusu heldur aš starfa meš.  Er žetta sżnidęmi um žaš, aš hollast er nżfrjįlsum žjóšum aš taka stjórn aušlinda sinna ķ eigin hendur sem allra fyrst.  Frį fullveldi Ķslendinga lišu 58 įr, žar til žeir öšlušust óskorašan yfirrįšarįtt yfir 200 sjómķlna lögsögu sinni.  Nś eru 59 įr lišin frį žvķ, aš žessi fyrrum žżzka nżlenda öšlašist sjįlfstęši.  Į žessu įri hafa žeir atburšir oršiš į Ķslandi, aš löggjöf Evrópusambandsins um millirķkjavišskipti meš rafmagn hefur veriš leidd ķ ķslenzk lög.  Žótti żmsum hérlandsmönnum žaš of įhęttusamur gjörningur, en framtķšin mun skera śr um žaš, hvort fullveldisrétti landsmanna yfir orkulindunum veršur meš žeim gjörningi og sķšari gjörningum ķ orkusvišinu stefnt ķ tvķsżnu. 

Ekki er aš efa, aš hatrömm barįtta stendur yfir um nįttśruaušlindir ķ Namibķu, og gengur żmislegt į, į mešan Namibķužjóšin öšlast stjórn į žeim, en langt er ķ land meš aš dreifa arši aušlinda til almennings žar ķ landi. Svo viršist sem Samherji hafi lent ķ skotlķnu hatrammra įtaka į milli hinnar nżfrjįlsu Namibķu og drottnaranna ķ Sušur-Afrķku, žar sem Namibķumenn hafa fengiš Samherja til aš hjįlpa sér viš aušlindanżtinguna ķ kjölfar brottrekstrar Sušur-Afrķkumanna.  Ķ žessu sambandi ber aš spyrja spurningar Rómverja: "cuo bono"-hverjum ķ hag ?  Stöšvun starfsemi Samherja ķ Namibķu opnar e.t.v. Sušur-Afrķkumönnum aftur leišina aš sjįvaraušlind Namibķumanna.  Žaš er ekki allt sem sżnist.  

Į Ķslandi hefur betur tekizt til, enda veišar og vinnsla ķ höndum landsmanna sjįlfra, sem er naušsynlegt og nęgjanlegt skilyrši fyrir žvķ, aš nįttśruaušlindanżtingin gagnist žjóšinni sem heild, ef réttum leikreglum er fylgt og eftirlitsašilar vinna vinnuna sķna. 

Deilt er um kvótažakiš, ž.e. hįmarksaflahlutdeild į tegund hjį hverju fyrirtęki.  Hśn er hér 12 %, en ķ Noregi er hśn tvöfalt hęrri.  Ķslenzku fyrirtękin eru ķ haršri samkeppni viš mun stęrri norsk fyrirtęki, og verši kvótažakiš lękkaš hérlendis, mun framleišni ķslenzku fyrirtękjanna minnka, sem er įvķsun į žaš aš verša undir į alžjóšlegum mörkušum, og žaš mun žżša veikingu ISK og lakari lķfskjör į Ķslandi.  Stjórnmįlamenn verša aš huga vel aš gjöršum sķnum varšandi fyrirtęki ķ grimmri alžjóšlegri samkeppni og varast fljótręšislegar ašgeršir til aš žóknast hįvašaseggjum.  Meš žvķ aš komast inn į og halda stöšu sinni į bezt borgandi mörkušunum, fęst hęsta mögulega verš fyrir sjįvaraušlind landsmanna, sem seytlar um allt hagkerfiš.  Žaš er einmitt žaš, sem gerzt hefur.

  Įsta Björk Siguršardóttir, hagfręšingur hjį Samtökum fyrirtękja ķ sjįvarśtvegi, upplżsir Gunnlaug Snę Ólafsson į 200 mķlum Morgunblašsins, eins og birtist 04.12.2019, um vķsitölužróun magns og veršmęta ķ sjįvarśtvegi tķmabiliš 1999-2019. M.v. viš vķsitölu hvors tveggja 100 ķ byrjun, er hśn 101 ķ lokin fyrir magniš (t) og 163 fyrir veršmętin ķ erlendri mynt.  

"Įsta Björk Siguršardóttir, hagfręšingur hjį Samtökum fyrirtękja ķ sjįvarśtvegi, segir žaš ekki einungis framboš og eftirspurn į mörkušum, sem żti undir hęrra verš fyrir afurširnar, heldur geti verš einnig hękkaš vegna aukinna gęša.  Žessi auknu gęši mį m.a. rekja til fjįrfestinga ķ hįtęknilausnum, sem gera žaš aš verkum, aš meira fęst fyrir žann fisk, sem veiddur er.  "Žrįtt fyrir aš śtflutningur sjįvarafurša sé aš dragast saman aš magni til, sem mį einna helzt rekja til lošnubrests, er lķtilshįttar aukning ķ śtflutningsveršmętum sjįvarafurša į föstu gengi į fyrstu 10 mįnušum įrsins.  Kemur žaš til af hagstęšri veršžróun sjįvarafurša undanfarin misseri.  Sem endranęr er ekkert gefiš ķ žessum efnum, en žar gegnir fjįrfesting ķ nżsköpun og tękni lykilhlutverki sem og markašssetning afuršanna erlendis, žar sem hörš samkeppni rķkir", śtskżrir Įsta Björk."

Aušlindanżting ķslenzkra fiskimiša getur varla fengiš betri umsögn en žessa, og hśn er beztu mešmęli, sem ķslenzka fiskveišistjórnunarkerfiš getur fengiš.  Žaš er einfaldlega ekkert betra kerfi žekkt fyrir žessa aušlindanżtingu.  Ef aušlindagjaldiš hefši veriš haft hęrra, hefšu fjįrfestingarnar óhjįkvęmilega oršiš minni, og aš sama skapi hefši veršmętasköpunin fyrir samfélagiš oršiš minni.  Žaš hefši veriš afar óskynsamleg rįšstöfun.  

Hugmyndin um veišileyfagjaldiš er reist į aušlindarentu, sem hefur gengiš erfišlega aš sżna fram į.  Sjįvarśtvegurinn er fjįrmagnsfrekur, og aršur af fjįrmagni žar er ekki hęrri en ķ mörgum öšrum greinum. Honum er naušsyn į aš hafa bolmagn til fjįrfestinga.  Žęr hafa skilaš sér ķ svo miklum eldsneytissparnaši, aš sjįvarśtveginum mun fyrirsjįanlega takast aš nį losunarmarkmišum koltvķildis 2030 um 40 % minnkun frį 1990. Žęr hafa lķka skilaš honum framleišniaukningu, sem hafa gert honum kleift aš greiša góš laun og aš standast alžjóšlega samkeppni fram aš žessu.

Sjįvarśtvegurinn er ķ samkeppni um fjįrmagn og fólk hér innanlands og į ķ samkeppni viš allar fiskveišižjóšir Evrópu, Kķnverja og Kanadamenn, į hinum kröfuharša evrópska markaši og vķšar.  Nefna mį fiskśtflytjendur į borš viš Noršmenn og Rśssa.  Engin žessara fiskveišižjóša, nema Fęreyingar, leggja veišileyfagjald į sinn sjįvarśtveg, en nokkrar hafa gefizt upp į žvķ, t.d. Rśssar, sem gįfust upp į sķnu uppbošskerfi, žvķ aš śtvegurinn var viš aš lognast śt af undir žvķ kerfi.  Žvert į móti nżtur sjįvarśtvegur yfirleitt fjįrhagslegra hlunninda eša fjįrstušnings śr hendi opinberra ašila ķ sķnu landi ķ nafni fęšuöryggis, aušlindanżtingar og byggšastefnu.  Viš žessar ašstęšur er vandasamt aš leggja aušlindagjald į ķslenzkan sjįvarśtveg, og stjórnmįlamenn og embęttismenn geta hęglega gert herfileg mistök, sem vęngstķfa atvinnugreinina og gera hana ósamkeppnishęfa. Ekki er aš spyrja aš žvķ, aš žį mun veršmętasköpunin košna nišur.  

Lengst allra ķ vitleysunni ganga žeir, sem halda žvķ fram, aš leiguverš kvóta endurspegli markašsverš į endurgjaldi til rķkisins fyrir ašgang aš aušlindinni. Leiguverš į bolfiski mun vera yfir 200 ISK/kg og er jašarverš, sem leigutakinn telur sér hagfellt vegna lįgs kostnašar viš aš afla višbótarafla, og eftir atvikum aš verka hann og fullvinna.  Ef rķkiš mundi innheimta žessa upphęš sem aušlindagjald, jafngilti žaš žjóšnżtingu, og enginn myndi hafa hug į aš draga bein śr sjó.  Viš sętum uppi meš rķkisśtgerš og bęjarśtgeršir meš stjórnmįlamenn og embęttismenn viš stjórnvölinn, sem hvorki hafa vit į né įhuga į śtgerš, og öll žjóšin myndi stórtapa, af žvķ aš žį vęri nįttśruaušlindin hennar ķ tröllahöndum getuleysins, sem er ekkert skįrra fyrir hana en aršrįn śtlendinga į sjįvaraušlind landsmanna fyrr į tķš.  Hvort tveggja leišir til fįtęktar.  

Fiskveišistjórnunarlöggjöfin tryggir rķkisvaldinu óskorašan rétt til aš stjórna aušlindanżtingunni innan efnahagslögsögunnar.  Žetta er gott fyrirkomulag, į mešan viš völd eru stjórnmįlamenn, sem vilja leggja beztu vķsindalegu žekkingu til grundvallar hįmarksnżtingu nytjastofnanna til langs tķma.  Žvķ fer fjarri, aš einhugur sé um slķkt ķ Evrópu, hvaš žį annars stašar.  Žetta kemur fram viš skiptingu flökkustofna.  Hśn er ķ ólestri, og nišurstašan er ofveiši, af žvķ aš Evrópusambandiš (ESB), Noregur og Fęreyjar, hafa myndaš skśrkabandalag gegn Ķslendingum, Gręnlendingum og Rśssum.  Žegar Bretar hafa gengiš śr ESB, geta žeir annašhvort magnaš vandann meš žvķ aš ganga ķ skśrkabandalagiš, eša žeir geta beitt įhrifum sķnum til aš kalla alla žessa ašila aš samningaboršinu, žar sem tekizt veršur į um skiptinguna meš tiltękum rökum.

Žrišja undirstaša hagkerfisins, śtflutningsišnašurinn, mį muna sinn fķfil fegri, žvķ aš verš į mįlmmörkušum hefur veriš lįgt undanfarin įr.  Į sama tķma hefur tilkostnašur hans hękkaš mjög, hrįefni, starfsmannahald og orka.  Višskiptastrķš BNA viš Kķna og ESB hefur oršiš til bölvunar, keyrt Evrópu ķ stöšnun (Žżzkaland ķ samdrįtt), minnkaš hagvöxt Kķna ķ 6 % og Bandarķkjunum sjįlfum er ašeins spįš 2 % hagvexti 2020. Ķslenzkur hįtękniišnašur, sem aš miklu leyti er afsprengi sjįvarśtvegs og mįlmišnašarins, hefur žó dafnaš vel og nęstum tvöfaldaš śtflutningsveršmęti sķn 2019 m.v. viš 2018.  

Kraftgjafi išnašarins og almennt góšra lķfskjara er lįgur raforkukostnašur į kWh aš flutningi, dreifingu og sköttum meštöldum.  Ķ žessum efnum hefur sigiš į ógęfuhlišina hérlendis meš innleišingu ESB-regluverks, sem į ekki viš hér.  Uppskipting raforkugeirans olli neytendum miklum kostnašarauka, vegna žess aš hluti gróšans af orkusölunni fór ekki lengur til uppbyggingar flutnings- og dreifikerfis, heldur ķ aršgreišslur til eigendanna.  Kerfiš er ķ ógöngum, af žvķ aš žaš hefur misst alžjóšlega samkeppnisstöšu sķna og ķ žvķ felast ekki nęgilegir hvatar til aš virkja. Enginn er įbyrgur fyrir afhendingaröryggi raforku til almennings, og žess vegna getur dregizt į langinn aš hefja nżjar virkjanir. Frį išnašarrįšuneytinu kemur engin leišsögn śt śr žessum ógöngum, heldur vitleysa į borš viš žaš, aš samkeppni į milli fyrirtękja (į örmarkaši) tryggi hag neytenda. Žar er étinn upp įróšur aš utan. Ķslendingar eru oršnir bundnir ķ bįša skó į raforkusvišinu vegna innleišingar žvingandi löggjafar frį Evrópusambandinu, sem hentar landinu engan veginn. Reyna žarf aš snķša af žessu kerfi vankantana m.v. ķslenzkar ašstęšur ķ samrįši viš ESB eša leita eftir annars konar samstarfi į višskipta-, vķsinda- og menningarsvišinu. Žegar stęrsta orkufyrirtęki landsins, sem jafnframt er aš fullu ķ rķkiseign, telur hagsmunum sķnum og eigandans betur borgiš meš žvķ aš lįta vatn renna framhjį virkjunum en aš selja mįlmframleišanda, sem vantar 10 MW, afl og orku į samkeppnishęfu verši, žį er maškur ķ mysunni og sżnilega vitlaust gefiš.

Nż tegund ķ lögsögu Ķslands, makrķll  

 

 

 

 

 

 


Er rétt aš breyta lķfshįttum ķ žįgu loftslagsins ?

Žvķ er haldiš aš fólki, aš heimurinn sé į heljaržröminni.  Dęmi um žennan įróšur birtist landsmönnum į s.k. Borgarafundi Kastljóss RŚV ķ viku 47/2019, og ķ haust hafa veriš sagšar dramatķskar fréttir af brįšnun jökla į Ķslandi, og hiš sama gerist nś ķ Ölpunum.  Žaš er lįtiš ķ vešri vaka, aš žetta sé eitthvert einsdęmi, en žaš er fjarri lagi.  Į Landnįmsöld voru jöklar minni en nś, og var t.d. Vatnajökull ašeins svipur hjį sjón og ķ a.m.k. tvennu lagi, enda nefndur Klofajökull. Hverju sęta hitastigstoppar meš um 1000 įra millibili į nśverandi 10 žśsund įra hlżskeiši ?  Ekki koltvķildislosun manna, žótt hann žeir hafi aš vķsu notaš eldinn, žegar žeir brutu undir sig land til landbśnašar.

Žaš er engum blöšum um žaš aš fletta, aš į sķšustu öld hlżnaši į tķmabilunum 1920-1940 og 1980-2000 og lķklega er enn aš hlżna.  Įgreiningurinn stendur um af hvers kyns völdum, og hversu mikil įhrif aukinn styrkur koltvķildis śr um 290 ppm viš upphaf išnvęšingar og upp ķ nśverandi 410 ppm koltvķildisjafngildis og įfram upp eru og verša munu.  Sömuleišis er bullandi įgreiningur um, hvernig višbrögšunum į aš verša hįttaš. Eitt viršast žó flestir vera sammįla um; žaš er aš fara ķ ašgeršir, sem minnka losun koltvķildis og koma viškomandi žjóšfélagi jafnframt beint aš gagni aš öšru leyti.  Vegna stöšu orkumįlanna, landrżmis og gróšurfars  hérlendis dugar žetta langleišina hérlendis innan tķmamarkanna til 2040, en į heimsvķsu alls ekki, m.v. nśverandi tęknistig.  

Žegar reyndar eru ašferšir hérlendis, sem hafa einvöršungu kostnaš ķ för meš sér, en engan įvinning umfram aš minnka lķtilshįttar CO2 ķ andrśmsloftinu, er vert aš hafa ķ huga, aš losun af völdum fólks į Ķslandi er ašeins brot af žvķ, sem landiš sjįlft, nįttśran, losar, og žess vegna munar lķtiš um streš okkar ķbśanna og nįnast ekkert ķ heimssamhengi. Losun frį eldfjallinu Kötlu hefur veriš męld af vķsindamönnum og reynzt vera 12-24 kt/shr eša um 6,6 Mt/įr CO2, sem er 30 % meira en öll losun manna, nema frį flugi og millilandaskipum.  Eldfjöllin eru nokkur, og žegar gżs, aš jafnaši į 5 įra fresti, margfaldast losunin.  Įhrif "homo sapiens" hérlendis eru dvergvaxin, žegar žau eru sett ķ nįttśrulegt, samhengi. Viš mat į kröfum um róttękar breytingar į lķfshįttum hérlendis til aš draga śr losun, sem engu breytir, ber aš setja hana ķ žetta nįttśrulega samhengi.  Einelti į hendur žeim, sem setja fram efasemdir viš hjaršhegšunina, eins og greina mįtti į s.k. Borgarafundi Kastljóss RŚV ķ nóvember 2019, veršur aš flokka sem sefasżkislega hegšun fremur en hśn sé reist į rökhugsun um gagnsemi viš aš draga śr hitastigssveiflum į jöršunni.   

Öll višbrögš, sem eitthvaš munar um, hafa mikil įhrif į lķfshętti manna.  Tökum dęmi af fluginu. Gróšurhśsaįhrif af bruna jaršefnaeldsneytis ķ hįloftunum eru miklu meiri en į jöršu nišri, talin vera allt aš žreföld og vera žį 9,0 t CO2eq į hvert tonn žotueldsneytis.  Ekki viršist alltaf vera tekiš tillit til žessa ķ śtreikningum.

Fyrirtęki ķ Evrópu eru nś farin aš beina starfsfólki sķnu, sem "žarf" aš leggja land undir fót, ķ jįrnbrautarlestir ķ staš flugvéla.  Fyrirtękiš Klarna Bank AB, sem er sprotafyrirtęki į sviši greišslumišlunar, bauš 600 starfsmönnum höfušstöšva sinna ķ Stokkhólmi til veizlu ķ Berlķn ķ september 2019 til aš fagna söfnun MUSD 460 hlutafjįr ķ sprotafyrirtękinu.  Fólkinu var ekki stefnt śt į Arlanda ķ 1,5 klst flug til Tempelhof, eins og bśast hefši mįtt viš fyrir nokkrum misserum, heldur į ašaljįrnbrautarstöš Stokkhólms ķ 15 klst lestarferš til Berlin Hauptbahnhof. 

Fyrirtękiš hefur bannaš starfsmönnum allar flugferšir į sķnum vegum innan Evrópu og latt til langflugs.  Robert Büninck, yfirmašur Klarna ķ Žżzkalandi, segir, aš žaš sé stefna fyrirtękisins aš verša kolefnishlutlaust. (Landsvirkjun hefur sett sér slķkt markmiš 2025 og ętti ekki aš verša skotaskuld śr žvķ.)  Žaš veršur aš taka fram, aš žótt sęnska lestin sé knśin rafmagni, er hśn ekki žar meš kolefnisfrķ, aš vķsu mun kolefnisfrķrri į sęnskri jörš er žżzkri. Ef kolefnisspor jįrnbrautarlestarinnar og flugvélarinnar į žessari leiš yrši greint śt ķ hörgul meš stįli, įli og landžörf og öšrum žįttum, gęti brugšiš til beggja vona um, hvor feršamįtinn hefur vinninginn, hvaš kolefnisspor į mann įhręrir.  Ef žau hefšu hins vegar siglt į seglbįti aš hętti Grétu Thunberg, hefšu žau minnkaš kolefnissporiš verulega, en slķkt hefši oršiš sprotafyrirtękinu afar dżrt vegna langrar fjarvistar starfsmanna, og sennilega lękkaš virši žess į hlutabréfamarkaši verulega, og jafnvel rišiš žvķ aš fullu.  Žetta sżnir vel ógöngurnar, sem Vesturlandabśar geta rataš ķ fyrir hreinleikaķmyndina.

"Flygskam", flugskömm eša flugsamvizkubit er nś tekiš aš hrella Svķa, og SAS AB tilkynnti ķ haust, aš flugkm žeirra hefši fękkaš um 2 % į tķmabilinu 1.11.2018-31.07.2019 m.v. sama tķmabil įriš įšur. SAS ętlar kannski aš bęta žetta upp meš fjölgun flugferša til Ķslands, sem žegar hefur veriš tilkynnt. Sęnska Isavia afgreiddi 9 % fęrri innanlandsflugfaržega į sama tķmabili ķ įr m.v. jafnlengd 9 mįnušum įšur.  Žannig viršist innanlandsflug į undanhaldi vķšar en hér, og sumir stjórnmįlamenn ķ Evrópu eru aš undirbśa lagafrumvörp um aš banna innanlandsflug aš mestu.  Spurningin er, hvort vönduš greining į afleišingum slķkra žvingunarašgerša liggur aš baki, eša leiša žęr e.t.v. śr öskunni ķ eldinn ?

Žar sem viš höfum engar jįrnbrautarlestir į Ķslandi, og fyrir žeim er heldur enginn rekstrargrundvöllur, virkar innanlandsflugiš sem okkar lestir og ętti aš lķta į sem žįtt ķ almenningssamgöngum til aš tengja saman landshlutana. Žaš er slęmt, hversu hratt fjarar undan žvķ nśna, žvķ aš slķkt leišir ašeins til meiri umferšar į vegum landsins meš aukinni hęttu, sót- og tjörumyndun ķ lofti (nagladekk) og jafnvel kolefnisspori, sem slķk breyting hefur ķ för meš sér.

Innanlandsflug mun sennilega um įriš 2030 verša umhverfisvęnna en nokkur fararmįti į landi, žar sem innanlandsvélar verša meš tengiltvinn orkukerfi og munu taka į loft og lenda meš litlum hįvaša og mengunarlaust.  Innanlandsflug getur oršiš ašalalmenningssamgöngumįtinn į milli landshluta, žvķ aš žaš sparar mikinn tķma og veršur tiltölulega ódżrt meš mun lęgri rekstrarkostnaši en nś, žótt stofnkostnašur verši fyrst um sinn hęrri.

  Innanlandsflug į žess vegna framtķšina fyrir sér, og tķmabęrt fyrir stjórnvöld aš hętta aš greiša nišur strętóferšir, sem skekkja samkeppnisstöšuna, hringinn ķ kringum landiš, um leiš og fella ętti nišur opinber gjöld af innanlandsfluginu og nišurgreiša žaš tķmabundiš, eins og įform eru uppi um į Alžingi.

Žann 25. nóvember 2019 birtist ķ Morgunblašinu įhugaverš grein um žessi tķmamót flugsins:

"Rafmagnsflug og orkuskipti",

eftir Frišrik Pįlsson, fyrrverandi forseta Flugmįlafélags Ķslands, og Matthķas Sveinbjörnsson, nśverandi forseta Flugmįlafélags Ķslands.  Veršur nś gripiš nišur ķ grein žeirra:

"Viš ętlum ekki ķ žessari stuttu grein aš žreyta lesendur į tölum, en getum fullyrt, aš rafvęšing flugsins er komin į fulla ferš.  Žegar ķ dag eru nokkrar tilraunaflugvélar aš fljśga, og žeim fjölgar bara į nęstu mįnušum.  Fyrst um sinn eru žaš litlar flugvélar til kennslu og žjįlfunar, en mjög fljótlega koma fram stęrri vélar til faržegaflugs į styttri flugleišum.  Fjöldi fyrirtękja er aš hanna, žróa og prófa rafmagnsflugvélar, og vitaš er um samstarf risafyrirtękja ķ flug- og rafmagnsišnašinum, sem mun skila merkilegum flugvélum į markašinn innan tķšar."

Hér eiga höfundarnir sennilega viš žróunarsamstarf žżzka raftęknirisans Siemens og evrópsku samsteypunnar Airbus, og ekki er aš efa, aš bandarķskir framleišendur og jafnvel kķnverskir ętla sér aš sinna žessum markaši lķka.  Į 4. įratugi žessarar aldar munu flugfaržegar frį Ķslandi til Evrópu vafalķtiš fara megniš af leišinni į farkosti knśnum ķslenzkri orku. Žetta mun hafa byltingarkennd įhrif į višhorf almennings til flugs og flugvalla.  Reykjavķkurflugvöllur getur t.d. gengiš ķ endurnżjun lķfdaganna meš meiri notkun og minni takmörkunum vegna meiri eftirspurnar og minni hįvaša, óžefs og sótagna.

"Margir telja, aš innanlandsflug meš rafflugvélum į styttri leišum bęši ķ Bandarķkjunum og Evrópu, og žar meš hérlendis, verši oršiš aš veruleika mun fyrr en ętla mętti, jafnvel innan 7-10 įra.  Rekstrarkostnašur viš floginn km ķ rafflugi hefur veriš įętlašur u.ž.b. 70 %-75 % lęgri [en ķ] flug[i] meš hefšbundnum flugvélum.
 
Žetta er svipaš hlutfall og į viš um rafmagnsbķla viš ķslenzkar ašstęšur og gęti žżtt 25 % lękkun į įrlegum kostnaši flugvélar og žar meš verši farmiša ķ upphafi tengiltvinnflugvéla og sķšan lękkandi įrlegan kostnaš meš lękkandi stofnkostnaši rafmagnsflugvélanna, og hefur žį ekki veriš tekiš tillit til hugsanlegra kolefnisgjalda į innanlandsflug ķ framtķšinni.
 
 "Tališ er, aš um leiš og innanlandsflug meš rafflugvélum veršur aš veruleika, muni mikilvęgi flugs ķ samgöngum aukast til muna, jafnvel žannig, aš flugvellir, sem lagšir hafa veriš af, verši opnašir į nż, og fjölgun faržega ķ flugi į styttri flugleišum muni verša mikil."
 
Žetta er trśleg framtķšarsżn fyrir žróun umferšar į Ķslandi, žótt svipuš žróun (orkuskipti) verši ķ bķlaflota landsmanna.  Įstęšan er tķmasparnašurinn og öryggiš, en žaš er meira ķ loftinu en į vegunum og svo mun įfram verša, jafnvel fluginu enn meir ķ hag, vegna fjölgunar bķla į vegum landsins.  
 
"Į Ķslandi mun žetta žżša gjörbreytt landslag ķ samgöngum innanlands, žar sem mikilvęgi flugsins mun vaxa, mikilvęgi Reykjavķkurflugvallar mun verša öllum ljósara en nokkru sinni fyrr, og ašgengi landsbyggšarinnar aš stjórnsżslu og heilbrigšisžjónustu žjóšarinnar veršur betra en įšur hefur žekkzt.  Rafflug til annarra landa mun fylgja ķ kjölfariš."
 
Nżtni žotuhreyfla hefur batnaš um u.ž.b. žrišjung į undanförnum žremur įratugum, en vegna samhliša fjölgunar faržegakm hefur eldsneytisnotkun flugvélanna samt vaxiš, og į žessu įri, 2019, munu žęr losa tęplega 1 milljarš tonna (1 Gt) af CO2, ašallega ķ hįloftunum.  Žetta er žó ašeins um 2,5 % af heildarlosun mannsins, en er žó einn ašallosari koltvķildisķgilda, aš undanskildum orkuverum og öšrum vélknśnum fartękjum, og hękkar upp ķ rśmlega 7 %, ef tekiš er tillit til aukinna gróšurhśsaįhrifa viš losun ķ hįloftunum.
 
Losun vegna lestarferša per faržegakm er hįš orkugjafanum, en hefur veriš įętluš aš vera į bilinu 0-25 % af losuninni per faržegakm ķ flugi, en spurning er, hvort žar er tekiš tillit til kolefnisspors framleišslunnar į efnivišunum (jįrnbrautarspor, lestarvagnar, flugvélar) eša einvöršungu rekstrarins.  
Žį er žaš mataręšiš og kolefnissporiš.  Landbśnašurinn sem atvinnugrein er einn mesti losunarvaldurinn į heimsvķsu, og žaš er hęgt aš minnka žessa losun verulega meš breyttum ašferšum og neyzlu. Į sl. 60 įrum hefur kjötneyzla ķ heiminum meira en tvöfaldazt, og hśn eykst enn. Neyzlunni er misskipt, og neyta Bandarķkjamenn žrefalds mešaltals kjötneyzlu heimsins į mann.  
Bśfénašur veldur 12 % heildarlosunar koltvķildis, sem flokkašur er af mannavöldum, og kemur mest frį kśnum. Hungur ķ heiminum hefur fariš minnkandi undanfarna įratugi, žar til fyrir 5 įrum, aš žaš tók aš vaxa į nż.  Ef hitastig hękkar enn um 1,2°C, spį sumir vķsindamenn žvķ, aš hveitiuppskeran muni minnka um 10 %, og hitabylgjur skemma ašra uppskeru, sem mannkyn og dżr lifa į.
 
Žaš er žess vegna naušsynlegt, einnig heilsunnar vegna, aš snśa sér aš öšrum próteingjöfum.  Žar kemur villtur fiskur til skjalanna, en veišar fara įrlega minnkandi vegna ofveiši og breyttra lķfsskilyrša ķ höfunum, svo aš fiskeldi hlżtur aš eiga sér mikla framtķš.  Ef mannkyniš myndi hętta aš leggja sér kjöt til munns (óraunhęft dęmi), žį mundi losun af žess völdum minnka um 8 mrd t/įr (8 Gt/įr)-svipaš og losun myndi minnka viš aš loka 2000 kolakyntum orkuverum.  Meš öšrum oršum, 1 mešalstórt kolakynt raforkuver, meš uppsett afl 1 GW, losar 80 % af allri įętlašri losun ķbśa Ķslands.
 
 

 

 

 


Rafmagnsverš til fyrirtękja er ósamkeppnisfęrt

Fullyršingin ķ fyrirsögninni er ekki ótķmabęr forsögn um žróunina hérlendis į nęstu įrum, heldur stašreynd um raforkuverš nśna til fyrirtękja.  Rafmagnsverš til heimila hér er hins vegar lęgra en vķšast hvar annars stašar.  Viršist almenningur erlendis vera fórnarlamb hins frjįlsa uppbošsmarkašar raforku, en naušsynin į aš halda uppi samkeppnishęfri framleišslustarfsemi viršist hafa veitt fyrirtękjum ķ samkeppnisrekstri kost į hagstęšari samningum en heimilin bśa viš, e.t.v. ķ krafti jafnara įlags (betri nżtingar aflgetu virkjana, flutnings og dreifikerfis), meiri orkunotkunar yfir įriš frį fyrsta įri og žar af leišandi vegna fullnżtingar fjįrfestinga fyrr, langtķmasamninga (tryggar tekjur orkufyrirtękja į afskriftartķma fjįrfestinga) og hęrri aflstušuls en heimilisnotkun bżšur upp į.

Ķslenzk heimili njóta hins vegar enn góšs af, aš langtķmasamningar um raforkusölu viš stórnotendur hafa stašiš undir uppbyggingu raforkukerfisins į Ķslandi. Annars gęti raforkuverš til almennings ekki veriš lęgst hér.  Opinberar nišurgreišslur, sem kunna aš fela ķ sér mismunun neytenda, eru hins vegar bannašar innan EES, en žó viršist leyfilegt aš hygla neytendum eftir bśsetu (dreifbżlisķvilnun) og fyrirtękjum lķka. 

Fyrsta dęmiš, sem hér veršur tekiš til aš sżna fram į ósamkeppnisfęrt innlent orkuverš, er ašalfréttin į forsķšu Fréttablašsins, 11. nóvember 2019, undir fyrirsögninni:

"Telja orkuverš hér allt of hįtt":

""Orkuverš ķ mišborg Stokkhólms er 20 % lęgra en žaš, sem okkur bżšst į Ķslandi.  Sį munur eykst, ef gagnaver eru byggš uppi ķ Noršur-Svķžjóš.  Orkuverš hér er oršiš allt of hįtt eša 25-40 % hęrra en t.d. ķ Svķžjóš og Noregi", segir Eyjólfur Magnśs Kristinsson, forstjóri ķslenska gagnaversfyrirtękisins Advania Data Centers."

Žaš er ljóšur į rįši žessarar frįsagnar, aš hvorki er getiš umsaminna orkuverša erlendis né bošinna orkuverša hérlendis.  Žó er ekki įstęša til aš rengja stašhęfinguna um, aš bošiš orkuverš hér, meš flutnings- og dreifingarkostnaši eftir atvikum, sé um žrišjungi of hįtt til aš geta talizt samkeppnishęft viš Svķžjóš.

Ef ekki nįst neinir samningar viš fjįrfesta, erlenda eša innlenda, sem vališ geta śr stašsetningum ķ nokkrum löndum og talizt geta til stórnotenda (E>60 GWh/įr), žį veršur ekki hęgt aš rįšast ķ mešalstóra virkjun og lįta almenning njóta góšs af langtķmasamningum fyrir hluta orkunnar žašan, eins og gert hefur veriš hérlendis, heldur veršur žį orkuveršiš til almennings um 40 % hęrra en ella frį žeirri virkjun, af žvķ aš hśn fullnżtist svo seint.

  T.d. munu žį virkjanir ķ Nešri-Žjórsį leiša til töluveršrar veršhękkunar į markašinum hér.  Verst af öllu er žó aš ašhafast ekkert, en nś eru ķ raun og veru engar virkjanir į framkvęmdastigi, sem rįša viš eftirspurnaraukninguna į almenna markašinum aš orkuskiptunum meštöldum, sem er a.m.k. 130 GWh/įr. Žaš er mikil vį fyrir dyrum, ef sś skošun er rįšandi ķ išnašarrįšuneytinu, aš markašurinn muni hér leysa vandann.  Hann gerir žaš of seint, žvķ aš undirbśnings- og framkvęmdatķmi virkjana og flutningslķna er hér tiltölulega mjög langur.

""Ólafur Adolfsson, formašur Žróunarfélags Grundartanga, hefur einnig įhyggjur af hįu raforkuverši.  Į Grundartanga vinna um 1100 manns hjį 20 stórum og smęrri fyrirtękjum, og um 1000 til višbótar žjónusta svęšiš.  "Viš höfum miklar įhyggjur af hįu raforkuverši.  Žaš er varhugaverš žróun, aš veriš sé aš veršleggja ķslenzkan išnaš śt af samkeppnismörkušum.  Viš höfum ķtrekaš varaš viš žessu.  Žetta lżtur ekki eingöngu aš samkeppnishęfni nżrra verkefna.  Verja žarf žau störf, sem fyrir eru", segir Ólafur." [Undirstr. BJo.] 

Hér talar mašur meš góša yfirsżn um annaš af tveimur stęrstu išnašarsvęšum landsins, Grundartangann.  Hann segir žaš berum oršum, aš hįtt raforkuverš ķ landinu ógni nś atvinnuöryggi žśsunda manna og kvenna.  Į tķmum vaxandi atvinnuleysis, žegar atvinnuleysisbótaśtgjöld rķkisins eru farin aš slaga upp ķ 20 mrdISK/įr, er žetta algerlega óįsęttanlegt, af žvķ aš aš žaš er žarflaust.  Žaš eru rķkisfyrirtęki, sem standa fyrir žessari óheillažróun į Grundartanga og annars stašar, Landsvirkjun og Landsnet (ON og LV selja NĮ raforku, LV selur Elkem Ķslandi raforku).  Bįšir žessir raforkubirgjar og flutningsfyrirtękiš LN hafa skilaš arši undanfarin įr, og forstjóri Landsvirkjunar hefur ķ a.m.k. 5 įr gumaš af žvķ, aš fyrirtęki hans myndi į "nęstu įrum" skila rķkisstjóši 20 mrdISK/įr ķ aršgreišslum.  Hann žarf žess vegna ekki aš ganga jafnhart fram og hann gerir viš aš hękka verš raforku umfram žanžol gjaldeyrisskapandi og atvinnuskapandi fyrirtękja ķ landinu, sem vilja žó halda starfsemi sinni įfram ķ von um betri tķš.

Žess er skemmst aš minnast, aš forstjóri LV stóš ķ haršvķtugum deilum viš stjórnendur Elkem Ķsland (įšur Ķslenska jįrnblendifélagiš), sem varš fertugt ķ sumar, um endurnżjun rafmagnssamnings, sem hafši runniš sitt skeiš į enda.  Samningar nįšust ekki vegna kröfugeršar Landsvirkjunar um hękkun į raforkuverši, sem stjórnendur Elkem Ķsland gįtu ekki séš, aš fyrirtękiš gęti stašiš undir viš gildandi markašsašstęšur.  Fór žį įgreiningurinn fyrir geršardóm.  Hann hefur žvķ mišur ekki veriš birtur, en ķ kjölfar hans lżsti forstjóri Landsvirkjunar yfir megnri vanžóknun og fullyrti, aš hann vęri undir kostnaši Landsvirkjunar viš aš framleiša rafmagniš til Elkem Ķsland.  

Hér er bżsna djśpt tekiš ķ įrinni, og forstjórinn skįkar žar ķ skjóli leyndarinnar, sem hann vill, aš hvķli yfir samningum žessa rķkisfyrirtękis.  Hér krystallast veršlagningarstefna Landsvirkjunar og um leiš sś kśvending, sem oršiš hefur į stefnu fyrirtękisins gagnvart atvinnuuppbyggingu og išnžróun ķ landinu meš žessum forstjóra og nśverandi stjórn Landsvirkjunar, įn žess aš fulltrśar eigendanna, Alžingismenn, hafi komiš nįlęgt žessari stefnumótun, svo aš vitaš sé.  

Forstjórinn getur ekki įtt viš raunverulegan (mešaltals) vinnslukostnaš Landsvirkjunar, žvķ aš upphaflegi rafmagnssamningurinn viš Ķslenska jįrnblendifélagiš var reistur į Sigölduvirkjun.  Lįn hennar vegna eru upp greidd, og virkjunin hefur aš mestu veriš bókhaldslega afskrifuš.  Vinnslukostnašurinn nemur žess vegna ašeins rekstrar- og višhaldskostnaši virkjunarinnar, sem er lķklega innan viš 0,5 ISK/kWh, en gizka mį į, aš śrskuršur geršardómsins hafi jafngilt um 4 ISK/kWh fyrir forgangsorku til verksmišjunnar. Landsvirkjun malar gull į žessum višskiptum meš raforku, žar sem veršiš er um įttfaldur tilkostnašurinn. 

Hvaš į forstjóri Landsvirkjunar žį viš ?  Hann fylgir dyggilega fram stefnu Evrópusambandsins, ESB, um veršlagningu raforku, en hśn er ķ stuttu mįli žannig, aš raforkuveršiš eigi aš endurspegla kostnaš raforku frį nęstu virkjun, ž.e. veršiš til neytenda į aš endurspegla jašarkostnaš vinnslu, flutnings og dreifingar, til aš skapa nęgan hvata til fjįrfestinga ķ nżjum mannvirkjum (virkjunum, ašveitustöšvum, loftlķnum, jaršstrengjum, dreifistöšvum). Žetta er haršsvķruš markašshyggja Landsvirkjunar, sem mun eyšileggja samkeppnishęfni landsins, žvķ aš erlendis njóta fyrirtęki ķvilnana til aš varšveita veršmętasköpun og atvinnusköpun.  Žaš er afar ólķklegt, aš žessi kśvending Landsvirkjunar frį stefnu, sem Sjįlfstęšisflokkurinn og Alžżšuflokkurinn lögšu blessun sķna yfir viš stofnun Landsvirkjunar meš lögum frį Alžingi įriš 1965, njóti nokkurs fylgis ķ hinu myndarlega steinhśsi viš Austurvöll.  Žó viršist išnašarrįšherra lįta sér vel lķka. Hverju sętir sś vęrukęrš, į mešan Róm brennur ? Meš žessa stefnu viš stżriš veršur erfitt eša ómögulegt aš nį samningum į milli Landsvirkjunar og "Paradise Farm", sem hefur į stefnuskrį aš reisa 10 ha ylręktarver į Vķkursandi viš Žorlįkshöfn, žar sem rękta į tómata, papriku og salat fyrst ķ staš, og sķšar meir er ętlunin aš bęta viš sušręnum įvöxtum į borš viš papaja og mangó. Žaš vantar tengipunkt hjį Landsneti fyrir žessi višskipti, en žaš er afar ešlilegt aš raforkan komi frį tengivirki viš virkjun ķ Nešri-Žjórsį og hugsanlega frį nżrri ašveitustöš, sem sjį mundi jafnframt hinum vaxandi žéttżlisstöšum Įrborg og Hveragerši fyrir nżrri orkuleiš.  Hér er um gjaldeyrisskapandi hagsmunamįl fyrir Sunnlendinga og landsmenn alla aš ręša, sem žingmenn ęttu aš fylgjast meš.  Į tķmum mikils nasablįsturs yfir kolefnissporum vegna innflutnings er ekki verjandi, aš rķkisfyrirtęki dragi lappirnar viš aš raungera umhverfisvęnt verkefni, sem getur dregiš śr innflutningi gręnmetis, sem ręktaš er meš stóru kolefnisspori. 

Forstjóri Landsvirkjunar tekur rangan pól ķ hęšina viš veršlagningu raforku.  Hann viršist horfa framhjį žeirri stašreynd, aš viš śtreikning į kostnaši raforku frį nżrri virkjun skiptir höfušmįli, hve langan tķma tekur aš fullnżta hana.  Ef t.d. 1200 GWh/įr virkjun žarf aš fį 5,0 ISK/kWh frį almenningsveitum, žį žyrfti hśn ašeins 3,6 ISK/kWh frį notanda į borš viš Elkem Ķsland til aš skila sömu aršsemi. Žetta er grundvöllur žess, aš ķslenzk heimili ķ žéttbżli njóta lķklega lęgsta raforkuveršs ķ heimi įn nišurgreišslna hins opinbera, en žaš er hins vegar enn žį "svķnaš" į notendum ķ dreifbżli eftir innleišingu Orkupakka #1 įriš 2003. 

Žetta į sér žó ekki lagastoš ķ orkupakkanum, žvķ aš leyfilegt er aš umbuna neytendum į grundvelli bśsetu. Hér er žeim hins vegar refsaš, bęši heimilum og fyrirtękjum, og felur žetta ķ sér ólķšandi mismunun innan sömu dreifiveitu.

Fyrsti žingmašur Norš-Vesturkjördęmis, Haraldur Benediktsson, hefur barizt fyrir leišréttingu į "svķnarķinu" į Alžingi.  Annar mašur į lista Sjįlfstęšisflokksins ķ sama kjördęmi gegnir embętti išnašarrįšherra og er žar af leišandi ķ lykilstöšu til aš hafa forgöngu um breytingar til batnašar, en hvorki gengur né rekur į žessum bę.  Hvers konar verkstjórn er žar eiginlega viš lżši ?  Ef embęttismenn eru tregir ķ taumi, žarf einfaldlega aš bregša saxi og höggva į hnśtinn. Til aš bregša saxi žurfti kraft, įręšni og vilja.

Gegndi Haraldur žessu embętti, vęri trślega margt meš öšrum brag ķ žessu rįšuneyti. Góšur bóndi, sem kann aš taka til hendinni į jörš sinni, getur rekiš rįšuneyti meš myndarbrag og rekiš erindi žess į fundum rķkisstjórnar og Alžingis. Haraldur skrifaši góša grein aš vanda ķ Moggann 17.09.2019,

"Žetta er spurning um sanngirni og jafnręši":

"Afleišingar af breytingum, sem geršar voru į raforkumarkaši eftir 2003 hafa sett ljótan blett į breytingar, sem ķ mörgu voru annars skynsamlegar. En hvaš sem hverjum finnst, er samt ekki hęgt aš segja, aš uppstokkun raforkumarkašar sé um aš kenna. Ašskilnašur framleišslu og flutnings var ķ sjįlfu sér ekki neikvętt skref. En viš veršum aš horfast ķ augu viš žį stašreynd, aš framkvęmdin tókst illa og hefur bśiš til misvęgi milli landsmanna og veriš mörgum žungur baggi. Žetta misvęgi veršur aš leišrétta, og koma į jafnręši milli allra, óhįš bśsetu."

Žaš er raunar vafasamt aš halda žvķ fram, aš uppskipting ķslenzka raforkukerfisins ķ kjölfar innleišingar Orkupakka #1 frį ESB hafi veriš skynsamleg viš ķslenzkar ašstęšur, enda var ESB mešvitaš um, aš slķkt orkar tvķmęlis fyrir lķtil og einangruš raforkukerfi, og veitti slķkum valfrelsi um žessa framkvęmd.  Ķslendingum var žess vegna ķ lófa lagiš aš leita undanžįgu um uppskiptingu Landsvirkjunar og stofnsetningu Landsnets, en slķk undanžįga var žį Framsóknarflokkinun, sem fór meš išnašar- og orkumįlin, ekki žóknanleg. 

Fyrir tķš žessarar uppskiptingar veitti Landsvirkjun įgóša sķnum af orkusölu, m.a. til stórišju, til uppbyggingar flutningskerfisins.  Nś greišir Landsvirkjun arš til rķkissjóšs og Landsnet fjįrmagnar flutningskerfiš meš tveimur gjaldskrįm, fyrir almenningsveitur og fyrir stórnotendur meš langtķmasamninga. Af žessum įstęšum er ljóst, aš žessi hluti raforkukerfisins er nś neytendum dżrari en hann var.  Hiš sama į viš um dreifikerfiš.  Žar var įšur samžętting raforkuvinnslu og dreifingar, en hśn var bönnuš viš hina óžörfu innleišingu Orkupakka #1.  Nś žarf dreifikerfiš aš fjįrmagna sig sjįlft, og žaš hefur valdiš miklum kostnašarhękkunum fyrir neytendur.  Ofan į žetta bętist, aš hagkvęmni stęršarinnar, sem žó var fyrir hendi, var fórnaš į altari samkeppni, sem aldrei varš og getur ekki oršiš ķ okkar fįkeppnisumhverfi. Žetta eru veigamiklar skżringar į hękkun rafmagnsveršs til notenda, sem valdiš hefur ósamkeppnishęfni greinarinnar, meš alvarlegum afleišingum fyrir umfang fjįrfestinga og afkomu atvinnulķfs ķ landinu. 

Um afleišingarnar į allmarga kjósendur žingmannsins og flokks hans skrifar Haraldur Benediktsson:

"Ķbśar dreifšari byggša hafa upplifaš miklar hękkanir į orkuverši frį žessum breytingum.  Žaš er stašreynd, sem loksins fékk almennilegt kastljós ķ umręšu um orkupakka 3.  

Veruleikinn er, aš ķbśar dreifbżlis, į dreifisvęši Rarik, hafa žurft aš sęta žvķ, aš flutningskostnašur į raforku hękkaši um rķflega 100 % įrin 2005-2017.  Į sama tķma nutu ķbśar į žéttbżlissvęšum Rarik verulegrar raunlękkunar - eša um 44 % hękkunar mešan veršlag hękkaši um 80 %." 

Ķ skżrslu Orkunnar okkar, 16.08.2019, komst hagfręšiprófessorinn Ragnar Įrnason aš žeirri nišurstöšu, aš mešalhękkun til almennings (raforka, flutningur, dreifing) į ofangreindu tķmabili (2004-2018) hefši numiš um 8 % aš raungildi. Žaš er mešaltalshękkun fyrir öll heimili landsins og er bein afleišing af skipulagsbreytingu, sem į ekki viš ķslenzkar ašstęšur. Sś mikla hękkun til dreifbżlis, sem Haraldur gerši grein fyrir, er lķka sjįlfskaparvķti, en er ekki įskilin ķ orkupökkunum.  Žvert į móti er dreifbżlisķvilnun višurkennd, og ESB er aš jafna orkuveršiš innan vébanda sinna meš žvķ aš hvetja til öflugra samtenginga į milli orkusvęša. Hérlendis er samtengingu į milli orkusvęša enn įbótavant, sem veldur miklum aukakostnaši. Sleifarlag stjórnvalda viš aš leišrétta žetta óréttlęti er óafsakanlegt.

Hér er žį komin aš einhverju leyti skżringin į ósamkeppnishęfni Ķslands į raforkusvišinu.  Hśn į rętur aš rekja til innleišingar Ķslands į löggjöf ESB į orkusvišinu, s.k. orkupökkum.  Vinnslufyrirtękin spenna upp veršiš og rembast viš aš skila sem mestum arši; flutnings-og dreifingarfyrirtękin verša aš fjįrmagna sig sjįlf, en eru óhagkvęmar einingar og dreifingarfyrirtękin flest of lķtil. 

Hvaš er til rįša ?  Eigendastefnu opinberra raforkuvinnslufyrirtękja žarf aš móta žannig, aš žau skuli selja sķna orku į verši, sem spannar mešalkostnaš žeirra, en ekki jašarkostnaš, og aš žaš sé ekki žeirra keppikefli aš skila arši. Aršurinn į žess ķ staš aš fara beint til fólks og fyrirtękja, neytendanna. Fjįrmįlalegt frelsi Landsnets žarf aš auka og leyfa fyrirtękinu skuldabréfaśtgįfu til aš fjįrmagna dżrar framkvęmdir til aš dreifa kostnaši og draga śr hękkunaržörf gjaldskrįa.  Dreifiveitum žarf aš fękka, svo aš žęr stękki, ķ von um hagkvęmari rekstur.

Žį aftur aš tilvitnušum Fréttablašsuppslętti: 

 "Eyjólfur segir, aš raforkuhlutinn hér sé almennt ekki langt frį veršunum į Noršurlöndunum, en flutningshlutinn og dreifingin séu miklu dżrari."

 Hętti raforkuvinnslufyrirtękin aš stefna aš sķvaxandi aršgreišslum, geta žau lękkaš raunveršiš, eftir žvķ sem skuldastaša žeirra batnar.  Žaš getur aš nokkru vegiš upp į móti hįum flutnings- og dreifingarkostnaši og vonandi gert ķslenzka raforku aftur samkeppnishęfa.

""Žegar ķslenzkir raforkuframleišendur bera saman verš hér og ķ višmišunarlöndunum, nota žeir gjarnan verš į stundarmörkušum (spot) Noršurlanda og bera saman viš raforkuverš hér, sem bundiš er ķ langtķmasamningum.  Slķkur samanburšur er rangur, žvķ aš ķ langtķmasamningum um orkukaup į Noršurlöndum er verš töluvert ódżrara en stundarmarkašir segja til um", segir Eyjólfur.

Hann segir, aš gagnaver og ašrir nżlegir stórnotendur hér į landi greiši umtalsvert hęrra verš en uppgefiš mešalverš Landsvirkjunar til stórišju sé."

Ef žaš er rétt, aš hérlendir raforkuframleišendur noti mešalverš į "stundarmörkušum" Nord Pool til aš gefa sér višmišun um veršlagningu sinnar orku, žį gefa žeir sér, aš sértękir samningar viš notendur į borš viš gagnaver, t.d. 20 MW, 170 GWh/įr, tķškist ekki į stöšum, žar sem hluti orkunnar er bošinn upp ķ orkukauphöll.  Žaš er žį gróf yfirsjón hjį žeim, žvķ aš fyrirtękjum į svęši Nord Pool (Norš-Vestur Evrópa) bjóšast mun hagstęšari samningar en heimilum og smįnotendum (<20 GWh/įr).  Žetta hefur t.d. komiš ķ ljós, žegar garšyrkjubęndur hér hafa boriš saman bękur sķnar viš starfsbręšur ķ Hollandi, Noregi og Danmörku, en žeir greiša um 6,3 ISK/kWh fyrir raforkuna komna til sķn. Ennfremur verša raforkuvinnslufyrirtęki hér aš lķta til flutningskostnašarins, žvķ aš heildarverš į afhendingarstaš er žaš, sem skiptir višskiptavininn mįli og ręšur śrslitum um žaš, hvort samningar nįst. 

Samkvęmt įrsskżrslu Landsvirkjunar 2018 nemur vegiš mešalverš til stórišju į Ķslandi 28,3 USD/MWh.  Ef reiknaš er meš 15 % hęrra verši til gagnavera og flutningsgjaldi samkvęmt gjaldskrį Landsnets, fęst orkuverš P=32,5+5,5=38,0 USD/MWh=4,8 ISK/kWh įn dreifingarkostnašar.  Žetta verš ętti aš vera įsęttanlegt fyrir gagnaver, en ef dreifiveita kemur inn sem millilišur, žį getur veršiš hękkaš um 2,7 ISK/kWh og oršiš 7,5 ISK/kWh, sem er įreišanlega ósamkeppnishęft viš löndin, sem Ķsland keppir viš um hżsingu gagna.

Žaš eru miklar ranghugmyndir uppi hérlendis um skynsamlega veršlagningu raforku til stórišju į Ķslandi.  Sżnishorn yfirboršslegrar umfjöllunar gat aš lķta ķ forystugrein Višskiptablašsins 14. nóvember 2019,

"Furšulegar hugmyndir um raforkuverš".

Hśn hófst žannig:

"Landsvirkjun hefur unniš aš žvķ į undanförnum įrum aš fį hęrra verš fyrir raforkuna og draga śt tengingum raforkuveršs viš sveiflur ķ įlverši.  Hlutfall raforku, sem tengd er viš verš į įli, hefur lękkaš śr tveimur žrišju, og er nś hlutfalliš rķflega žrišjungur.  Žessi stefna beri [svo ?] žann įrangur, aš fyrirtękiš geti greitt 10-20 milljarša króna ķ arš til rķkisins į įri nęstu įrin.  Einnig er stefnt aš žvķ, aš sérstakur žjóšarsjóšur verši stofnašur, fyrst og fremst um aršgreišslur Landsvirkjunar."

 Žarna stendur einmitt hnķfurinn ķ kśnni. Landsvirkjun hefur ekki beitt hófsemi og forsjįlni viš veršlagningu į "vöru" sinni, en fyrirtękiš og margir višskiptavinir žess eru ķ samkeppni į alžjóšlegum mörkušum.  Ljóst er af dęmum, sem rakin hafa veriš af fjįrfestum, t.d. į sviši gagnavistunar, aš um yfirveršlagningu er aš ręša, žannig aš ekkert hefur oršiš af višskiptum hérlendis, af žvķ aš fjįrfestirinn fékk mun hagkvęmari orkusamning, t.d. annars stašar į Noršurlöndunum, jafnvel ķ mišborg Stokkhólms.  

Raforkukaup eru verulegur kostnašarlišur, jafnvel 30 % af heild, hjį įlverum.  Miklar sveiflur hafa alltaf veriš į įlverši, og lįdeyša eša offramboš į įlmörkušum hefur išulega valdiš lokun įlvera į Vesturlöndum, stundum tķmabundnum.  Samt hefur mešaleftirspurnaraukning įls ķ heiminum numiš 4 %/įr.

Įlver skapa fjölbreytileg störf, innan sem utan giršingar, og vķša mikil śtflutningsveršmęti, t.d. į Ķslandi, žar sem veršmętasköpunin er miklu meiri en svarar til andviršis raforkuvišskiptanna.  Žaš ber aš hafa ķ huga, aš vķša eru įlverin og orkuverin, sem sjį žeim og byggšarlaginu ķ kring fyrir raforku, t.d. vatnsorkuver ķ Kanada, ķ eigu sama ašila. Orkukostnašur žessara įlvera er ķ lįgmarki, e.t.v. 15 USD/MWh meš flutningi, og sama į viš stór įlver viš Persaflóann, žar sem įlverin og gasvinnslan oft į tķšum eru į sömu hendi.  Gefur auga leiš, aš žessi staša gerir öšrum įlverum, t.d. į Ķslandi, mjög erfitt um vik ķ samkeppninni. 

Žau hafa t.d. brugšizt viš meš fjįrfestingum til aš geta framleitt dżrari vöru, sérvöru. Žar af leišandi var žróuš sś leiš, aš įlver og raforkubirgjar žeirra deildu meš sér įhęttunni į įlmörkušunum žannig, aš einingarverš raforkunnar tęki miš af markašsverši į įli, t.d. įkvešinni vörutegund į LME (London Metal Exchange) markašinum.  Ķ ljósi ašstęšna er žetta ešlileg rįšstöfun, sem tryggir orkubirginum žį įvöxtun fjįrfestingar sinnar, sem hann telur duga ķ lęgšum, og ķ hęšum fęr hann góša įvöxtun og fleytir rjómann af hįu afuršaverši įlveranna. Žetta tengir ašila saman į gagnkvęmum hagsmunum. 

Nśverandi forstjóri Landsvirkjunar, örugglega meš stušningi stjórnar Landsvirkjunar, hefur rifiš žetta kerfi nišur, žegar eldri samningar hafa runniš sitt skeiš, žröngvaš fram verulegum hękkunum į grunnverši og sķšan vķsitölubindingu žess viš žętti, sem óskyldir eru afkomu birgis og višskiptavinar, eins og vķsitala neyzluveršs ķ Bandarķkjunum og vķsitala raforkuveršs į Nord Pool uppbošsmarkašinum. Hiš sķšara žżšir, aš sé gott vatnsįr og vindar blįsi vel ķ Norš-Vestur Evrópu, žį lękkar raforkuverš til Landsvirkjunar.  Žaš er varla glóra ķ žvķ. Ekki er vitaš til, aš umfjöllun um žessa afdrifarķku stefnubreytingu Landsvirkjunar hafi fariš fram į mešal fulltrśa eigandans, ķslenzku žjóšarinnar, og er žar įtt viš Alžingi.  

Viš slķka įkvöršun er margs aš gęta og dugar ekki, aš gęta einvöršungu skammtķma hagsmuna Landsvirkjunar, heldur žarf aš huga aš langtķma hagsmunum žjóšarinnar. Umfjöllun Višskiptablašsins er mjög einhliša, žar sem ekki er gętt aš žvķ, aš stefnan hlżtur aš vera hįmörkun viršisauka ķ landinu viš nżtingu orkulinda ķ eigu opinberra ašila, og til langframa žarf aš gęta   gaumgęfilega aš samkeppnisstöšunni viš śtlönd.  Žaš er ófullnęgjandi aš lķta į skammtķmagróša einstakra fyrirtękja og aršgreišslna žeirra ķ rķkissjóš eša ķ borgarstjóš.  

 

 

 

 


Innskrįning

Ath. Vinsamlegast kveikiš į Javascript til aš hefja innskrįningu.

Hafšu samband